БетӀер 24 — Цогидалги цебеккун бицарал жал лъугьин
GSAM 376.1«Гьанже гьаб къоялдаса нахъе, ичӀабилеб моцӀалъул къоло ункъабилеб къоялдаса нахъе, БетӀерхьанасул мукъадасаб рукъалъул кьучӀ лъураб къоялдаса нахъе букӀараб жоялда ракӀалде щвезе гьабе, гьеб пикруялде босе. Хьон гьанжеги къадалда бугищ? Виноградалъги, инжиралъул гъветӀалъги, гӀанаралъги, зайтуналъул гъветӀалъги гьанжегӀан пихъ кьун гьечӀо; гьаб къоялдаса нахъе Дица нужеда баркат лъела.»1
GSAM 376.2Лъабабилев малаикасул хабар гьелъул тӀоцебесеб байбихьиялдаса нахъе божизе бегьулеб ва нахъекъай гьечӀеб къагӀидаялъ цебетӀеялъе дандекквеялъе рекъола Зеруббабелие мукъадасаб рукъалъул кьучӀалъул гамачӀ лъураб къоялдаса нахъе щвараб битӀккей.
GSAM 376Хьул кьолареб хӀал
GSAM 376.3ГӀарцул киса ва тӀорщел лъолел къадал чӀобогоял ругел яхӀудиязул халкъ БетӀерхьанасул мукъадасаб рукъ базе ахӀараб мехалъ, чиясул бералдалъун балагьани, гьеб букӀана хьул кьолареб иш. Гьез божи-иманалдалъун гьеб ахӀиялъе мутӀигӀлъи гьабун, рекӀел бокьиялдалъун хӀалтӀи ккураб мехалъ, гьезие загьирлъана Аллагьасул битӀккей кьолеб квер. Гьаб лъабабилеб хабаралъул байбихьуда ккарал лъугьа-бахъиназда нилъ хал гьабулаго, Гьесул нух тӀаса бищарал чагӀазда цадахъ нух малъулеб квер бихьула. Гьезул къисматалде балагьал кканиги, Гьесда божаразе Аллагьас Жиндирго халкъалъул ва Жиндирго хӀалтӀул къайи гьабулеблъи кидаго букӀуна баянлъун.
GSAM 376Чиясул хасият баян гьабулеб нугӀлъи
GSAM 376.41862 соналъул ноябралъул 24-абилеб къоялъ Мичиганалъул Гринвиллалъул Уильям Уилсонил рокъоб цо сагӀаталда кӀиго данделъи гьабуна. Гьезул мурад букӀана гьеб гӀагараб бакӀалда Шамат къоялъул хӀакъикъат къабул гьабурал чагӀазе кӀиго жамагӀат гӀуцӀи. Гринвиллалъул жамагӀаталъул данделъиялъул нух цо жанир ругеб бакӀалда жамагӀаталъул кӀудияв Уайтица ва гьесул лъадиялъ бачунеб букӀана; цогидаб бакӀалда жамагӀаталъул кӀудияв Байингтоница ва дица Уэст-Плейнзалъул жамагӀаталъул данделъиялъул нух бачунеб букӀана. Нижер бакӀалда тӀоцересел хӀалтӀаби гьарулаго, цогидаб бакӀалда жиндирго нугӀлъи кьолелъул Уайт ханумалъул гьаракь нижеда рагӀулеб букӀана. Нижер хӀалтӀуда цо-цо захӀмалъаби дандчӀвалелъул, гьебго кумек хӀажатаб мехалъ Уайт ханумалъ нуцӀа рагьун абуна: «Диналъул вац Лафборо, гьаб данделъараб гӀадамазде балагьидал, дие бихьула гьанир ругел цо-цо чагӀазе дир нугӀлъаби ругеблъи. Нуж хӀадурлъараб мехалъ, дун жанире ячӀун кӀалъала». Гьеб букӀана нижер кумек хӀажатабго заман, гьединлъидал гьей жанире ячӀана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Байингтон ва дун тӀаса рахъани, гьелда жанир ругел лъабго чиясул гурони цӀарал лъалел рукӀинчӀо. Цогидал гьелъие лъаларел чагӀи рукӀана, цебетӀамиялда жиндие рихьизаруралъуб гурони гьелъ цӀакъго рихьичӀел.
GSAM 377Пратт хӀурматиясул гӀумру баян гьаби
GSAM 377.1КӀалъазе яхъараб мехалъ, гьелъ абуна: «Дица нужер цӀарал лъаларелъул, дие бицине кколеб жо бицулаго, нужер суратал рицун, нуж лъазари гьабуни, тӀаса лъугьа. Нужер гьурмал рихьидал, БетӀерхьанас дие нужер хӀакъалъулъ бихьизабизе бокьараб жо дир цебе лъугьуна. Гьанив къочӀода вугев цо бер бугев чияс [цо чияс абуна: «Гьесул цӀар Пратт буго»] чӀухӀарал рагӀаби абула ва диналда жиндирго цӀикӀкӀараб ритӀухълъи бугин загьир гьабула, амма гьев гьанжеги ракӀ сверун Аллагьасде вуссун гьечӀо. Гьанжесеб хӀалалда гьев жамагӀаталде восуге, щайгурелъул гьев масихӀчи гуро. ГӀемерисеб жиндирго заман гьес хӀалтӀулел бакӀазда ва тукабазда бошго сверулаго, хӀакъикъаталъул малъи бахӀсулде босулаго тӀамула; гьесул лъадиялъие рокъой цӀул квегъизе, ахихъ балагьизе ва цогидабги гьабизе ккола. Жиндирго дармилъ гьес рагӀи кьола, амма гьеб тӀубаларо. Гьесул мадугьалзаби гьес диналъул хӀакъалъулъ абулеб жоялда божуларо. Диналъул ишалъе лъикӀаб букӀина гьанжесеб хӀалалда гьес гьелъул хӀакъалъулъ щибго абулареблъи».
GSAM 378Диналъул вац Барр вохун вуго
GSAM 378.1Гьелъ цӀидасан абуна: «Гьав херлъарав диналъул вац [гьелъ гьесде квер битӀараб мехалъ, цо чияс абуна: «Диналъул вац Барр»] дие бихьизавуна гьав цогидав чиясдаса гьелъулго мухӀканаб батӀалъи бугевлъун. Жиндирго гӀумруялда гьев цӀакъаб мисаллъун вуго, кьурал киналго рагӀаби тӀуразаризе цӀодорлъи гьабула ва жиндирго хъизаналъул лъикӀ къайи гьабула. ХӀалтӀи хӀалакъ гьабун зарал гьабилин хӀинкъун, гьев жиндирго мадугьалзабазда хӀакъикъат бицине гӀагарлъизеги хӀинкъула. Жиндирго мунагьал тӀаса лъугьинегӀан БетӀерхьан кин гурхӀарав вукӀиневали гьесда бичӀчӀуларо, ва жамагӀаталъул чилъун вукӀинеги жив рекъоларин гьесда ккола». Гьелдаса хадуб гьелъ гьесда абуна: «Диналъул вац Барр, БетӀерхьанас дие амру гьабуна дуца дуе лъалел киналго мунагьазул мукӀурлъи гьабун бугин дуе абизе; дуца божани, дуе лъала гьес цебеккунго дур мунагьал тӀаса лъугьун рукӀараблъи». Диналъул вацасул гьумералда букӀараб пашманлъи гьебго мехалъ тӀагӀана. Гьев велъун тӀаде валагьана ва жиндирго ритӀухъаб ракӀалдалъун абуна: «Гьедин гьабун бугищ?» «Гьабун буго, — ян жаваб кьуна Уайт ханумалъ, — ва дие дуе гьадин абеян абуна: “ВачӀа, жамагӀаталде гъорлъе лъугьа; рес щвараб мехалъ, хӀакъикъаталъул рахъалъ рагӀи абе. Дур мадугьалзаби дуда божулелъул, гьеб лъикӀаб хӀасилалде щвезе буго”». Гьес жаваб кьуна: «Дица гьедин гьабила».
GSAM 378.2Гьелдаса хадуб гьелъ абуна: «Пратт хӀурматиясда цо заманалъ диналъул вац Барр цевеккун вукӀараб хӀалалъе релъараб хӀал кквезе кӀуни, гьеб гьесие пайдаялъе букӀина».
GSAM 378.3Гьедин нижер жамагӀат гӀуцӀиялда дандчӀвараб захӀмалъиялъул цо гӀилла тӀагӀинабуна. Гьелъ нугӀлъи кьезегӀан, Барр хӀурматияв жамагӀаталде гъорлъе лъугьине разилъизавизе нижеда кӀолеб букӀинчӀо. Цогидаб рахъалдаса, Пратт хӀурматияв къабул гьавиялде гӀагарлъун киналго данде ругеблъи нижеда батана, амма щай жив данде вугевали эркенго бицине лъидаго кӀолеб букӀинчӀо.
GSAM 378Хъизаналъул росасда божуларел пикраби тӀагӀинаби
GSAM 378.4Гьелдаса хадуб гьей жанир ругеб бакӀалъул цо рахъалда гӀодов чӀарав багӀараб гьумер бугев чиясде кӀалъана. Гьелдаса хадуб гьелъ цогидаб рахъалъул ахир гӀодов чӀаралъе, хьуруд гьумер бугелъе квер битӀана ва гьезда росасда ва лъадуда гӀадин кӀалъана. Гьезул кинавниги хӀакъикъат къабул гьабизегӀан цебе гьезул гӀумруялда ккарал цо-цо жал гьелъ баян гьаруна. Гьелъ абуна шайтанас гьел жал лъадиялъул пикруялда гьадигӀан кӀудиял гьарун рукӀанин, ахиралда гьей гӀакълу тӀагӀаралъул хӀалалде щванин. «Дица бихьана, — ян абуна Уайт ханумалъ, — гьаюл лъади цо соналъ гӀакълу тӀагӀарал чагӀазул больницаялда рукӀараблъи. Амма гӀакълу цӀидасан щвараб мехалдаса нахъеги гьелъ гьелго росасда божуларел пикраби жиндирго ракӀ биххизе тӀамула. Гьелъ гьесул ракӀ цӀакъ къварид гьабула; росас жиндие кӀолеб кинабго гьабуна жиндирго лъадуда жив жиндирго лъадие ритӀухъав вугеблъи ва гьелъ жиндирго жиндие гӀагарлъизе биччалареб хӀал гьабизе гӀилла гьечӀеблъи бихьизабизе».
GSAM 379.1Гьебго мехалъ лъади жанир ругеб бакӀалъул цогидаб рахъалде хехго ана ва гьесул цебе наку чӀван, жиндие тӀаса лъугьайилан росасда гьардана. Гьел чагӀи гьеб улкаялъул рахъалъе гӀагарлъун лъаларел рукӀана, ва гьезул цебесеб гӀумруялъул тарих лъалеб букӀинчӀо. Амма гьел лъикӀ лъалел чагӀазда гьезда гьоркьоб рикӀкӀен бугеблъи лъалеб букӀана, гьелъул гӀилла лъалареб букӀаниги.
GSAM 379Елиша ва ХӀазаэлгун букӀараб ишалъе релълъи
GSAM 379.2Уайт ханумалъ нугӀлъи кьун хадуб, жамагӀат гӀуцӀиялъул хӀалтӀи хехго лъугӀана. Барр хӀурматияв рекӀел бокьиялдалъун гьеб гӀуцӀиялде жаниве лъугьана, Пратт хӀурматияв къватӀив хутӀана. Данделъи лъугӀарабго мехалъ, ахирисес цӀакъ хӀаракатго абуна: «Дица нужеда абила: гьал гӀадамазда цадахъ вукӀине ва мунапикълъи гьабизе хӀаракат бахъиялъул пайда гьечӀо; нужеда гьеб гьабизе кӀоларо».
GSAM 379.3Чиясул хасият гьадин баян гьабиялъ, тӀадехун бицараб мисалалда гӀадин, нилъер ракӀалде цӀакъго щвезабула Елиша аварагасул къоязда ккаралда хъвараб, гьелъие релълъараб иш:2 Сириялъул пача Бен-ХӀададица жиндирго хӀалтӀухъан ХӀазаэл Елишахъе витӀун вукӀана, живго жиндирго унтиялдаса сахлъилищ лъазе. Елишаца ХӀазаэлил хӀалалъул цебетӀами бихьун букӀана. Гьев жиндирго цеве вачӀун, жиндирго гьумералде валагьараб мехалъ, гьеб кинабго гьесул пикруялда мухӀканго цӀидасан цебе лъугьана.
GSAM 379ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт параличалъ ккуна
GSAM 379.41865 соналъул августалъул 16-абилеб къоялъ, арбагӀ къоялъ, цӀакъго хӀалтӀи гьабиялъул ва кьижи гьечӀолъиялъул хӀасилалда жамагӀаталъул кӀудияв Уайт параличалъ ккуна. Нижер халкъалда гьоркьоб сахлъи цӀуниялъул идараби гьанжеги гӀуцӀун рукӀинчӀелъул, гьев Нью-Йорк штаталъул Дансвиллалде вачана, «ГохӀил рахъалда нилъер рукъ» абураб сахлъи цӀуниялъул идараялде. Гьесул лъади ва гьал рагӀабазул автор гьесда цадахъ гьенир рукӀана сентябралъул 14-абилеб къоялдаса декабралъул 7-абилеб къоялде щвезегӀан. Идараялда гьабураб сах гьабиялъ гьесие дагьаб гурони кумек гьабичӀелъул, ниж Нью-Йорк штаталъул Рочестералда, Лейк-Вьюялда бугеб Брэдли Лэмсонил гьоболлъи лъалеб рукъалде ана, ва гьенир лъабго анкьалда гӀагарун чӀана. Гьенив ниж жамагӀаталъул кӀудияв Дж. Н. Эндрюсгун дандчӀвана вохун. Гьев цо чанго моцӀалъ Мэналда вукӀун, гьебго мехалъ гьеб шагьаралде тӀад вуссарав вукӀана.
GSAM 380ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтие дугӀа гьаби
GSAM 380.1ЖамагӀаталъул кӀудияв Эндрюсил ва Ортон хӀурматиясул хъизанал щибаб къоялъ къалъудаса хадуб нижеда гъорлъ лъугьун, жамагӀаталъул кӀудияв Уайтгун цадахъ ва гьесие дугӀа гьабулаан. Гьеб декабралъул 25-абилеб къоялде щвезегӀан гьедин букӀана. Гьеб ГӀиса гьавураб къоялъул байрамалъ къватӀисеб дуниял рохалил ва квана-къватӀаялъул букӀараб мехалъ, Рочестералъул жамагӀаталъ гьеб жамагӀаталъул кӀудияв Уайтие кӀал кквеялъул ва дугӀаялъул къолъун ккуна. Радалги къалъудаса хадубги нижер данделъаби рукӀана Нью-Мейн къватӀалда бугеб жамагӀаталъул кӀудияв Эндрюсил рокъор. Къаси цебеккун жамагӀаталъул кӀудияв Уайтгун дугӀа гьабун рукӀарал чагӀи Лэмсон хӀурматиясул рокъор гьесда цадахъ цӀидасан данделъана.
GSAM 380ГӀиса гьавураб къоялъул байрамалъул сордоялъ кьураб цебетӀами
GSAM 380.2Гьеб къасиялъул данделъи къуватаб букӀана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтие кӀудияб баркат щвана, ва Уайт ханумалъие хӀикматаб цебетӀами кьуна, гьелда жаниб гӀемерал жал гьелъие рихьизаруна. Гьезда гьоркьор рукӀана жамагӀаталъул кӀудияв Уайтие малъиял: гьесул сахлъи тӀадбуссинабизе гьадин баянго Жиндирго квер гӀодобе биччарав Аллагьасда жиндирго бугеб божи хӀалтӀиялдалъун бихьизабизе гьес кин гьабизе кколебали.
GSAM 380Шайтанасул гьужумалъул цебеккун хабар кьей
GSAM 380.3ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтие дугӀа гьабун рукӀарал чагӀазда Уайт ханумалъ абуна:
GSAM 380.3«Шайтанасул мурад букӀана дир рос хӀалакъ гьавизе ва гьев хабалде вачине. Гьал ракӀ-ракӀалъ гьарурал дугӀабаз гьесул къуват биххана. Дие бихьизабуна Аллагьасул гьав хӀалтӀухъанасие лъабго анкьалъ ракӀ-ракӀалъ дугӀа гьабун чӀараб гьал гӀадамазде шайтан гъазавлъун вугеблъи, ва гьанже гьезде къуватаб гьужум гьабизе гьес къотӀи гьабун бугеблъи. Дие нужеда гьадин абеян абуна: “Нужедего бачӀине бегьулеб жоялъе хӀадурлъун рукӀине, Аллагьасда цӀакъго гӀагарлъун гӀумру гьабе”».
GSAM 381Дж. Т. Ортоница цебеккун хӀинкъи лъай
GSAM 381.11866 соналъул январалъул тӀоцебесеб къоялъ жамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва гьесул хъизан поездалда Мичиганалъул Батл-Крикалде нухда рахъана. Дун хасалъул хутӀараб заман Нью-Йорк штаталъул бакътӀерхьул рахъалда чӀана. ЦебетӀами кьураб гьебго къасиялдаса нахъе Дж. Т. Ортон хӀурматиясда жиндирго гӀумру хӀинкъуда бугин кколеб букӀана, амма кибаса хӀинкъи бугебали гьесда лъалареб букӀана. Гьеб жиндие кколеб жо гьес цо чанго чиясда абуна. Марталъул 4-абилеб къоялъ, Анкьил тӀоцебесеб къоялъ къаси, гьев Пармаялдаса Рочестералде тӀад вуссана. Пармаялда гьев кӀиго къоялъул данделъиялда вукӀана, ва гьесда цадахъ Э. Б. Сандерс хӀурматияв вукӀана (гьанже, 1905 соналъ, гьев Калифорниялъул Сан-Хосеялда гӀумру гьабулев вуго). Шагьаралдасан нухда унелъул, гьес Сандерсида гьаруна бищунго лъикӀ канлъи бугеб къватӀалда вилълъине, «щайгурелъул, — ян абуна гьес, — лъиеги дун чӀвазе хӀаракат бахъизе бугин дие кинабго мехалда ккола». Амма жиндирго гӀумру босизе бокьулев щив вугевали гьесда щибго лъалареб гӀадин букӀана.
GSAM 381.2Марталъул 7-абилеб къоялъ дун Пармаялдаса Рочестералде тӀад вуссана ва Ортон хӀурматиясул ясалъул рос Лэмсон хӀурматиясухъ чӀана. 8-абилеб къоялъ гьев ва Ортон ханум нижер гьоболлъухъ рачӀана. Гьеб мехалъ ниж разилъана хадусеб къоялъ радал поездалда Эри округалъул Ланкастералде ине; гьенив дица гьесул цохӀо васасул бертадул динияб гӀадат тӀубазе кколеб букӀана. Гьеб къо нижер рохалида ана, амма гьеб букӀана ракӀалде гъваридаб пикру кьолеб къоги.
GSAM 381Дж. Т. Ортон чӀвай
GSAM 381.3Гьел Лэмсон хӀурматиясул рокъоса къалъудаса хадуб сагӀат 5-алда ана. Къаси сагӀат 7:30-алда цо хабар бачунев вачӀана ва жиндирго чуязухъ валагьулев вукӀаго, жиндирго хъоралда Ортон хӀурматиясде лъаларев чияс ракӀгурхӀел гьечӀеб гьужум гьабун бугин нижеда лъазабуна. Ниж гьеб бакӀалде хехго ана, ва гьесул бетӀералде маххалдалъун рекъезабураб гӀарабаялъул къотӀолдалъун къваригӀун кьабун, гьев гӀакълу тӀагӀарав вугеблъи батана. Гьеб сордоялъ сагӀат 12:35-алда гьев хвана. ГьанжегӀан лъаларо гьеб ракӀгурхӀел гьечӀеб иш щас гьабурабали. Гьеб гӀарацалъе гьабураб иш букӀинчӀеблъи баян букӀана: гьесул кисалда бугеб сагӀаталде къан букӀинчӀо, ва 45 доллар бугеб гьесул гӀарцул киса гьебго къагӀидаялъ хутӀун букӀана. Ортон ханумалъе гьеб букӀана кӀудияб балагь, ва гьелъул хӀасилаздаса гьей цӀидасан сахлъичӀо. Гьелъул черхалъул сахлъи хехго дагьлъана, ва жиндирго рос хваралдаса хадуб гьей гӀемер чӀечӀо.
GSAM 382ГӀиса гьавураб къоялъул гьеб байрамалда цебеккун бицараб жо лъугьин
GSAM 382.1РакӀалда хутӀараб ГӀиса гьавураб къоялъул байрамалъул гьеб къасиялдаса чанго моцӀалъ хадуб, гьел лъабго анкьалъ дугӀа гьабиялда гӀахьаллъарал ичӀго чиясул анлъго хабазда рукӀана. Гьедин цогидабги цебеккун бицараб жо цӀакъго баянго лъугьана.
GSAM 382Хьул къотӀарасе кумек
GSAM 382.21866 соналъул декабралъул 12-абилеб къоялъ радалго Индианаялъул Норт-Либертиялдаса Элиас Стайлз дир рокъове вачӀана. Гьес дида гьаруна живгун цадахъ гьеб бакӀалде ине, рес бугони, Джеймс Харвийие кумек гьабизе; гьев хьул къотӀун, жиндирго хӀалалъе хьул щибго гьечӀин кколев вукӀана. Уайт ханумалъие кьураб ахирисеб цебетӀамиялда гьелъ цӀакъго гӀатӀидаб жо бихьун букӀараблъи ва гӀемерал чагӀазул хӀал авараглъиялдалъун гьелъие бихьизабун букӀараблъи дида лъалелъул, дица гьесда абуна: «Бегьула, диналъул яц Уайтида гьесул хӀалалъул щибниги бихьун батизе; гьедин бугони, ва гьелъ гьеб хъван кьуни, гьесда дица бицине кӀолеб щибаб жоялдаса гьеб къуватаб букӀина».
GSAM 382.3Ниж гьебго мехалъ гьелъухъе ана. Харви хӀурматиясул хӀалалъул рагӀиги гьелда бицичӀого, дица гьикъана: «Диналъул яц Уайт, дуе кьурал цебетӀамиязда цоялдаги диналъул вац Джеймс Харвийил хӀалалъул щибниги канлъи дуе щван букӀанищ?» «Щван букӀана, — ян абуна гьелъ, — чанго къоялдаса нахъе гьеб хъван гьесухъе битӀизе кколин дие кколеб буго». Гьелдаса хадуб гьелъ жиндирго бихьараб жо нижеда бицине байбихьана. Дица абуна: «Дун радал гьесухъе ине вуго; дуца дуе бихьизабураб жо хъван кьуни, дица гьеб гьесухъе бачин». Гьедин разилъун, ниж гьелъухъа ана, ва къаси цӀидасан гьелъухъе рачӀана. Гьелъ хъвай лъугӀизабун букӀана, ва гьаракь борхун гьеб нижеда цӀалун, нижер ракӀ лъикӀ гьабуна.
GSAM 383Хьул къотӀарав Джеймс Харвие НугӀлъи
GSAM 383.1НугӀлъиялъулъ рагьун бицун букӀана Харвил сахлъи загӀиплъизе бугин, ШайтӀанас гьев хьул къотӀиялде ккезавизе хӀаракат бахъизе бугин, жиндие цӀобги хьулги гьечӀилан гьесда пикру гьабизабизе лъугьине вугин. Амма гьелда бихьун букӀана цебесеб жиндирго гӀумруялъул гъалатӀал тӀаса гьаризе гьес жинда кӀолебщинаб гьабун бугеблъиги, Аллагьас гьесул мунагьал чурун ругеллъиги. Гьединго, гьев живго чӀвазе гьесул ракӀалде ккараб мехалъ, Аллагьасул малаикзаби гьесда сверухъ роржулеллъиги, Аллагьасдеги зобаздеги хьул лъезе гьесие нух малъулеб букӀинги бихьизабун букӀана гьелда. НугӀлъиялъулъ ракӀ гӀодобе биччазабулел ва ракӀкъвакӀи кьолел гьединал гӀемерал рагӀабиги рукӀана.
GSAM 383.2Гьеб хъвайги кодоб бугеб дунги, нижги ана цӀияб къоялъ радал Норт-Либертиялде. Нухда Стайлзица дида абуна Харвие дун вихьизе бокьун бугин, амма дидаса жиндие хьул кьолеб цо рагӀиги щвеларилан гьес абулеб бугин. Дун жинда дандчӀараб мехалъ, жиндир ишалъе хьул гьечӀеблъиги, жив халакълъарав чи вукӀинги дица къабул гьабилила. Цинги, Аллагьасул сандукъ босун бугилан лъайдал, некӀсияв Эли нахъе къан вортун хварав гӀадин, живги хвелила.
GSAM 383.3Ниж Харвихъе щвана къад 3 сагӀаталда сверухъ. Гьев дида дандчӀараб мехалъ дица абуна: «Диналъул вац Харви, мун кин вугев?» ЦӀакъ къваридго гьес жаваб кьуна: «Халакълъана! Халакълъана!! ХАЛАКЪЛЪАНА!!!» «ГьечӀо! Мун халакълъун гьечӀо. Дуе хьул буго!» — ян абуна дица. Дица гьедин жаваб кьолеб бихьидал, гьес дагьабги гӀодобаб гьаракьалъ абуна: «Лъабго анкьалъ дие хьул гьечӀин, дун халакълъун вугин пикру гьабулеб букӀана дица. Жакъа, магӀишаталдаса шагьаралде вачӀулаго, гьабил хӀорида бугеб кьода тӀасан унаго, щибго жоца дида абулеб гӀадин букӀана: “Мун халакълъана! Дуе хьул гьечӀо! Гьабил хӀорилъе кӀанцӀун, лъелъ хве!” Гьедин гьабуни МасихӀил ишалде рогьо бачӀинин пикру гьабуна дица, гьедин дунго чӀвазе лъугьиналдаса тӀаса вуссана».
GSAM 384Хвасарлъи хехго бачӀана
GSAM 384.1«Диналъул вац Харви, мун халакълъун гьечӀо! — ян абуна дица. — Мун халакълъун гьечӀилан абулеб, зодиса битӀунго бачӀараб НугӀлъи буго дир гьаниб!» Гьес жаваб кьуна: «Гьедин батани, дица гӀенеккила гьелъухъ». Цо рагӀиги дир квералде лъун букӀинчӀин цебеккун абун, дица гьесие НугӀлъи цӀалана. Дун цӀали лъугӀараб мехалъ, гьесул гьумер канлъана, велъун гьес абуна: «Дие хьул букӀун буго. Дун БетӀергьанасда божула».
GSAM 384.2ЦӀалун лъугӀун хадуб нижеца цадахъ дугӀа гьабуна. ДугӀа гьабун гьев тӀаде вахъана хисарав, рохарав чи вукӀун. Гьес нижеда абуна, ахириял лъабго анкьалда жиндирго рекӀелъ букӀарабщинаб, жинцаго бицизе кӀолелдасаги мухӀканго гьеб хъваялъулъ бицун бугин. Гьедин, гьеб къагӀидаялдалъун гьав диналъул вац хьул къотӀиялдаса хвасар гьавиялъулъ, бихьана Аллагьасул рокьи.
GSAM 384ХӀалтӀул бакӀ гӀатӀилъана
GSAM 384.31868 соналде щвезегӀан Анкьабилеб къоялъул адвентистазул хӀалтӀи букӀана Америкалъул Цолъарал Штатазда, гьезулги Миссуриялъул къилба рахъалъул гӀорхъоялдаса шималалда ва Миссури гӀурул бакъбаккул рахъалда бугеб бутӀаялда гурони гӀунтӀун гьечӀоан. 28 маялъ Мичиганалъул Батл-Крикалда тӀобитӀараб ТӀолабго жамагӀаталъул конференциялъул сессиялъул заманалда, хӀалтӀул бакӀалги хӀалтӀухъаби рикьиги халгьабизе данделъи тӀобитӀана. Гьениб хӀукму гьабуна Калифорниялде кӀиго хӀалтӀухъанги, 60 футалъул чедирги ритӀизе. ЖамагӀаталъул кӀудияв Д. Т. Бордоги, гьаб хъвалев дунги гьеб соналъул 18 июлалъ Сан-Францискоялде щвана.
GSAM 384Калифорниялда миссия байбихьи
GSAM 384.4Калифорниялда миссия байбихьиялда бухьараб цо иш рехсезе бокьун буго дие. Гьелъ лъикӀго бихьизабула Авараглъиялъул сайигъаталъул пайда хӀалтӀулъ кин букӀунебали. Павелица, рухӀиял сайигъатазул ва гьезда гьоркьоб Авараглъиялъул сайигъаталъулги бицулаго, абула гьел ругин «мукъадасал камиллъизаризе, хъулухъалъул хӀалтӀи гьабизе, МасихӀил Черх щулалъизабизе».3 Мукъадасал камиллъизариялъул бищунго бажарулеб нух — гьезда жидерго гъалатӀал рихьизари буго, гьез гьел нахъе рехизе ва нилъер БетӀергьан ГӀиса МасихӀил хирияб бидадалъун жидерго мунагьал чуризе. Гьеб мурадалда, Гьанжесеб хӀакъикъаталъул ишалда цадахъ, тӀолабго заманалда загьирлъун букӀана Авараглъиялъул сайигъаталдалъун «хъулухъалъул хӀалтӀулъ» кумек гьаби. Гьелъ БетӀергьанасул хъулухъчагӀазда рихьизарулел рукӀана гьезул хӀалтӀул къагӀидаялъул гӀунгутӀабиги, цогидаб къагӀидаялъ хӀалтӀун гӀадамал иманалде рачине дагьабги лъикӀго кӀолеблъиги.
GSAM 385Калифорниялда кин хӀалтӀизе кколебали бицараб НугӀлъи
GSAM 385.1Ниж Калифорниялде щван гӀезегӀан заман иналдего, нижехъе Уайт ханумалъул кагъат бачӀана. Гьелъулъ гьелъ бицун букӀана жиндие 12 июналъ, рузман къоялъ къаси, Батл-Крикалда кьураб бихьиялъул. Гьеб къоялъ, Калифорниялде иналде цебе, ниж Нью-Йоркалъул Ланкастералда рукӀана. Гьей Калифорниялда щибго мехалъ йикӀун гьечӀоан, гьенисел гӀадамазул гӀадаталги жиндаго лъалароан. ХӀакъикъаталда, гьеб заманалда гьей Миссури гӀурул бакътӀерхьул рахъалда щибго мехалъ йикӀун гьечӀоан. Гьениб бугебщиналъул жинда лъалеблъи бачӀун букӀана БетӀергьанас жинда загьир гьабизе ракӀалъе рекъарабщиналдаса.
GSAM 385.2Кагътида кьурал малъиязулъ гьелъ бицана Калифорниялъул гӀадамазул сахаватаб хьвада-чӀвадиялъулги, гьезда гьоркьоб бакъвараб, «щибаб гьитӀинаб гӀарцуда хъатамулеб» къагӀидаялъ хӀалтӀани кинаб хӀасил бачӀине бугебали. Калифорниялъул гӀадамазе вагӀза гьабулаго, гьезго хӀалтӀулъ бихьизабулеб сахаватлъиялъул рухӀалдалъун гьезухъе ине кколаан, амма гӀарац гӀадада рехулеб къагӀидаялъ гуроан.
GSAM 385Цебеккун бицараб икъбал бачӀана
GSAM 385.3Гьанже Калифорниялда хӀалтӀи тӀоцебе байбихьаралдаса унеб 37 соналъухъ нахъе валагьун, гьеб мехалъ гьенисеб ахӀвал-хӀалги, гӀадамазул хӀалги, щвараб НугӀлъи букӀинчӀебани нижеца хӀалтӀи кин бачунеб букӀинаанали ракӀалде босула дица. Кьураб малъи тӀубазабиялъул хӀасилалги рихьулаго, дие абизе кӀола: Лъабго моцӀалда нижер иш цебетӀана; Авараглъиялъул сайигъаталдалъун щвараб малъиялъ нижер «хъулухъалъул хӀалтӀулъ» кумек гьабун букӀинчӀебани, цо соналдаги гьадин гӀемер цебетӀезе букӀинчӀо. Сонома округалда гьабураб хӀаракаталъул хӀасилалда, 1871 соналъул ихдалде щвезегӀан, Шамат къо цӀунулел чагӀазул щуго жамагӀат гӀуцӀун букӀана.
GSAM 386Сан-Францискоялда тӀоцебесеб Чадиралда жаниб данделъи
GSAM 386.1Гьебго соналъул июналда нижеца Сан-Францискоялда тӀоцебе чедир бана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Бордо бакъбаккул рахъалде тӀадвуссун ун вукӀиндал, гьесул бакӀалда хӀалтӀизе Мичиганалдаса цогияв хӀалтӀухъан витӀана. Гьев 17 июналъ вачӀана ва гьебсагӀатго дунгун цадахъ шагьаралда хӀалтӀизе байбихьана. Чадиралда жаниб цо-цоял анкьал хӀалтӀун хадубги, нижеца 1871 соналъул 1 декабралде щвезегӀан кирида босарал залазда данделъаби тӀоритӀана. Гьеб хӀалтӀул хӀасилалда Сан-Францискоялда 50-ялдаса цӀикӀкӀарал гӀадамаз Хабар къабул гьабуна.
GSAM 386Калифорниялда жанисел сынаби
GSAM 386.2Гьеб заманалде щвезегӀан нижер Калифорниялда букӀарал сынаби цӀикӀкӀунго къватӀиса дандечӀеялдаса рукӀана. Амма гьанже нижер гӀадамазе хьул гьабичӀеб, батӀияб къагӀидаялъул иманалъул сынав тӀаде бачӀана. Нижер цадахъ хӀалтӀулев чи, дие ракӀчӀун букӀаралда, гьесулгоги, диналъул ишалъулги намус хвезабизе бугеб хьвада-чӀвадиялда хадув ккун вукӀана. Нижер шагьаралда цо-цоял жахӀда-чӀир бугел тушбаби рукӀана, нижер щибаб хӀаракаталда хадуб бер лъун, хӀал хъвараб щибаб ишалдалъун нижеда зарал гьабизе хӀадурго. Гьединлъидал «квешлъиялъул щибаб сураталдаса рикӀкӀад рукӀа» абураб чапарасул насихӀаталде гӀенекки цӀакъго хӀажатаб жо лъугьана.
GSAM 386ХӀинкъи бугеб жибго жиндаго чӀей
GSAM 386.3Дица абулеб букӀинчӀо гьав диналъул вацас жиндирго хьвада-чӀвадиялдалъун хӀакъикъияб мунагь гьабун бугилан. Амма гьес гӀайиб гьечӀебин рикӀкӀунеб жоялдалъун нижер тушбабаз жидеего пайда босизе бугиланги бицана дица. Гьес абулеб букӀана гьеб ишалда жиндие «живго кинабго бокьараб къагӀидаялъ гьабизе» ихтияр бугин, хасго жинца гьабулеб жоялда мунагь гьечӀин къабулги гьабулеб бугеб мехалъ. Гьедин ана ишал 1872 соналъул 23 январалде щвезегӀан. Гьеб къоялъ дун Сонома округалдаса Сан-Францискоялде ана, гьенисел ишал рукъизаризе щиб гьабизе кӀолебали лъазабизе.
GSAM 387.1Гьеб заманалде, дун хӀинкъараб куцалда, нижер тушбабаз гьесул хьвада-чӀвадиялъул пайда босулеб букӀана. Гьес абулеб букӀана гьеб «гьезул иш гурин», жиндирго пикруги бугеблъи гьезда бихьизабилин, жидеца абулебщиналда гъоркь чӀечӀого, жиндиего бокьараб куцалда, бокьарав чиясда цадахъ, къватӀаздасан хьвадизе кӀолин. Дица гьесда цадахъ балъго кӀалъан, гьединаб хьвада-чӀвади рекъолареблъиги, гьединаб жиндирго гурони цогидасул рагӀуде балагьулареб рухӀалъул ахир квешаб букӀине бугеблъиги бихьизабизе хӀаракат бахъана. Гьесул гьудулзаби рукӀана, гьесул къваридаб хӀал бичӀчӀун, гьесул рахъ цӀакъ кколел. Гьезда гьоркьоса цояз гьесде тӀад дагьабги цӀикӀкӀараб гӀайиб бачӀинабизе бугеб рахъ ккезе байбихьана. ЖамагӀаталъул цӀикӀкӀараб бутӀаялда бихьулеб букӀана гьесул тӀагӀат гьечӀолъиялъул квешлъи, гьел хӀадурги рукӀана диналъул иш рогьоялдаса цӀунизе дица гьабулеб хӀаракаталъул рахъ кквезе.
GSAM 387Халгьаби гьабизе данделъи тӀамуна
GSAM 387.227 январалъ, Шамат къоялъ, ишал гьедин рукӀана. Гьеб мехалъ хӀукму гьабуна ишалъул халгьаби гьабизе ва жамагӀаталъ чӀванкъотӀараб хӀалтӀи гьабизе тӀадаб бугин, гьеб дандечӀеялъул рухӀалъ бачӀинабизе бугеб намус хвезабиялдаса жамагӀат цӀунизе. АхӀвал-хӀалалъулги, гьелда хурхун нижер жамагӀатлъун бугеб тӀадкъаялъулги халгьабизе данделъи тӀамуна, 28 январалъ, Анкьил тӀоцебесеб къоялъ, радал 9 сагӀаталда байбихьизе. Бихьулеб букӀарабщиналдаса, гьеб жамагӀат биххичӀого хутӀизе рес гьечӀеб гӀадин букӀана. Гьеб сордоялъул кӀудияб бутӀа дица, нижер рахъалъ хӀалтӀеян Аллагьасда гьарун, дугӀаялда тӀамуна.
GSAM 387Хъван гьабураб гӀайиб къабул гьаби
GSAM 387.328-абилеб къоялъ радал дун данделъиялде унаго, дун чӀун вукӀараб рукъалда гӀагарда, гӀадамаз хьвадулеб нухда, цадахъ хӀалтӀулев чи гӀодулаго дандчӀвана. Гьес абуна: «Диналъул вац Лафборо, дун жакъа данделъиялде ине гьечӀо».
GSAM 387.4«Данделъиялде ине гьечӀищ? — ян абуна дица. — Гьеб данделъи дур ишалда хурхараб буго».
GSAM 388.1«Дида лъала гьеб, — ян абуна гьес, — амма дун тӀубанго мекъав вуго. Дир ишалда хурхун дуца ккураб рахъ битӀараб буго. Гьале, дирго гӀайиб къабул гьабун, жамагӀаталъе дица хъвараб кагъат; дуца гьеб босун гьезие цӀала. Дун гьенив вукӀинчӀони, дагьабги лъикӀ букӀина дуеги, дир рахъ кквезе ракӀ бугезеги».
GSAM 388.2«КьегӀалъалдаса жакъагӀан дулъ гьадинаб кӀудияб хиса-баси щибалъ бачӀинабураб?» — абун гьикъана дица.
GSAM 388ХӀайранлъизабулеб бихьи щвана
GSAM 388.3Гьес жаваб кьуна: «КьегӀалъ къаси, Шамат къо лъугӀун хадуб, дун почталде ана ва Мичиганалъул Батл-Крикалдаса диналъул яц Уайтил кагъат щвана дие. Гьеб буго гьелъ дие хъвараб НугӀлъи». Дие гьебги кьун, гьес абуна: «Гьеб цӀала, БетӀергьанас дир ишалъухъ кин валагьулевали дуца бихьила».
GSAM 388.4Гьес дида гьарана жамагӀаталда абеян, жиндирго хьвада-чӀвади квешабин абулеб, диналъул яц Уайтил НугӀлъи жиндие щун бугин, гьеб хӀакъикъат букӀиндал жинца гьеб къабул гьабулеб бугин.
GSAM 388Бихьиялъул божизабулеб куц
GSAM 388.5Гьеб букӀана 1871 соналъул 10 декабралъ Вермонталъул Бордовилалда Уайт ханумалда кьураб бихьиялъул бутӀа. 1871 соналъул 27 декабралъ гьелъ байбихьана гьав диналъул вацасул ишалда хурхараб бутӀа хъвазе. Амма цо сабабалъ хъвай тӀубазаби кватӀана 1872 соналъул 18 январалде щвезегӀан. Гьеб къоялъ гьеб тӀубазабун Батл-Крикалдаса почталдалъун битӀана. Гьеб заманалда Мичиганалдаса Калифорниялде ракьалъул нухалдасан кагътал щвезе хӀажат букӀана 9 къоялда сверухъ заман.
GSAM 388.6Бихьиялъулъ гьелда гӀемерал жал авараглъиялъул къагӀидаялъ рихьизарула. Гьаб ишалдаги гьединго букӀана. Бихьи кьураб мехалъ, НугӀлъи Сан-Францискоялде щвараб мехалъ хӀакъикъаталда рагьарабщиналъул гӀицӀго гӀус букӀана. Къоял цоцазда данде ккун халгьабуни, бихьизе буго Сан-Францискоялда иш бищунго чӀванкъотӀараб бакӀалде щвараб заман бачӀун букӀин, хъвараб НугӀлъи цебесеб бакӀалдаса битӀун хадубин. Сан-Францискоялда рукӀарал нижер диналъул вацазда гьебсагӀатго бичӀчӀана гьеб кагъат хъвазе гӀезе гьелъие заман букӀине, Батл-Крикалде лъицаниги хъван, Уайт ханумалда гьеб хабар лъазабизе рес букӀинчӀеблъи. Щайгурелъул гьеб заманалда гьединаб хӀал букӀунго гьечӀоан.
GSAM 389.1Гьеб ишалъ гьенисел диналъул вацазе кӀудияб кӀвар букӀана; гьел божизаруна гьеб бихьиялда Аллагьасул къуват бугеблъиялда. Дица Сан-Францискоялда бугеб хӀалалъул хӀакъалъулъ ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтихъеги, гьесул лъадухъеги цо мухъги хъван букӀинчӀо. Цадахъ хӀалтӀулев чиясги жинца щибго хъван гьечӀилан абуна. Диналъул вацаз абуна: «Гьес хъван бугониги, жиндирго хӀакъалъулъ гьаниб рагьарал жал гьес бицине рукӀинчӀо».
GSAM 389Бихьи кин хъвараб
GSAM 389.2Хадуб нижеда, нухалъул цогидаб ахиралдаса, НугӀлъи хъваралъулги почталде кьуралъулги хабар лъана. Гьеб мехалъ дагьабги рагьун бихьана бихьи кьурав БетӀергьанас хъваялъулги, хӀажатаб бакӀалде битӀиялъулги заманалъул тӀалаб гьабулеб букӀин, гьеб битӀараб заманалда щвезе.
GSAM 389.31872 соналъул 18 январалъ, радал цӀакъго цудунго, Уайт ханум макьидаса йигьана, тӀадехун рехсараб НугӀлъи жиндирго рекӀелъ цӀакъ рагьун баккун. Гьелъие гьеб щибниги батӀалъи гьечӀого рагӀана гьаракьалъ абулеб жо гӀадин: «Калифорниялъе бугеб гьеб НугӀлъи гьабсагӀатго хъва, бищунго цебе унеб почтаялдаги битӀе; гьеб хӀажат буго». Гьеб кӀиабизеги такрарлъидал, гьей тӀаде яхъана, хехго ретӀа-къан, хъвай тӀубазабуна. Радал квеналде цебегӀан гьелъ гьеб жиндирго вас Уиллихъе кьуна ва абуна: «Гьаб кагъат почталде босе, амма къватӀиб бугеб кагътал рехулеб сандукъалъубе лъуге. Почталъул бетӀергьанасухъего кье, жакъа радал унеб почталъул хъабахъалъубе гьеб лъезе кколиланги чӀванкъотӀун абе». Гьес хадуб бицана гьелъул малъиял дагьалго батӀиял гӀадин жинда ккараблъи, амма жинца суалал кьечӀого, жинда абураб гьабун, «кагъат почталъул хъабахъалъубе лъолеб бихьанин».
GSAM 389Аллагьас нух малъулеблъиялъул далил
GSAM 389.4Гьеб заманалда Сан-Францискоялда нижер букӀараб хӀал лъани, нужеца бигьаго бичӀчӀила гьеб кагъат гьебго почтаялда битӀиялъул кӀвар. Гьел къояз нижехъе ракьалъул нухалдалъун къоялъ цо нухалъ гурони почта бачӀунароан. Кагъат Шамат къоялъ, 27-абилеб къоялъ къаси щвечӀого, Анкьил тӀоцебесеб къоялъ, 28-абилеб къоялъ къаси щварабани, щаклъи гьечӀого, жамагӀаталъул пашманаб биххи ккезе букӀана. Гьеб чанго анкьалъ цебе, хӀатта бихьи кьун гьебсагӀат щварабани, жамагӀаталъ гьелъул къуват гьадин бигьаго бихьизе букӀинчӀо.
GSAM 390.1Гьаниб букӀана БетӀергьанасул квер бихьизабулел рагьарал гӀаламатал бугеб НугӀлъи. Гьеб щвана гьанже ругел гъалатӀал тӀаса гьаризе битӀараб заманалда. Гьелда тӀадеги, диналъул вацас живго гӀодовегӀан гьавун гьеб къабул гьабун, гьелда рекъон хӀалтӀун, гьеб гӀолохъанаб жамагӀаталъулъ цолъиги щулалъиги бачӀинабиялъе къуватаб асар гьабуна.
GSAM 390Бихьиял хъваялъул къагӀида
GSAM 390.2Гьаб ишалъ гьелъго бицараб, жинда бихьарабщинаб хъваялъул къагӀидаги бихьизабула. Гьелъ гьелъул абула: «Цебеккун дир рекӀелъе кьурал жал цӀакъ рагьун рекӀелъ баккун, дун макьидаса йигьулей йикӀана; дица сордо бащалъараб мехалъ кагътал хъвана, тӀолабго материкалдасан ун, хӀалуцараб заманалда щван, нижер ишалъе кӀудияб балагь тӀаде бачӀин цӀунарал».4