Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
26 / 31
26 / 31

БетӀер 23 — Сахлъи цӀуниялъул идараби

John Norton Loughborough

GSAM 358.1«Хираяв, дур рухӀ лъикӀаб хӀалалда бугеб гӀадинго, киналго жояздаса цебе дица гьарана дур тӀолабго жо лъикӀ букӀине ва мун сахав вукӀине.»1

GSAM 358.2Шамат къоялъ, 1863 соналъул 6 июналъ, ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва гьесул хъан Мичиганалъул Отсегоялда Корнелл ва Лоуренс жамагӀаталъул кӀудияз гьабулеб Чадиралда жаниб данделъиялде ана. Уайт ханумалъе гьениб цебетӀами кьуна, гьелъ гьелъул цебе сахлъи цӀуниялъул хӀакъалъулъ темаял рагьана. Гьеб заманалдаса нахъе Халгьаби ва чапарялда сахлъи ва сахлъиялда рекъон гӀумру гьабиялъул хӀакъалъулъ статьяби басма гьаризе байбихьана, ва гьелъ сахлъиялъул хӀакъалъулъ жиндие загьир гьабураб жо хъвазе байбихьана. Гьелъул цо бутӀа бачӀана ЖамагӀаталъе нугӀлъи № 11-алда ва «ГӀумру гьабизе щиб гьабизе кколеб» абураб тӀехьалда.

GSAM 358.3Сахлъиялда рекъон гӀумру гьабиялъул ва гьелъул рекъон тӀолабго баданалъул, гӀакълуялъул ва рухӀиялъул цебетӀеялъе гьабулеб бутӀаялъул хӀакъалъулъ темаял халкъалъул цебе кӀудияб къиматалда лъуна. 1864 соналъул октябрь 25-алъул Халгьаби ва чапарялда ЖамагӀаталъул кӀудияв Дж. Н. Эндрюсас гьелъул хӀакъалъулъ гьел рагӀаби бицана:

GSAM 358Сахлъиялда рекъон гӀумру гьабиялъул хӀакъалъулъ Дж. Н. Эндрюсас

GSAM 358.4«Зарал кьолеб квеналъул щибаб тайпаялдаса инкар гьаби ва лъикӀаб малъиялда рекъон, Аллагьасул цебе намус цӀунун, роцада гӀумру гьаби — гьел сахлъиялъе бищунго хӀажатал жоязул къадарлъул руго. Нилъер баданал Мукъадасаб РухӀалъул храмал руго. Нилъер рухӀаздалъун гӀадинго, нилъер баданаздалъунги Гьесул хӀакъикъаталда цӀар борхизе, нилъер баданалъул киналго къуватал тӀубараб хӀалалда рукӀин щибдай хӀажатаб жо бугеб! Аллагьасе шукру, гьанже гьеб темаял нилъер халкъалъе кӀудияб къиматалда цебе лъун буго. Сахлъи ва къуват нилъее бищунго къиматал жоязул къадарлъул руго, ва гьел захӀматалъул заманалъул кӀудиял лъугьа-бахъиназул нугӀзал рукӀинел чагӀазе бищунго кӀудияб кӀвар бугел жал руго.»

GSAM 359.1Библиялъул сахлъи цӀуни ва христианалъул роцада гӀумру гьабиялъул хӀакъалъулъ малъи Халгьаби ва чапарялъул колонкабаздалъун гуребги, нилъер диналъул хъулухъчагӀаздалъунги тӀибитӀизабуна.

GSAM 359.21866 соналъул май 20-лъ ТӀолабго жамагӀаталъул конференцияялда Уайт ханумалдалъ кьун буго гьеб малъулелъул гьел рагӀаби (гьелго ЖамагӀаталъе нугӀлъи № 11-алдаги руго):

GSAM 359Сахлъи цӀуниялъул идара гьабизе ккола

GSAM 359.3«Дида бихьизабуна: нилъеца унтарал чагӀазе ва унти ккечӀого рукӀине жидеего баданал кинаб куцалъ цӀунизе кколебали лъазе бокьарал чагӀазе рукъ хӀадур гьабизе ккола....

GSAM 359.4«Божуларел чагӀи унтаби лъикӀ гьариялъе хъулухъ гьабулеб, Шамат къо цӀунулел врачаз нухмалъи гьабулеб идараялде рачӀараб мехалъ, гьел хӀакъикъаталъул асаралда гъоркье битӀахъе ккела. Нилъер халкъгун ва нилъер хӀакъикъияб божи-имангун лъай-хъвай гьабиялдалъун, гьезул нилъер хӀакъалъулъ цебеккунго бижараб квешаб пикру тӀагӀина, ва гьезда нилъер хӀакъалъулъ лъикӀаб пикру ккела. Гьедин хӀакъикъаталъул асаралда гъоркье ккарал цо-цо чагӀазе баданалъул унтабаздаса парахатлъи щвела, гьединго, мунагьаз унтарал жидеего рухӀазе лъикӀлъи кьолеб балзамги батизе буго.

GSAM 359ХӀасилазул хӀакъалъулъ цебеккун бицен

GSAM 359.5«Рекъараб дарманалдалъун унтарал чагӀазул сахлъи лъикӀлъиялдалъун, гьез гӀумруялъул хӀал лъазе байбихьиналъ, гьезул сахлъи росаралъул гьезе квербакъарал чагӀазде божи ккола. Гьезул ракӀал шукруялъ цӀун руго, ва хӀакъикъаталъул лъикӀаб хьодие гьениб бакӀ батиялъе бигьалъи цӀикӀкӀуна; цо-цо чагӀазул ракӀазулъ гьеб хьихьун, бижун, Аллагьасул цӀар борхиялъе пихъ кьезе буго. Гьедин хвасар гьабураб цо хирияб рухӀалъул къимат гьеб гӀадаб идара гӀуцӀизе хӀажатаб тӀолабго мал-балалъул къиматалдаса цӀикӀкӀун буго....

GSAM 359.6«Сахлъун яги сахлъиялъе кӀудияб пайда щун, гьениса унел цо-цо чагӀаз нилъер божи-иман цӀиял бакӀазда лъазабизе ва хӀакъикъаталъул байрах борхизе кумек гьабила; сахлъиялъе гӀоло нилъер халкъалъул гьоркьор чӀаралдалъун гьезул пикрабаздаса тӀоцебе цебеккунго букӀараб квешаб пикру тӀагӀинабун букӀинчӀебани, гьел бакӀазде лъугьине ресго букӀинароан.»

GSAM 360.1Данделъарал нилъер халкъалъул тӀолабго гьаризе къотӀи гьабуна: хехго мумкинлъун ккараб мехалъ Батл-Крикалда, Мичиган, яги гьелда аскӀоб сахлъи цӀуниялъул идара рагьизе ккола, ва гьеб доктор Х. С. Лейил медицинаялъул нухмалъиялда гъоркь бачине ккола. Гьес, цебе щвараб медицинаялъул лъаялде тӀаде, унтаби лъеца лъикӀ гьарулел гидропатиялъул къагӀидаби лъазе, бакъбаккул рахъалда бугеб лъеца дарман гьабулеб идараялда цо соналдаса цӀикӀкӀун заман тӀамун букӀана.

GSAM 360Санитариумалъе бакӀ росана

GSAM 360.2Гьел гӀадал идара гьабиялъул хӀалтӀи гьеб заманалда кӀудияб хӀалтӀи гӀадин кколеб букӀана; гьелъул хӀасилазул хӀакъалъулъ къуват кьолеб гьаб нугӀлъи букӀинчӀебани, хӀалтӀи байбихьиялъе дагьаб заманалъ халатлъи ккелаан. Амма хӀалтӀи нахъе тичӀого, конференция лъугӀаралдаса цо-цо къоялдаса хадубго, судья Грейвсасул Вест Батл-Крикалда бугеб берцинаб гӀумруялъул бакӀ — кӀудияб, гӀебаб рукъ, микьго акр ракьгун цадахъ — босана. Гьеб мина-къаялда хадуб битӀахъего кӀигьатаб цӀияб бутӀа бана, чуриялъул рукъзал рукӀине. Гьел минабазда Сахлъи цӀуниялъул хиса-басиязул идара рагьана.

GSAM 360.31866 соналъул июнь 19-лъул Халгьаби ва чапарялда гьеб идараялъул акцибазул тӀоцебесеб гӀумумияб ахӀи гьабуна. Гьелъулго номерлъулъ хъван буго, Мичиганалъул Батл-Крикалъул ва Нью-Йоркалъул Олкотталъул жамагӀатаз акцибидаса 2625 доллар кьун буго, яни 25 долларлъул 105 акци. Мичиган штаталда сахлъи цӀуниялъул идарабазул управление гьабизе корпорация гӀуцӀизе закон букӀинчӀолъ, мал-бал, корпорация гӀуцӀизе мумкинлъун кколеб мехалде, божи лъурал чагӀазе цӀунизе аманат гьабун тана.

GSAM 360Сахлъи цӀуниялъул журнал байбихьана

GSAM 360.4Августалъул тӀоцебесеб къоялъ идараялъул кӀудияз моцӀалъул журнал басмаялде бахъизе байбихьана; гьеб мукъаба бугеб, 16 гьумералъул, журналалъул къагӀидаялда букӀана. Гьелъул цӀар «Сахлъи цӀуниялъул хиса-басиязул церехъан» лъуна. Гьеб журнал гьанже щоги гьабулеб буго, амма «ЛъикӀаб сахлъи» абураб цӀар ккана, ва гьеб гьанже дунялалда сахлъи хӀакъалъулъ тӀоцебесеб журнал буго. Гьелъ сахлъи ва роцада гӀумру гьабиялъул къагӀидабазул хӀакъалъулъ бицун хадурги, гьеб идараялъул хӀакъалъулъ реклама гьабулеб квербакъиялъ хъулухъ гьабуна; гьеб идара 1866 соналъул сентябрь 5-лъ унтарал ва гьениб рукӀун, квен-тӀех кьун хьихьулел гьоболзаби къабул гьаризе расмияб куцалъ рагьана. Гьеб гӀадин идара босана, хӀадур гьабуна ва хӀалтӀизе байбихьана, нилъер халкъалъе гьелъул хӀакъалъулъ тӀоцебе бицаралдаса ункъго моцӀ тӀубачӀого; ва акцибазе 11 000 доллар кьезе хъван букӀана, гьелъул кӀудияб бутӀа цебего кьун букӀана.

GSAM 361Медицинаялъул корпорация гӀуцӀана

GSAM 361.11866–67 соналъул хасалихълъ Мичиганалъул законодательстволъ закон кьуна, гьелъул квербакъиялъ сахлъи цӀуниялъул идара гӀуцӀизе корпорация гьабизе бегьана. 1867 соналъул май 17-лъ гьеб хӀалтӀи гьабуна, гӀуцӀиялъул къагӀидаби къабул гьаруна, ва ракь-рукъ ва цогидал мал-балал къануналда рекъон тӀаса рищарал, мал-бал цӀунизе божи лъурал чагӀазе кьуна. Гьеб къоялде акцибазе кьезе хъвараб тӀолабго къадар 26 100 доллар букӀана; гьелдаса 18 264,87 доллар кьун букӀана. Идараялда лъикӀал врачал ва цогидал квербакъулел ругоан, ва рукъзал гӀагарун унтарал чагӀаздалъун цӀун рукӀана; гьезул цо-цояз нилъер божи-иман къабул гьабун букӀана, идараялде рачӀиналдалъ нилъер халкъалъул ва хӀакъикъаталъул хӀакъалъулъ лъай ккезабун.

GSAM 361Сахлъиялъе рекъараб ретӀел

GSAM 361.2Киналго заманазда ва киналго улкабазда инсанасул табиигӀияб ракӀ дунялалъул, гьелъул гӀумруялъул чӀухӀиялъул, гӀабдаллъабазул ва модабазул асаралде къула. Нилъерго улкаялда 1863 сон, Уайт ханумалъе сахлъиялъул ва ретӀелалъул суал бихьизабураб сонги гьединго букӀана: руччабаз юбкабазда гъоркь лъолел обручал ретӀиналъул тӀибитӀараб модаялда хадуб тӀадегӀанаб хӀасраталдалъун хьвадиялъ гьеб загьир гьабула; гьел обручазул кӀудияб къадаралъ гьезул гӀемерал руччаби бетӀер гъоркье гьабураб гьаваялъул баллоналда жанир хьвадулел гӀадин рихьизе гьарулаан. Гьеб заманалдаго ретӀелалъулъ кӀиго цогидаб чӀараб хӀал лъуна, ва гьелъ цӀикӀкӀун тӀадеги бицунеб хӀал ккезабуна. Гьел кӀиялго тӀадегӀанлъабазул хӀакъалъулъ къокъго бициналъ, балики, ЖамагӀаталъе нугӀлъаби № 10-алда бугеб, Уайт ханумалъ ретӀелалъул хӀакъалъулъ кьураб нугӀлъи цӀалдолесда лъикӀ бичӀчӀизе кумек гьабила.

GSAM 362РетӀелалъулъ гӀорхъолъа борчӀи къабул гьабичӀо

GSAM 362.1ТӀоцебесеб тӀадегӀанлъи букӀана, ретӀулей лъадул бокьиялда рекъон, 10 дюймалдаса ярдалъул бащалъиялде яги гьелдаса цӀикӀкӀун халалъи бугеб, хадуб ракьалда цӀалеб бутӀа бугеб ретӀел ретӀин. Гьелъул цӀикӀкӀун бутӀа ракьалде гӀодов чӀун бугоан, ва гӀадамаз гьелъие «къватӀал лъухъулел» абун цӀар лъуна. КӀиабилеб тӀадегӀанлъи тӀоцебесебалъе тӀубанго данде бугеб букӀана: гьеб бихъиназ ретӀулеб ретӀелалъухъе щибалъго гӀагар гьабураб куц букӀана. Мисс Блумералъул хадусеб нух ккуралъ гьеб мода къабул гьабуна, ва гьеб бачӀана «блумералъул ретӀел» абураб цӀар. Хадусеб заманалда гьелъул цӀар «Америкаялъул ретӀел» абураблъун хиса гьабуна. Гьеб ретӀелалъул рахъ ккурал чагӀазул данделъаби цогидал бакӀаздаги гьаруна, ва нилъер цӀикӀкӀун яцал гьеб къабул гьабизе кколаан абун божана. Гьездаса цо-цояз гьеб ретӀунги букӀана.

GSAM 362РетӀелалъул хӀакъалъулъ нугӀлъи

GSAM 362.2Уайт ханумалъе ретӀелалъул хӀакъалъулъ цебетӀамиалдасан лъалеб бугеб жоялъул хӀакъалъулъ, ЖамагӀаталъе нугӀлъи № 11-алдаса цо-цо абзацал цебе кьола:

GSAM 362.3«Аллагьасе ритӀухъал гӀадамал дунялалъул канлъи ва ракьалъул цӀам руго, ва гьез жидеего асаралъул къимат бугеблъи кидаго ракӀалда чӀезабизе ккола. Гьез цӀакъ халатаб ретӀел цӀакъ къокъаб ретӀелалдалъун хисани, жидеего асар гӀемераб къадаралда тӀагӀинабила. Гьез пайда кьезе ва Аллагьасул КьегӀералде рачине хӀаракат бахъизе кколел божуларел чагӀазе гьеб гьажараблъун батилаан. Руччабазул ретӀелалъулъ сахлъиялъе гӀоло гӀемерал лъикӀлъаби гьаризе бегьула, балагьулел чагӀазе цӀакъ рокьулареб даражаялде щвезегӀан кӀудияб хиса-баси гьабичӀого.

GSAM 362Хиса-басиялъул ретӀел

GSAM 362.4«Баданалъул къватӀисеб къадар корсетаздалъ яги киталъул михъаздаса гьарурал кьаназдалъун дагьабги данде къазе бегьуларо. Гьуърул ва ракӀ сахаб куцалъ хӀалтӀизе рес букӀине, ретӀел тӀубанго гӀатӀидаб букӀине ккола. РетӀел сапогалъул тӀадегӀанаб рагӀалдаса дагьаб гъоркье щвезе ккола, амма квералдалъун борхичӀого, тротуаралъул ва къватӀалъул хӀарщалда хъвалеб гьечӀеб къокълъиги бугеб букӀине ккола. Гьелдаса дагьабги къокъаб ретӀел руччабазе рукъалъул хӀалтӀи гьабулеб мехалъ рекъараб, бигьалъи бугеб ва сахлъиялъе лъикӀаб букӀинаан, хасго рукъалдаса къватӀибги дагьаб яги гӀемераб хӀалтӀи гьабизе тӀадаб бугел руччабазе.

GSAM 363Баданалъул тӀолабго бутӀа рекъон цӀунизе ккола

GSAM 363.1«РетӀелалъул халалъи щиб букӀаниги, гьезул хӀатӀал бихъиназулго гӀадин тӀубараб куцалъ ретӀун рукӀине ккола. Гьеб гьабизе бегьула гъоркьлъел бугел, гъоркьисеб рагӀ хӀатӀихинкӀалъухъ бандалда бакӀарун къарал, яги гӀебал, гъоркье рахъулеб рахъ дагь-дагьалъ гӀанлъулел шалбар ретӀун; гьел мачӀалъухъе щвезегӀан халатал рукӀине ккола. Гьедин ретӀарал хӀатӀал ва хӀатӀихинкӀал гьаваялъул хьвадиялдаса цӀунун рукӀуна. Хинал ретӀелаздалъун хӀатӀазе ва гьезул гъоркьисел бутӀабазе бигьалъи букӀинабуни, биялъул сверун хьвадиялъул къадар тӀолабго баданалда цого кколеблъун букӀина ва би рацӀцӀадаб ва сахаб хутӀила, щайгурелъул гьеб хинго хутӀула, баданалда жаниб жиндирго табиигӀияб нухдасан иналъе къварилъиги гьечӀо.»

GSAM 363.2Гьаб ретӀелалъул халалъи хадуб ракьалда цӀалеб бутӀа бугеб ретӀелалъул ва Америкаялъул ретӀелалъул гьоркьоб бугеб, лъикӀалъе рехсезе рекъараб гьоркьохъеб къадарлъун цебе кьуна. Гьеб щивасе тӀаде лъезе ккола абун бицун гьечӀо, амма жидерго асар къотӀизабулеб ва жидеца кумек гьабизе кколел чагӀазул ракӀ къазабулеб нух кквезе кколаро абун бицана. Гьаниб бицараб куцалъ гьез хӀатӀихинкӀал ретӀизе ккола абун бицун гьечӀо, амма гьедин гьабизе бегьула абун бицана. Гьебго мурад цогидаб къагӀидаялъ, гӀадин, халатаб жанисеб ретӀелалдалъун ва хӀатӀал цӀунулел хьухьарал ретӀелаздалъун, гьабизе кколеб бугони, гьеб нугӀлъиялъе тӀолабго рекъараб ккола.

GSAM 363Сахлъиялда рекъараб ретӀелалъе хӀажаталъул щуго къагӀида

GSAM 363.3РетӀелалъул къагӀидаялъулъ хъван бугеб гӀадин, сахлъи кьолеб ретӀелалъе щуго хӀажаталъул къагӀида руго:

GSAM 363.41. Корсетал ва къваралъул тӀад къотӀиялъул тӀолабго къагӀида къотӀизе.

GSAM 363.52. Биялъул эркенаб сверун хьвадиялъе къварилъи гьабулел квераздаги хӀатӀаздаги ругел киналго бандаздаса инкар гьабизе.

GSAM 364.13. Баданалъул тӀолабго бутӀа рекъон цӀунизе, хасго хӀатӀазул гъоркьисел бутӀаби ва хӀатӀихинкӀал.

GSAM 364.24. Юбкаби кӀигьуждуздаса релъанхъизаризе ва бандаздалъун гьел рохокъотӀабазда релъанхъизе щибаб хӀалалдаги биччангутӀи.

GSAM 364.35. РетӀелалъул халалъи.

GSAM 364.4ТӀоцебесеб ункъго къагӀида гьанже тӀолабго лъай бугел врачаз къабул гьабулеб буго, ва щуабилеб къагӀидаялъул хӀакъалъулъ, хадуб ракьалда цӀалеб бутӀа бугеб ретӀел ва цӀакъ къокъаб ретӀел гьанже кӀиго къотӀана.

GSAM 364РетӀелалъул хӀакъалъулъ Дженесс-Миллер ханум

GSAM 364.51890 соналъ Нью-Йоркалдаса Дженесс-Миллер ханумалъ заманалъул бищунго гӀелмияб ретӀелалъул сахлъи цӀуниялъул журналалда гьабураб малъулелъулъ гьабуна: руччабаз жидеего ретӀел дагь-дагьалъ къокъ гьабизе ккола, хехго цӀикӀкӀун хиса-баси гьабичӀого, ва ханумалъул сапогалъул тӀадегӀанаб рахъалде гӀагарлъизегӀан, яни НугӀлъи № 11-лъ малъараб къадарго.

GSAM 364Доктор Траллалъул къабул гьаби

GSAM 364.61868 соналда Нью-Джерсиялъул Флоренс-Хайтсалда бугеб Гигиеотерапиялъул коллежалдаса доктор Р. Т. Траллалъ нилъер диналъул хъулухъчагӀазе цо анкьида лекциял гьаризе кколаан; гьеб майялъул ахиралъ Батл-Крикалда гьабизе къотӀи ккана. Гьеб заманалда доктор ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтида гьобол вукӀана. Уайт ханумалъ гьел лекциязде аначӀо, амма доктор къойилго ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт, гьесул хъан ва ЖамагӀаталъул кӀудияв Дж. Н. Эндрюсалъул коляскаялда хьвадулаан, гьес Уайт ханумалъул гигиенаялъул, унтабазул ва гьезул гӀиллабазул, дарабазул асаралъул ва цогидал жалазул хӀакъалъулъ пикрабазухъ гӀенеккизе кколаан. Гьелъ тӀолабго гьелъе цебетӀамиалдасан лъалеб жо бицана, амма гьелъул лъай щайдаса ккеб бугеб бицунчӀого. Докторас бицана, медицинаялъул лъай гьелъ бицарал фикиразулъ рекъон буго абун. ЖамагӀаталъул кӀудияв Эндрюсас дие бицана, кӀиабилеб къоялъул гара-чӀвари лъугӀидал, доктор Уайт ханумалда гьелъ медицинаялъул цӀали киб лъугӀизабурабали гьикъана. Гьелъ гьел жал кидаго цӀалун рукӀинчӀеблъи, амма 1863 соналъул июнь 6-лъ Мичиганалъул Остегода гьелъе цебетӀамиалдаса ккезабураб жо гьесие бицунеб бугеблъи лъараб мехалъ, гьев хӀайран хутӀана. Гьес гьелъе цӀакъ лъикӀ бицана: гьелъул фикирал физиологиялда ва сахлъи цӀуниялъул лъаялда тӀубанго рекъон руго, ва гӀемерал суалазулъ гьелъ гьес кидаго гьабичӀеб даражаялде щвезегӀан гъваридаб лъай загьир гьабуна. Гьединал хьвади-гъурди ва гара-чӀвари гӀагарун щуго къоялъ гьабуралдаса хадуб, доктор ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтида лъазе ккана, щай гьесул коллежалдаса ана ва Батл-Крикалда диналъул хъулухъчагӀазе малъулел гьабизе ахӀана. Гьес бицана: «Уайт ханумалъ гьезе гигиена хӀакъалъулъ хӀажатаб малъулел гьабизе дир гӀадинго хӀадурлъи буго.»

GSAM 365Медицинаялъул гӀелмуялъ къабул гьабула

GSAM 365.1ГӀамалалда сахлъи цӀуниялъул батӀи-батӀиял бутӀабазул хӀакъалъулъ Уайт ханумалъ хъварал гӀемерал асарал соназ халкъалъул цебе руго, ва гьелъул цӀикӀкӀун бутӀа «Христианалъул роцада гӀумру ва Библиялъул сахлъи цӀуни» абураб тӀехьалда данделъун буго. ЦӀикӀкӀун лъай бугел врачазул цо-цояз гьел тӀахьал цӀикӀкӀун халгьабун хадур бицана, гьез гьел тӀахьал медицинаялъул лъаялъулъ тӀолабго рекъараб руго абун. Гьелъие гьел тӀахьал тӀалаб гьабураб лъаялъул пихъал руго гьечӀо, амма гьелъе цебетӀамиалдасан Аллагьас кьураб жо хъван буго.

GSAM 365Доктор Келлоггасул нугӀлъи

GSAM 365.21863 соналда Уайт ханумалъе цебетӀамиалдасан загьир гьабураб жоялъ медицинаялъул лъай гьелъул фикиразулъ рекъолеб бугеб лъазабизе, Батл-Крикалъул, Мичиган, дунялалда машгьураб сахлъи цӀуниялъул идараялъул бетӀерав доктор Дж. Х. Келлоггас «Христианалъул роцада гӀумру» абураб тӀехьалъул цеберагӀиялда хъвараб рагӀаби цебе кьола. Гьес абуна:

GSAM 365.3«1. Рехсарал асарал тӀоцебе рахъараб мехалъ, сахлъиялъул суалалде гӀагарунго щибго кӀвар кьолеб букӀинчӀо, гьел асарал жидеего адресалда хъварал гӀадамазги, тӀолабго дунялалъги.

GSAM 365.4«2. Баданалъул гӀадатал хисизе кколин абулел дагьал чагӀаз, хӀакъикъиял хиса-басиязул къагӀидабазул рахъ ккуралда цадахъго, бищунго загьирал ва цо-цо мехалъ гьажарлъи ккезабулел гъалатӀалги тӀиритӀизарулаан.

GSAM 366.1«3. Щибниги бакӀалда ва щибниги чиялъ сахлъи цӀуниялъул хӀакъикъатазул цоцазда рекъараб цо системаялде гӀуцӀараб мажмугӀ, загьирал гъалатӀаздаса цӀунараб, Библиялда ва христианалъул диналъул къагӀидабазда рекъараб, системаялъулъ хӀадур гьабун букӀинчӀо.

GSAM 366.2«Гьел хӀалал ругел мехалъ гьел тӀахьал загьирлъана. Гьениб малъулел къагӀидаби гӀелмуялъул абруялдалъун тӀад руссун рукӀинчӀо; гьел гӀелмияб лъай бугин тӀалаб гьабуларей, амма Аллагьас кьураб канлъиялъул кумекалдалъун ва абруялдалъун хъвалеб бугин абулей цо лъадиялъ гӀадатияб, битӀараб куцалъ цереккун рукӀана.

GSAM 366КъагӀидаби хӀалбихьиялдаса рахъана

GSAM 366.3«Гьединал хасал хӀалазда ва гьединал тамашаял дагӀбабигун цере кьурал къагӀидаби заманалъул ва тажрибаялъул хӀалбихьиялдаса кин рахъарал? абураб суал гьабизе тӀубанго рекъон бегьула. Гьелъул жаваб гьелъулъ буго, щибаб рахъалдалъ цӀикӀкӀун тасдикъ гьабизе бегьулел хӀакъикъатазулъ. Къоло щуго сон цебе тӀубанго кӀвар кьечӀел яги махсараялъе лъурал къагӀидабаз, гӀодорго, халкъалъул божи ва къимат босана, ва ахиралда дунялалъ гьел кидаго гьедин къабул гьарун рукӀинчӀеблъи тӀубанго кӀочон тана. ГӀелмуялъул цӀиял загьирлъабаз ва къадимал хӀакъикъатазул цӀиял бичӀчӀияз кидаго тасдикъ гьабулел цӀиял далилал тӀаде жубана, гьединаб къагӀидаялъ гьанже, къоло щуго соналдаса цӀикӀкӀун заман цебе малъарал щибаб къагӀида гӀелмуялъул далилаздалъун тӀолабго къуваталъ тасдикъ гьабун буго.»

GSAM 366Бихьиял Аллагьасдасан рачӀарал рукӀиналъул далил

GSAM 366.4«ГӀелмуялъул ва хӀалбихьиялъул ихтияр жидецаго тӀалаб гьабулел, амма чӀикӀал пикрабаз хисарал ва гӀемерал гъалатӀал жубан лъикӀлъи гьабизе къуват гӀоларел лъугьарал, цоцазде данде кколарел ва гъаримаб хӀалалде ккарал малъиязда гьоркьоб гьаб лъугьа-бахъин кӀвар бугеб ва хӀайранлъи гьабулеб жоялъун рикӀкӀине ккола. Гьелъ Аллагьас кьураб бичӀчӀи ва нухмалъи букӀиналъе щаклъи гьабизе кӀолареб нугӀлъи кьола. ГӀелмуялъул лъай яги цӀалиялъул кӀудияб даража жиндир бугин абичӀев цо чияс, сахлъиялъул суалал хъвалел цӀикӀкӀун гӀемерал гурел хъвадарухъабаз ва пикру гьабулез цере лъурал, гъалатӀал журарал ва цоцазда гьоркьор гъаримал пикрабаздасан, гьадинго цоцазда рекъарал, цоцалъ кколел ва хӀакъикъиял сахлъи цӀуниялъул къагӀидаби гӀуцӀизе кӀей хӀайранлъи гьабулеб жо букӀин къабул гьабизе ккола. ГӀицӀго тӀолабго гӀасруялъул ункъабилеб бутӀаялда жанир гьарурал дандчӀваял, халгьабиял, рагьиял ва хӀалбихьиялъ гьел къагӀидабаздасан цониги инкар гьабичӀо; гьез гӀицӀго малъулел рукӀарал малъиял щула гьаруна». Хъвараб къо: «Батл-Крик, Мичиган, 1890».

GSAM 367Сахлъи цӀуниялъул идара кӀудияб гьаби

GSAM 367.11876 соналъ бетӀерав тохтурлъун гьаб идараялде вачӀарав тохтур Дж. Х. Келлоггил нухмалъиялда гъоркь, сах гьаризе рачӀунел чагӀазул къадар гьадинго цӀикӀкӀараблъун батана, 1877 соналъул ихдал цӀикӀкӀараб бакӀ хӀадуризе тӀадаб букӀана. 1876 соналъ идараялъул цӀар «Сахлъи цӀуниялъул хиса-басиялъул институт» абуралдаса «Сахгьариялъул ва хирургиялъул санаторий» абураблъун хисана, 1878 соналъ цӀияб бетӀераб мина бана.

GSAM 367.2Гьаб мина 136 × 46 фут букӀана, ракьул гъоркьисеб бакӀалдаса тӀад ункъго этажги бугеб. Мина тӀубанго бугӀалъ бохьизабулеб ва газалъ канлъи кьолеб букӀана. Рагьун дагьаб заман ун хадуб гьеб унтараз ва гьалбалаз цӀунаде гӀагарлъана.

GSAM 367.3Гьеб заманалде щвезегӀан, идараялъул хӀакъалъулъ Уайт ханумил нугӀлъиялъ 1866 соналъ цебеккун бицараб жо гьадинго рагӀа-ракьанде щун тӀубана. Сахлъи балагьун идараялде рачӀун, гьедин тӀоцебесеб нухалъ гьал чагӀазде кӀвар буссарал гӀемерал къого-къого чияс Гьанжесеб хӀакъикъаталъул канлъи къабул гьабун букӀана.

GSAM 367Росдал сахлъи цӀуниялъул хӀухьбахъулеб бакӀ

GSAM 367.41877 соналъул ноябралъул 22 къоялъул «Заманалъул гӀаламатал» журналалда тохтур М. Г. Келлоггица, Дж. Х. Келлоггил инсул яги эбелалъул рахъалъ вацас, жинца Калифорниялъул Напа округалъул Сент-Хелена шагьаралдаса бакъбаккул-шималияб рахъалде кӀигоялда бащабги милалда бугеб Хауэлл магӀарул рахъалда ракь щвезабунин ва Кристал-Спрингс иццазда цебе «Росдал сахлъи цӀуниялъул хӀухьбахъулеб бакӀ» цӀар бугеб мина базе вугин лъазабуна. 1877–78 соназул хасалил мина бана, 1878 соналъул байбихьуда унтарал сах гьаризе гьеб рагьана. Гьаб сахлъи цӀуниялъул хӀухьбахъулеб бакӀги, жиндир байбихьиялъе гӀиллалъун букӀараб Батл-Крикалда бугеб санаторийги цӀикӀкӀун кӀудиял ругел гуребги, гӀемерал чагӀи Хабар лъай ва гьеб къабул гьаби щвараб бакӀлъунги рукӀана.

GSAM 368ТӀинчаб океаналъул сахлъиялъул журнал

GSAM 368.11885 соналъул рии Лъабабилев малаикасул хабар цебетӀезабиялъул хӀалтӀуда лъугьа-бахъин гӀемераб заман букӀана. Маялъул 1 къоялъ Сент-Хелена шагьаралда бугеб Росдал сахлъи цӀуниялъул хӀухьбахъулеб бакӀалъул сахгьариялъул нухмалъи тӀубараб лъай щварав тохтурасда тӀад лъуна. Июналда «ТӀинчаб океаналъул сахлъиялъул журнал ва къадар цӀуниялъул рахъ дулев» абураб 24 гьумералъул журнал кӀиго моцӀалъ цо нухалъ бахъизе байбихьана; гьелъул редакциялъул нухмалъулев ЖамагӀаталъул кӀудияв Дж. Х. Уэгонер вукӀана. Гьал ишазул хӀасилалъ сахлъи цӀуниялъул идараялде цӀияб гӀумру бачӀана. Цебе ругел соназда гӀадин заралаб букӀине тана, соналдаса соналде гьелъул хӀалтӀудасан соналъ $2,000–$4,000 бацӀцӀадаб хайир бачӀине байбихьана; 1891 соналъул апрелалда лъугӀараб соналъ гьелъул бацӀцӀадаб хайир $12,000-алдасаги цӀикӀкӀана.

GSAM 368.21887 соналъ Сент-Хелена шагьаралда гьабураб Росдал сахлъи цӀуниялъул хӀухьбахъулеб бакӀалъул жамгӀияталъул данделъиялда идараялъул гӀарцул хӀалалъул хӀакъалъулъ хадусеб лъазаби гьабуна: 1885 соналъул маялъул 1 къоялъ идараялъул налъи тӀубан хадуб хутӀараб къимат гӀицӀго $5,322.76 букӀана, яги гьеб къоялде бахъараб тӀолабго акциябазул къиматалдаса $2,547.24 дагьаб. Цоги къагӀидаялъ абуни, идараялъ жиндир тӀолабго хайирги, жиндир акциябазул капиталалдаса $2,547.24-ги харж гьабун букӀана. 1887 соналъул апрелалъул 1 къоялъ идараялъул тӀолабго налъи тӀубан хадуб къимат $21,372.64 букӀана; гьедин къокъго къогоялда лъабго моцӀалда $16,049.88 цӀикӀкӀун букӀана. Гьеб гӀарцудасан $5,280 акцияби росиялдасан щун букӀана, $2,497.60 идараялъе сайигъат гьабун букӀана; гьедин идараялъул хӀалтӀудасан бацӀцӀадаб хайир $8,272.28 букӀана. Гьеб заманалдаса гӀагарда «ТӀинчаб океаналъул сахлъиялъул журнал» обложка бугеб 32 гьумералъул моцӀил журналлъун бахъизе байбихьана, ва гьеб идараялъул пайдаял ва къагӀидаби цебетӀезариялъе цӀикӀкӀунги кӀудияб хайир бугеблъун батана.

GSAM 369РахӀмуялъул хӀалтӀи

GSAM 369.11891 соналъул январалъул «Тохтурлъиялъул миссионер» журналалда, Батл-Крикалъул санаториялъул хӀакъалъулъ бицун, тохтур Дж. Х. Келлоггица абуна:

GSAM 369.2«Идара букӀараб гӀасруялъул ункъабилеб бутӀаялда жаниб рахӀмуялъ гьабураб сахгьариялъул къимат $100,000-алдаса гӀемер цӀикӀкӀараб буго; гьеб тӀоцебе лъураб акциябазул капиталалдаса чанго нухалъ цӀикӀкӀараб буго.

GSAM 369.3«Рехсараб рахӀмуялъул хӀалтӀиялда тӀадеги, идараялъ лекторал, унтаразухъ балагьулел чагӀи, квен гьабизе малъулел школазул малъухъаби ва миссионеразул батӀи-батӀиял хӀалтӀабазе хӀадурарал цогидал чагӀиги ритӀана».

GSAM 369Бесдал лъималазе кумек гьарулеб ахӀи

GSAM 369.41891 соналъул марта 8 къоялъ ТӀолабго жамагӀаталъул конференциялда тохтур Келлоггица бесдал лъималазе кумек гьабеян цӀакъ кӀвар бугеб ахӀи гьабуна. Гьес абуна: «Дун “гӀаммаб вакиллъун” тӀамун вуго, ва дун вакил гьечӀезул — жидеехъ балагьизе чиги гьечӀел бесдал лъималазул — вакиллъун вукӀине вуго».

GSAM 369Хаскелл ханумил $30,000 сайигъат

GSAM 369.51892 соналъул январалъул «Жиндир улкаялъул миссионер» журналалда бесдал лъималазе мина хӀадуризе гӀарац кьезе кӀвар бугеб ахӀи гьабуна. Гьеб журналалда минаялъе $17,716 кьезе рагӀи кьуразул цӀарал рукӀана. Гьаб иш байбихьарал чагӀаз, гьадинаб кӀудияб ишалъе гьеб гӀарац дагьаб бугин пикру гьабуна, гьедин гьез иш тӀубазабиялда заман иналъул хӀинкъи гьабуна. Амма байбихьиялдасаго ахир бихьулес, «азар гохӀда тӀад бугеб боцӀи» жиндир бугес, ишал гьадин лъугьинаруна: нилъер божи-иманалда йигей гурей, Чикагоялдаса бечедай гӀадан, Фредерик Хаскеллил рос хварай лъади Каролина Э. Хаскелл ханум, гьаб пикруялда бугеб рахӀмуялъул хӀалтӀул хабар рагӀарабго, мина баялъул комитеталъе $30,000 кьуна. Гьелъул гӀицӀго хадурал шартӀал рукӀана: гӀарац тӀубанго цебе хӀадурараб планалда рекъон бесдал лъималазул мина баялъе харж гьаби, идара гӀатӀидаб ва рагьараб ракӀалдалъун бачи ва жиндир хварав рос ракӀалде щвезавизе гьелъие «Хаскелл ракӀалде щвеялъул мина» цӀар кьей.

GSAM 370.1Гьедин щвараб гӀарцул кумекалъ Тохтур-миссионеразул ва рахӀмуялъул жамгӀияталъе гьеб соналда мина базе ва бесдал лъималазул рукълъун рагьизе кӀвана. Гьаб мина 1894 соналъул январалъул 25 къоялъ мукъадас гьабуна. Гьеб къоялдаса нахъе заманалъул гӀемерисеб бутӀаялда бесдал лъимал, кумекчагӀи ва малъухъаби гьоркьор кколеб хъизамалъул къадар гьоркьохъеб хӀисабалда 100 чи букӀана.

GSAM 370Джеймс Уайт ракӀалде щвеялъул мина

GSAM 370.2Гьал бесдал лъималазухъ балагьиялда ва гьезие кумек гьабиялда тӀадеги, гьаб жамгӀияталъ «Джеймс Уайт ракӀалде щвеялъул мина» абулеб цоги рахӀмуялъул идараялъе нухмалъи гьабула. Гьениб 20 чиясдасаги цӀикӀкӀарал херлъарал ва рукъал гьечӀел чагӀазухъ балагьула ва гьезие рахӀаталда яшав гьабизе шартӀал гӀуцӀула.

GSAM 370Тохтур-миссионерал

GSAM 370.3Гьаб хӀалтӀул рахъалда цоги къуватаб гали тӀамуна: тохтур-миссионерал хӀадуризе байбихьана. Чиясул хӀал лъикӀлъизабизе гьабулеб гьаб хӀаракат лъикӀаблъун рикӀкӀун, Уайт ханумил Австралиялъул Престоналдаса 1892 соналъул сентябралъул 16 къоялъ хъвараб кагътида абуна:

GSAM 370.4«Гьанже цо чи цӀалулеб бакӀалда 100 чи цӀалулев вукӀин дие бокьилаан. Гьедин букӀине ккола. Тохтурлъиялъул лъай гьечӀел миссионерал рукӀиналдаса, тохтур-миссионераллъун рукӀиналъ бихьиналги руччабиги цӀикӀкӀараб пайда бугеллъун рукӀине бегьула».

GSAM 370.5ТӀад рехсараб хъван заманалдаса нахъе, гьадинаб гӀумруялъул хъулухъалде лъугьине хӀадурлъизе цӀалулезул къадар гӀемер цӀикӀкӀана.

GSAM 370Сахлъи цӀуниялъул хӀалтӀи цӀикӀкӀин

GSAM 370.61894 соналъул январалъул «Тохтурлъиялъул миссионер» журналалда сахлъи цӀуниялъул хӀалтӀи цӀикӀкӀиналъул хӀакъалъулъ ракӀалъе бокьулел хӀакъикъатал баян гьарулеб къокъаб лъазаби буго. Гьениб хъвалеб буго:

GSAM 371.1«Сахлъи цӀуниялъул хиса-басиялъул институт 1866 соналъ гӀуцӀана... ГӀатӀидлъи гӀемераб гуреб гъветӀил каркасалда бан букӀараб мина босана; гьеб Мичиганалъул цебетӀолеб Батл-Крик шагьаралъул борхатаб бакӀалда, ракӀалъе бокьулеб ва сахлъиялъе лъикӀаб бакӀалда бугеб, цо чиясул яшав гьабулеб рукъ букӀана. КӀиго тохтур, чуриялъул кӀиго хъулухъчи, унтаразухъ балагьулей цо яц (махсусаб цӀали гьабичӀей), лъабго яги ункъго кумекчи, цо унтарав чи, гӀемерал гӀоларел шартӀал ва идараялъул хадусеб гӀумруялдаги, гьеб гӀуцӀараб къагӀидабаздаги кӀудияб божи — гьеб букӀана гьанжесеб хӀалтӀул байбихьи. Гьеб Сахлъи цӀуниялъул хиса-басиялъул институт абун лъалеб букӀана.

GSAM 371.2«ТӀоцебесеб кӀудияб гуреб рукъалъул бакӀалда гьанже буго 312 фут халатаб, 100 фут гӀатӀидаб, 6 этажалъул мина. Гьениб 300 гьобол тӀамизе бегьула, ва унтаразухъ балагьизе, гьезул сахлъи тӀадбуссинабизе гьанжесеб гӀелмуялъ малъулеб тӀолабго алат гьениб буго. Тохтурзабазул къокъа 10 тохтурасдасан гӀуцӀун буго; гьезул гӀемерисел жиде-жидер хӀалтӀул рахъалда хаслъарал чагӀи руго. Унтаразухъ балагьулез ва цогидал кумекчагӀаз 300 чиясдаса цӀикӀкӀараб хъизан гӀуцӀула. Идараялде рачӀунел чагӀи Цолъиялъул щибаб штаталдаса ва гӀемерал цогидал улкабаздаса руго. Жинди-жиндир улкаялда яги къватӀисеб улкаялда хӀалтӀулев миссионерасул, щибаб диналъул вугониги, гьелъул нуцӀдул даим рагьун рукӀуна; хъизаналда гьадинал цо яги чанго гьобол гьечӀеб заман гӀемер дагьаб букӀуна.

GSAM 371Санаториялъул больница

GSAM 371.3«Больница 1888 соналъ бана; гьеб 100 × 60 фут къадаралъул, 5 этажалъул мина буго. Гьеб минаялъул тӀадисел этажаздасан лъабго санаториялъул хирургиялъул бутӀаялъе, унтаразул рукъзабазе ва палатабазе хӀалтӀизарула. Идараялъул рахӀмуялъул хӀалтӀул идараби гьенибги руго. Гьелда сверун 20 кӀудияб гуреб рукъ буго; гьезул чанго бугӀалъ бохьизабула ва, бетӀераб мина гӀадин, электричествалъ канлъи кьола. Гьел рукъзал унтарал яги цӀалдохъаби цӀурал руго. Тохтур-миссионеразул хӀалтӀиялъе унтаразухъ балагьулел яцал хӀадуриялъул школа 1884 соналъул июлалъул 1 къоялъ гӀуцӀана. ТӀоцересел 6 моцӀалда 35 цӀалдохъан тӀад хъвана».

GSAM 372ХӀалтӀухъаби нухда рахъиналъул цебеккун бицараб рагӀи

GSAM 372.1Калифорниялъул Сент-Хелена шагьаралда бугеб сахлъи цӀуниялъул идараялъул хӀакъалъулъ бицун, Уайт ханумил Швейцариялъул Трамеланалдаса 1887 соналъул февралалъул 6 къоялъ хъвараб кагътида абулеб буго:

GSAM 372.2«Аллагьас абуна: гьаб идараялда гьоркьор ругел чагӀи жиде-жидер кӀудияблъи бихьизабичӀого, мутигӀлъиялда, Аллагьасул бокьи тӀубазабун хьвадулел ругони, гьеб букӀине ва цебетӀезе буго; гьенибса миссионерал ритӀизе руго, Аллагьас жидеего кьураб канлъиялъ цогидазе лъикӀлъи кьезе. Гьез ГӀисал рухӀалда борхатал бакӀазда ругел санамал биххизарила; гьез батӀияб жоялда гъалатӀго божи рагьила ва гьанже гӀицӀго гъалатӀлъи, нафсалъе мутигӀлъи, къадар цӀуни гьечӀолъи ва квешлъи цӀунулел бакӀазда хӀакъикъат, бацӀцӀалъи ва мукъадаслъи тӀибитӀизабила».

GSAM 372.3Гьал рагӀаби нилъеца рехсолел руго, щай абуни гьел цогидал гьадинал идарабаздаги цого къуваталда рекъола.

GSAM 372Сахлъи цӀуниялъул хӀалтӀуда битӀккей букӀиналъул рагӀи кьей

GSAM 372.41891 соналъ жамагӀаталъе кьураб хасаб нугӀлъиялда нилъеца цӀалула: «Сахлъи цӀуниялъул хиса-басиялде кӀвар буссинабизе гьабураб щибаб хӀаракаталда Аллагьасул баракат лъугьине буго, щай абуни гьеб кибего хӀажатаб буго. Гьаб ишалда хурхун цӀидасан чӀаголъи букӀине ккола, щай абуни Аллагьасул мурад буго гьаб кумекалъ гӀемераб жо тӀубазабизе».

GSAM 372Америкалъул тохтур-миссионеразул колледж

GSAM 372.5Унти сах гьабиялъул гӀакълуялда рекъараб нухалъул канлъи къад-къоялъ цӀикӀкӀана; гьедин 1895 соналъул июналда тохтурлъиялъул лъайкьеялъул идара гӀуцӀиялъул хӀажалъи лъугьана. Гьеб хӀажалъиялда рекъон, Америкалъул тохтур-миссионеразул колледж гӀуцӀана. Гьелъул хасаб мурад букӀана Анкьабилеб къоялъул адвентистазул Тохтур-миссионеразул ва рахӀмуялъул жамгӀияталъул нухмалъиялда гъоркь, жиде-жидер улкаялда ва къватӀисел улкабазда хӀалтӀизе тохтурзаби хӀадури. Рагьиялъул тадбирал Батл-Крикалда 1895 соналъул сентябралъул 30 къоялъ гьаруна; хадусеб къоялъ, октябралъул 1 къоялъ, колледж 40 цӀалдохъанасул классгун рагьана.

GSAM 372.6Колледжалъул лъазабиялда нилъеца цӀалула:

GSAM 372.6«Колледж Иллинойс штаталъул законалда рекъон Чикагоялда регистрация гьабун гӀуцӀун буго. ЦӀалиялъул курс Америкалъул Цолъарал Штатазул бищун лъикӀал тохтурлъиялъул школазул курс гӀадинго гъваридаб букӀине буго. ЦӀали цояб бутӀа Чикагоялда, цояб бутӀа Мичиганалъул Батл-Крикалда кьезе буго».

GSAM 373.1Тохтур-миссионеразул хӀалтӀиялъе хӀадурлъулезул хӀакъалъулъ 1895 соналъул августалъул «Тохтурлъиялъул миссионер» журналалда нилъеца хадусеб цӀалула:

GSAM 373.1«Батл-Крикалъул санаториялъул унтаразухъ балагьулел хӀадуриялъул школалда гьанже цӀалулеб классалъул къадар 250 чиясдаса цӀикӀкӀараб буго; гьезул гьанже тохтур-миссионеразул хӀалтӀи гьабизе бажарулев щивасие хӀалтӀул бакӀ лъазабун буго. Унтаразухъ балагьулел чагӀи Къилба Океаналъул гӀоролазе, Индиялъе, Вест-Индиялъе, Къилба Америкалъе, нилъер кӀудиял шагьаразегун Америкалъул Цолъарал Штатазул къилба штатазе хӀажат руго; къилба штатазе 25 яги 30 чи хӀажат вуго».

GSAM 373Тохтур-миссионеразул хӀалтӀи цӀикӀкӀин

GSAM 373.21895 соналъул ноябралъул 5 къоялъ Данделъиязул рукъалда гьабураб Санаториялъул миссионеразул хӀалтӀиялъе унтаразухъ балагьулел яцазул классалъ цӀали лъугӀизабиялъул тадбиралда тохтур Келлоггица абуна:

GSAM 373.3«12 соналъ цебе гьадинаб тадбиралда унтаразухъ балагьулел кӀиго яцалъ цӀали лъугӀизабуна. Гьанже унтаразухъ балагьулезул къокъа 300-ялдаса 400-алде щола. Санаториялда 19 тохтур вуго, санаториялда дагьал яги гӀемерал бухьенал ругел ва Тохтур-миссионеразул ва рахӀмуялъул жамгӀияталъул халгьабиялда гъоркь ругел гьадинал цогидал идарабазда 22 тохтур вуго. Нилъер унтаразухъ балагьулезул 53 чи батӀи-батӀиял къватӀисел улкабазда вуго: Швециялда, Басрияб Мексикаялда, Африкалъул Меседил РагӀалда, Австралиялда, Къилба Африкалда, Даниялда, Индиялда, ЦӀияб Зеландиялда, Самоаялда ва Британиялъул Гвианаялда. Гьанже тохтурлъи малъизе 63 цӀалдохъан цӀалулев вуго. Гьезул 41 гьанив вуго, 22 Мичиганалъул университеталда ва цогидал школазда вуго. Гьаб къасиялъ гьаниб 22 унтаразухъ балагьулев чияс цӀали лъугӀизабула; гьел халгьабурал, унтаразухъ балагьизе нухда рахъине тӀубанго хӀадурал руго».

GSAM 373.4Нилъер сахлъи цӀуниялъул идараби 1902 соналде щвезегӀан кӀудиялъиялъул нух халгьабуни, тохтурлъиялъул колледжги унтаразухъ балагьулел хӀадуриялъул школаги бугеб Батл-Крикалъул санаторий Анкьабилеб къоялъул адвентистазул дунялалда бугеб гьадинаб идараялъул бищун кӀудияблъун бугеблъи нилъеда бихьула.

GSAM 374БетӀерал минаби бухӀана

GSAM 374.11902 соналъул февралалъул 18 къоялъул сордоялъ кӀудияб бетӀераб мина, гьелъул лъикӀал алаталгун цадахъ, ва гӀатӀидаб больница цӀаялъ тӀубанго бухӀана. Гьеб мехалъ минабазда 400 унтарав чигун гьобол вукӀана. Амма тохтурзабазул, унтаразухъ балагьулезул ва кумекчагӀазул бахӀарчилъиялъул хӀаракаталъ, БетӀергьанасул хасаб цӀуниялъул кумекгун, гьел киналго, гӀемераб зарал чиясда щвечӀого, минабаздаса къватӀире рахъизаруна.

GSAM 374ЦӀияб санаторий

GSAM 374.2БухӀарал минабазул бакӀалда, цебесебалдаса кӀудияб ва щулаяб, цоги мина бан буго. Гьанжесеб минаялъул кӀичӀул гама 1902 соналъул маялъул 12 къоялъ лъуна, ва мина 1903 соналъул маялъул 31 къоялъ мукъадас гьабуна. Идараялъул нухмалъулез цӀияб минаялъул хӀакъалъулъ абула: «Маххалъ, гамачӀалъ, кирпичалъ ва цементалъ базе кӀолеб къадаралда гьеб щулаяб ва гӀемераб заманалъ чӀолеб буго.

GSAM 374.3«Идараялъул алатал щибаб рахъалъ, щвезе бегьулезул бищун гьанжесел, тӀубарал, сахлъи цӀунулел, хӀалтӀизаризе рахӀатал ва щулал руго. Гьанже базе лъугӀараб хӀалалда бугеб Батл-Крикалъул санаториялъ унтаразе кьолел шартӀал ва рахӀатал цогидазулалдаса нахъе гьечӀин божи буго.

GSAM 374.4«Идараялъул нухмалъулезул мурад букӀана гӀакълуялда рекъараб тохтурлъиялъ къабул гьарулел, унтарал сах гьариялъул киналго цӀиял нухал ва алатал лъикӀал шартӀазда цо бакӀалде дандеруссинаризе ва гьел нухал намусалда ва бичӀчӀиялда хӀалтӀизаризе».

GSAM 374ГӀемерал санаториял гӀуцӀизе ккола

GSAM 374.5Гьал чагӀазе лъазабураб канлъи гьаб буго: БетӀергьанасул бокьи буго, гӀемерал гурел цӀакъ кӀудиял идараби рукӀиналде кӀвар кьеялдаса, къадаралъ гьоркьохъел гӀемерал санаториял тӀолабго дунялалда рикьун рукӀине. Дунялалъул батӀи-батӀиял бакӀазда, хасго ахирисел 10 соналда, кӀудиял гурел санаториял рагьиялъе байбихьи гьабун букӀин бихьун, нилъер ракӀ разилъула. 1904 соналъул «ТӀолабго жамагӀаталъул конференциялъул соналъул тӀехь» абураб тӀехьалда гьадинал кӀудиял гурел 50 идараялдаса цӀикӀкӀараб сияхӀ буго.

GSAM 375Санаторийбазул сияхӀ

GSAM 375.1Гьал идараби гӀуцӀиялде рачарал хӀалал бицин ракӀалъе бокьулеб жо букӀине бегьулеб бугониги, нилъер къокъаб бакӀалда гьел ругел улкабазул ва щибаб улкаялда гьезул къадаралъул сияхӀалъ гӀолеб гьабизе ккола. Нилъеда гьел гьадин ратула: Америкалъул Цолъарал Штатазда — 35; КӀудияб Британиялда — 3; Германиялда — 1; Швейцариялда — 1; Даниялда — 1; Норвегиялда — 1; Швециялда — 1; Къилба Африкалда — 1; Австралиялда — 2; ЦӀияб Зеландиялда — 1; Самоа гӀоролоалда — 1; Басрияб Мексикаялда — 1; Индиялда — 1; Япониялда — 1.

GSAM 375Сах гьариялъул рукъзабазул сияхӀ

GSAM 375.2Гьал санаторийбазда тӀадеги, сах гьариялъул 22 рукъ буго: гьезул 17 Америкалъул Цолъарал Штатазда буго; цо Яффаялда, цо Палестинаялъул Иерусалималда; цо Басрияб Мексикаялъул Гвадалахараялда; цо Къилба Африкалъул Кимберлиялда; цо Австралиялъул Рокхэмптоналда. Гьезда тӀадеги, 26 гьан гьечӀеб квен кьолеб ресторан буго; гьениб чагӀазе бацӀцӀадаб, сахлъиялъе лъикӀаб квен щола ва, гьелда цадахъ, битӀараб гӀумруялъул къагӀидаялъул дагьаб яги гӀемераб малъи щола.

GSAM 375.3Сахлъи цӀуниялъул хиса-басиялъул къагӀидаби цебетӀеялъул гьал хӀисабаз бихьизабула, 1866 соналъ Аллагьас цебеккун лъазабураб къагӀидаялъ, БетӀергьанасда гьаб «кумекалъ кӀудияб хӀалтӀи тӀубазабизе» кӀолеблъи. Гьезулги бихьизабула, 1863 соналъ цебеккун бицараб къагӀидаялъ, «сахлъи цӀуниялъул хиса-басиялъул къагӀидабаз» «БетӀергьан вачӀараб мехалъ зодобе рахъинаризе чагӀи хӀадур гьариялда» жиде-жидер бутӀа лъезе кӀолеблъи. Гьедин гьал сахлъи цӀуниялъул идараби 100 нухалъ цӀикӀкӀаги ва жидер цебе лъураб мурад хехго тӀубазабаги.

Notes

  1. 3 Юхьанна 2. ↩

Note

Back