БетӀер 16 — Лъабабилев малаикасул хабар
GSAM 247.1Лъабабилев малаик гьезда хадув вачӀана, ва кӀудияб гьаракьалъ бицана: «Жанаварие ва гьелъул сураталъе сужда гьабулев ва жиндирго надалда яги кверда гьелъул гӀуж къабул гьабулев чияс Аллагьасул гъазабалъул чашаялде щибниги жубачӀого тӀураб Гьесул гъазабалъул чагъирги гьекъезе буго; гьев мукъадасал малаиказулги КьегӀералъулги цебе цӀадуца ва чӀабтӀица гӀазабалде ккезе вуго. Гьезул гӀазабалъул кӀкӀуй абадиялъ тӀаде борхулеб букӀине буго; жанаварие ва гьелъул сураталъе сужда гьабулезие ва гьелъул цӀаралъул гӀуж къабул гьабулев чиясе къаси-къад хӀалхьи букӀинаро. Гьаниб буго мукъадасазул сабру: гьанир руго Аллагьасул амруялги ГӀисал иманги цӀунулел».1
GSAM 247Библиялда жаниб бугеб бищунго къатӀияб лъазаби
GSAM 247.2Гьеб буго Библиялъул жаниб бугеб бищунго къатӀияб лъазаби; ва хӀакъикъатаб буго: нилъер дунялъул тарихалда гьеб хабар цебеккун рагӀараблъиялъул цониги нугӀлъи гьечӀо. Гьел хабарбазул тӀоцебесев ва кӀиабилев малаикасул хабарал гьанжесеб наслуялъе хасал ругеблъи щир гьабун бугелъ, гьеб хабар арал гӀасрабазе хасеб гьечӀеблъи бищунго баянго чӀезабула.
GSAM 247.3ЖамагӀаталъул кӀудияв Джошуа В. Хаймз 1847 соналъ бицана:
GSAM 247.4«Загьир гьабулеб тӀехьалъул 14 бетӀералъ гьеб кутакаб хӀалбихьиялъул заманалда инсаният цебеккун лъазабиялъе, цебе бугеб заманалда ахӀизе бугеб хӀайран гьабулеб ахӀи бихьизабула. 9-11 аятал. Аллагьасул тӀехьалда гьелъул къатӀияб гъазабалъул къуват цогидаб гьечӀо. Гьедин къатӀияб лъазаби хӀажат бугелъул, гьелъ кутакаб хӀалбихьи букӀине бугилан бихьизабулеб гьечӀищ?»2
GSAM 248Мукъадасаб бакӀ рагьана — къутӀбузул сандукь бихьана
GSAM 248.1Дж. Н. Эндрюсица гьеб хабаралъул хӀакъалъ бицана: «Зобалъул мукъадасаб бакӀалъул бищунго мукъадасаб бакӀ рагьиялъ къутӀбузул сандукь бихьула; гьеб буго анкьабилев малаикасул ахӀи къойилъ лъугьунел ишазул. Нилъер кӀудияв имамасул хъулухъ 2300 къоялъул ахиралда гьеб бакӀалде хисулеб бугелъул, тӀоцебесев малаикасул хабаралда бихьизабухъе, гьеб бакӀ рорчӀи гьеб заман лъугӀиялда цадахъ кколеблъи нилъеда бичӀчӀуна. КъутӀбузул сандукьалъул цебе хъулухъ гьабизе нилъер кӀудияв имам бищунго мукъадасаб бакӀалде вачӀиналъ, жамагӀаталъул пикру гьеб сандукьалда жанир ругел Аллагьасул амруязде буссинабула. Аллагьасул амруял гьел заманалдасан зобалъул мукъадасаб бакӀалдасан канлъи кьолел руго.
GSAM 248Шамат къоялъул хиса-баси
GSAM 248.2«Гьеб буго къатӀияб хӀакъикъат: ункъабилеб амру — хӀакъикъатаб Аллагьасул цӀуниялъул къоялдасан, къадимал заманазда, бутпарасазул байрамалде, гьатӀан къоялде хисана. Гьеб хиса-баси Мукъадасаб тӀехьалъул рагӀабазде къотӀа-къотӀиялда гьабуна; Мукъадасаб тӀехьалъ киналго бакӀазда анкьабилеб къо Аллагьасул цохӀо анкьалъул Шамат къо бугеблъи бихьизабула. Гьеб хисараб къуват — Даниил цебеккун бицараб, «заман ва закон хисизе къасд гьабулеб» кӀудияб къуват — тӀолго дунялалъ сужда гьабизе кколеб жанаварго буго. Ва гьеб амру, тӀолго заманалда гъоркь лъураб бугониги, гьанже цӀунизе байбихьулеб буго; Аллагьасул халкъ гьеб амру цогидал ичӀго амруялгун цадахъ цӀунизе байбихьана. Аллагьасе шукру, Гьес хутӀарал хӀадур гьарулел руго, аздагьоялъулгун ахираб къеркьей гьабизе ва мукъадасаб шагьаралъул нуцӀабаздасан ине. Загьир гьабулеб тӀехь 12:17; 22:14. Диналдаса инкарлъиялъул Шамат къоялде къотӀа-къотӀиялда ункъабилеб амру цӀуниялъул нугӀлъиги, Аллагьасул тӀолабго амруялъул хабарги, гьеб заман буго мукъадасазул сабру ва лъабабилев малаикасул лъазаби бугеб заманлъи къойил рихьула».3
GSAM 249.1Цебеккун бетӀеразда тӀоцебесевги кӀиабилевги малаикасул хабар, 1844 соналъул октябрь 22 къоялде кӀиабизе вачӀиналъул къудияб хабарлъун лъугьараблъи бицана. Гьаниб бетӀералъул байбихьуда буго: «Лъабабилев малаик гьезда хадув вачӀана», гьелъул магӀна буго — тӀоцебесев ва кӀиабилев малаиказда хадув вачӀана. Гьелъул нухалда, лъабабилев малаикасул хабар хӀажатабго къадаралда къайдасан байбихьараблъи цӀехолеб буго.
GSAM 249ТӀоцебесел Шамат къо цӀунулел Адвентистал
GSAM 249.21844 соналда «сордо бащалъараб мехалъул ахӀи» къоялъ, Аллагьас Жиндирго халкъалъул пикру анкьабилеб къоялъул Шамат къо цӀуниялде буссинабизе байбихьана. Адвентисталъул гьеб малъиялъул байбихьи гьаниб буго: Шамат къоялъул баптисталъул диналъул Рахил Престон Вашингтоналде, Нью-Хэмпширалде гочана; гьениб Адвентисталъул жамагӀат букӀана. Гьелъ вачӀиналъул малъи къабул гьабуна, ва кӀикъого гӀагарун чи жанив вугеб гьеб жамагӀаталъ гьелъул миссиялъул хӀалтӀиялдалъун ункъабилеб амруялъул Шамат къо къабул гьабуна.4 Гьелъул хӀакъалъ цӀехе байбихьана. 1844 соналъул сентябрь 5 къоялъул «АхӀиялъ» нилъеда бицана: «Анкьабилеб къо цӀунизе тӀадаб бугин кколеб пикруялъ гӀемерал гӀадамазул ракӀал цӀакъго къварилъизарун руго». Гьеб рагӀи редакциялъул хӀалтӀиялда букӀана; гьениб гьатӀан къо цӀуниялъул тӀалабазе нугӀлъи гьабизе къуват гӀолареб хӀаракат гьабуна. Сентябрь 12 къоялъул нумералда гьелъул хӀакъалъ цоги рагӀаби руго; гьел рагӀабаз гӀемерал гӀадамал гьеб масъала цӀакъго ва лъикӀго лъазабизе тӀамуна:
GSAM 249Анкьабилеб къо — законалъ лъураб цохӀо къо
GSAM 249.3«Араб анкьида нилъ гьаб хӀукмуялде рачӀана: Христианаз мукъадасаб заманлъун батӀа бахъизе законалъ тӀадкъараб заманалъул хасеб бутӀа гьечӀо. Гьеб хӀукму ритӀухъаб гьечӀебани, цӀунизе закон бугеб цохӀо къо анкьабилеб къо бугин нижеда ккола».
GSAM 250Т. М. Преблил сочинение
GSAM 250.1ТӀолалго Адвентистазул пикру Шамат къоялъул масъалаялде буссинабуна Т. М. Преблил 1845 соналъул февраль 13 къоялда гьабураб сочинениялъ; гьеб Портленд, Мэналда 1845 соналъул февраль 28 къоялъ «Израилалъул хьул» гьоркь басмаялда бахъана. Библиялъул Шамат къоялъул тӀалабал ва диналдаса кӀудияб инкарлъиялъ гьеб гьатӀан къоялде хисараблъи бихьизабун хадуб, гьес бицана: «Гьаниб нилъеда Даниил 7:25 тӀолеб бихьула: гьитӀинаб лълъаралъ “заман ва законал” хисула. Гьелъул хӀакъалъ, тӀоцебесеб къоялъ Шамат къо гьабулел тӀолалго попасул гьатӀан къо цӀунулел ва Аллагьасул Шамат къо цӀунуларел руго».5
GSAM 250Дж. Б. Кукил Шамат къоялъул масъала
GSAM 250.2Гьелъул ахиралда, Дж. Б. Кукис басмаялда цоги макъала бахъана; гьес бихьизабуна гьатӀан къо Шамат къолъун цӀуниялъе Мукъадасаб тӀехьалъул нугӀлъи гьечӀеблъи. Гьес къокъабго бицана: «Гьедин бигьаго, жидецаго лъачӀогониги, попасул Шамат къоялъул байрахъалда гъоркь лъеда хьвадулезул парусаздаса тӀолабго гьури нахъе босула».
GSAM 250.3Гьал кӀиго чи Шамат къо цӀуниялда къокъаб заман чӀанаги, гьез торгӀо гиризе биччана, гьеб бигьаго тӀадчӀезабизе кӀолароан. «Попасул гьатӀан къо цӀунулел», «Аллагьасул амруял цӀунуларел», «Попасул Шамат къоялъул байрахъалда гъоркь лъеда хьвадулел» — гьал ахӀиял гӀемер чи гьезул чӀваркъоялда букӀана; гьез гьеб масъалаялъул хӀакъикъат лъазе кӀудияб хьул букӀана. Массачусетсалъул Фэйрхейвеналда чӀарав жамагӀаталъул кӀудияв Джозеф Бейтс гьеб рагӀабазул хӀакъалъ цӀакъ гӀажаиблъана, ва 1845 соналъ Шамат къо къабул гьабуна.
GSAM 250Джозеф Бейтсица Шамат къо къабул гьабуна
GSAM 250.4Гьесул хӀал гьаниб букӀана: Вашингтон, Нью-Хэмпшире Шамат къо цӀунулел чиязул жамагӀат букӀеблъи рагӀун, гьес гьениб ине ва гьеб щиблъи бихьизе къасд гьабуна. Гьес гьеб гьабуна, ва гьезулгун гьеб масъала цӀех-рех гьабун, гьезул хӀакъикъат лъана, ва Шамат къоялъул канлъи хехго къабул гьабуна. Нью-Бедфорд, Массачусетсалда хьваянухъ, Нью-Бедфорд ва Фэйр-Хейвен гӀоркьоб бугеб кьоялда, гӀадамазул кӀудияв диналъул вац гьесухъ вачӀана ва бицана: «Капитан Бейтс, хабар щиб?» ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс жаваб кьуна: «Хабар буго — анкьабилеб къо нилъер Аллагьасул Шамат къо буго». «ЛъикӀ», — ян гьес бицана, — «дун рокъове уна, дир Библия цӀехе, гьеб масъала лъазе». Гьес гьеб гьабуна, ва цоги данделъиялъул къоялъ гьеб вац Шамат къоялъул хӀакъикъат къабул гьабуна ва гьеб цӀунизе байбихьана.
GSAM 251Шамат къоялъул тӀоцебесеб тӀехь
GSAM 251.2ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс хехго гьеб хӀакъикъат штаталдаса штаталде бицизе байбихьана. Гьес хехго лъана: Шамат къоялъул масъалаялъул тӀехь, яги къокъабго брошюра, гьесул хӀалтӀиялъе къудияб лъикӀлъи бугеблъи. Гьесул рухӀ Аллагьасул РухӀалъ гьеб масъалаялъул хӀакъалъ щибго басма гьабизе тӀадкъана. Амма пул гьечӀого гьеб кинаб гьабизе бегьила? Гьесул букӀарабщинаб пул цохӀо Нью-Йоркалъул шиллинг (12,5 цент) букӀана. 1855 соналъ гьес дунеда бицухъе, гьеб масъалаялъулъ гьесда тӀад ккараб гьаниб бицани, цӀалдолесе гьеб хӀажатаб батизеги бегьула.
GSAM 251МунгӀалъул ункъо фунт
GSAM 251.3Гьес бицана: Аллагьасул цебе дуа гьабун чӀун, гьес тӀехь гьабизе къасд гьабуна ва басмаялде нух рорчӀила ян божана. Гьелъул кинабго хӀалтӀи гьабизе, Библияги конкордансги кверде ккун, гьев столалда гӀодов чӀана. АхӀиго заманалда Бейтс ханум жаниве яхъана ва бицана: «Джозеф, басиялъе гӀолеб мунгӀа дир гьечӀо», ва гьелъул цадахъ цогидабги хӀажатаб жо бицана. «МунгӀалъул тӀад бугеб къадар щиб?» — ян капитан Бейтс цӀехана. «Ункъо фунт гьечӀо», — ян гьелъ жаваб кьуна. «ЛъикӀ», — ян гьес бицана. Гьей рукъалъуса къватӀие аралдаса хадуб, гьес аскӀоб бугеб дукеналде ун, ункъо фунт мунгӀа ва цогидал хӀажатал жал ричун росун, рокъоре рачана ва гьев цоги жиндирго столалда гӀодов чӀана. АхӀиго заманалда Бейтс ханум яхъана ва столалда ругел жал рихьун ахӀана: «Гьаниб мунгӀа къайдасан ккана?» «Щиб, — ян капитанас бицана, — гьеб гьечӀищ? Мун ункъо фунт хӀажат бугин бицана». «ХӀа», — ян гьелъ бицана, — «амма мун гьеб къайдасан босана?» «Бичун босана», — ян гьес бицана, — «басиялъе хӀажатаб къадар гьебго гьечӀищ?» «ХӀа, — ян Бейтс ханум бицана, — амма мун, Нью-Бедфордалдаса дунялъул тӀолабго рахъалде корабал бачун хьварав капитан, мун къватӀиве вахъун мунгӀалъул ункъо фунт бичун босана?» «ХӀа, гьеб басиялъе хӀажатаб къадар гьечӀищ?» «ХӀа, амма мун ункъо фунт мунгӀа бичун босана?!»
GSAM 252ХӀакъикъаталъе 11 000 доллар харж гьабуна
GSAM 252.1Цоги къварилъи хехго вачӀана. Капитан Бейтс ралъадалда хӀалтӀи тун хадуб, гьесул корабалда бугеб бутӀа $11,000-ялда ричӀана; амма гьанже хӀакъикъаталъул хӀалтӀиялъе кинабго пул харж гьабун букӀана. Гьелъул хӀакъикъат Бейтс ханумалъ лъалеб гьечӀеб; амма гьес гьелъе гьеб бицизе хӀажат бугин лъана ва гьес рахӀатаб рагӀи бицана: «Лъади, гьал жалазе дун дир дунялалда бугеб ахираб пул харж гьабуна». Гьелъ ракӀ бухӀулеб гӀодиялда цӀехана: «Нилъеца гьанже щиб гьабизе буго?» Капитан вахъана, кораб бачунеб капитанасул къадирлъи кинабго ккун, ва бицана: «Дун тӀехь гьабизе буго; гьеб халкъазде рехизе буго; ва гьеб Шамат къоялъул хӀакъикъат дунялалда тӀибитӀизе буго». «ЛъикӀ, — ян Бейтс ханум магӀуца берал рикъун бицана, — нилъ щибалдаса чӀезе буго?» «Аллагьас нух рорчӀизе буго», — ян капитан Бейтс хьимун жаваб кьуна. «ХӀа, — ян гьелъ бицана, — Аллагьас нух рорчӀизе буго! Мун кинаб мехалъги гьебго рагӀи бицулев вуго», — ян гӀодизе лъугьун рукъалъуса къватӀие ана.
GSAM 252Хьул лъун гьечӀеб кумек
GSAM 252.2Капитан Бейтс бащдаб сагӀаталъ хӀалтӀулев вукӀаго, гьесда ракӀалде ккана почталде ине, гьениб жиндие письмо бугелъул. Гьес ине, ва хӀакъикъаталда гьенив письмо буго. Гьел заманазда письмоялъул почта 5 цент букӀана, ва тӀад кьезе бегьулаан. Гьелъул автор цӀакъ къайдаян почта кьечӀо. Гьанибги капитан Бейтс цӀидасан гӀодовегӀанлъана: гьес жиндирго лъикӀго лъалев почталъул кӀудияв Дрюеве бицизе тӀад ккана, пул гьечӀеблъи ва почта кьезе кӀолареблъи. Амма гьес бицана: «Гьеб къайдасан вачӀараб бихьизе бегьила?» «БачӀе, — ян почталъул кӀудияв бицана, — цогидаб мехалъ кьеларищ». «ГьечӀо, — ян капитанас бицана, — почта кьечӀого дун гьеб письмо къватӀибе гьабиларо». Письмо кверда ккун, гьес бицана: «Дир хьул буго гьелъул жаниб пул бугеблъи», ва почталъул кӀудияв Дрюеве цӀехана: «Гьеб рагьизе бегьилищ? Пул бугони, почталъе хӀажатаб къадар босе; пул гьечӀебани, дун гьеб цӀаларо». Почталъул кӀудияв гьесул тӀалаб кквезе кьуна; ва, хӀайранлъун, гьелъул жаниб 10 долларлъул купюра букӀана. ЦӀалун лъана: письмо хъварав чияс бицун букӀана, жамагӀаталъул кӀудияв Бейтсие пул хӀажат бугеблъи Аллагьас жиндирго ракӀалде цӀакъго ккезабураблъиялъ, гьес пул хехго ритӀараблъи; ва, гьеб хехлъиялъ, гьес почта кьезе кӀочон батизеги бегьула.
GSAM 253.1Почта кьун хадуб, гьес хӀажатаб жалазул дукеналде ине, $4-ялда мунгӀалъул къутӀа бичун босана, картошкаги, сахарги, цогидаб хӀажатабги. Гьел жал къайдасан ритӀизе ккеялъул къокъаб рагӀи кьуна: «Ханумалъ гьал гьениве ритӀизе къотӀи гьечӀин бицизе бегьула, амма гьелъул рагӀабазде рекъон тун, гьал къватӀиб бугеб къватӀул цебе тӀаде рехе».
GSAM 253.2Гьес хадуб басмаялъул идараялде ине, 1000 тӀехьалъул, 100 гӀагарун гьумер бугеб брошюра басмаялде бахъизе къотӀи гьабуна. Гьесул нусха кьолеб мехалъ, басмаязул хъулухъчияз хехго гьеб типографски хӀалалде лъезе, гьесухъ корректура ритӀизе кколаан. Пул щвезе кколеб мехалъ гьес хӀалтӀул кьезе буго, ва кинабго счет кьечӀого тӀехьал типографиялдаса къватӀибе рехизе кколароан.
GSAM 253.3Капитан Бейтсида лъикӀго лъалеб букӀана жиндие пул кьезе тӀадав цониги чи гьечӀеблъи; амма гьелъул къасд буго гьеб тӀехь гьабизе, хӀажат бугеб мехалъ пул ритӀизе Аллагьас гӀадамазул ракӀалде ккезабила ян божун. Кагъат, ручкаби ва цогидал хӀалтӀизе хӀажатал жал ричун росун, рукъалъул хӀажатал цебе ритӀизе кьуна; хадуб гьес жиндирго къватӀул байбихьуда чӀана. Гьел жал цебе ритӀарал рихьун, гьев нахъисеб нуцӀаялдасан рокъове лъугьун, цоги столалда чӀана. Бейтс ханум жаниве яхъана ва хӀинкъиялда бицана: «Джозеф, къватӀул цебе бихьизе! Гьал жал къайдасан ккана? Гьокочияс гьаниве вачӀун гьел тӀаде рехизе къасд гьабуна. Дун гьесда гьел гьаниве кьечӀин бицана, амма гьес тӀаде рехана». «ЛъикӀ, — ян капитан Бейтс бицана, — кинабго лъикӀ бугин ккола». «Амма, — ян Бейтс ханум бицана, — гьал къайдасан ккана?» «Аллагьас ритӀана», — ян капитанас бицана. «ХӀа, Аллагьас ритӀана; мун кинаб мехалъги гьебго рагӀи бицулев вуго». Гьес письмо лъадие кьуна ва бицана: «Гьеб цӀале, гьаниб гьал жал къайдасан ккана лъала». Гьелъ цӀалана ва цоги гӀодизе къватӀие ана; амма гьаб гӀоди тӀоцебесеб гӀодиялдаса батӀияб букӀана. ТӀадюссун ячӀиндал, жиндирго божи гьечӀолъиялъухъ гьелъ хӀелмуялда гьесда тӀаса лъугьаян гьарана.
GSAM 254ТӀехьалъе ритӀизе бугеб пул
GSAM 254.1ТӀехь гьабиялъул ва басмаялъул хӀалтӀи цебе хьвадулеб мехалъ, капитан Бейтс почтаялдаса ва цогидаб нухалдаса заман-заманалда пул щолаан; цо-цо мехалъ гьеб пул гьес цебеккун рихьечӀел чияздаса щолаан. Пул щвезе кколеб къоялъ, гьеб типографиялъе кьолаан, тӀехьалъул счеталда гьеб къотӀулаан. Ахиралда, кинабго тӀехь басмаялде бахъараб къо вачӀана; ва Бейтсица хьул лъечӀеб бакӀалдаса счеталъул ахираб пул кьуна. Гьелъул гӀадаталъ гьеб тӀехь цоги къо тӀад хъазе гьечӀого халкъазухъ кьуна.
GSAM 254Ахираб счет кьуна
GSAM 254.2Мичиганалъул Мемфисалда вугев Х. С. Гёрни, 1884 соналъул марталда, дунеда бицана: Бейтсул тӀехь лъугьараб гьебго радал, гьесухъ къадимаб счеталдасан $100 пул вачӀана; гьелъул эйесас гьеб счет кьезе кколаро ян ант букӀана. Гьеб пул щвезе, гьес Бейтсул Шамат къоялъул брошюраялъул ахираб счет кьезе цо бутӀа харж гьабизе гӀажаибго рахӀат букӀин лъана. «Амма, — ян Гёрни бицана, — Бейтсида хвараб къоялде щвезегӀан лъачӀо, тӀехьалъул счеталда ахираб пул кьарав чи дун вукӀин». Шамат къоялъул хӀакъикъат басмаялде бахъиялда Бейтсул гьеб хӀал нилъер халкъалъе байбихьудасанго гьаниб рагӀи кьолеб букӀана: «Гьел хӀалтӀиялда цебе ин, ва нух цебе хьвадулебго Аллагьасул къайимлъи нух рорчӀизе бугин хьул гьабе».
GSAM 255ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс рухӀиял рихьиязда божуларев
GSAM 255.1«ГӀумруялъул суратал» тӀехьалдаса къокъаб гьабураб гьаниб гьабураб рагӀи, авараглъиялъул сайигъатги Шамат къо цӀуниялъул тӀадбуссинги къайдасан цадахъ хьвараб бихьизабила:
GSAM 255.21846 соналъ Нью-Бедфорд, Массачусетсалда йикӀаго, мисс Хармон жамагӀаталъул кӀудияв Джозеф Бейтсда таныша йикӀана. Гьес вачӀиналъул иман хехго къабул гьабун, гьеб хӀалтӀиялда цӀакъго актив вукӀана. Гьесул хӀал къиматаб христианиналъул хӀал букӀана, гьесул гьоркьоб чӀезе чӀагӀан къадирлъи ва лъикӀлъи букӀана. Гьес мисс Хармоние жиндирго лъималъе гӀадин рокьи ва кӀудияб хӀалимлъи бихьизабулаан. Гьелъ тӀоцебе рагӀи бицидал, гьес цӀакъ гӀажаиблъи бихьизабуна; гьелъ лъугӀараб мехалъ, гьес яхъун бицана: «Дун шеклан Тома вуго. РухӀиял рихьиязда дун божуларо. Амма, гьал яцалъ гьаб сордоялъ бицараб нугӀлъи хӀакъикъаталда нилъеда кьолеб Аллагьасул рагӀи бугин божун кколебани, дун дунялалда вугел чияздаса тӀад кӀудияв рахӀатав вукӀила. Дир ракӀалда кӀудияб асар ккана. Бицулев чи хӀакъикъаталда хъатикъав вугин божила, амма гьелъ нилъеда бицарал гӀажаибал жал гьелъе къайдасан бихьарал лъазе дун кӀоларо».
GSAM 255Хармон ясалъ Шамат къо къабул гьабула
GSAM 255.3ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсица Шамат къо цӀунулеб букӀана ва гьелъул кӀвар бицунаан. Гьеб мехалда Хармон ясалъ гьелъул кӀвар бичӀчӀулеб букӀинчӀо ва цогидазда ичӀго амруялдаса цӀикӀкӀун ункъабилеб амруялда тӀад чӀеялдаса Бейтс гъалатӀалъулев вугин пикру гьабуна. Амма БетӀергьанас гьелда зобалазда бугеб Мукъадасаб бакӀ цебетӀамиялда бихьизабуна. Зобалазда Аллагьасул рукъ рагьана, ва гьелда Аллагьасул сундукъ ва гьеб къан бугеб рахӀмуялъул тӀалъел бихьизабуна. Сундукъалъул кӀиябго рагӀалда цо-цо малаик чӀун вукӀана; гьезул кьабзаби рахӀмуялъул тӀалъелалда тӀад тӀибитӀун ругоан, гьумералги гьеб рахъалде сверун ругоан. Гьелда цадахъ вукӀарав малаикас бицана: гьелъ Аллагьасул килищалъ хъвараб Аллагьасул къануналде хӀурматгун хӀинкъи гьабун балагьулел зобалазул тӀолалго къокъаби рихьизарула. ГӀисас сундукъалъул тӀалъел борхизабуна, ва гьелда анцӀго амру хъварал гамачӀул тӀалъи рихьана. АнцӀго амруялъул гьоркьобго ункъабилеб амру ва гьеб сверун бугеб рагӀадаб канлъи бихьидал, гьей хӀайранлъана. Малаикас абуна: «АнцӀго амруялъул гьеб гурони гьечӀо зобалги ракьги ва гьезда жаниб бугебщинабги бижизабурав чӀагояв Аллагь лъазабулеб. Ракьалъул кьучӀ лъурал мехалда Шамат къоялъулги кьучӀ лъуна». Гьелда бихьизабуна: битӀараб Шамат къо цӀунун бугони, Аллагьасде божуларев чи яги Аллагь гьечӀин абулев чи щибаб мехалъго вукӀинароан. Шамат къо цӀуниялъ дунял бутӀрузде как баялдаса цӀунизе букӀана.
GSAM 256.1Ункъабилеб амру кьурдаги тӀад бан къватӀиб рехун буго; гьединлъидал нилъ ахӀун руго къануналда гьабураб хӀатӀа цӀезабизе ва кьурдаги ккараб Шамат къоялъул рахъ кквезе. Аллагьасдаса жиндирго даража борхурав, заманалги къануналги хисизе пикру гьабурав мунагьалъул чияс Шамат къо анкьил анкьабилеб къоялдаса Анкьил тӀоцебесеб къоялде хисана. Гьеб гьабун, гьес Аллагьасул къануналда хӀатӀа гьабуна.
GSAM 256.2Аллагьасул кӀудияб къо тӀаде щвезе цебеккун, Антихристица хвезабураб Аллагьасул къануналде цӀидасан божи-вафалъи кьезе гӀадамазе хӀинкъи кьолеб хабар ритӀула. Малъиялдалъунги жиндираб мисалалдалъунги къануналда бугеб хӀатӀаялде кӀвар буссинабизе ккола. Гьелда гьебги бихьизабуна: Загьирлъиялъул 14 бетӀералда Аллагьасул амруялги ГӀисал божи-иманги лъазабулев лъабабилев малаикас гьеб хабар къабул гьабулел гӀадамал рихьизарула. Гьез дунялалъе ахӀула Аллагьасул амруялги Гьесул къанунги ясбер гӀадин цӀунизе; гьеб хӀинкъи кьеялъул жавабалъ гӀемераз БетӀергьанасул Шамат къо къабул гьабизе буго.6
GSAM 256.3Хармон ясалъулги жамагӀаталъул кӀудияв Бейтсилги гьеб лъугьа-бахъин БетӀергьанас хӀалтӀи гьабулеб къагӀидаялда рекъон букӀана. Хармон ясалъулги жамагӀаталъул кӀудияв Уайтилги кӀвар Шамат къоялъул суалалде буссинабурав Бейтс вукӀана; гьес Мукъадасал ТӀахьаздаса гьезие хисизе бегьулареб Аллагьасул къануналъул тӀалабал рихьизаруна. БетӀергьанасул хасаб загьирлъиялдалъун Хармон ясалъе анцӀила микьго моцӀалде гӀагараб заманалъ баракат кьун букӀаниги, цебе гьелда гьеб суалалъул щибниги бихьизабун букӀинчӀо. Гьанже, Гьесул къанун цӀунулел божулел гӀадамал рахъун ругеб мехалда, гьезие Авараглъиялъул сайигъаталдалъун канлъи кьезе БетӀергьанасул заман щвана. Гьедин Гьесул хӀалтӀул жиндирго къагӀидаялдалъун Лъабабилев малаикасул хабар — «Аллагьасул амруял ва ГӀиса МасихӀил нугӀлъи,» — цолъизабуна.
GSAM 257Лъабабилев малаикасул хабар лъазабиялъул байбихьи
GSAM 257.1Гьеб мехалдаса нахъе Лъабабилев малаикасул хабар цогидал кӀияб хабаргун бухьеналда лъазабизе байбихьана. Аллагьасул сундукъгун бухьараб Шамат къоялъул хӀакъикъаталъ ва Мукъадасаб бакӀалъул суалалда цӀикӀкӀунеб канлъиялъ цебе бихьизабураб жо тасдикъ гьабуна: цебе букӀараб ВачӀиналъул хӀаракат битӀараб ва БетӀергьанасул низамалда рекъараб букӀана. Гьанже гьезие цебесеб мехалдаса цӀикӀкӀун бичӀчӀизе кӀолаан «Аллагьасул шагьаралде унеб нухде рахиналъул лъабго гали» абураб рагӀиялъул магӀна.
GSAM 257ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсица цебетӀамиял Аллагьасдаса рачӀарал ругин къабул гьарула
GSAM 257.21846 соналъул ноябралда Топсам, Мэналда данделъи букӀана; гьениб жамагӀаталъул кӀудияв Бейтсги вукӀана. Гьеб данделъиялда Уайт ханумалда цебетӀами бихьана. (Хармон яс жамагӀаталъул кӀудияв Джеймс Уайтида лъадиялъе иналъул цебе бицун буго.) Гьеб цебетӀамиялъ Бейтс гьел Аллагьасдаса рачӀун ругеблъиялда тӀубанго божизавуна. Гьев 50 соналъ ралъдал хъулухъалда вукӀарав чи вукӀана; кемеялъул гӀолилав хъулухъчиясдаса байбихьун, кемеялъул капитанги ва гьелъул бетӀергьанги вукӀун вуго. Гьесул зодил цӀвабзабазул лъай гьединаб букӀана: дие гьес бицухъе, зодил жисмазде балагьун гьев ралъдалда киб вугониги, къокъго рекъараб къагӀидаялда жиндирго бакӀалъул гӀатӀилъиги халалъиги лъазе кӀолаан. Гьединав чи цӀвабзабазул гӀилмуялъул бицине лъугьин табигӀаталъул жо букӀана.
GSAM 257.3Дунгун гара-чӀвариялда гьес бицана, цебетӀамиял Аллагьасдаса ругеблъиялда жий щиб гьабун божаниги. Цо къоялъ Уайт ханумгун цӀвабзабазул бицине жий хӀаракат бахъанин абуна гьес, амма гьелда цӀвабзабазул гӀилмуялъул щибниги лъалареблъи хехго лъан буго. Гьелъ жиндица бицухъе, гьеб суалалъул тӀехь цо нухалдаги балагьун буго гьан жиндие лъалароан. Гьелъул гьеб суалалъул гара-чӀваризе кӀудияб хьул букӀинчӀо, ва гьелъ гара-чӀвари цӀияб ракьалъул рахъалде буссинабуна, гьелъул жинда цебетӀамиялда бихьизабураб жо бицун.
GSAM 258«Рагьулел зобал»
GSAM 258.1Цебесеб соналъ, 1845 соналъул 19 апрелалда, «Сураталгун Лондоналъул хабарал» газеталда лорд Россил кӀудияб телескопалдалъун гьарурал хӀайранлъизарулел ратиязул, цӀвабзабазул гӀалимзабазе кӀудияб кӀвар бугеб хабар басмаялде бахъана. Хасго гьениб цӀвабзабазул гӀалимзабаз «зодил рагьараб бакӀ» абулеб жоялъул бицун букӀана. ТӀадехун бицараб данделъиялъул цо къаси Кёртисил рокъоб, гьел загьирлъиязул хӀакъалъулъ щиб пикру гьабизе лъаларев жамагӀаталъул кӀудияв Бейтс цебе вугеб мехалда, Уайт ханум цебетӀамиялда жаниб цӀвабзабазул бицине байбихьана. Гьелъ цо планетаялъул тӀадегӀанаб рахъалда бихьулеб багӀараб кьералъул халатал мухъазул берцинаб бицен гьабуна ва тӀаде жубана: «Дида ункъго моцӀ бихьулеб буго». «Гьо, — ян абуна Бейтсица, — гьелда Юпитер бихьулеб буго!» Гьелдаса хадуб, зобалазда гьоркьоб сапаралда йигей гӀадин хӀаракатал гьарун, гьелъ даим хисулеб берцинлъиялда ругел мухъалги горалги рихьизаризе байбихьана ва абуна: «Дида анкьго моцӀ бихьулеб буго».7 Бейтсица ахӀана: «Гьелъ Сатурнил бицулеб буго». Гьелдаса хадуб гьелъ абуна: «Дида анлъго моцӀ бихьулеб буго», — ва гьарсалъун «рагьулел зобалазул» гьезул кӀудияб берцинлъигун бицине байбихьана. Гьеб гьелъ цӀикӀкӀун канлъи бугеб рахъалде рагьараб бакӀин абуна. Бейтсица абуна, гьелъул бицен гьес щив хъвадарухъанасулниги цебе цӀалараб рагьулел зобалазул биценалдаса цӀикӀкӀун бугин.
GSAM 258.2Гьей бицун цебетӀамиялда жаниб йигеб мехалда, гьев тӀаде вахъана ва ахӀана: «Гьо, жакъа къаси лорд Джон Росс гьанив вукӀаян дир щибго хьул!» ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтица цӀехана: «Лорд Джон Росс щив?» «Гьо, — ян абуна Бейтсица, — гьев англичаназул кӀудияв цӀвабзабазул гӀалим вуго. Гьев гьанив вукӀаян дие бокьилаан, гьеб лъадул цӀвабзабазул гӀилмуялъул биценги „рагьулел зобалазул“ биценги рагӀизе. Гьеб дир гьеб суалалъул цӀалараб щибаб жоялдаса цебе буго». Гьеб къасидаса нахъе Бейтс тӀубанго божана, Уайт ханумалъул цебетӀамиял гьелъул лъаялдаса ва гьелъул ихтияралдаса тӀаса ругин. Гьелъги кьолеб насихӀаталъул ва малъиялъул къагӀидаялъги гьев гьел Аллагьасдаса ругеблъиялда божизавуна.
GSAM 259.1Гьеб цебетӀамиялда Уайт ханумалъ гьедин бицараб зобалазул гӀаламаталъул цӀвабзабазул хъвадарухъабаз дагь бицуна. Гьеб тӀоцебесеб нухалда батарав Гюйгенсица гьадин бицуна: —
GSAM 259Орионил хвалченалъулъ кӀудияб канлъи
GSAM 259.2«ЦӀвабзабазул гӀалимзабаз Орионил хвалченалъулъ лъабго цӀва цоцада аскӀор лъола. 1656 соналъ дун телескопалдалъун гьезул гьоркьоб бугеб цӀваде валагьидал, гьеб цо цӀваялъул бакӀалда дида анцӀила кӀиго цогидаб цӀва бихьана. Гьезда гьоркьоб цоцада тӀаде хъвалеб гӀадин лъабго цӀва ва цогидаб ункъго цӀваги бихьана; гьел накӀкӀалъусан гӀадин гьалдолел ругоан. Гьединлъидал гьезул сверуда бугеб бакӀ зодил цогидаб бутӀаялдаса гӀезегӀан канлъи бугеб гӀадин бихьулаан. ЛъикӀаб гьава-бакъалъул хӀасилалда цогидаб зоб тӀубанго чӀегӀераб гӀадин бихьулаан, ва гьеб рагьулеб пардаялдасан гӀадин букӀана; гьенисан цӀикӀкӀун канлъи бугеб цогидаб рахъалде эркенго балагьизе кӀолаан».
GSAM 259.3Зодил гьеб рагьараб бакӀалъул Уильям Гершелица абула: —
GSAM 259.4«Гьеб рикӀкӀадалъиялда гьелъул диаметр дидаса 10 ° бугеб бокӀоналда бихьулеб бугони, ва гьеб гьелда гӀагарго буго, гьелъул кӀудиялъи нилъер пикруялъ къабул гьабизе кӀолареб букӀине ккола. ХӀисаб гьабун буго, гьелъул кӀудиялъи бакъул кӀудиялъиялдаса 2 000 000 000 000 нухалъ цӀикӀкӀараб букӀине кколин».
GSAM 259Бакъалдаса цӀикӀкӀун канлъи бугеб
GSAM 259.5Философ Томас Дикица гьеб канлъи бугеб зодил накӀкӀалъул гьадин бицуна: —
GSAM 259.6«Нилъ гьелда нилъеда аскӀоб бугеб цӀваялде бугеб рикӀкӀадалъиялъул бащалъиялда рукӀаралани, гьеб рикӀкӀадалъи кӀудияб бугониги, гьеб бакӀалдаса гьелъ бакъул канлъиялда аскӀобе щолеб канлъи бихьизабилаан. Гьелдаса гӀезегӀан аскӀор ругел махлукъазе гьелъ зодил кӀудияб бутӀа цӀезабилаан ва рагӀабаздалъун бицине кӀолареб берцинлъиялда бихьилаан. Амма гьединаб жоялъул ахираб мурад, гьелъул тӀолалго бухьеналги рахъалги цадахъ, ахир гьечӀеб гӀумруялъул цере ругел гӀасрабазда гурони загьирлъизе бегьулареб бугиланги букӀине бегьула. Бижараб дунялалъул рикӀкӀадал бакӀазда ругел гӀемерал цогидал жал гӀадин, гьелъ рекӀелъ дунялалъул берцинал ва балъгоял суратал дагьабги рагьун рихьизе кӀудияб хьул бижизабула».8
GSAM 260.1Гьеб суалалъул жиндирго макъала тӀубазабулаго жамагӀаталъул кӀудияв Бейтсица абуна: —
GSAM 260.2«Гьедин, гьаниб рачӀарал тӀолалго нугӀлъабаздаса нилъеда бихьула — ва хӀажат букӀарабани, цӀикӀкӀунги кьезе кӀолаан, — гьаниб зобалазда цӀакъго хӀайранлъизабулеб ва баян гьабизе кӀолареб жо бугеблъи: сверухъалъул халалъи анцӀила цо миллиард ва лъабго нусила анцӀила ункъго [11,000,000,314] милалдаса цӀикӀкӀараб зодил рагьараб бакӀ. Машгьурав Гюйгенсица абула: „Цогидал хъачӀалел цӀвабзабазда гьоркьоб дида щибаб мехалъго гьедин гӀадаб жо бихьичӀо — цӀикӀкӀун канлъи бугеб цогидаб рахъалде эркенго балагьизе кӀолеб бакӀ“».
GSAM 260Планетабазул цебетӀамиялъул цогидаб нугӀлъи
GSAM 260.3ТӀадехун бицараб цебетӀами бихьулеб мехалда гьениб йикӀарай Трусдейл ханумалъул рагӀаби нилъеда цӀидасан рачӀуна. Гьелъ абула: —
GSAM 260.4«Диналъул яц Уайтил сахлъи цӀакъго лъахъаб букӀана. Гьелъие дугӀа гьабулеб мехалда нилъеда тӀаде Аллагьасул РухӀ рещтӀана. Нилъеда хехго бихьана, гьелъ ракьалъул жал лъалел гьечӀеблъи. Гьеб гьелъул планетабазул дунял тӀоцебесеб нухалда бихьи букӀана. Юпитерил моцӀал гӀодоб рагӀизе хӀисаб гьарун ва дагьабго заман индал Сатурнил моцӀалги хӀисаб гьарун хадуб, гьелъ Сатурнил горазул берцинаб бицен гьабуна. Гьелдаса хадуб гьелъ абуна: „Гьанир борхатал, гӀазаматал гӀадамал чӀаго руго; гьел ракьалъул гӀадамазда релълъун гьечӀо. Гьаниб щибаб мехалъго мунагь лъугьун гьечӀо“. Диналъул вац Бейтсил велъулеб гьумералдаса загьир букӀана, цебетӀамиял рачӀунеб бакӀалъул гьесул цебе букӀараб щаклъи хехго къватӀиб унеб бугеблъи. Нилъер лъалаан капитан Бейтс цӀвабзабазул гӀилмуялъе кӀудияб хьул бугев чи вугеблъи; гьес гӀемерисеб мехалда нилъее малъизе гӀемерал зодил жисмазул бакӀал рихьизарулаан. ЦебетӀами тӀубан хадуб гьесул суалазе жаваб кьолаго диналъул яц Уайтица абуна, жиндица щибаб мехалъго гьеб рахъалъ цӀалунги цогидаб къагӀидаялъ лъай щунги гьечӀин. Гьеб мехалда гьесул рекӀелъ разилъи ва талихӀ цӀун букӀана. Гьес Аллагьасе рецц гьабуна ва лъазабуна: гьеб планетабазул цебетӀами жий цӀидасан щаклъугеги абун кьураб жо бугин жий божулев вугин».9
GSAM 261ХӀинкъияб чу гьарсалъун рагӀи кколеблъана
GSAM 261.1Топсамалда букӀараб гьеб данделъиялдаса хадуб гӀемер заман инчӀого, цебетӀамиязда хурхараб цогидаб хӀайранлъизабулеб лъугьа-бахъин ккана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсица дие бицухъе дун гьелъул бицине вуго: —
GSAM 261.2ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтида бащалъи гуреб малъизабураб гӀолохъанаб чу ва базаралъе хӀалтӀизабулеб, кӀиго гӀодор чӀолеб бакӀ бугеб гӀарба хӀалтӀизабизе кӀолеб букӀана. Гьелъул цебесеб рахъалда цӀунулеб хъарщи букӀинчӀо, амма гӀарбалъул цебесеб рахъалъ тӀасан цо гали бахъулеб бакӀ букӀана ва чуялъул кӀиябго рахъалъ унеб гъветӀалъул тӀалдаса маххул гали бахъулеб бакӀ букӀана. Чу бачунаго цӀакъго хъатӀизе кколаан: чуялъул рахъазда тизгинал яги цогидаб жо хъванани, гьеб гьарсалъун къваригӀун чӀван цебе-нахъе кьабулаан. Гьеб гӀедегӀун лъутизе лъугьинчӀого цӀунизе тизгинал даим къулун кквезе кколаан. Гьеб чу гьел ине бокьун букӀараб бакӀалъул бетӀергьанасул букӀана. Уайт малъичӀел гӀолохъанал чол бачунида ругьунлъун вукӀиналъ, гьес гьеб чуялда цадахъ кӀудияб захӀмалъи ккезе гьечӀин пикру гьабуна. Амма гьелда цебе, жиндирго хӀал хисарал мехазда, гьеб чуялъ кӀиго чи чӀван вугеблъи гьезие лъан букӀарабани, гьесул жиндиде божи гьедин кӀудияб букӀинароан. Гьезул цояв нухалъул рагӀалда ругел гамачӀазда къан чӀван вукӀана.
GSAM 261.3Гьеб нухалда гӀарбалда жанир ункъго чи рукӀана: жамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва гьесул лъади цебесеб гӀодор чӀолеб бакӀалда, жамагӀаталъул кӀудияв Бейтс ва Израэл Деймон нахъисеб бакӀалда. Уайт чуялде ихтияр хвезе течӀого жиндирго тӀолабго кӀвар буссинабунаго, Уайт ханумалъ хӀакъикъаталъул гара-чӀвари гьабулеб букӀана. Гьеб мехалда гьезул къокъаялда тӀаде Аллагьасул къуват рещтӀана, ва гӀарбалда гӀодой чӀун йигей гьей цебетӀамиялде ячана. ЦебетӀамиялде ине лъугьунаго гьелъ «Рецц!» абун ахӀараб гӀужалдаго чу гьарсалъун тӀубанго чӀана ва бетӀер гъоркье биччана. Гьебго мехалда Уайт ханум, гьеб хӀалалда йигей, тӀаде яхъана, берал тӀадехун лъун, гӀарбалъул цебесеб рахъалдасан гали бахъун, чуда хъварулел тӀалазде гъоркье рещтӀана, кверал чуялъул нахъисел квердазда тӀад лъун. Бейтсица Уайтиде ахӀана: «Чуялъ гьеб лъади кьабун чӀвазе йиго». Уайтица жаваб кьуна: «Гьанже чу БетӀергьанасул ихтияралда буго; дие гьоркьове лъугьине бокьун гьечӀо». Чу херлъараб чу гӀадин сабруялда чӀун букӀана. Нухалъул рагӀалда ракь анлъго футалъул борхалъиялде борхун букӀана, ва чалиялда аскӀоб хер бугеб бакӀ букӀана. Уайт ханум, берал тӀадехунго лъун, цо нухалдаги гъоркье балагьичӀого, гьеб борхатаб ракьалдасан хер бугеб бакӀалде яхана. Гьенир гьей цебе-нахъе цо чанго минуталъ хьвадана, цӀияб ракьалъул берцинлъиялъул бицун. Гьелдаса хадуб, бетӀер гьебго къагӀидаялда кквеялдаго, гьей гьеб борхатаб бакӀалдаса гъоркье рещтӀана, гӀарбалда аскӀое щвана, квер чуялъул нахъисеб рахъалда тӀад лъун гали бахъулеб бакӀалде яхана, гьениса чуда хъварулел тӀалазде, ва цӀидасан гӀарбалда жанибе яхана. ГӀодой чӀолеб бакӀалда гьей гӀодой чӀараб гӀужалдаго гьелъул цебетӀами тӀубана; гьебго гӀужалда, чу бачунев чияс щибго гӀаламат кьечӀого, чу бачӀана ва жиндирго нухда ине байбихьана.
GSAM 262.2Уайт ханум гӀарбалдаса къватӀий йигеб мехалда, жамагӀаталъул кӀудияв Уайтида чу хӀакъикъаталдаго тӀалабалде бачӀуна гьан хал гьабизе бокьана. ТӀоцебе гьес чуда цӀал хъвазабуна. Цогидаб мехалда гьеб чуялъ гьелъул жавабалъ кьабилаан, амма гьанже щибго хӀаракат букӀинчӀо. Гьелдаса хадуб гьес чуда гӀезегӀан кьабуна, хадуб къуватаб кьаби, хадубги цӀикӀкӀун къуватаб кьаби гьабуна. Чуялъ гьел кьабиязде щибго кӀвар кьечӀо. Даниял гьезул бакӀалда сордо гьабураб мехалда малаикзабаз кӀалал рахарал гъалбацӀаз гӀадин, гьелъул щибго зарал гьечӀеб гӀадин бихьулаан. «Гьеб хӀурматгун хӀинкъизе кколеб бакӀ букӀана, — ян абуна Бейтсица, — ва загьир букӀана, цебетӀамиял бижизарулеб гьебго Къуваталъ гьеб заманалъ чуялъул вахӀшияб табигӀатги гъоркье ккураблъи».
GSAM 262.3Гьеб цебетӀами гьелъул черхалъул лъахълъиялъул хӀасил гурони букӀинчӀони, табигӀатго цӀех-рех тӀаде бачӀуна: чуялъеги гьебго лъахълъи щун букӀарабищ?
GSAM 262Израэл Деймонил нугӀлъи
GSAM 262.4ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсица дие бицараб хабар тасдикъ гьабизе, дица гьаниб гьадинаб нугӀлъи кьезе буго: —
GSAM 262.5«Къого соналде гӀагареб заман цебе, дун Шамат къо цӀунизе байбихьун хадубго, Израэл Деймоница дие бицана, гьев, жамагӀаталъул кӀудияв Бейтс ва жамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва гьесул лъади рагӀадал гӀарбалда жанир, рагӀи кколареб гӀолохъанаб чу цебе лъун, сапаралда ругеб мехалда диналъул яц Уайтил цебетӀами бихьиялъул лъугьа-бахъинал. Жакъа дица жамагӀаталъул кӀудияв Лафбороица хъвараб, тӀадехун кьураб гьеб лъугьа-бахъиналъул бицен цӀалана. Гьеб жамагӀаталъул кӀудияв Деймоница дие бицараб жоялда тӀубанго рекъола». КъулгӀа: «Р. С. Уэббер, Батл-Крик, Мичиган, 1891 соналъул 9 февраль».
GSAM 263ЦебетӀамиязул жамагӀаталъул кӀудияв Бейтсил нугӀлъи
GSAM 263.1ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсица жиндирго лъугьа-бахъиналъул гьадин бицуна: —
GSAM 263.2«Гьезда жаниб дида Аллагьасул рагӀуда данде чӀолеб щибго бихьулареб букӀаниги, дир рекӀелъ хӀинкъиги кӀудияб захӀмалъиги букӀана. ГӀемер заманалъ гьел гьелъул черхалъул халатаб лъахълъиялъ бижизарурал жалдаса тӀаса цогидаб жо ругин божизе дун рази вукӀинчӀо.
GSAM 263.3«Гьединлъидал, цогидазда цере, гьелъул ракӀ гӀасрачилъиялдаса эркенаб гӀадин бихьулеб мехалда, данделъиялдаса къватӀиб, дица фурсат балагьулаан гьелдаги гьелда цадахъ хьвадулел гьелъул гьудулзабаздаги, хасго кӀудияй яцалдаги, цӀех-рехалги цӀидасан суалалги кьезе. КӀолеб бугони, хӀакъикъат лъазе бокьун букӀана. Гьелдаса нахъе гьей Нью-Бедфордалдеги Фэрхейвеналдеги гӀемер нухалда щвана; нилъер данделъабазда дида гьей чанго нухалда цебетӀамиялда жаниб йигей бихьана. Топсам, Мэналдаги гьединго. Гьезул цо-цо ракӀ рогьараб хӀалалда ккезабулеб лъугьа-бахъиналда цере рукӀаразда лъикӀ лъала, хӀилла яги месмеризмалъул асар батизе, дица щибаб рагӀуде кинаб кӀвар кьун гӀенеккараб ва щибаб хӀаракаталда кин къваригӀун хал гьабураб. Цогидазда цадахъ дие гьел жал рихьизе фурсат щвеялъе дица Аллагьасе рецц гьабула. Гьанже дида дирго цӀаралдасан божун бицине кӀола. Дун божула, гьеб хӀалтӀи Аллагьасдаса бугин ва 1844 соналъул октябралда нилъер хӀалтӀи ... тӀубан хадуб Гьесул „тӀибитӀарал“, „рехъарал“ ва „тӀагӀарал гӀадамазе“ рахӀат ва къуват кьезе кьураб жо бугин. Гьеб мехалдаса нахъе „Гьанив вуго!“ ва „Гьенив вуго!“ абулеб низам гьечӀеб хӀалалъ Аллагьасул ритӀухъал, гъира бугел гӀадамал цӀакъго шакдаризе тӀамуна. Гьезул цере лъурал цоцада данде кколел гӀемерал тӀахьалъул рагӀабазул магӀна рагьизе кӀоларезе гьелъ цӀакъго кӀудияб захӀмалъи бижизабуна. Дица икърар гьабула: цебе дие рагьун бичӀчӀуларел гӀемерал рагӀабазул рахъалъ дие канлъиги малъиги щвана. Дун божула, гьей жиндирго хӀажатаздаса тӀаса йиней, ритӀухъай ва гъира бугей Аллагьасул яс йигин».10
GSAM 263.4«ЦебетӀамиязул авторица жиндирго цебетӀамиязул „пикраби цебе щвараб малъиялдаса яги цӀалиялдаса росуларо“. 1844 соналъул декабралда гьелда тӀоцебесеб цебетӀами бихьараб мехалда, гьелъги Портленд, Мэналда бугеб тӀолабго къокъаялъги — гьеб мехалда гьелъул эбел-эмен гьенир рукӀана — „Сордо бащалъараб мехалъул ахӀи“ цебе тӀубараб жо бугин абураб божи тун букӀана. Гьеб мехалда БетӀергьанас гьелда цебетӀамиялда гьейги Портлендалъул къокъаги ккараб гъалатӀ бихьизабуна. Гьелъ жиндирго цебетӀами къокъаялда бицана, ва гьез анкьабилеб моцӀалда жидецаго бачараб хӀал Аллагьасул хӀалтӀи бугин икърар гьабуна».11
GSAM 2641847 соналъ лъабабго хабар кин къабул гьабулеб букӀараб
GSAM 264.11847 соналъул апрелалда жамагӀаталъул кӀудияв Джеймс Уайтица хъвараб гьадинаб тексталъ гьеб мехалда лъабабго хабар кин бихьулеб букӀаниги рихьизабула: —
GSAM 264.2«КӀиабизе вачӀиналда божулезул тӀолалго къокъаби рази руго, гьеб бетӀералъул (Загьирлъи 14) анлъабилеб ва анкьабилеб аяталда вихьизавурав малаикас жамагӀаталъеги дунялалъеги кьураб вачӀиналъул хабар бихьизабулеб бугеблъиялда.... КӀиабилев малаикасул хӀалтӀи, Вавилон бортун бугеблъи вачӀиналда божулезул къокъаялда бихьизаби букӀана. Гьезул кӀудияб бутӀаялъе гьеб хӀакъикъат лъачӀо, „Сордо бащалъараб мехалъул ахӀиялъул“ къуваталъ гьел рорчӀизаризегӀан, анцӀабилеб къо щвезе цебе жамагӀатаздаса лъутизе гьезие заман щолеб мехалда. Гьединлъидал, 1844 соналъул анкьабилеб моцӀалдаса нахъе Лъабабилев малаикасул хабар мукъадасазе „къуватго кквезе“, нахъе унге ва кӀиабилев малаикасул ахӀиялъул мехалда ясазул къокъаялъ нахъе рехарал гӀаламатал цӀидасан „къабул гьаруге“ абураб хӀинкъи кьей букӀана ва гьанжеги гьединго буго.
GSAM 264.3«1844 соналъул анкьабилеб моцӀалдаса нахъе Аллагьасул гӀадамазе кьураб битӀараб хабар гьединабго хӀинкъи кьей букӀинчӀищ? — Гьеб хӀакъикъаталдаго гьедин букӀана.... АнцӀила кӀиабилеб аяталда хъван буго: „Гьаниб буго мукъадасазул сабру: гьанир руго Аллагьасул амруял ва ГӀисал божи-иман цӀунулел.“ Гьел дур киб рихьарал, Иоанн? — „Гьанир“, Лъабабилев малаикасул хабар лъазабулеб мехалда. Сабруялда хьул лъун чӀолеб заман 1844 соналъул анкьабилеб моцӀалдаса нахъе букӀиналъ, ва Шамат къо ва цогидалги амруял цӀунулел гӀадамал гьеб мехалдаса нахъе рачӀиналъ, нилъ Лъабабилев малаикасул хабар лъазабулеб заманалда чӀаго ругеблъи загьир буго».12
Notes
- Загьир гьабулеб тӀехь 14:9-12. ↩
- «Рималъул диналъул хӀакъикъатал», 112 гьумер. ↩
- «Загьир гьабулеб тӀехьалъул 14:6-12 лъабал малаикасул хабарал», 131, 132 гьурмал. ↩
- Рахил Престон Вермонталъул Верноналда 1868 соналъул февраль 1 къоялъулъ хварана; гьелъ 59 сон гьабун букӀана. ↩
- Эндрюсил «Шамат къоялъул тарих», 1887 басма, 506 гьумер. ↩
- «Эллен Дж. Уайтил гӀумруялъул очеркал», гьум. 95, 96. ↩
- «Байбихьи ва цебетӀей» абураб тӀехьалда хъван буго, гьелда Сатурнил микьго моцӀ бихьанин. Гьеб хиса-баси гьабун буго басмаялъул халгьабизе кьурал гьумерал дир квералдаса ун хадуб. Гьелдаса нахъе Юпитерилги Сатурнилги цогидалги моцӀал ратун руго. ↩
- Дикил «ЦӀвабзабазул зобал», гьум. 96. ↩
- Трусдейл ханумалъул 1891 соналъул 27 январалъул кагъат. ↩
- «ГӀисинаб къокъаялъе рагӀи», гьум. 21. ↩
- Гьебго тӀехь, 22. ↩
- Гьебго тӀехь, 10, 11, Брансуик, Мэн, 1847 соналъул май. ↩