БетӀер 21 — ХӀалтӀул нух бачунеб квер
GSAM 322.1«Дица дуе лъай кьела ва мун инезе кколеб нух дуе малъила.»1
GSAM 322.2Аллагьалде хьул лъурав чиясда гьесул хьай-хьай гьабулеб кидаго лъала. Къоял ратила, гьеб хьай-хьай цӀикӀкӀун загьир гьабулеб: рихьулел ва рихьуларел квешал ишаздаса ва балагьаздаса хвасарлъи ва хӀакъикъат тӀибитӀизе Аллагьас нух рагьулеб мехал. Гьелъул хӀакъалда буго гьаниб бетӀералъ бицунел жал.
GSAM 322Мичиганалда тӀоцебесеб бихьи
GSAM 322.31853 соналъул май моцӀалда ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва гьесул хъалбал Мичиганалде ана. Нью-Йорк штатуялъул Буффало шагьаралдаса бакътӀерхьул рахъалде гьел тӀоцебе ун рукӀана. Майлъул ахираб Шамат къоялъ Тайроналда, Уайт ханумалъ бихьиялда штатуялда ругел батӀи-батӀиял Шамат къо цӀунулел жамагӀатал ва гьезие къварилъизе кӀолел асарал рихьана. 2 июналъ Джексоналда гьелъ жиндие бихьизабураб жоялдаса цо-цо жал фулскап къагӀаталъул 8 гьумералда хъвана. Дица гьелъие пероялъ ва шакъица рагьун цӀализе бигьаяб нусха хъвазе кколеб шартӀалда, гьелъ дие бихьиялъул карандашалъ хъвараб нусха кьуна.
GSAM 322Жийго мукъадас йигоян абулей чӀужугӀадан
GSAM 322.4Цогидал рихьизарурал жалазул гьоркьоб, нилъер жамагӀаталде жанибе лъугьине хӀаракат бахъулей чӀужугӀаданалъул хӀал бихьана. Гьеб чӀужугӀаданалъ жийго цӀакъ мукъадас йигоян абулеб бугин гьелъ бицана. Уайт ханум гьелъулгун цебе дандчӀван йикӀинчӀо ва гьаб бихьиялда жиндие лъазабураб жоялдаса батӀияб жо гьелъул хӀакъалъ лъалароан. Гьелъ гьеб чӀужугӀаданалъул хьвада-чӀвадиги бицана, ва гьелде бадибе абураб мехалъ жинцаго жийго мукъадас йиго гӀадаб гьумер гьабун, «Аллагьасда — дир — ракӀ — лъала» ян абилинги бицана. Гьей гӀолохъанав чиясулгун улкаялда хьвадулей йикӀанин гьелъ бицана, гьелъул рос, херав чи, гьезул квешаб нухалъе къайи кьезе рокъов хӀалтӀулев вукӀана. Уайт ханумалъ, чӀужугӀаданалъ жийго мукъадас йигоян абулеб бугониги, гьелъ ва гӀолохъанав чияс анкьабилеб амру хвезабураб бугин Аллагьас жиндие бихьизабунин бицана. Дир жебелъ гьеб къагӀат лъун, иш кинаб къагӀидаялда лъугьинилан къваридго валагьун чӀана.
GSAM 323Мичиганалда Вергеннесалда данделъи
GSAM 323.1Нилъ Джексоналда, Батл-Крикалда, Бедфордалда ва Хастингсалда данделъаби гьарун хадуб Кент округалъул Вергеннесалде щвана; гьениб чӀужугӀадан йикӀана. 11 июналъ Шамат къо байбихьизе къадалъ нилъ сордо бан чӀезе рукъалде щвана. Гьеб рукъ цебе «Христиан» диналъул жамагӀаталда диналъул хӀалтӀухъанлъун вукӀарав, Уайт абулев цоги ЖамагӀаталъул кӀудиясул рукъ букӀана. Гьаб ракьалда гӀадамазул гӀумру тӀубазе цӀигӀан байбихьун букӀиналъ, данделъаби гьаризе лъабго милалъ цебехун бугеб цӀияб кӀудияб амбаралда хӀадурлъи гьабун букӀана. Бихьиялда бихьарай чӀужугӀадан данделъиялъул бакӀалдаса тӀадеги кӀиго милалъ цебехун гӀумру гьабулей йикӀана.
GSAM 323Фанатикалъе кьураб нугӀлъи
GSAM 323.212 июналъ радал 10:30 сахаталда нилъ амбаралда данделъана. Уайт ханум трибунаялъул кьучӀ рагидаги, дун гьелда аскӀовги, ЖамагӀаталъул кӀудияв Корнелл дихъ аскӀовги рукӀана; ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт трибунаялъул квачан рагида кӀалъалев вукӀана. Гьес анцӀила щуго минуталъ кӀалъан хадуб, херав чи ва гӀолохъанав чи цадахъ рачӀун, трибунаялда аскӀоб цебесеб гӀодорчӀеялда гӀодор чӀана. Гьезулгун халатаб къаматалъул, хӀалакъай, чӀегӀераб гьумералъул чӀужугӀаданги ячӀана ва нуцӀида аскӀой гӀодой чӀана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт къокъабго кӀалъан хадуб, Уайт ханум тӀаде яхъана ва диналъул хӀалтӀухъабаз жидеда тӀад къараб хӀалтӀи хвезабичӀого цӀунизе кколеблъи бицун байбихьана. Гьелъ «Аллагьасул цӀаргӀа бачунел нуж, бацӀцӀад рукӀа.» ян абураб рагӀи кьуна. ЧӀужугӀадан жиндирго росасдаса батӀияв бихьинчида цадахъ улкаялда хьвадизе ахӀи Аллагьасул къотӀи гьечӀин гьелъ абуна. Ахиралда гьелъ рагьунго абуна:
GSAM 323.2«НуцӀида аскӀой гьанже-гӀан гӀодой чӀарай гьеб чӀужугӀаданалъ Аллагьас жий хабар бицине ахӀанин абула. Гьей трибунаялъул цебе гьанже-гӀан гӀодов чӀарав гьав гӀолохъанав чиясулгун хьвадулей йиго, гьелъул рос, гьав херав чи, — Аллагьас гьесда рахӀму гьабеги! — гьез жидецаго квешлъи гьабизе хӀалтӀизарулел гӀарцул къайи гьабизе рокъов хӀалтӀулев вуго. Гьелъ жийго цӀакъ мукъадас, мукъадаслъизайурай йигоян абула, амма гьелъ жийго мукъадас йигоян абулеб бугониги, гьелъ ва гьав гӀолохъанав чияс анкьабилеб амру хвезабураб бугин Аллагьас дие бихьизабуна.»
GSAM 324.1Гьениб ругез лъалаан, гьел гӀадамал амбаралде лъугьиналде Уайт ханумалъ гьел рихьичӀин. Гьел ратӀа гьарун, гьезул хасият гьелъ бицараб къагӀидаялъ гӀадамазул божи-иман цӀикӀкӀана ва бихьиялде гьезул божи тасдикъ гьабуна.
GSAM 324Цебеккун абураб къагӀидаялда абурал рагӀаби
GSAM 324.2Уайт ханумалъ нугӀлъи кьолеб мехалъ, гьелъ бадибе абурай Алкотт ханумалъ абураб жо кин къабул гьабулебали, щиб гьабизе ва абизе бугебали бихьизе, гӀадамал къваридго гьелде ралагьана. Гьелде тӀад лъураб гунагь гьелъ гьабичӀеб букӀарабани, гьей тӀаде яхъун гьеб тӀолабго жо инкар гьабизе кколаан. Гунагь гьабурай, цӀакъ фасикъай йикӀарабани, гьеб тӀолабго жо хӀакъикъат букӀин жиндаго лъалеб бугониги, гьелъ гьеб инкар гьабизеги бегьулаан. Амма гьелъ нугӀлъиялъ абураб гӀадин гьабуна. Гьей сабурго тӀаде яхъана, гьениб бугезул берал гьелъул тӀаде ругоан, ва жийго мукъадас йиго гӀадаб гьумер гьабун, гьелъ сабурго абуна: «Аллагьасда — дир — ракӀ — лъала», — ян, ва цоги рагӀиги абичӀого гӀодой чӀана. Гьелъул гӀамал ва рагӀаби бихьиялъ бицарал гӀадинго ругоан.
GSAM 325Гунагь къабул гьабулеб
GSAM 325.1Аллагьас гьезул рекӀал лъалаан, ва гьезги гунагь къабул гьабуна. ГӀолохъанав чиясда гьеб ишалъул хӀакъалъ гӀемер суалал гьарун цӀехон вукӀана гьебго бакӀалда гӀумру гьабулев Гарднер абулев чи; гӀолохъанас гьесда «Гарднер, Уайт ханумалъ нижер хӀакъалъ абураб жо хӀакъикъат букӀана» ян абуна. ЧӀужугӀаданалъги 1862 соналда Гринвиллалда Уилсон ханумалда «Аллагьасде данде рагъулейлъун дун ккезе бегьуларин, Уайт яцалде данде цо рагӀиги абизе дир бахӀарчилаб гьечӀо» ян абун хадуб, жиндир ва гӀолохъанав чиясул хӀакъалъ бихьизабураб жо хӀакъикъат бугин къабул гьабуна.
GSAM 325«Чапар» партия
GSAM 325.21853 соналъул хаслихъе Мичиганалда цоял разилъи гьечӀел чагӀи данделъун «ХӀакъикъаталъул чапар» илан тӀагӀил басма байбихьана. Гьеб басмаялъул ва гьеб бачунезул мурад, бина гьабиялъул бакӀалда, биххизаби ва цӀар хвезаби бугеб гӀадин букӀана. Гьелъул гьумеразда гӀемерал гьерсал хъван рукӀана, гьез Хабаралъул хӀалтӀуда нилъее къварилъи гьабулаан. Гьадинаб рагьараб тӀаде кӀанцӀиялъулгун нилъ тӀоцебе дандчӀван рукӀиналъ, гьезул нахъисеб бугьтаналъе жаваб кьей нилъер борч бугин нилъеда ккана. Нилъеда божун тӀад къараб хӀакъикъат цебетӀезабизе кьезе кколеб заман гьеб ишалъе ана. Гьелъ гьаб данде чӀеялъул хӀаракат гьабурав Сатаналъул мурадал тӀуразаризе кумек гьабуна. Гьадин иш ана 20 июналъ 1855 соналъул къасиялде щвезегӀан; гьеб мехалъ Нью-Йорк штатуялъул Освегоалда ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва гьесул хъалбал, ЖамагӀаталъул кӀудияв Коттрелл ва дунги данделъи лъугӀизабун рукӀана. Данделъиялда жаниве вачӀарав Лиллис абулев чияс гьел бугьтаналъул къагӀтал гӀадамазда тӀибитӀун нилъее къварилъи гьабуна. Гьеб ишалъул рахъалъ нилъер борч щиб бугеб абураб суал цӀидасан тӀаде бахъана. Гьезул гьерсазе цебе кьурал тӀолалго жавабазул хӀасил, гьез цоги гьерсал гьари гурони, букӀинчӀо.
GSAM 325НасихӀат ва цебеккун аби
GSAM 325.3Гьеб къасиялъ Освего шагьаралда Джон Плейсасул рокъоб гьабураб дуа-данделъиялда Уайт ханумалъ бихьи бихьана. «Чапар» партия гӀадал чагӀазде кӀвар кьечӀого, нилъ Хабар бицун хӀалтӀуда чӀани, «Чапар» партия гьезго гьезулго гьоркьоб къеркьезе байбихьила, гьелъул басма лъугӀила ва нилъер ратӀалъулъ гӀадамазул къадар кӀиго нухалъ цӀикӀкӀилаан. Нилъ гьеб нугӀлъи Аллагьасул бугин божун гьелъулгун рекъон хӀалтӀана.
GSAM 326«Чапар» партиялъул ва басмаялъул лъугӀи
GSAM 326.1ХӀакъикъаталъул иш хехго цебе ана, «Чапар» партия гьоркьоб къеркьана ва гьоркьоб рехана. Гьезул нухмалъулезул гӀемерисез Шамат къо цӀуни тей гьабуна, басма къайи кьечӀого лъугӀана. Редакторлъун вукӀарав чияс школа лъай кьезе байбихьана, амма жинцаго жиндего нухмалъи гьабизе цебеккун лъазабичӀиналъ, гьесул цӀалдохъабазе нухмалъи гьабизе цӀакъго кӀвечӀо. Жиндирго школалда цӀалулев цо васасе адаб малъизе хӀаракат бахъулаго, гьес гьесда тӀаде револьвер бахъана, гьеб хӀалтӀинчӀо, ва гӀадамаз суд гьечӀого гьев чӀвазехъиналде хӀинкъун, гьев сордоялъ Канадаялде лъутана.
GSAM 326ВачӀиналъул хӀалалде гьабураб асар
GSAM 326.2Гьеб мехалъ нилъер гӀадамазул гьоркьоб рекъел ва цолъел цоги заманалдасаго цӀикӀкӀун букӀана. Хабар тӀибитӀизе хӀалтӀи гьабулеб мехалъ тӀолго рахъаздехун нухал рагьана.
GSAM 326.310-нусха, 11 тӀалъихъул, 1858 соналъул 14 январлъул «Ревью» басмалъул редакторалъ, «Чапаралъул» хӀалтӀиялъул хӀасилалъул хӀакъалъулъ бицунаго, абуна: «Разилъи гьечӀел ратӀалъулеб заманалда, «Ревью» лъугӀизабизе хӀаракат бахъулеб мехалъ, редакциялда бугеб жамагӀаталъул мина-къайиялъул къимат гӀицӀго $700 букӀана; гьанже $5,000 буго. Гьеб мехалъ кьолел кьалбал 1000 гӀагарун бугоан, гьанже 2000 буго, ва эркеналъул тӀалъиги буго.»
GSAM 326.41858 соналда «Чапар» партия гьоркьоб рехана ва басма лъугӀана. ТӀаде рехсарал къадаралъул кӀудияб магӀна буго. «Ревью» басмаялде кьолел кьалбазул къадар кӀиго нухалъ цӀикӀкӀана, божулел гӀадамазул къадарги гьелдаса тӀадегӀанлъун цӀикӀкӀана. Уайт ханумалъ 1855 соналъул июн моцӀалда кьураб цебеккун абураб рагӀи хӀакъикъатлъун лъугьана.
GSAM 327Чадиралда данделъи тӀоцебе кьураб пикру
GSAM 327.1Хабар байбихьараб заманалда, цоги лъикӀаб бакӀ батичӀони, школазул къотӀелазда данделъаби гьарулаан. Цо нухалъ гӀадамазул къадар цӀикӀкӀун рачӀана, кӀиго гьадинаб къотӀелги гьезие гӀоларилаан. ТӀолаздаго рагӀизе, кӀалъалев чи рагьараб гордухъ чӀун, рукъалъуб ругел гӀадамазе ва къватӀиб гӀарабазда ва хералда гӀодор чӀарал, гьезие данде цӀикӀкӀарал гӀадамазе кӀалъана. Гьеб кӀудияб жамгӀат бихьиялъ чадиралда данделъаби гьаризе пикру кьуна.
GSAM 327Батл-Крикалда тӀоцебесеб чадиралда данделъи
GSAM 327.222 май 1854 соналда ЖамагӀаталъул кӀудияв Джеймс Уайт ва цогидалги чадиралда данделъаби гьаризе къотӀи гьабуна. Гьеб заманалда кӀудиял чудрул цирказда, хӀайваназул рихьизабиязда ва цогидал рихьизабияздаса батӀиял ишазе хӀалтӀизари цӀакъго гьитӀинаб букӀана. Мичиган букӀана Анкьабилеб къоялъул адвентисталъ гьеб хӀалтӀи байбихьараб тӀоцебесеб штат. ТӀоцебесеб данделъи Батл-Крикалда 10 июналъ 1854 соналда байбихьана; гьанже гьеб къагӀида цӀикӀкӀун тӀадегӀанлъана.
GSAM 327Лагералда данделъи кьураб пикру
GSAM 327.31868 соналда цоги бахӀарчилъиялъул гали босана. Лагералда данделъаби гьаризе кинаб пайда букӀине бугебали лъикӀго халгьабуна ва гьеб нилъер кӀудиял жамагӀатал къабул гьаризе хӀалтӀулеб къагӀида бугин къотӀи гьабуна. ЖамагӀаталъул данделъабазе кӀудияб чадир ва хъизаназе гьитӀинал чудрул рукӀани, гӀадамазе рахӀат букӀинаан; гьадин цо чанго къо пайдаялда насихӀат ва гӀибадаталда бахъизе бегьилаан.
GSAM 328Мичиганалда Врайталда тӀоцебесеб лагералда данделъи
GSAM 328.1ТӀоцебесеб лагералда данделъи Мичиганалда Врайталда 1–7 сентябрлъ 1868 соналда гьабуна. Гьанже щибаб соналда 50-ялдаса цӀикӀкӀун лагералда данделъаби гьарула. Гьел Америкаялдаго гьечӀо, Европаялдаги, Австралиялдаги, ЦӀияб Зеландиялдаги ва Югалъулаб Африкаялдаги гьарула.
GSAM 328.21893 соналда Лансингалда гьабураб данделъи нилъер гӀадамазул гьоркьоб бищунго кӀудияб букӀана: 3,400 чи 500-ялдаса цӀикӀкӀарал хъизаназул чудрузулъ рукӀана, чудрул гӀуцӀиялъе 150,000 ярдалдаса цӀикӀкӀараб канвас хӀалтӀана.
GSAM 328МахӀул нухалъул балагьалдасан хвасарлъи
GSAM 328.3ТӀоцебесеб 60 футалъул чадир босизе къотӀи гьабураб хадуб къоялъ, 23 май 1854 соналда, гьеб мехалъ Мичиган штатуялъул Джексоналда рукӀарал Уайт ва гьесул хъалбал, цо заманалъ гьениб хӀалтӀизе, Висконсиналде ине къачӀана. Къалъудаса хадусеб заман нилъ станциялдаса рикӀкӀад гьечӀеб Д. Р. Палмерасул рокъоб бахъана. Къалъудаса хадуб чанго нухалъ ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт кӀалъана: «Гьаб сапаралде рахъиналъул хӀакъалъ дир ракӀалъ цӀакъ батӀияб хӀал кколеб буго; амма, Эллен, нилъ данделъизе къотӀи гьабун буго, ва нилъ ине ккола. Гьеб къотӀи гьечӀеб букӀарабани, жакъа къаси дун инароан».
GSAM 328.4Поезд щвезе къадаралда нилъ дуа гьабизе данделъана. Нилъ тӀолалго Уайт ва гьесул хъалбал гьаб сапаралда хвасар гьаризе Аллагьасда гьаризе ракӀалъ цӀалел гӀадин рукӀана; Уайталъ Аллагьас гьел цӀунун хвасар гьарилаян божи бицана.
GSAM 328.5Микьго сахаталда дица гьезулгун поездалде ана ва бакӀал къачӀана. Нилъ борхатал мугъал ругел гӀодорчӀеял ругеб вагоналде лъугьана; гьеб заманалда гьелда «кьижулеб вагон» абулаан. Уайт ханумалъ абуна: «Джеймс, дун гьаб вагоналда чӀезе кӀоларо, дун гьаниса къватӀие яхъине ккола». Дица гьезие хадусеб вагоналъул гьоркьоб бакӀ щвезе кумек гьабуна. Уайт ханум гӀодой чӀана ва жиндирго къайи накабазда тӀад лъуна, амма абуна: «Гьаб поездалда дие рахӀат гьечӀо». КъотӀелалъул гӀалац ккедал, дица гьезие хехаб салам кьун, Сайрениус Смитасул рукъалде ана.
GSAM 329.1АнцӀго сахаталъул къадалъ, нилъеда Чикагоялде нухда рикӀкӀад вугоян кколев ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт нуцӀида кӀутӀулеб рагӀидал, нилъ тӀолалго цӀакъ хӀайранлъана. Поезд Джексоналдаса бакътӀерхьул рахъалде лъабго милалда рельсаздаса къватӀибе бахъанин, локомотивалъулгун поездалъул цӀикӀкӀараб бутӀа тӀубанго бихханин, чанго чи хвун бугониги, жиндие ва Уайт ханумалъе лъукъи щвечӀин гьес абуна. Гьес хехго чу ва гӀараба батизабун, Абрам Доджасулгун Уайт ханум ячине ана. Балагь ккараб бакӀалдаса рикӀкӀад хӀинкъи гьечӀеб бакӀалде гьей гьес цебеккунго къвалакь ккун, лъим бугеб хьуцӀил ракьалдасан ва гьитӀинаб лъарал рагӀал бахун ячун йикӀана.
GSAM 329.2Хадусеб къоялъ радалго дица Доджасулгун балагь бихьана. Нух рельсаздасан къотӀун унеб бакӀалда оц рельсаздаго тӀад лъун букӀана. Локомотивалда цебе дандчӀвалел хӀайванал нухдаса къватӀире рехулеб тӀагӀел букӀинчӀо; оцалда кьабураб мехалъ локомотив рельсаздаса кьучӀ рахъалде къватӀибе бахъана. Локомотив ракьалда кьабун тӀоцебесеб кӀанцӀи ккараб мехалъ, ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтасул тӀахьал ругеб сундук жаниб бугеб багажалъул вагон рельсаздаса тӀубанго къватӀибе кӀанцӀана ва биххичӀого хутӀана. Гьебго мехалъ поездалъул ахиралда бугеб пассажиразул вагон гӀаданасул кумек гьечӀого поездалъул хутӀараб бутӀаялдаса ратӀалъана ва сабурго рельсазда тӀад чӀана. Локомотив ва гьелда хадусеб тендер рельсаздаса къватӀиб ракьалдасан анлъго яги микьго родалъ ана; гьеб мехалъ локомотив лъабго футалъул гӀатӀилъи бугеб миккил агӀида кьабана. Поездалъул къуваталъ локомотив гъоркьа рахъ тӀаде лъун сверизабуна, тендералъул нахъисеб рахъ рельсазда тӀад къотӀун бугеблъун сверана. ТӀолабго къуваталъ бачӀунеб поездалъул аслияб бутӀа биххараб локомотивалда кьабана ва гьадин кӀиабилеб кӀанцӀи ккана. Локомотивалда тӀоцебе кьабураб вагон хехго щвезаризе кколел къайиязул экспресс-вагон букӀана; гьеб цӀа бакизе хӀалтӀизарулел гьитӀинал цӀулал гӀадин бихъ-бихъана. Гьебги жаниб бугеб къайиги тендералда тӀад ва гьелда сверухъ бакӀарал биххарал къайиязул гочӀо лъугьана. Хадусеб вагон кӀиабилеб классалъул букӀана; гьенив анцӀила микьго пассажир вукӀана, гьездаса цо чи хвана ва цогидал тӀолалго ратӀи-ратӀияб даражаялъ лъукъана. Кьижулеб вагон гьелъусан жанибе кӀанцӀун, гьеб вагон кӀиго бутӀалъ бихъана. Кьижулеб вагоналъул цебесеб бутӀа бихъ-бихъана, Уайт ханум ракӀчӀун чӀезе кӀвечӀеб гӀодойчӀеялъул бакӀги тӀубанго бекана.
GSAM 330Аллагьас хвасар гьариялъул нугӀлъи
GSAM 330.1Биххараб поезд ва, балагь ккараб мехалъ Уайт ва гьесул хъалбал жанир рукӀараб, гьеб биххараб бакӀалдаса анцӀила щуго родалъ рикӀкӀад жибго сабурго чӀараб вагон бихьидал, нилъер рекӀелъ гьадин абизе бокьана: «Аллагьас дуа рагӀана; лъида лъалеб, гьес гьаб вагон ратӀа гьабизе жиндир малаик витӀун вукӀарав ватилищ, гьесул хӀалтӀухъаби лъукъичӀого хвасарлъизе?» Тормозчица гьеб вагон жинца ратӀа гьабичӀин, гьеб лъугьараб мехалъ вагоналъул площадкаялда чи вукӀинчӀин, ва гьеб кинаб къагӀидаялда лъугьарабали жиндиеги поездалъул хӀалтӀухъабазе тӀолазего балъголъи букӀанин абидал, гьеб пикру нилъер рекӀелъ цӀакъго чӀана. Гьезие тӀадеги хӀайранлъи кьураб жо букӀана: вагонал цолъизарулеб цӀепалъул бутӀаги болтги ракун рукӀинчӀо, ва болт жиндир цӀепалъулгун, кӀвар кьолеб квералъ лъураб гӀадин, биххараб вагоналъул площадкаялда тӀад бугоан.
GSAM 330.224-абилеб къоялъул къаси рельсалъулъ ругӀунел жал рехун хадуб поездал хӀалтӀизе байбихьана. Уайт ва гьесул хъалбал кӀиабилеб нухалъ вагоналде лъугьун, Висконсиналде хӀалкъичӀого ана.
GSAM 330Данде чӀаразе бадибе аби
GSAM 330.3Къадимаб Израилалъул нух тӀубанго бигьаяб букӀинчӀо. Гьезие къватӀисел душманал рукӀана, гьез щибаб галиялда гьезул цебетӀеялъе къотӀи гьабизе хӀаракат бахъулаан. Лагералда жаниб бугеб «ратӀи-ратӀиял гӀадамазул къокъа» ва мукъадаслъи гьечӀел чагӀи Сатаналъул хӀадураб тӀагӀел рукӀана; гьезул кумекалдалъун гьес разилъи гьечӀолъи, къеркьей, гъуд-гъуди ва данде чӀей борхизе хӀаракат бахъулаан. Амма Аллагьасул баракат кьолеб квер гьесда божулезулгун букӀана ва гьезул хӀаракаталъул хадуб бергьенлъи бачӀунаан. Гьеб жо гьаб гӀадамазул къокъаялъе гьесул рахӀму щвараблъиялъул ва Аллагьасул квер гьезие нух малъулеб букӀараллъиялъул далил букӀана.
GSAM 331.1Лъабабилев малаикасул хабар загьирлъун цебетӀеялъулъги гьадин букӀана: гьелъул цебетӀей, гьелъ бицунел хӀакъикъатал гӀаданасул табигӀияб ракӀалъе рекъолел рукӀиналъ лъугьараб жо букӀинчӀо. Гьелда данде, хабарлъул аслияб хӀакъикъат — Аллагьасул Шамат къо — гӀаданас жиндирго пайдаялъе гьарулел дунялъул ишазулгун къеркьола, ва гьеб цӀунулел чагӀи анкьида кӀиго къоялъ дунялъул хӀалтӀудаса ратӀа гьарула. Гьанжесеб хӀакъикъаталъул ишалъе къватӀисел душманал рукӀана; гьез гьеб хӀалтӀи биххизабизе къасд гьабун, жигаралда ва къотӀи гьечӀого хӀаракат бахъулаан. Гьездаса абизе кӀола: «Аллагь нилъер рахъалда вукӀинчӀевани, — гьанже Израилалъ абеги, — Аллагь нилъер рахъалда вукӀинчӀевани, гӀадамаз нилъеда тӀаде рахъараб мехалъ, гьезул ццим нилъеде бакӀарараб мехалъ, гьез нилъ чӀаго къулчӀилаан.»2
GSAM 331.2Нилъер гьоркьор заман-заманалда жидерго пайдаялде балагьулел ва разилъи гьечӀел чагӀи рахъана; жидерго мурадал тӀурарал мехалъ кӀудиял жал гьарилин гьез абулаан. Амма гьезул канлъи сордоцӀул цӀа гӀадин лъугӀана. Гьанжесеб хӀакъикъаталъул иш дунялъул тӀолабго бакӀалда цӀикӀкӀун, къуват ва къайимлъи бахъун цебе ана.
GSAM 331ЖамагӀаталъул кӀудиял Стивенсон ва Холл
GSAM 331.31855 соналъул риидал ЖамагӀаталъул кӀудиял Стивенсон ва Холл Висконсин штаталда тӀадаталъул къватӀалъул хӀаракат гьабизе къасд гьабуна. КӀудиял диналъул вацазда гьез нилъер иманалъул цогидалго масъалаби жидерго «БачӀунеб заман» доктринаялда рекъон хал гьабизе къасд букӀиналъул хӀакъикъат лъалеб букӀана; гьез цӀакъго къасд гьабуна Анкьабилеб къоялъул адвентистазда Христос кӀиабизе вачӀиналдаса хадубги тавбу гьабун хвасарлъи щвеялъе рес букӀинилан малъизе.
GSAM 331Гьезул хӀакъалъулъ цебеккун бицараб жо
GSAM 331.41855 соналъул ноябрил 20 къоялъ Уайт ханумалда гьезул нух цебетӀамиялда бихьизабуна, гьелъул ахир кин букӀине бугебали гьадин цебе бицун: «Къуват гьечӀев инсан, дуца хӀисаб гьабулищ Аллагьасул хӀалтӀи чӀезабизе дуда кӀолилан? Къуват гьечӀев инсан, Гьесул килищалъ цо нухалда хъваниги, мун ракьалда регизавизе кӀола. Гьес мун дагьабго заманалъ гурони хӀехьезе гьечӀо.»
GSAM 332.1Нилъеда данде чӀарал чияз бицана, гьаниб гьел кӀиялго чиял хехго хвезе ругилан цебетӀамиялъ бицун букӀин, амма гьел гӀемер соналъ чӀаго рукӀана, хадуб цебетӀами тӀубачӀо. ЦебетӀамида гьез хваралъул бицун букӀун батиларо. Гьел бихьизаруна лъабабилев малаикасул хабар чӀезабизе хӀаракат бахъулел чиялъун. Аллагьас гьезул нух чӀезабизе гьеб гӀемер хӀалатаб гьабизе кӀолеблъиялъул бицунги, «Гьес мун дагьабго заманалъ гурони хӀехьезе гьечӀо», — ян гьабуна. Гьез щиб гьабуна? Гьез хьул гьабухъе жидерго рагъулъ бергьенлъи босиналдаса, гьел бецӀлъиялда нух балагьун хьвадизе тарал гӀадин рукӀана. Цо чанго анкьалъулъ гьез Шамат къо тӀубанго тана ва гьелда дандечӀана. Гьезул къасд букӀана «БачӀунеб заман» партия гьабизе, гьезго кӀудиял рукӀун. Амма гьеб мурад тӀубачӀо: Шамат къо тун, гьез нилъер халкъалда тӀад букӀараб жидерго асар тӀубанго тӀагӀинабуна. Гьедин жидерго гӀамалаздалъун гьез тӀоцебесеб мурад тӀубалареблъун гьабуна. Нилъер халкъалъ бицана: «ХӀакъикъаталда, Аллагьас гьел “дагьабго заманалъ гурони хӀехьечӀо”».
GSAM 332ГӀумруялъул пашманаб ахир
GSAM 332.2Гьел кӀиялго чиязул ахиралъул хӀакъикъат бицизе ккола, гьезулго диналъул вацаз, Шамат къо тараб хадуб гьезда цадахъ рукӀарал «БачӀунеб заман» малъиялда божулез бицарал. 37 соналъ цебе Мырза Hall-асул гӀакълу дагьабго бикьакълъана (гьелъул сабаб букӀана бетӀералъул нах хӀеккин), цогидал чиязул хӀиллаялъ гьесул гӀемер мал цӀацараблъиялъ. Гьесда кколаан, къватӀиве вахъани, жиндирго черх ракьалда гӀодоб къан, тӀаса битӀараблъун лъугьинилан. Гьесул цониги чиясе зарал гьечӀо, амма гьес хадусел гӀемер соналъ диналъул хӀалтӀуе къваригӀараб хӀал гьабизе кӀоларо.3
GSAM 332.3ЖамагӀаталъул кӀудияв Stephenson хван 16 соналъул гӀеблъ заман ана. Хвезе цебе гӀемерал соназ гьесул гӀакълу сах букӀинчӀо, амма цогидазе зарал гьабуларев вукӀана. Гьесул къасд гьабураб «законаб гьечӀеб» нухалъул къуваталда гьес жиндирго лъади тана, гьелъул намусалда тӀад цониги гӀайиб лъун букӀинчӀо (гьесда гьелдаса ятӀалъизе кӀолаан намус гьечӀев адвокат хӀалтӀизавуни гурони), ва жиндир тӀоцебесей лъадудаса гӀемерго гӀолохъан цоги чӀужу ячана. Гьеб гӀамал ахлакъалъул къагӀидаби загьирго риххизари букӀана, гьелъул сабабалъ гьесулго «БачӀунеб заман» диналъул вацаз гьесул нух къабул гьабичӀо ва нахъеги жидеего вагӀза гьабизе гьесие изну кьечӀо.
GSAM 333.1Гьел кӀиялго чиязул диналъул вацаз гьел чиязул ахиралъул къоязул бицаралда цӀакъ кӀудияб гурхӀел загьир буго; амма гьел хӀакъикъатал руго, хӀилла ва рицун гьечӀого кьурал. Гьеб бицун, нугӀлъиялъул физикияб магӀнаялъул хӀакъалъулъ жидерго хӀукму гьабизе нилъ цӀалдохъаби тола.
GSAM 333ЖамагӀаталъул кӀудияв Дж. Х. Уэгонерас Хабар къабул гьабуна
GSAM 333.21852 соналъ ЖамагӀаталъул кӀудияв Дж. Х. Уэгонер, Wisconsin-лъул районалъул газеталда хӀалтӀулев вукӀарав, Гьанжесеб хӀакъикъат къабул гьабуна; цоги соналъ гьес диналъул хъулухъалъе хӀалтӀизе живго кьуна. 1857 соналъ гьес гӀемер кӀвар бугеб кӀиго брошюра хъвана; цо-цоялда гӀеблъ 200 гьумер букӀана. ТӀоцебесеб брошюралъул цӀар букӀана «Гьанжесеб спиритизмалъул табиӀат ва гьелъул нух», кӀиабилеб букӀана «БачӀунеб заманалъул малъи батӀул гьаби». ТӀоцебесеб букӀана Сатанасул хӀиллаялде ккезе кколел гӀемер чияз хвасар хьвадизе сабаб, ва Аллагьасул баракаталъ гӀемер чиязул берал рагьана, гьез гьел гьанжесел загьиралъул маъни лъалеб букӀинге.
GSAM 333.3Гьесул «БачӀунеб заманалъул малъи батӀул гьаби» нилъер БетӀергьан кӀиабизе вачӀиналдаса хадубги гӀасиязе тавбу гьабун хвасарлъи щвеялъе рес букӀинилан бицунел гъалатӀал пикрабазул тӀубараб загьир гьаби буго. Гьеб рицаралъул тӀагӀин букӀана гьадинго тӀолабго, гьелда тӀад жаваб кьун батиларо, ва нилъер цебе гьелда тӀад жаваб кьезе хӀаракат гьабуралдаса цо гьечӀо. ТӀахьалъ къокъго ва баянго бицуна гьанжесеб заманалда Христос жиндир Инсул тахида кашишлъун вугеб хӀалалъул (гьесул Мелхиседекалъул кашишлъиялъул) ва бачӀунеб гьесул абадияб пачалихъалда жиндирго тахида вукӀине вугеб хӀалалъул; гьеб тахида цадахъ гьоркьохъел гьабулеб кашишлъиялъул хъулухъ букӀине гьечӀо.
GSAM 334.1Хадув, ЖамагӀаталъул кӀудияв Уэгонерас гьебго къадарлъул лъабабилеб брошюра хъвараб: «ГӀакълу ва вахӀьюялъул канлъиялда къурбан». 1884 соналъул гӀеблъ гьеб цӀияб хъваралъ гьабун, гӀеблъ 400 гьумер бугеб тӀахьалде цӀунараб. Гьеб буго цӀаралда рехсараб масъалалъул хӀакъалъулъ баянго ва къокъго хъвараб тӀехь.
GSAM 334.2Гьеб заманалдаса нахъе гьев басмаялъул хӀалтӀиялда гӀагарго гӀахьаллъана, хъваравги, редакторалъги. Гьес диналъул хъулухъги цӀунараб, ахирисел сонал Европаялда тӀамуна.
GSAM 334.31889 соналъул апрелил 17 къоялъ гьес Базель, Швейцария-лъ тӀолго тӀахьалъул ахираб хъвай тӀурараб хадуб, хехго вачӀун хвараб; цӀар букӀана «Эденалдаса Эденалде». 16 къоялъ гьес къоялъул тӀолабго мех хъвай гьабуна ва гьесул дневникалда хъван букӀана: «ТӀолабго къоялъ кутакалда хӀалтӀана». Европа-лъул диналъул вацаз гьесул хӀалалъул доклад гьабураб, гьелдаса гьадинал хӀакъикъатал лъана:
GSAM 334.4«17 къоялъ радал, 5 сагӀатги 30 дакъикаялъул гӀеблъ, гьев кухниялда, цониги ишара гьечӀого, ракӀалъул параличалъ вортун хвана. Гьес цӀияб тӀахьалъул английскияб басма тӀурахъе гӀемер хӀалтӀун букӀана, ва хадусеб гьатӀан къоялъ London-алде вахъине къасд букӀана, гьанир хӀалтӀиялъулъ хъулухъ гьабизе, хадусеб риидал Америкаялде тӀадвуссине цебе.»
GSAM 334.51854 соналъул нахъе ЖамагӀаталъул кӀудияв Уэгонер хӀакъикъат цӀунизе халкъалъул цебе, минбардаги басмаялдаги, гӀемер ва цӀикӀкӀа загьир вукӀана. Хвараб мехалъ гьесул къадар 69 соналъул гӀеблъ букӀана. Апрелил 20 къоялъ гьев Базелалда вукъана. Гьедин, жиндирго хъулухъалъул бакӀалда, байбихьул хӀалтӀухъабазул цоявги хвана.
GSAM 334Иманалдалъун сах гьари
GSAM 334.61858 соналъул ихдал, гьелъул байбихьуда Уайт ханум гӀемер къваригӀараб хӀалалда гӀемер къояз тӀад чӀана; гьелъул хӀал букӀана хӀалтӀизе кӀолареб. Цо сордоялъ, сордо бащалъиялда гӀагарлъун, гьелъул ракӀ къотӀана; хъизаналда ругел чияз гьелъул гӀакълу хьвадузабизе лъалел къагӀидал гьарун бачӀана, амма къваригӀараб гьабизе кӀоларо. Гьелъул хӀал 30 дакъикаялдаса цӀикӀкӀа чӀана; хадуб ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас ЖамагӀаталъул кӀудияв Эндрюс ва дун дугӀа гьабизе цадахъ лъугьине хехго ахӀана. Гьелъул тӀад чӀолеб бакӀалъул аскӀоб гьарурал ракӀ-ракӀалъул гьариязе жаваблъун, Аллагьас гьелъул гӀакълу хьвадузабуна ва гьелъул гӀадатияб сахлъи тӀад чӀезабуна. Аллагьасе хӀурмат кьолеб мехалъ гьелъ ЦебетӀамида жаниб ккана, гьанжеги кьижулеб бакӀалда рекъун йигейго. Гьелда гьеб цебетӀамида бихьизарурал цо-цо жал «ЖамагӀаталъе нугӀлъаби», № 5-алда лъазе бегьула.
GSAM 335Гьайбатаб физикияб загьиралъи
GSAM 335.1Гьеб ЦебетӀамиялъул цадахъ гьайбатаб физикияб гӀамал ккана, гьелде нилъеца хасаб кӀвар кьола. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва дун кьижулеб бакӀалъул цо рахъалда гӀодор чӀун рукӀана, ЖамагӀаталъул кӀудияв Эндрюс цоги рахъалда. Гьелъул кверал цо мехалъ каранда цадахъ ккурал рукӀунаан, цо мехалъ жинда цебе бихьулел батӀи-батӀиял сураталде гӀадатияб къагӀидаялда эркенго ва берцинго хьвадулел рукӀунаан. Гьелъул черхалъул тӀасияб бутӀа кьижулеб бакӀалдаса борхун букӀана, гьелъул гъуждузда ва къандалъоялда гьоркьоб 8 яги 9 дюймалъул манзил букӀун. Цоги рагӀабазда абуни, гьелъул черхалъул рохокъотӀиялдаса тӀаде бугеб бутӀа 30 градусалъул гӀеблъ бугеб бокӀон гьабун тӀаде борхун букӀана. ЦебетӀами 30 минут чӀараб мехалъ гьелъ гьеб хӀалалда чӀана. Квер ва кверзаби тӀад чӀун гьечӀого, чиго гьелъул гӀадатияб хӀалалда гьеб къадар чӀезе кӀоларо, гьанжего гьеб хӀалалда чӀезе кӀоларо. Гьанибги гьелъул гьеб ЦебетӀамиялда гьелъул хӀукму гьечӀеб къуват ккезабулеблъиялъул нугӀлъи букӀана.
GSAM 335Цоги цеберагӀи
GSAM 335.21858 соналъул октябрил тӀоцебесеб къоялъ ЖамагӀаталъул кӀудияв ва Уайт ханум ва хъварав Рочестер, Нью-Йорк-лъ жамагӀаталъул данделъи гьабуна. Гьеб данделъиялдаса нахъе хъварав гьел кӀиялго чиязда цадахъ Нью-Йорк штата ва Нью-Ингланд штател тӀад туриялъ вахъана. Цо Шамат къоялъ Уайт ханумалъ ЦебетӀами ккана; гьелъулъ, цогидал жалазул цадахъ, нилъ хьвадузе къасд гьабураб нухалда Сатанас гьелда тӀад къуватаб тӀадат гьабизе бугин, ва ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва дун иманалъ гьелъе квер чӀезабизе кколин, Аллагьас гьелда хвасар гьабизе бугин, — ян цебе ккана.
GSAM 336Уайт ханумалъул къваригӀи
GSAM 336.1Гьанибги ккезе кколеблъул цеберагӀи букӀана. Хадусеб хӀалалъ лъазабила, гьелъ гьелъул тӀолабго тӀурараб. Рочестер-лъул данделъиялъул хадусеб тӀоцебесеб Шамат къо нилъ Roosevelt-лъ рукӀана, цоги Шамат къо Brookfield, Madison County-лъ. Хадусеб анкьида нилъ Мырза Ballou-лъул Mannsville, Jefferson County-лъул гӀемераб кухнялда данделъаби гьаруна. Brookfield-алдаса Mannsville-алде поездалъ хьвадалеб мехалъ Уайт ханумалъул гьумер беразда гъоркьго багӀарлъана ва хинлъана. Гьеб гӀемер къваригӀана, Mannsville-алде нилъ вахъараб мехалъ гьелъ тӀад чӀезе ккана. Гьумералъул багӀарлъи ва хинлъи кӀиго къоялъ цӀикӀкӀана, гьелъул макьу къотӀизабуна ва данделъиязда цониги бутӀа лъезе рес кьечӀо. Гьелъул бетӀер гӀемер рехун, гьелъул кӀиябго бер къотӀана, гьелъул гьумер чиясул гьумер гӀадинги батилареб хӀал ккана. Гьеб тӀолабго къваригӀи ва сордо гьечӀеблъиялъул нервияб къуват къотӀараб мехалъ, тушманас гьей Аллагьасде гӀайиб гьабизе тӀамизе хӀаракат бахъулеб букӀана. Гьеб хӀал данделъиязул къотӀи тӀуразегӀан чӀана.
GSAM 336.2Данделъаби тӀурараб хадуб ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас дида бицана:
GSAM 336.2«Диналъул вац Джон, гьеб Рочестер-лъ нилъеда цебе бицараб, Сатанас дир лъадуда тӀад гьабураб тӀадат буго. Дуда лъала, гьенир кьураб вагӀда букӀана: нилъ цадахъ квер чӀезабун, иманалъ гьелда тӀад чӀезабун, тӀадат байбихьараб мехалъ цо дакъикаги квер къотӀизе гьечӀого чӀарабани, тушманасул къуват биххила ва гьелъ хвасар ккела. Нилъ хехго жанире лъугьун дугӀа гьабилин.»
GSAM 336Цебе бицараб гӀадин хвасар гьаби
GSAM 336.3Нилъ хехго Уайт ханум тӀад чӀолеб бугеб рукъоре ине, гьелъе ракӀ-ракӀалъ дугӀа гьабуна; нилъ данделъаби гьарулеб рукъоб ругел диналъул вацаз гьаракь гьечӀого дугӀа гьабуна. ДугӀа гьабизе байбихьараб хадуб 10 дакъикаялъулъ Аллагьасул къуват гьенибе бачӀун, гьеб рукъ тӀезабуна. Уайт ханумалъул къваригӀи хехго тӀурана, ва гьелъ хехго квен гьарана. Гьеб букӀана къо бащалъиялдаса хадуб 5 сагӀаталъ гӀагарлъун. 7 сагӀаталъул гӀеблъ гьелъул гьумералдаса гьеб рехун хъвараб тӀолабго тӀурана, ва гьелъ сордоялъул данделъиялда кверги кьуна, цӀикӀкӀа сах йигелъул гӀадин.
GSAM 337.1Районалъул чиязул тӀалабалъ сордоялъ «Мукъадасал чиязул насиб» цӀарлъул бицен кьуна, гьеб тӀурараб хадув Уайт ханумалъ насихӀат кьуна. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт жиндирго гьитӀинав вас W. C.-асда цадахъ къватӀибе вахъараб мехалъ, гьелъ гӀемераб жамагӀаталъул цебе ЦебетӀамида жаниб ккана. Гьелъе гьенир цебе тӀамуралъул цо-цо жал «ЖамагӀаталъе нугӀлъаби», № 5-алъул ахираб макъалалда, Mannsville, New York, 1858 соналъул октябрил 21 къоялъ хъвараб, цӀалулеб бегьула.
GSAM 337.2Уайт ханумалъе гьеб мехалъ кьураб хвасар гьаби Рочестер-лъул ЦебетӀамиялъул цебе бицараб гӀадинго къуватаб букӀана. Гьелъул гӀадинал къваригӀаби гьеб нухалда цоги ккечӀо, ва нилъ тӀолабго бакӀалда ХӀакъикъаталъе гьайбатаб бергьенлъи босана.
GSAM 337Америкаялъул граждан рагъул цеберагӀи
GSAM 337.31861 соналъул январил 12 къоялъ, Шамат къоялъ, Fort Sumter-алда тӀоцебесеб пушка бахъараб къоялдаса тӀубараб лъабго моцӀ цебе (гьеб букӀана 4 000 000 африканиял куллал Америкаялда хвасар гьарураб тӀадаталъул байбихьи), Parkville, Michigan-лъул Анкьабилеб къоялъул адвентистазул данделъиялъул рукъ Аллагьасе кьун рагьана. Хъулухъалда ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт ва гьесул лъади, ЖамагӀаталъул кӀудиял Уэгонер, Смит ва хъварав квер чӀун рукӀана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтасул бицен тӀурараб хадув Уайт ханумалъ ракӀалъул къуватаб насихӀат кьуна, хадуб гьей стулалда гӀодой чӀана. Гьеб хӀалалда гьелъ ЦебетӀами ккана. Рукъ чиязда тӀолабго тӀун букӀана, ва гьеб хӀакъикъаталда ракӀалъул гьайбатаб бакӀ букӀана. ЦебетӀами лъугӀараб хадуб гьей яхъун, рукъоб сверухъ балагьун, бицана:
GSAM 338.1«Гьаниб цониги чи гьечӀо гьаб улкаялде бачӀунеб балагьалъул макьуги бихьарав. Чиял South Carolina-лъул сецессиялъул законалда релъулел руго, амма гьанже дие бихьизабуна, гӀемер штатал гьеб штаталда цолъизе ругин, ва гьениб цӀакъ хӀинкъараб рагъ ккезе бугин. Гьеб ЦебетӀамиялъулъ дида кӀиябго рахъалъул гӀемер армиял рагъул майданалда данделъун ругел бихьана. Дида пушкабазул гьурщиялъул ахӀи рагӀана, ва дида гӀемераб бакӀалда хварал ва хваралъулъ ругел чиял бихьана. Хадув дида гьел хъалун ругел чиял квер-квер къовулел бихьана [байонеталъ цадахъ къотӀулел]. Хадув дида рагъ тӀураб майдан бихьана, хварал ва хваралъулъ ругел чияз тӀун. Хадув дун турмабазде ячана ва дида нужда бугел, къотӀулел чиязул къваригӀи бихьана. Хадув дун рагъда росал, васал яги вацал хварал чиязул рукъзабазде ячана. Дида гьезул къваригӀи ва рекӀел пашманлъи бихьана.»
GSAM 338.2Хадув гьелъ рукъоб сверухъ хӀалхьиго балагьун бицана: «Гьаниб ругел чиязул цо-цоязул васал гьеб тӀадаталда хвезе руго.»
GSAM 338Ensign ханумалъул цебетӀамиязул бицараб нугӀлъи
GSAM 338.3Цебе бицараб хӀакъикъат тасдикъ гьабизе, цеберагӀи гьеб къоялъ гьабураблъиялъул нугӀлъи кьезе, ва жамагӀаталъ гьеб нухалда лъугьун, бицун тӀибитӀараблъиялъул мисал кьезе, гьадинал нугӀлъаби кьуна:
GSAM 338.4«Гьеб хъван тасдикъ гьабула: 1861 соналъул январил дун Michigan-лъул St. Joseph County-лъ, Parkville-лъул цебе 6 милалда, йикӀана. Дун Адвентист йикӀинчӀо. Гьеб моцӀалъул 12 къоялъ дир мадугьалзабазул цо-цоял данделъабазда гӀахьаллъизе Parkville-алде ана. Гьел хъизаназде реццун вачӀараб мехалъ, дида бицана данделъиялда цо чӀужу йикӀин, гьелъул хӀал букӀин транседа, ва гьелъ бицун букӀин Америкаялде хӀинкъараб тӀадат вачӀунин; кӀиябго рахъалда, къиблаялъул рахъалдаги шималалъул рахъалдаги, гӀемер армиял гьаризе бугин; гӀемер чиязе турмабазда къваригӀи ккезе бугин; гӀемер хъизаназда росал, васал ва вацал тӀадаталда хваралъ къваригӀи ккезе бугин; ва гьениб ругел чиязул цо-цоязул васал гьеб тӀадаталда хвезе ругин.» Хъван: «Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, California, 1891 соналъул январил 30.»
GSAM 339.1Гьеб хӀинкъараб рагъул цеберагӀиялъул цадахъ Уайт ханумалъ цоги бицана, Анкьабилеб къоялъул адвентистал гьеб тӀадаталъул сабабалъ къваригӀараб бакӀалда чӀезе кколин, ва тӀолабго чиясул хъулухъ бугин цебе ругел мушкъилалъул заманалда щиб гьабизе кколеб лъазе гьезие гӀакъиллъи кьеялъе ракӀ-ракӀалъ дугӀа гьабизе.
GSAM 339Гражданалъул тӀадаталъул къадар
GSAM 339.2ЦебетӀами кьураб мехалъ шималалъул рахъалъул гӀемер чиязда вачӀунел тӀадаталъул хӀакъикъат гӀемер лъалареб букӀана. Президент Lincoln-ги, гьелдаса лъабго моцӀ хадуб (1861 соналъул апрелил 12), South Carolina-лъул сецессиялъул законалда цадахъ гӀемер штатал ккун, Fort Sumter-алда тӀоцебесеб пушка бахъараб мехалъ, 75 000 чи гурони ахӀичӀо, гьелги 3 моцӀалъе.
GSAM 339.3ТӀадаталъул заманалда Союзалъул рахъалда хъван ругел аскарзабазул тӀолабго къадар 2 859 132 букӀана. Британиялъул энциклопедия-лъ бицуна, «1863 соналъул байбихьуда Конфедерациялъул армиялда гӀеблъ 700 000 чи букӀана», амма гьез тӀолабго хъван ругел чиязул къадар лъазе къваридаб бугин. Гьезул хваразул къадар 300 000 чи гӀадин хьанила. Ахиралъул энциклопедияз Союзалъул рахъалда рагъда чӀварал яги рагъул майданалда яги турмабазда щварал ругъназдаса яги унтабаздаса хварал чиязул къадар 359 528 гӀадин къотӀула. Союзалъул налъул хӀакъалъулъ Britannica-лъ гьадин бицуна:
GSAM 339.4«Налъул къадар тӀад чӀана 1865 соналъул августалъул 31 къоялъ, $2 845 907 626.56 къадар гьабун. $800 000 000 гӀадин доходги харж гьабуна, гьелъул гӀемераб тӀадаталъе хӀалтӀана; штатал, шагьарал, районал ва гьитӀинал шагьарал гьезулго налог кьун, тӀадаталъе гьезулго налъаби гьабуна; пенсиябазе кьолеб гӀарцул къадар ахиралда $1 500 000 000 гӀадин ккезе буго. Конфедерациялъул къадиралъул бицизе кӀоларо, Федералалъул армияз ва Конфедерациялъул армияз хӀалкъараб малалъул къадар къияс гьабизе цӀакъ захӀмат буго; къиблаялъул рахъалъул куллазул къадир ($2 000 000 000) тӀадаталъ тӀурана. ТӀолабго, тӀадаталъул къадир гӀелабго къияс гьабизе кӀоларониги, $8 000 000 000 къадар къокъаб къияс буго.»4
GSAM 340ЦебетӀамиялъул цоги тасдикъ
GSAM 340.1Parkville-лъул данделъи-къоялъ лъимал тӀадаталда хвараблъиялъул цеберагӀиялъул хӀакъикъаталда, 1883 соналъул хъулбузулъ дун Parkville-лъул жамагӀаталъул кӀудиясда, 1861 соналъул январил цебетӀами кьураб мехалъги кӀудияв вукӀарасда, данделъана. Дица гьесда цӀехана: гьес Уайт ханумалъул тӀадаталъул бицараб рагӀи лъалеб я? «Агь, лъала», — ян гьес бицана. «Гьеб къоялъ гьениб ругел чиязул гьезул лъимал тӀадаталда хвараблъиялъул хӀакъикъаталъ щиб къадар лъала?» Гьес хехго щуго чиясул цӀарал ракӀалде рачӀинаруна ва бицана: «Гьел щуявго гьениб рукӀана, гьезул лъимал тӀадаталда хвараб. Дун дир лъалел чиязда цадахъ рукъов вукӀаравани, дуе цоги цӀарал кьезе кӀолила. Дир пикруялда», — ян гьес хадув бицана, «гьелдаса цӀикӀкӀун цоги щуго чиги вукӀана.»
GSAM 340.2Къиблаялъул рахъалъ 4 соналдаса цӀикӀкӀун, жидерго аскаралде ахӀарал чиязул бащдаб гӀагарлъун рагъда яги унтиялъ хвезегӀан, гьабураб рагъ, цебе бицараб цеберагӀиялъул тӀокӀаб тӀураблъиялъул гьайбатаб нугӀлъи буго.
GSAM 340Куллал ва тӀадат
GSAM 340.31862 соналъул январил 4 къоялъ Уайт ханумалъ гьелда кьураб ЦебетӀамиялъул бицуна:
GSAM 340.4«ГӀемерал чиял аскарзабазул хъулухъалда хъван рукӀана, гьеб рагъул мурад лагълъи тӀагӀинаби бугин. Амма гьел хъван рукӀараб мехалъ, гьез лъана гьел хӀиллаялда ккезарун рукӀин, гьеб рагъул мурад лагълъи тӀагӀинаби гуро, гьеб бугеб куцалда цӀуни бугин.»
GSAM 341.1Гьеб рагӀи кьураб мехалъ аскарзабазда тӀад букӀана Союзалъул рахъалде лъутун рачӀарал куллал гьезул бетӀергьабазухъе тӀадруссинаризе кумек гьабизе. Аскарзаби гьадин рагӀи бицулелъул кколаан: «Нилъ гьеб тӀадат къотӀеялда къуват кьолебани, щиб кьуна?» Гьез жаваб кьолаан: «Цониги. ТӀадаталъул сабаб къотӀун гьечӀо. Куллалъул низам, нилъер улка хӀалкъараб, чӀезе буго ва цоги тӀадат гьабизе къуват кьолеб буго.» «ЖамагӀаталъе нугӀлъаби», № 7-алда, «Куллал ва тӀадат» цӀарлъул тӀад гӀемераб бицен кьураб бакӀалдаса гьел рагӀаби лъуна; гьез лагълъи кидаго тӀагӀинабизе гьечӀилан бицун гьечӀо, амма аскарзабазул гьеб мехалъул къияс бицуна. Гьеб нугӀлъиялъул цо гӀеблъ хадув гьадинал цеберагӀи руго:
GSAM 341Шималалъе бергьенлъиялъул цеберагӀи
GSAM 341.2«Амма улкаялъул кӀал кквей лъазабулеб буго! Аллагьас бицана: “Дица тӀаса бищараб кӀал кквей гьаб гурищ: хӀарамлъиялъул рахсал риччазе, бакӀал юкал рехизе, зулмуялда гъоркь ругел чиял эркен гьаризе ва тӀолабго рукь биххизабизе?” Нилъер улкаялъ Аллагьас тӀаса бищараб кӀал кквей гьабураб мехалъ, Гьес тӀадаталъул хӀакъалъулъ гьезул дугӀа къабул гьабила; амма гьанже гьезул дугӀа Гьесул гӀиналде щолеб гьечӀо.»
GSAM 341.3ТӀадаталъул тарих лъалел чияз шималалъул рахъалъ къиблаялъул рахъалъул къуват къотӀизе гьабураб хӀаракаталда гӀемер къотӀал, захӀматал ва тӀагӀинал рукӀаралъул лъала, 1863 соналъул январил 1 къоялъул хвасар гьабиялъул цебе. Гьеб хадув тӀадат тӀурараб къоялде гьоркьоб къуваталъул хӀал хехго хиса-басиялъулъ ккана! Гьелъул хӀакъикъат лъалеб букӀана 1862 соналъул январил 4 къоялъул цеберагӀиялъул тӀураблъиялъул хӀалтӀи кин цебетӀолебали халгьабулел чиязда. Юкал рехараб мехалъ, куллалъул къултӀи къотӀана ва рукь кулласул бетӀердаса биххана! Аллагьас гьесул халкъалъул дугӀа къабул гьабуна, ва гьез Гьесда рохараб кӀал кквей тӀаса бищараб мехалъ, рагъ лъугӀизабизе гьабураб хӀаракаталъе Гьес баракат кьуна.
GSAM 342Хъулухъалдаса къватӀиве бахъарав губернатор St. John-асул нугӀлъи
GSAM 342.1Kansas-лъул хъулухъалдаса къватӀиве вахъарав губернатор John P. St. John-ас Ottawa, Illinois-лъ 1891 соналъул июнил 29 къоялъ, къо бащалъиялдаса хадуб бицараб биценалъухъ дун гӀенеккун вукӀана. Гьес гьадин бицана:
GSAM 342.2«Bull Run-алда Конфедерациялъ нилъ къотӀараб мехалъ дун гӀемер къваригӀун вукӀана. Амма гьеб тӀолабго Аллагьасул планалъул бутӀа букӀана. Нилъ Конфедерациялъул аскарзабаздаса бергьарал рукӀаралани, политикаялъул чияз ракълил къотӀи гьабилаан, Союзалда ругел куллал цадахъ чӀезабилаан, ва гьеб гьанже нилъеда бугилаан. КӀиго соналъ Конфедерациялъул рахъ къуватаб букӀана; амма Lincoln-ас куллал хвасар гьариялъул цӀияб закон кьураб хадув нилъ Аллагьасул рахъалде реццана, ва нилъ къотӀизе кӀоларо.»