БетӀер 17 — ЗахӀмалъаби ругониги, хӀакъикъат тӀибитӀизаби
GSAM 265.1«Вехьас жиндир рикь-рикьун ругел чахъабазда гьоркьов вугеб къоялъ жиндир рехъен балагьулеб гӀадин, Дицаги Дир чахъаби ралагьила ва накӀкӀалъ къан бугеб ва бецӀаб къоялъ гьел рикь-рикьун рукӀарал киналго бакӀаздаса хвасар гьарила»1
GSAM 265.2Гьеб заманалде (1847) лъабабилев малаикасул хабар къабул гьабурал гӀадамал дунялалъул бечелъиялъул рахъалъ мискинал рукӀана, гьединлъидал гьеб хабар тӀибитӀизабиялъе гьезда гӀарцулалъун дагьаб гурони кумек гьабизе кӀолароан. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтасда ва Уайт ханумалда, ва ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсасда, рикь-рикьун ругел диналъул вацазда гьоркьоб жидецаго хӀалтӀи гьабиялъул кӀвар бугеблъиги, ва чияр кверзулъе кьезе кколеб тӀахьал гьариялъул хӀажатлъиги бичӀчӀана, гьезда хӀакъикъат лъазабизе кумекалъе. ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс батӀи-батӀиял бакӀазде унаго Шамат къоялъул масала баян гьабизе жинца гьелъул хӀакъалъулъ хъвараб брошюраялъ кӀудияб кумек гьабуна; гьеб брошюра почтаялдасан тӀибитӀизабиялъги кумек гьабуна. Гьес захӀматалъулъ чӀахӀияб сабру гьабуна.
GSAM 265ГӀолилай диналъул яцалъул хӀакъикъаталъе къурбанлъи
GSAM 265.3Нухалъул харж кьезе гьесухъ гӀарац гьечӀолъиялъ, цо заманалда гьес Массачусетсалдаса Нью-Гэмпширде лъелъ иналъе нухде вахъине къасд гьабуна. Гьебго мехалъ гьесие цо гӀолохъанай диналъул яцалъул кагъат щвана: гьелъ рукъалъул хӀалтӀи гьабизе, цо анкьалъ $1 босун, хӀалтӀуде лъугьине къасд гьабуна, гьелъе хабар кумек гьабизе жо букӀиналъе. Цо анкь хъулухъ гьабун хадуб, ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсие гӀарац къваригӀун бугин абураб пикру гьелъул рекӀелъ цӀакъго щулалъана; гьединлъидал гьей хӀалтӀи кьурав чиясухъе ун, цебеккун хӀалтӀухъ гӀарац босана, Бейтсихъе гьабсагӀатго $5 ритӀизе кӀолеблъун. Гьеб гӀарцулъун гьес жамагӀаталъул транспорталда Нью-Гэмпширде иналъул харж кьуна. Кинабго бакӀалда гьес лъикӀал данделъаби гьаруна, ва гӀемерал гӀадамаз хӀакъикъат къабул гьабуна.
GSAM 266БекӀеда босараб мебелалдалъун рукъалъул магӀишат гӀуцӀи
GSAM 266.1Гьанжесеб хабарлъул байбихьарал хӀалтӀучагӀазул къурбанлъиялъул рухӀ бихьизабизе, 1847–48 соналъул хасало жидер хӀалалъул хӀакъалъулъ Уайт ханумас бицараб баяналдаса гьаб рахъун буго: гьел Топсамалда, Мэналда, С. Хаулендалъул гӀатӀидаб рокъор ругел рукъзазулъ рукӀана ва бекӀеда босараб мебелалдалъун рукъалъул магӀишат гӀуцӀана:—
GSAM 266.2«Ниж мискинал рукӀана ва къваридал къоял рихьана. Дир росас хӀалтӀи гьабуна маххул нухда ганчӀи бачулаго; гьелъ гьесул килщазул цӀока бихъизабуна, ва гӀемерал бакӀаздаса би бачӀана. Нижеца реххизе къасд гьабичӀо, цогидазул квердаса гӀумру гьабизе, нижеего къваригӀараб къачӀизе ва цогидазул кумек гьабизе ниж рази рукӀана. Амма нижер иш цебехун инчӀо. Дир росас цӀакъ захӀматаб хӀалтӀи гьабуна, амма гьесул хӀалтӀиялъе кьезе кколеб жо гьес батизе щвечӀо.
GSAM 266ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас цӀул къотӀи
GSAM 266.3«Дир росас маххул нухдаса хӀалтӀи рехун, цӀул къотӀизе рохьове ана. Рахъалда унти къотӀичӀого, гьес радалго байбихьун бецӀлъизегӀан хӀалтӀи гьабуна; гьеб цо къоялъ 50 цент гӀанасеб пул букӀана. Кутакаб унтиялъ сордояз гьесда кьижизе кӀолароан. Цогидал штатазда ругел диналъул вацаздаса нижее, гьезухъе рачӀеян ахӀулел кагъатал щвана; амма штат къватӀибе нилъе бачиналъе пул гьечӀолъ, нилъер жаваб: нух нилъеда рорчӀун гьечӀо.»
GSAM 266.4«Нилъ Коннектикуталдаса диналъул вац Чамберленасул кагъат щвана; гьес нилъ гьенив конференциялде рачӀине къваригӀин бицана. Пул батани, нилъ рачӀине къасд гьабуна. Росас хӀалтӀи кьурав чиягун хӀисаб гьабун, гьесда $10 кьезе кколеблъи лъана. Гьелъул бащдаб бутӀаялъ дица цӀакъ хӀажатаб ретӀел босана; хадуб дица дир росасул пальтоялъул бихъарал бакӀал ххамилалъул бутӀабаздалъун рукъана, гьел бутӀабиги цолъизарун рукъана, гьедин къвалазда тӀоцебесеб ххамил батизе захӀмалъана. Нилъеда Дорчестер, Массачусетсалде щвезе $5 чӀана. Цо дагьаб жо гурони хутӀичӀого, дунялалда нижер букӀараб кинабго жо нижер сундукалъулъ букӀана. Амма нилъер ракӀалъул рахӀат ва бацӀцӀадаб намус букӀана, ва гьеб нилъер дунялъул рахӀаталдаса цӀикӀкӀун къадру гьабуна.»
GSAM 267.1«Ниж диналъул вац Никольсасул рокъоре щвана; ниж унелде цебе, диналъул яц Никольсас дир росасухъе $5 кьуна, гьелъун нилъ Миддлтаун, Коннектикуталде нух рехана. Нилъ гьенив чияр рукӀана, ва штаталдаса цо диналъул вацги лъачӀо. Нилъер кверда 50 центго чӀана. Дир росас гӀадаталъе карета къайизе гьеб пул хӀалтӀизабизе къалъизе щвечӀо; гьес сундук хъарщазул къокъаялда тӀад лъун, ниж лъелъ ана, нижедаги гӀадин божи-иман бугев чи валагьун. Дагьаб заманалда нилъеда диналъул вац Чамберлен ватана, гьес нилъ жиндирго рокъоре рачана.»
GSAM 267Роки-Хилл, Конн. конференция
GSAM 267.2Гьеб конференция Роки-Хиллалда гьабуна; данделъиялъул бакӀ диналъул вац Белденасул рокъоб бугеб, хӀалтӀи ахиралде щвезабун гьечӀеб кӀудияб рукълъун букӀана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас С. Хауленде хъвараб кагъаталдаса гьеб данделъиялъул хӀакъалъулъ гӀажаибал баянал гьадин рахъун руго:—
GSAM 267.3«1848 соналъул апрель 20-ялъ, диналъул вац Белденас нилъ ва гьеб шагьаралда рикь-рикьун ругел диналъул вацал рачине жиндирго гӀараба Миддлтауналде битӀана. Нилъ гьесул бакӀалде [Роки-Хилл] къаденахъе 4 сахаталде гӀагарун щвана; дагьал минуталдасан диналъул вацал Бейтс ва Гёрниги рачӀана. Гьеб сордоялъ 15 чи рикӀкӀун данделъи гьабуна. Рузман къоялъ радал диналъул вацал рачӀана, гьезул къотӀи 50 чи щвезегӀан цебе лъугьана. Гьел тӀолалго тӀубанго хӀакъикъаталда рукӀинчӀо. Гьеб къоялъул данделъи гӀажаибаб букӀана. Диналъул вац Бейтсас амруял баянаб канлъиялда бихьизаруна, ва гьелъул къадру къуватаб нугӀлъиялъ тӀаде кьуна. Гьеб рагӀиялъ хӀакъикъаталда рукӀарал щула гьаруна ва жеги къотӀияб хӀукму гьабичӀел рорчӀизаруна.»2
GSAM 267Освиго округалде, Нью-Йорк, ахӀи
GSAM 267.4ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсасул брошюра Адвентисталъул къотӀилъ тӀибитӀун хадуб, цогидал штатазда ругел чица Шамат къо цӀунизе байбихьана. Порт-Гибсонилъул Хайрам Эдсонас ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва Уайт ханум, цогидалги 1848 соналъул августалда Волниялъ, Освиго округалда, Шамат къо цӀунулелазул конференциялде вачӀине ахӀана. Гьес бицана, диналъул вацал цӀикӀкӀуналъ мискинал рукӀин, ва гьез пулалъул хӀараж кьезе кумек гьабизе кӀолареблъи. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас харил магӀидаялда гьабураб хӀалтӀиялдаса $40 щвана. Гьелъул цо бутӀа цӀакъ къваригӀараб ретӀел босизе хӀалтӀизабуна, хутӀараб бутӀа Волниялде ине ва нахъе тӀадруссине нухалъе кьуна.
GSAM 268.1Нью-Йоркалъул бакътӀерхьул рахъалда гьеб конференция Арнольдил каретазул кӀалъалда гьабуна. Гьениб гьалбал 35 чи рукӀана, гьеб штаталъул гьеб рахъалда данде ракӀаризе кӀварал киналго; амма гьездасан цо-цо чиго цогидасул рагӀиялда рази вукӀинчӀо. Щивасца жиндирго пикруял къуваталда цӀунулаан, гьел Библияялда рекъон ругин абулаго. Гьезул тӀалаб букӀана гьезул фикру цебе бачиналъул ва гьениб чӀехь бахъиналъул. Гьезда бицана, ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва Уайт ханум гьединаб рикӀкӀадаса рачӀарал гьезухъ гӀенеккизе гурел, гьезие хӀакъикъат малъизе ругин. Арнольдил пикруялда «Загьир гьарурал» тӀехьалъул 20-абилеб бетӀералда бицарал 1000 сонал нахъе ун рукӀана, ва «Загьир гьарурал» тӀехьалда бицарал 144000 чи МасихӀ гъабудаса вахъараб мехалъ хваразда гьоркьоса рахъарал рукӀана.
GSAM 268Арнольд диналъул къайимазда рази гьечӀо
GSAM 268.2Нилъер хвалев БетӀергьанасул гӀаламатал гьеб къокъаялда цере рукӀана, ва гьез гьесул гӀазабал ракӀалде щвезаризе къачӀулаго, Арнольд вахъана ва бицана: гьес гьез гьабулеб жо цӀунулеб божи гьечӀо, БетӀергьанасул къаси кванай Пасхаялъул давами буго, ва гьеб цо соналда цо нухалда гьабизе ккола.
GSAM 268.3Гьел гӀажаибал батӀи-батӀиял фикруяз Уайт ханумалда тӀаде захӀматаб къварилъи лъуна. Гьелъ лъалеб букӀана Арнольд гӀайибалъулъ вукӀин; Аллагьасул къадру гӀодобе кколеб бугин гьелда ракӀалде кколеб букӀиналъ, гьелъул ракӀалде кӀудияб пашманлъи тӀаде бачӀана. Цо-цоял хӀинкъана, гьей холей йигин; амма ЖамагӀаталъул кӀудиял Бейтс, Уайт, Чамберлен, Гёрни ва Эдсон, гьелъе дугӀа гьабуна, ва Аллагьас гьезул дугӀа рахӀматалда щвана, гьелъул хӀал лъикӀалъе хиса-баси гьабуна. Зодил канлъи гьелда тӀад рещтӀана, ва гьей хехго дунялалъул жал лъалареб хӀалалде щвана. Гьеб хӀалалда йикӀаго, гьелда цере ругезул цо-цо гӀайибал ва гьезие данде бугеб хӀакъикъат бихьизабуна; гьелъ бихьизабуна, Библияялъулъ рукӀин бицунел гьел батӀи-батӀиял рагӀаби гьезул Библияялъул фикруялъулал ругин, Библияялъулго рагӀаби гьечӀин; гьез гӀайибал рехизе, ва лъабабилев малаикасул хабар тӀаде къотӀизе ккола. Данделъи гӀажаибаб лъикӀалъулъ лъугьана; хӀакъикъатас тӀил тӀаде бахъана. Гьел батӀи-батӀиял фикруял ккурал чица жидерго гӀайибал тӀатинаруна, ва лъабабилев малаикасул хабар гьанжесеб хӀакъикъатлъун къабул гьабуна, Аллагьас гьезулъ кӀудияб баракат кьуна.
GSAM 269Библия гӀажаибаб къагӀидаялда хӀалтӀизабураб цебетӀами
GSAM 269.1Гьеб данделъиялъул хӀакъалъулъ баян Александр Россас 1884 соналъул январь 4-ялъ бицана; гьес гьениб рукӀарал 35 чица гьеб гьитӀинаб къотӀи гӀуцӀаралъул цо вукӀана. Гьес бицана:—
GSAM 269.2«Диналъул яц Уайт цебетӀамиялъулъ йукӀаго, тӀаде йахъана ва хъизаналъул Библия жиндир квегӀаб кверда лъуна. Гьеб тӀехь гӀадатияб кӀудилъиялъул букӀана. Гьелъ гьеб рагьун тӀадегӀан кверда ккун, гьелде балагьичӀого, гьелъул кваранаб квералъ тексталдаса тексталде квер бачуна, ва гьелъул квер тӀад лъураб рагӀи гьелъулго бицуна. Дун гӀемерал текстазухъ балагьана, гьелъ квер тӀад лъураб текстго бицун бугищали бихьизе. Гьел киналго текстазухъ дунго яги гьенир ругел цогидал гӀадамал ралагьана. Щибаб нухалда гьелъ килиш тӀад лъураб текстго такрар гьабулаан; гьеб мехалъ гьелъул берал тӀаде, Библияялдаса данде батӀияб рахъалде руссун рукӀунаан. Гьелъ бицарал гьел рагӀабаз Волниялъ, 1848 соналъул августалда, Шамат къо цӀунулелазул гъалатӀал пикруял хвезаруна, ва нилъ хӀакъикъаталда цӀикӀкӀун разилъун гӀуцӀана.»
GSAM 269.3ХӀакъикъаталдаги, гьединаб хӀалалда ва гьединаб гӀажаибаб къагӀидаялда Библияялдаса цӀаларал баянлъарал текстаздалъун битӀизабураб диналъул гӀайиб рехичӀев чиясда битӀараб жо къабул гьабизабизе цӀакъ захӀмат букӀине ккола. Освиго округалъул гьел Шамат къо цӀунулелаз гӀайибал хиса-баси гьабун хадуб, хӀакъикъаталда цӀикӀкӀун разилъун, гьеб данделъиялдаса къватӀиве къватӀана ва цогидазухъе канлъи тӀибитӀизе байбихьана. Гьелъул хӀасилалъ Аллагьасул хӀалтӀи букӀиналъул нугӀлъи кьуна. Шайтан кидаго хӀадур вуго, жинда хӀалтӀизаризе кӀолел киналго нухаздалъун, гӀадамал батӀа-батӀа гьаризе, гьезул ракӀал хӀалуцинаризе ва гьел рикь-рикь гьаризе. «Аллагь бада-гъудур бижизабулев гуро, рекъел бижизабулев вуго, мукъаддасазул киналго жамагӀатазда бугеб гӀадин»3
GSAM 270ГӀажаибал сах гьариязул лъугьа-бахъинал
GSAM 270.1Цебе бицараб конференциялъул хадуб, Мэдисон округалда, Порт-Гибсоналда, Порт-Байронада ва Нью-Йорк шагьаралда данделъаби гьаруна. Гьезул хадуб Коннектикуталда умумияб данделъи гьабуна. Гьел бакӀазул цоязда БетӀергьан Жиндирго хъулухъчагӀазда цӀакъ гӀагарлъана, ва КӀудияв Дохтурасул сах гьариялъул къуват, унтаразда тӀад, гьезул халкъас Якъубил кагъаталдаса къачӀараб къагӀида рекъон дугӀа гьабураб мехалъ, бахъана.4 Дохтураз сахлъизе рес гьечӀин абурал гӀадамалги жидерго унтабаздаса сахлъана. Гьелъул гӀадатал хӀалал 1845 соналдаса нахъ цогидал заманазда цӀикӀкӀун бихьана.
GSAM 270Байбихьарал хӀалтӀучагӀаз захӀмалъаби хӀехьола
GSAM 270.2ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас, 1880 соналъул февраль 5-ялъул «Халгьаби ва чапар»алда, гьел байбихьарал къоязул бицулаго, бицана:—
GSAM 270.3«Нилъер тӀоцебесел хъулухъазда, рекъараб квен гьечӀолъ, нилъ ракъун рукӀана, ва къваригӀараб гӀерекь гьечӀолъ къалъиялда рукӀана. Аллагьасул хӀалтӀие пул къачӀизе нилъ гӀумруялъул къваригӀарал жалги рехулаан. Гьеб заманалъго, гьабизе кколин ракӀалде кколеб букӀараб кӀудияб хӀалтӀул къадар тӀубазабизе, нилъерго къуват тӀубанго хӀалтӀизабун, нилъ цӀакъго сваквалел рукӀана, гьеб хӀалтӀи тӀахьал гьариялда, редакция гьабиялда, нухда хьвадиялда ва штаталдаса штаталде чӀехь бахъиялда рукӀана.»
GSAM 270.41848 сон адвентистазул тарихалдаги, политикаялдаги къадруяб сон букӀана. Лъабабилев малаикасул хабарлъул хӀакъикъатал чӀахӀго лъазабуна, ва хӀалтӀи цебе бачиналъул нухал батӀи-батӀияб рахъалъ рорчӀана. Гьеб заманалда, моралалда ва политикаялда дунялъул къоялъул гӀадатал батӀи-батӀиял хиса-басиязулъ рукӀана, гьез авараглъи цӀех-рех гьабулезул ракӀ цӀидасан гьелде буссинабулеб букӀана. Басрияб дунялалъул халкъазда гьоркьоб кӀудияб бада-гъудур букӀараб гуребги, Нью-Йоркалъул Хайдсвиллалда, Уэйн округалда, гьанжесеб спиритизмалъул гӀаламатал байбихьана; Библия малъулез бицана, гьел «шайтӀаназул рухӀал» рукӀин, гьез ракьалъул халкъал БетӀергьанасул къоялъул рагъде данделъизаризе ккола.
GSAM 2711848 соналъул улкабазул бада-гъудур
GSAM 271.11848 соналъул февраль 21-ялъ, Франциялъул Людовик Филиппасул чӀарал къокъалъ гьесухъе къотӀун рукӀаго, гьес бицана: «Жакъа сордоялъ гӀадин дун империялъул тахалда гьадин щулалъун кидаго чӀун вукӀинчӀо». Амма цогидаб сордоялъул хӀалакъалъ, къокъаб хенчо ретӀун, кирадухъ босулеб карета бачунев чи гӀадин лъугьун, Париж шагьаралъул къалаялъул къватӀиве лъутана, гьесул гӀумру цӀунизе бакӀ тӀаса бищун. Гьеб чӀахӀияб ва хехго хиса-басиялъул сабаблъун бицана, папаясул хӀукму тӀаде кьолеб къасд гьес гьабунин, гьелъулъ гьесул хӀукмуялда гъоркь ругел гӀадамаз ва аскарзабаз рази гьечӀолъи гьабуна. Гьес гьеб къоялъ Парижилъулъ Франциялъул аскаралъул кӀудияб халгьаби гьабуна; гьезул гӀужал цӀахӀиялъул хадуб, гьев сарайалде вуссана, ва гьениб жакъасго гьитӀинаб васас пушкаялъул тӀаде вахъун, лъабго кӀатӀи байракам кверда рехун, ахӀана: «ПАПА ЯРЕ! ПАПА ЯРЕ!!» Аскарзабаз гьеб ахӀи къабул гьабуна; гьеб хехго тӀибитӀана, къокъалъул тӀаде ва гъоркь къуват бахъизабулаго, хадуб гьелъулъ цо ахӀи данделъана: «ВА ПАТША ЯРЕ!» Чанго сахаталъулъ Париж тӀолго кутакаб бада-гъудуралъул бакӀалъун лъугьана. Аскарзаби, гӀужал кверда рукӀаго, къокъаялъул цӀикӀкӀуналгун патшаасул сарайалде хехго хьвадулеб букӀана. Гьеб бада-гъудуралъул хабар щварабго, гьев ретӀел хисун хехго лъутана.
GSAM 271Къеркьеялъулъ гӀахьаллъарал улкаби
GSAM 271.2Франциялъул бихха-хочиги рахӀатгьечӀолъиги хехго цогидал улкабазде тӀибитӀана. Пруссия, Ганновер, Сардиния, Сицилия, Неаполь, Венеция, Ломбардия, Тоскана ва Рим гьелъулго хӀаракаталда лъугьана. Лъаб моцӀалъул къоялъуб тӀолабго Европа бихха-хочиялда букӀана, 30-алдаса цӀикӀкӀун империяги падишагьлъиги цӀакъ кӀудияб низамгьечӀолъиялда рукӀана. Тахтал къватӀазда рухӀана, падишагьал ва императорзаби жидерго гӀумру хвезе хӀинкъун, лъутун ва рахчун рукӀана. СаясатчагӀаз цебеккун бицана дунялъул гьукуматазул тӀолабго низам хисулеб революция лъугьине бугин.
GSAM 272.1Лъабабилев малаикасул хабар рагӀичӀел адвентисталзул гӀемерал диналъул хъулухъчираз гьеб бихха-хочи бихьун, гьезул пикруялда гьеб букӀана «ТӀолабго къудрат бугев Аллагьасул чӀахӀияб къоялъул рагъ» гьабизе миллатал данде ракӀари.5
GSAM 272Мугьруялъул хабар лъазабун
GSAM 272.2Гьел къоязда Анкьабилеб къоялъул адвентистал Писаниялдасан лъана, ункъабилеб амруялъул Шамат къо гӀумруялда бугев Аллагьасул гӀаламат яги мугьру букӀанин, ва «Загьир гьарурал» 7:1-4-алда бицараб мугьруялъул хабар халкъалъе кьолеб заман щваравин, ва гьез гьеб хабар халкъалъухъе щвезабиялъе нухалги ресалги лъыхъулел рукӀана. Шамат къо цӀунулел гьеб хӀалтӀуе гьорлъе ругогӀан, Анкьил тӀоцебесеб къоялъул адвентистал бицана: «Нужер мугьруялъул хабаргун нуж цӀакъ кватӀана, чӀахӀияб къоялъул рагъги Господ хӀакъикъаталда вачӀинги нилъеда тӀаде щун буго».
GSAM 272Бихха-хочи хехго гӀодоцана
GSAM 272.3Гьоркьоб лъаб моцӀалъул тӀад, миллатазда гьоркьоб бихха-хочи гӀодоцана; амма гьеб гьезул нарталъаби тӀуразариялдалъун гуреб, газетазул журналистаздаго баян гьабизе кӀолареб къагӀидаялъ гӀодоцана. Гьелъул хъваралъ, Нью-Йорк Трибуналда Хорейс Грили бицана: «Нижеда киналго цӀакъ хӀайранлъизе ккана, миллатазда гьоркьоб гьеб бихха-хочи гьединго хехго байбихьизабураб жо щиб букӀарабали; амма гьеб чӀезабураб жоялъ гьелдасаги цӀикӀкӀун хӀайранлъизаруна ниж».
GSAM 272Сенатор Чоатен Хераб Дунялъул хӀалалда
GSAM 272.41851 соналде щвараб мехалъ, Америкаялъул ЦӀолъараб Штатазул Конгрессалда рагӀи кьолаго сенатор Чоате Хераб Дунялъул хӀал бицун къаралъана:
GSAM 272.4«Гьеб хӀалги гьелъул къагӀидаги хӀакъикъаталда кинаб бугебали, гьелда тӀад ругӀелалги накӀкӀалги бецӀлъиги рещтӀун ругеб гӀадин кин бихьулебали, гьеб къадаралдаго чӀезабун гьечӀебали нужеда лъикӀго бичӀчӀула. Дир пикруялда, тажазул хасал ихтияралги, инсаназул хӀукъукъалги, азарго соналъ ракӀарун рукӀарал ццинги гьалбалъиги рагъалъе хвалчен къабукьа бахъизе гӀагарлъун рукӀараб гӀадин букӀана; гьеб рагъалда, апокалипсисалъул бихьиялда гӀадин, би «чуязул чӀолорхъабазде гӀунтӀизегӀан» чвахине букӀана, ва инсаназул тӀолабго наслу тӀагӀине букӀана; заманалъул кӀудияб цӀумур цогидаб сагӀат лъазабун зваргъизе букӀана; жамгӀиятго цӀадуцаги чаранги хӀалбихьизе букӀана, гьеб табигӀаталдасаги табигӀаталъул Аллагьасдасаги бугеб яги гьечӀеблъи лъазабизе».»
GSAM 2731848 соналъул ноябрил 18-алъул «НугӀлъи»
GSAM 273.11848 соналъ миллатазда гьоркьоб гьеб бихха-хочи Господалъул вачӀиналъе нух гьабизе бугин бицарал хьул къотӀана. Амма «гӀумруялда бугев Аллагьасул мугьру» халкъалъе кьезе заман щварабин бицарал Анкьабилеб къоялъул адвентисталгун кин букӀана? Гьелъе жаваблъун Джозеф Бейтс кӀудияв 1849 соналъ январь моцӀалда басмаялде бахъараб брошюраялдасан 1848 соналъул ноябрил 18-алъ лъугьараб хӀал бицана. Гьес бицана:
GSAM 273.2«Массачусетсалда, Бостоналдаса гӀагарда бугеб Дорчестералда, вацазулги яцазулги гӀисинаб къокъа данделъиялде ракӀарун букӀана. Данделъиялъул байбихьиналде цебе нилъеда гьоркьоса цо-цояз мугьруялъул хабаралъул цо-цо масъалаби халгьарулел рукӀана; «тӀаде баккулеб» абураб рагӀул магӀна бичӀчӀиялъул ритӀухълъиялда хурхун ва цогидалги масъалабазда тӀасан пикрабазул батӀалъи букӀана. Топсамалъул [Мэн] конференциялда хабар басмаялде бахъиялъе дуӀа гьабун букӀана, амма басмаялде бахъизе нух гьакъикъаталда цебе рорчӀараб гьечӀиналъ, гьеб тӀолабго Аллагьасде кьезе нилъ дандеккана. ЦӀикӀкӀун заман дуӀаялда канлъи ва малъиялъе кьун хадуб, Аллагьас яц Уайт ханумалда илагьияб бихьиялда гьал рагӀаби лъазабуна».»
GSAM 273.2Илагьияб бихьиялда йикӀаго гьелъ бицарал рагӀаби нилъ кьола:
GSAM 274Илагьияб бихьиялда бицарал рагӀаби
GSAM 274.1«Киб канлъи къватӀибе бахъараб? Канлъи киб къватӀибе бахъарабали дур малаикас нижеда малъаги. Гьеб дагьабалдаса байбихьана, дуца цо канлъуда хадуб цоги кьолаго. НугӀлъи ва амруял цоцазда рухьун руго, гьел батӀа гьаризе бегьуларо; тӀоцебе руго Аллагьас кьурал анцӀго амру. Гьесул закон къуваталда рорчӀизе ва биххарал бакӀал цӀидасан ралел рукӀиналде байбихьараб мехалъ Гьев цӀакъ разилъана. РагӀи халгьабун, гьелъ къуват кьуна. Гьелъул хӀалбихьи къокъаб заманалъ гурони букӀинчӀо. Гьеб мугьру буго! Гьеб цебе лъугьун буго! Гьеб бакъ баккул рахъалдаса байбихьун тӀаде баккулеб буго. Бакъ гӀадин: тӀоцебе цӀорораб буго, хадуб цӀикӀкӀун хинлъула ва жиндирго нурби риччала. Гьеб хӀакъикъат къватӀибе бахъараб мехалъ гьелда гьоркьоб дагьаб канлъи букӀана, амма гьелъ цӀикӀкӀун цебе бахъана. О, гьал нурбазул къуват! Гьелъул къуват цӀикӀкӀун къватӀибе бахъулеб буго. Гьеб хӀакъикъаталъул къиматги канлъиги цӀакъ кӀудияб буго, Библия хӀажат гьечӀеб заманалдаги гьеб абадул абадиялъ хутӀизе бугелъул. Гьеб бакъ баккул рахъалда загьирлъана; тӀоцебе гьелъул канлъи дагьаб букӀана, амма гьелъул нурбаз сахлъизарула. О, гьеб хӀакъикъат къадарго къуватаб буго! ЛъикӀаб улкаялде лъугьарал хадуб гьелъул цебе бугеб къадир цӀикӀкӀун буго, ва гьел хвел гьечӀел гьаризегӀан гьеб цӀикӀкӀун бачӀина. Гьеб бакъ баккул рахъалдаса байбихьана, бакъ гӀадин жиндирго нухда тӀасан уна, амма гьеб киданиги тӀерхьуларо».»
GSAM 274.2«Малаикзабаз ункъо гьури ккун буго. Къуватал чӀуни Аллагь гьавго. Малаикзабаз гьел тӀад рехиларо, мукъаддасал тӀолайго мугьру гьабун гьечӀелъул. Михаил къватӀибе рорчӀараб мехалъ гьеб бихха-хочи тӀолабго дунялалда лъугьина. Гьел гьанжего пуйзе хӀадур руго. Гьел гьурабазе чӀезаби лъун буго, мукъаддасал мугьру гьабун гьечӀелъул. Гьале, дуда бихьарабги рагӀарабги басмаялде бахъе, ва гьеб бицарабгун Аллагьасул баракат кколеб буго. Балагье! Гьеб рорчӀи къуваталда буго, канлъи цӀикӀкӀун цӀикӀкӀун кколеб буго».6
GSAM 274.3Гьей илагьияб бихьиялдасан къватӀие ячӀараб мехалъ Уайт ханумалъ жиндирго росасе бицана,
GSAM 274.3«Дихъ дуе хабар буго. Дуца гӀисинаб газет басмаялде бахъизе ва халкъалъухъе битӀизе байбихьизе ккола. Байбихьуда гьеб дагьаб гьабе; амма халкъалъ гьеб цӀалулаго, гьез дуца басмаялде бахъизе кколеб гӀансеб кьела, ва байбихьудасаго гьеб хӀалтӀи къайимлъизе буго. Гьеб гӀисинаб байбихьиналдасан тӀолабго дунял сверун унеб канлъиялъул лъарал гӀадин гьеб лъугьин дида бихьизабуна».»
GSAM 275Инсанасул къаралъалда хьул къотӀулеб
GSAM 275.11848 соналъ Шамат къоялъул хӀакъикъаталъул байбихьиги тӀибитӀиги лъазабун гьал предсказаниял гьарун рукӀана. Гьел къоязул инсанасул къаралъалдаса къарабани, акълуялъ бицизе ккола: «Гьел предсказаниял тӀубанизе бегьиларо». Гьелъул хадубго нилъер хӀалтӀул чи вукӀарав чиясда бицана: «Дуца лъазабураб жо гьабизе дуда 144000 сон ккола». «Нуж, - бицана гьез, - хӀалтӀул хъулухъчи лъабго — ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва Уайт ханум, ва ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс — киналго гӀарац гьечӀел, гьезда хадур ругел нусго чиясдаса дагьалги, гьезулги гӀарац гьечӀого, Шамат къоялъул хӀакъалъулъ бугеб 80 гьумералъул брошюраялъул чанго нусго экземплярги босун дунялъул киналго халкъалъе хӀинкъи кьезе къватӀире рорчӀана! Гьеб хӀайранлъизе кколеб хьул буго!» Гьедин пикру гьабулез «Гьабизе кӀоларо!» абулеб мехалъ, хабаралде бугеб божиялъги тӀубай хӀакъаб бугин кьураб нугӀлъиялъги абуна: «Исраиласув Аллагьасул цӀаралда, гьеб гьабизе буго! Гьесул къуваталде хьул лъун, гьеб тӀубанизе ккола!»
GSAM 275Анкьабилеб къоялъул адвентистазул тӀоцебесеб къагъат кин басмаялде бахъараб
GSAM 275.2НугӀлъи кьун, басмаялъул хӀалтӀи байбихьизе кколин бицарал къояздаса нахъе Шамат къо цӀунулез гьаб хӀалтӀул нух рорчӀизе Господалъе дуӀаби гьаруна, гьелъулъ «къалъул къагъат» бахъизе кколин. ТӀоцебесеб номер басмаялде бахъизе гӀарац гьечӀи кӀудияб къварилъи букӀана. 1849 соналъ июнь моцӀалда ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас квералъ хӀалтӀизабулеб харицелгун 40 акра тимофеевка хари безезе рес щвана, акралъе 75 центалда; гьелъулъан гьес къалъул къагъаталъул тӀоцевесеб номер рахъизе хӀалкана. Гьанже гьелъул тӀоцевесеб къагъаталъул тӀоцевесеб бетӀер сураталда гӀадин къотӀизе бегьула. Лъалеб буго, тӀоцевесеб колонкаялда ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас хъвараб: «Гьанже щваралде басмаялъул хӀалтӀуе нух рорчӀун гьечӀо». Нужеда гьанже лъала, гьесул къурбан гьабиялъ «нух рорчӀана».
GSAM 276ТӀоцевесеб къагъаталъул хӀал Уайт ханумалъ бицараб
GSAM 276.1Уайт ханумалъ басмаялъул хӀалтӀул байбихьиналъул бицана:
GSAM 276.2«Коннектикуталда, Роки-Хиллалдаса 8 милалъул манзилалда бугеб Миддлтауналда, дир росас дагьаб къагъат басмаялде бахъизе байбихьана. Гьев гьемехалъ рекьав вукӀаниги, гӀемерго нухалъ гьеб нух хӀетӀалъ уневги тӀадвуссуневги вукӀана. Басмаялдаса тӀоцевесеб номер щвараб мехалъ нилъ киналго гьелъул цебе къотӀун, Господалде гӀодобегӀанал ракӀаздалъун ва гӀемерал магӀугун дуӀаби гьарун, гьесул хӀалтӀул дагьаб къуваталда баракат гьабеги бицана. Гьес, жиндирго пикруялда гьеб цӀализе ругелщинал чагӀазул адресалги хъван, гьеб къагъат ковраялъул сумкаялда жанибги лъун, почталде бачана. Номер киналго Миддлтауналдаса Роки-Хиллалдаде рехун букӀана, ва почталде ритӀизе хӀадур гьаризе цебе гьелъул киналго Господалъул цебе рехун, Аллагьасул баракат гьал гьаракь гьечӀел чапарзабигун цадахъ букӀинеян, магӀугун ракӀ-ракӀалъ дуӀаби гьаруна. Дагьаб мехалъго, къагъат басмаялде бахъизе гӀансеб кьолелъул хъвари щвана, ва цӀикӀкӀун инсаналъ хӀакъикъат кквезе байбихьана».7
GSAM 276Къагъаталъул гӀансеб кьезе бицараб жо тӀубана
GSAM 276.3Анкьабилеб къоялъул адвентистаз басмаялде бахъараб тӀоцебесеб къагъаталъул тӀоцебесеб гьумер нижеца гьанже гӀицӀго интересалдасаги гъваридал рекӀел асаралгун нужеда цебе лъола. «Гьанжесеб хӀакъикъат» тӀолабго томалъулъ 11 номер букӀана, номералъулъ 8 гьумер, кӀиго колонка. Гьумералда бугеб тексталъул къадар 4 5/8-алъул 8 дюйм букӀана. 1 ва 4-номерзаби июль, август ва сентябрь моцӀазда Миддлтауналда басмаялде бахъана. 5-9-номерзаби Освеголда, Нью-Йоркалъул штаталда, 1849 соналъ декабрь, 1850 соналъ март, апрель ва май моцӀазул датабигун басмаялде бахъана. 11-номер 1850 соналъ ноябрил даталъул буго, гьеб Парисалда, Мэналда, басмаялде бахъана. 6-номерда ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас бицана: «ТӀоцересел ункъо номер басмаялде рахъулеб мехалъ къагъатазул хӀакъ кьезе гӀолеб къадаралдасаги цӀикӀкӀун гӀарац щвана. Гьеб ниж гӀахьаллъарал данделъабазде нухда ккарал харжал кьезе хӀалтӀизабуна». 1849 соналъ гьал къагъатазул къуваталъ ва ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсасул тӀоцевесев хӀалтӀилъ, Вермонталда, Мичиганда ва цогидал штатазда цӀикӀкӀунал гьеб хабар кквезе байбихьана.
GSAM 278.11848 соналъ хӀалтӀулъ хьул къотӀун бугеб хӀалгун дандеккезабун, 1905 соналъ лъалагӀан факт гьалъул цебе кьолеб буго, гьелъулъ гьеб хӀалтӀул ахиралъул натижа къайдаяб бугин лъазе: хабаралъул гӀисинаб байбихьиналде данде чӀарал чагӀи ритӀухъал рукӀарали, яги жиндирго хъулухъчиялдалъун мугьруялъул хӀалтӀул къуват «цӀикӀкӀунеб» бугин бицарав зобалазул Аллагь ритӀухъав вукӀарали.
GSAM 278Басмаялъул хӀалтӀул цебетӀей
GSAM 278.2Гьеб хӀакъикъат дунялъул 40-гӀанасеб кӀудиял мацӀазда кьолеб ва басмаялде бахъулеб буго. Лъабго диналъул хъулухъчиясул бакӀалда, кверал тӀад лъун тӀамуразги лицензия кьуразги цадахъ, 600-са цӀикӀкӀун хъулухъчи руго, гьезда тӀадеги цогидал нус-нусал чагӀи хӀалтӀулел руго: тӀибатчаби, Библиялъул хӀалтӀулел, малъулел ва сахлъи цӀуниялъул миссионерал. ЖамагӀаталъул басмаялъул къагъат гьоркьоб 50-алдаса цӀикӀкӀун периодикалалда кьолеб буго, гьел Европа, Азия, Африка, Северияб ва Югалъулаб Америка, Тихий океаналъул чӀинкӀиллъабазда ва Австралиялда бугел 20-алде гӀагарго басмаябазда басмаялде бахъулеб буго. Гьал басмаябазда гьазул цӀикӀкӀун 1100 тӀахьал, брошюрабиги къагъаталги рахъулел руго. Гьел тӀахьазул щибабалъул цо экземпляр ва цо соналъул периодикалал росизе 340-гӀанасеб доллар ккола. ГӀицӀго гьеб хӀакъикъаталъул рахъ кколел 100 чиясул бакӀалда гьанже 100000-алде гӀагарал чагӀи гьеб хӀакъикъаталдалъун рохун руго. Гьеб хабар, бакъ гӀадин, «рорчӀун» буго, ва 1848 соналъул нугӀлъиялъул рагӀаби гӀадин, нилъ бицизе бегьула: «О, гьал нурбазул къуват!»
GSAM 278Миллатазул хӀал
GSAM 278.3Хабар гьаб къадар цебе лъугьун бугеб мехалъ миллатазул хӀал кин буго? Гьеб заманалъулъан нахъе газетазда нилъеда цӀикӀкӀун бицуна Европаялда хехго кколеб тӀолабго рагъалъул. Гьаниб къец, цӀогьар цогидал рахъазда бихха-хочи букӀаниги, тӀолабго «шайтӀан-гьури» нахъе ккун буго; «ункъо гьури» цадахъго пуйзе риччаларо, «Аллагьасул хъулухъчаби мугьру гьабизегӀан». Къецалъул ва рагъалъул къуватал гьелда ругин, амма чӀун ругиналъ къватӀибе рорчӀизе бегьулеб гьечӀин, гьеб киналъго лъала.
GSAM 279.1Генри Уорд Бичерас, жив хвезе дагьабго заман хутӀун, Европаялда гьединал кӀудиял боял цӀуниялъе «хадуб тӀезе бугин хӀинкъун, гӀумруялъул би цебеккунго бахъи» абуна. Миллатазул гьоркьоб бугеб хӀал, гьезул ракӀазда бугеб ццинги гьалбалъиги, цоцазде хӀинкъи кьолеб гьезул хӀалги гьес релълъинабуна чара гьечӀеб хӀалгун: цо къокъа чагӀаз цоцазул караназде хунжрул тӀамун руго, амма тӀадвуссун жиндаги чӀвазе хӀинкъун, гьезда гьоркьоса цонигиясда жинца чӀвазе бахӀарчилъи гьечӀо. «Амма, – ян абуна гьес, – гьезда гьоркьоса цоясда кватӀичӀого чӀвазе рекъараб мех бихьила, ва гьебмехалъ тӀолабго кьаб-кьаби байбихьила».
GSAM 279Рагъалъул аслахьазул дандекквей
GSAM 279.21848 соналса нахъе рагъалъул аслахьал гьарун руго, гьелгун дандеккезе гьеб заманалъул лъикӀалги гьанже гӀадамалъул гӀолохъан игрушкаби гӀадин ккола. Америкаялъул «Ракълилаб жамгӀияталъ» Ракълилаб гьатӀан къоялъ, 1895 соналъ декабрил 15-алъ, данделъиялъе ахӀиялъулъ бицана: «Гьанже маданияталъул цебетӀей чӀахӀияб букӀаниги, цогидал рахъалъ миллатазда гьоркьоб рагъалъе хӀадурлъи кидаго букӀинчӀогӀан кӀудияб буго».
GSAM 279Генерал Майлс рагъалъе гьабулеб тӀадкъаялъул
GSAM 279.3Генерал Нельсон А. Майлсас Вашингтоналда, чӀахӀияб данделъиялда, 1904 соналъ январил 12-алъ, бицана:
GSAM 279.4«Гьанжесеб канлъи кьолеб, цебетӀей ва гӀакълуялъул, гӀадамазул маданияталъул заманалда нилъеда божизе бокьилаан рагъалъул бакӀлъиги хӀинкъабиги дагьлъун ругин; амма, хӀайранлъизе кколеб жо букӀаниги, дунялъул тарихалда гьанже гӀадин гӀемераб бечелъи рагъалъе хӀадурлъиялда гӀадада хвезабулеб ва бищунго гӀемераб жо биххизабулел аслахьалгун лъикӀго малъарал, махщел бугел ва низам цӀунулел гӀемерал миллионал бихьинал ракълилаб хӀалтӀул батӀи-батӀиял бутӀабаздаса къватӀире рахъулеб заман кидаго букӀинчӀо».»
GSAM 280.1Амма рагъалъул шайтӀан-гьури гьанжеги кватӀулеб буго, мугьруялъул хӀалтӀи цебе лъугьун буго.