БетӀер 20 — Байбихьул хӀалтӀуда гьарурал къурбанал
GSAM 311.1«Дир мукъадасал дир аскӀоре рачӀинаре, диргун къурбаналдалъун къотӀи гьабурал. Зобаз гьесул битӀаралъи лъазабила; Аллагь Живго диванчи вуго»1
GSAM 311.21902 соналъул июнь 3-къоялъул «Халгьаби ва чапар» басмаялда нилъеца цӀалула:
GSAM 311.2«Гьанжесеб заманалъ хӀалтӀуде рачӀунел гӀадамазда, хӀалтӀул байбихьуда Раббис жиндирго хӀалтӀул борчӀ тӀад лъурал гӀадамаз жидерго къваригӀелал нахъе рехун, жидецаго гьарурал къурбаназул хӀакъалъ дандеккун дагьаб жо лъала. Араб заманалъул хӀалбихьи гьезда такрар гьабун бицине ккола; щайгурелъул гьезги, цебесеб заманалъул хӀакъикъиял хӀалтӀухъабаз гӀадин, чӀухӀи гьечӀого ва жидецаго къурбанал гьарун, хӀалтӀи цебетӀезабизе ккола.»
GSAM 311.3ЖамагӀаталъе нугӀлъаби, 7-абилеб тӀехьалда, нахъеги гьал рагӀаби ратула:
GSAM 311.3«Нилъ гьаб ракьалъул тарихалъул ахиралде гӀагарлъулел руго; Аллагьасул хӀалтӀул батӀи-батӀиял рахъал цебе бихьизабурабалдаса гӀемерго цӀикӀкӀараб жидецаго къурбанал гьариялдалъун цебетӀезаризе ккола.»2
GSAM 311.41846 соналда ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс Шамат къоялъул гӀакъидаялъул хъвазе ва басмаялде бахъизе тӀоцебесеб тӀехь гьабун къватӀире щвеялъул гӀамалал цебеккун бицана. 1849 соналда ЖамагӀаталъул кӀудияв Джеймс Уайт «Гьанжесеб хӀакъикъат» абураб чапар хъвай-рахъиялде байбихьилелъул, гьесул захӀмалъиялъул хӀалалъги бицана.
GSAM 311Рагьарал зобазул хӀакъалъ брошюра
GSAM 311.51846 соналъул хаслихъе Топсам, Мэналда Уайт ханумалъе цо-цо планетаби рихьизарурал цебетӀамиялда хадуб, ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсас «Рагьарал зобал» цӀаралда брошюралъе кверзул хъвай хӀадур гьабуна. Амма гьеб басмаялде бахъизе хехго хӀадураб гӀарцул кутакалда хӀажатлъи букӀана. Гьеб хӀажатлъи тӀубазе, Массачусетсалда гӀумру гьабулей диналъул цо яцалъ, ххамил кесказдаса цӀияб тӀанса гьабун лъугӀизабун, гӀодобги тӀамун букӀараб, тӀадбосун бичана ва гьелдаса щвараб гӀарац ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсие кьуна. Гьелдалъун гьесие жиндирго кӀиабилеб тӀехь басмаялде бахъизе рес щвана.
GSAM 312Мугьру хӀалиялъул хӀалтӀул брошюра
GSAM 312.11848 соналъул ноябр 18-къоялъ Дорчестералда, Массачусетсалда, мугьру хӀалиялъул хӀалтӀул цебетӀами кьун хадуб, ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсас «ЧӀагояв Аллагьасул мугьру» цӀаралда лъабабилеб брошюра хъвана. Гьанже нахъеги гьесда цебе басмаялъе гӀарац гьечӀолъиялъул захӀмалъи чӀана. Гьеб хӀал лъараб мехалъ, гӀолохъанай къоролай чӀужугӀаданалъ жиндирго росдал ракьалда букӀараб гьитӀинаб рукъ бичана ва гьелдаса щвараб гӀарцул бащадаб бутӀа ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсие кьуна. Гьедин нахъеги гьесие тӀехь басмаялде бахъиялъул харж кьезе рес щвана.
GSAM 312Басмаялъул хӀалтӀиялъул къваригӀелал
GSAM 312.21851–52 соналда «ВачӀиналъул халгьаби ва шамат къоялъул чапар» Саратога-Спрингсалда басмаялде бахъулеб букӀана. Гьаниб Томпсон мистерас ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтие ва гьесул лъадуе чӀезе бакӀ кьуна гӀарац босичӀого; ва цогидаздаса заманалда босараб мебелалдалъун гьезие нахъеги рокъоб магӀишат гӀуцӀизе рес щвана.
GSAM 312.3Гьелъул заманалъ гьанжесеб хӀакъикъаталъул божарал рикӀкӀадего цӀикӀкӀана, ва гьелъулгун ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас ва Уайт ханумалъ жидецаго гьарулел хӀалтӀабазе къваригӀел цӀикӀкӀана. Гьеб хӀалтӀи, редакциялъул хӀалтӀигун цадахъ, идаралъе хӀалтӀулчагӀазул къажар гьабуна. Гьеб заманалдаго цогидазул ракӀалда хъвай-рахъиялъул хӀалтӀуе квербакъизе ккола абураб пикру бижана. Аллагьас гьесул халкъалъул божиялде жаваб кьун, къажар бугеб заманалда хӀалтӀулчагӀазул къватӀире бахъулеб гӀадаталъул мисалалда, Уэст-Уилтондул Н. Х. чӀараб диналъул яц Ребекка Смит ханумалъул хӀал бицуна:—
GSAM 312.4Заман къотӀараб хадуб, гьелъул вас Юрайа ва яс Анни Р. малъухъанлъиялъе хӀадурлъизе школалде цӀализе ине кутакалда къваригӀана. Лъимал дунялалдехун тӀаса релъулел ругин эбел хӀинкъана, ва гьелъул хӀинкъи тӀубанго гӀилла гьечӀеб букӀинчӀо. Лъималазги эбелалъул рокьуде рокьиялдалъун жаваб кьолаан.
GSAM 313Юрайа Смит Филлипсалъул академиялда
GSAM 313.11848-дан 1851 соналде щвезегӀан вас Эксетералда, Н. Х., Филлипсалъул академиялда лъайкьеялан. Гьаниб студенталъ колледжалъул курсалъул тӀоцебесеб сон лъугӀизе кколаан, колледжалде лъугьараб мехалъ цо соналъ цебе рукӀине. Гьес гьеб курс лъугӀана. 1851 соналда колледжалда хьвадизе гьес акъу гьабуна, амма гьесие хӀалтӀи кьолев хважаин бизнесалда банкротлъана, гьесул акъу хвараб ва гьелъул сабаблъун колледжалда лъайкьеялъул къадирго ккараб план тӀаде къотӀана.
GSAM 313Смит мисс, гӀолилазул семинариялда
GSAM 313.2Юрайа академиялда вукӀараб мехалъ, гьесул яц Чарлстаун, Массачусетсалда гӀолилазул семинариялда лъайкьолаан. Гьелъул курс лъугӀизе къокъабго къоял чӀолаан, ва школалдасан къватӀире щвезе кколеб мехалъ, гьелъие ва гьелъул вацасе Маунт-Вернон, Н. Х., академиялда лъабго соналъ малъизе предложение гьабуна: соналда $1,000 ва квенги чӀезе бакӀги кьун.
GSAM 313.3Гьелъул заманалъ эбелалъ «Гьанжесеб хӀакъикъат» ккуна. Гьанже, гьедин абизе бегьулеб бугони, жиндирго лъималазе гӀоло гьелъ гьарулел дугӀаби цебе киданиги букӀарабалдаса кутакалда цӀикӀкӀараб рикӀкӀеналда ва рекӀел бухӀиялда рукӀана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс Уэст-Уилтоналде вачӀана, ва Смит ханумалъ гьесул цебе гьелъул гӀолилазул хӀал бицана; гьезул хвасарлъиялъе гӀоло дугӀа гьабуна. ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсас дагьалго къоялдасан Сомервилалда, Массачусетсалда, Паул Фолсомасул рокъоб данделъаби гьаризе хьул букӀана; Смит ханумалъ жиндирго ясалъе хъвазе кколаан, данделъизе ахӀун. Гьеб мехалъ Бейтсас ва эбелалъ Аллагьас гьелъул ракӀалда данделъиялде ине бокьи бижизабеян дугӀа гьабизе кколаан.
GSAM 313ТӀубарал кӀиго макьу
GSAM 313.4ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтс данделъи гьабизе кколеб хъалиб тӀоцебе вачӀинчӀо, гьелъул хӀалги лъачӀо. Данделъиялъул цебесеб сордоялъ гьесда макьилъ бихьана жиндовго гьеб рукъов вукӀин ва нуцӀалъул аскӀоб бугеб бакӀ гуреб киналго бакӀал гӀадамаз ккун рукӀин. Макьилъ гьесда бихьана жинцаго бицине хӀадур гьабураб тема хисун, мукъадасаб бакӀалъул хӀакъалъ бицулеб букӀин; тӀоцебесеб гимнги ахӀун, дугӀаги гьабун, кӀиабилеб гимнги ахӀун лъугӀараб мехалъ, жинцаго Библия рагьун, таблицаялда бугеб мукъадасаб бакӀалъул суратги бихьизабун, «2300 къо лъугӀараб мехалъ мукъадасаб бакӀ бацӀцӀад гьабила» ян цӀалулеб букӀин. Гьеб мехалъ нуцӀа рагьана, гӀолохъанай яс жанире ячӀана ва эркенаб бакӀида тӀодой чӀана. Макьилъ гьесда бихьана гьей Анни Р. Смит йикӀин, гьелъие гьеб хехго къваригӀун лъугьин ва хӀакъикъат къабул гьабин.
GSAM 314.1ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсасул данделъи Шамат къоялъ (субботаялъ) букӀана; гьелъул къоялъ школа гьечӀелъул, Анниалъ «Эбелалъул ракӀ бохизабизе гӀицӀго, дун уна» ян бицана. Гьеб Шамат къоялъул цебесеб сордоялъ гьелда макьилъ бихьана жиндейго данделъиялде ун кватӀун щолеб букӀин; нуцӀалде щвараб мехалъ тӀоцебесеб гимн ахӀун лъугӀун, дугӀаги гьабун, гьел кӀиабилеб гимн ахӀун лъугӀизарулел рукӀин. Жиндейго жанире ячӀараб мехалъ, нуцӀалъул аскӀоб букӀараб бакӀ гуреб киналго бакӀал гӀадамаз ккун рукӀин гьелда бихьана; халатав, къадруяв, рекӀее лъикӀав бицунев чияс жиндаго цебе киданиги бихьичӀеб таблица бихьизабун, «2300 къо лъугӀараб мехалъ мукъадасаб бакӀ бацӀцӀад гьабила» ян такрар гьабулеб букӀин. Макьилъ гьелда бихьана гьес бицараб жиндиего кутакалда къваригӀун лъугьин ва гьеб хӀакъикъат букӀин.
GSAM 314.2Гьелъ данделъиялде заманалдасан хьвадана, амма нух тӀуранчӀо, ва гьаниб кӀиабилеб гимналъул ахираб рагӀи ахӀулеб букӀараб мехалъго щвана. Гьей жанире ячӀараб мехалъ, кинабго жо макьилъ жиндаго бихьараб гӀадинго букӀана, ва жиндирго макьилъ бихьарав гьевго чияс гьебго къагӀидаялдалъун Даниил 8:14-алъул рагӀаби такрар гьарулаан. Гьелъул рикӀалда гьеб къоялъго божи ккана.
GSAM 314.3Гьей нуцӀадасан жанире ячӀун, жиндирго бакӀида тӀодой чӀезегӀан, ЖамагӀаталъул кӀудияв Бейтсасда жиндирго макьу ракӀалде щвечӀо. Гьес цоги темаялъул бицине хӀадурлъи гьабунаан, амма гьесул рикӀ мукъадасаб бакӀалъул биценалда чӀана. Гьес рагӀаби такрар гьарулеб мехалъ, жиндирго макьу хехго ракӀалде щвана, ва гьес гӀенеккулезул рекӀелъе рагӀи щвезабизе квербакъи гьарун, гьаракь гьечӀого Аллагьасда дугӀа гьабуна. Гьес заман къотӀиялъул бицен гьабизе гьеб лъикӀ букӀана, Анниалда гьеб цебего лъалеб букӀана. Хадуб гьес лъабабилев малаикасул хабаралъул ва Шамат къоялъул хӀакъикъат цебе лъуна.
GSAM 315Анни Смиталъ хӀакъикъат ккуна
GSAM 315.1Данделъи лъугӀараб мехалъ, гьес Анниалде щун бицана: «Дида кколеб буго гьей Уэст-Уилтоналъул Смит яцалъул яс йикӀин. Дида мун цебе киданиги йихьичӀо, амма дур гьумер дида лъалеб гӀадин буго. Араб сордоялъ дида мун макьилъ йихьана». Анниалъ жиндирго макьу бицана. Гьей данделъиялдасан къватӀире щвана, гьелъул гӀамалги, хьулги тӀолабго хиса гьабун, гьеб къоялъго Шамат къоялъул хӀакъикъат ккуна.
GSAM 315.2Гьей семинариялде тӀад юссана, жиндирго сундухъалъуб къайи-къоно бакӀарун, рокъое ана. Басмаялъул хӀалтӀиялъул гӀамалал Уайтасул тӀад бугеб ва гьесул рагӀи бицине гьабулеб хӀалтӀи лъазабураб мехалъ, Аллагьас гьей гьесул идаралъул хӀалтӀуе квербакъизе ахӀун бугин гьелъул рикӀалда ккана. 1851 соналъул августалда чапар Парижалъул къватӀисан Саратога-Спрингсалде бачӀараб мехалъ, Смит мисс хӀалтӀулчагӀазул цояйлъун гьение ячӀана.
GSAM 315Къурбан ва Аллагьасда кьей
GSAM 315.3«Халгьаби» чапаралъул 2-абилеб томалъул 7-абилеб номиралда, жиндирго цебесел планал рехун, гьитӀинаб ва чӀухӀи гьечӀеб хӀалтӀи ккураб мехалъ гьелъ жиндирго ракӀалъул хӀал бицун хъварал цо-цо мухъал руго. Гьелъ бицуна:
GSAM 315.3«Дир божи буго, КьегӀер Гьеб унеб щибаб нухда гьелда хадуй ине, дица кинабго нахъе тун букӀиналда. Дие дунялалъул жалал тӀубанго рокьуларо. Дир хьулал, рохелал, рокьиял гьанже тӀолалго тӀадегӀанал ва Аллагьасул жалазда руго. Дие Иисусасул хӀатӀазда аскӀой тӀодой чӀун, гьесдаса лъазабизе бугеб бакӀалдаса батӀияб бакӀ къваригӀун гьечӀо; дир зодосев Инсуе хъулухъ гьабиялдаса батӀияб хӀалтӀи къваригӀун гьечӀо; киналго бичӀчӀиялдаса тӀадегӀанаб Аллагьасул рекъелалдаса батӀияб рохел къваригӀун гьечӀо.»
GSAM 315.4Диналъул яц Анниалъул идарада корректорлъун ва цогидалъун кьураб квербакъи заманалда щвана. Лъабго сон гьелъ гьоркьоб гьечӀого хӀалтӀана, гьелъие квенги ретӀелги гуреб щолеб букӀинчӀо. Гьелъул ахиралда туберкулёзалъ гьей ккуна. Гьелъул лъугӀичӀеб ва хвеялде рачӀинарулеб унтиялъул захӀмалъаби гьабулеб мехалъ, гьелъ хъвараб хӀехьолеб поэмабазул гьоркьоб лъикӀаб «Гьаниб рокъо ва зодоб рокъо» цӀаралда буго. Гьелъул цеберагӀи, гьелъул хвел ккараб 1855 соналъул июль 26-къоялъул цебесеб къоялъ хъвараб, гьелъул хасияталда гӀемер цебетӀараб гӀадатлъи ва чӀухӀи гьечӀолъи лъикӀ бихьизабула, ва ниж гьеб тӀолабго кьечӀого чӀезе кӀоларо:
GSAM 316ЗахӀмалъаби ругониги хъалкъун чӀей
GSAM 316.31852 соналъул апрелалда ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт Саратога-Спрингсалдасан Рочестерде, Н. Й., вачӀана. Гьаб городалда, 124 Маунт-Хоуп-авенюялда, гьез тӀоцебе цогидаздаса заманалда босарал жалазул бакӀалда жидецаго росарал жалалдалъун рокъоб магӀишат гӀуцӀана. Амма басмаялъул хӀалтӀи лъикӀ гьабизе, чапар къо-лъадго бахъизе ва хӀакъикъат къватӀире тӀибитӀизе гьезул ургъел гӀемер букӀана, ва гьез гӀадатияб гӀумруялъул гӀемер къваригӀелал рикӀкӀад ритӀана.
GSAM 316.4Гьелъул заманалъ гьез хъалкъулеб хӀалтӀи гьабулеб гӀадат, Уайт ханумалъ С. Хауландалъул хъизамалъе 1852 соналъул апрель 16-къоялъ хъвараб хасаб кагъаталдасан лъазе бегьула:—
GSAM 316.5«Ниж гьанже Рочестералда чӀезе гӀуцӀулел руго. Соналъ $175 кьун басрияб рукъ ижараялъ босана. Басмаялъул машина хъалиб жаниб буго. Гьеб гьечӀебани идаралъул хъалибехун соналъ $50 кьезе кколаан. Нуж гьаниве тӀадвуссинани, нижер жалал гьарун ругел бихьун, нуж къачӀадизе кколаан. Нижеца кӀиго басрияб краваталъул рама босана, щибалдахъго 25 цент кьун. Дир росас дие анлъго басрияб бакӀ бачӀана, гьезул кӀигоялъулги цоцазул релълъен гьечӀоан, гьездахъ гьес $1 кьуна; хехго хадуб гьес нахъеги ункъго басрияб, тӀодор чӀолеб бакӀ гьечӀеб бакӀ бачӀана, гьел тӀолаздахъго 62 цент кьун. Гьезул рамал щулаял рукӀана, ва дица гьезул тӀодор чӀолел бакӀал дрилинг абулеб къвакӀараб ххамалдалъун къачӀалел руго. Масло кутакалда багьа буго, ниж гьеб босуларо, картошкаги босизе кӀоларо. Маслалъул бакӀалда пихъазул соус, картошкаялъул бакӀалда репа хӀалтӀизабула. Ниж тӀоцебе кванана, ханжуялъул кӀиго чӀобогояб бочкаялда тӀад лъураб камин хъумулеб хъорщода тӀад квен лъун. Аллагьасул хӀалтӀи цебе бахъани, ниж къваригӀелал гьаризе хӀадур руго. Ниж гьаниве вачӀаралъул гьоркьоб Аллагьасул квер букӀиналъул божи буго. Гьаниб хӀалтӀуе гӀемер къватӀи буго, амма хӀалтӀулчагӀи къокъал руго. Цебесеб Шамат къоялъ нижер данделъи лъикӀ букӀана. Раббис жиндирго гьенив вукӀиналдалъун нижее цӀияб къуват кьуна.»
GSAM 317Божаралъул садакъа кьеялъул гӀадат
GSAM 317.1Рочестералда басмаялде бахъараб «Халгьаби» тӀоцебесеб номиралда, 1852 соналъул май 6-къоялъ Саратога-Спрингсалдасан Рочестерде хиса гьабиялъул бицун, ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт бицана:
GSAM 317.2«Вацаз нилъер чапар цӀунизе къваригӀараб акъу нилъер хьулалъул тӀад кьуна. Саратога-Спрингсалдасан хиса гьабиялъул ва гьаниб чапар байбихьиялъул харжал гӀемер ругониги, ниж долгалда гьечӀо.»
GSAM 317ХӀалтӀулчагӀазул къурбан
GSAM 317.3Номир 12-абилеб, октябрь 14-къоялъул бизнесалъул рагӀи букӀана:
GSAM 317.3«Идара долгалда гьечӀо, гьеб сабабалъ: Ахирисел анлъго моцӀалъ идарада хӀалтӀарал Белден ва Стоуэлл вацазе жидерго квеналъул харжалде данде ккун дагьаб гӀарац гуреб тӀадеги щвечӀо. Гьелъул хӀалтӀиялда цогидалъе кьолебги гьелъулдасан гӀемер букӀинчӀо. Гьанжесеб хӀакъикъаталъул тӀолалго гьудулзабазе, щвараб гӀарцул гӀунгутӀи тӀубазе квербакъун, хасго ниж гьечӀеб заманалда ва унти-нахъиялда гьоркьоб «Халгьаби ва чапар» басмаялде бахъизе захӀматго хӀалтӀаразе гӀумруялъе гӀураб кумек щвезабиялъ хӀакъикъаталда рохел кьела.»
GSAM 317Рочестералда цӀикӀкӀарал божарал
GSAM 317.41852 соналъул риидал, Рочестералда басмаялъул хӀалтӀи лъикӀ байбихьараб мехалъ, ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас ва гьесул лъадуца чуялдалъун ва каретаялдалъун 3 моцӀалъул сапар гьабуна, бакъбаккидалде Бангор, Мэналде щвезегӀан, нухда данделъабиги гьарун, батӀи-батӀиял бакӀазда ругел Шамат къо цӀунулезухъе гьоболлъухъги ун. Гьезул вуссиналъул цебе, сентябрь 26-къоялдасан, ЖамагӀаталъул кӀудияв Дж. Н. Эндрюсас 124 Маунт-Хоуп-авенюялда цо-цо вагӀзаби гьаруна. Гьелъул заманалда Анкьил тӀоцебесеб къоялъул адвентисталъул гьоркьосан микьго чи гьанжесеб хӀакъикъат ккуна; хъварав чи гьелъул гьоркьов вукӀана.
GSAM 318Освальд Стоуэлл сахлъана
GSAM 318.1Октябрь моцӀалъул цо рузман къоялъул къаси ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтасул ва гьесул ханумалъ къватӀисеб сапар гьабун хъалибехун щвана. Хадусеб къоялъ (Шамат къоялъ) ниж гьел тӀоцебе Шамат къоялъул данделъиялда бихьана. Гьелъул заманалда басмаялъул хӀалтӀулчи Освальд Стоуэлл плевриталъул гӀемер захӀмаялда вукӀана, ва гьесул врачалъ хваразе къотӀан вукӀин бицана. Врачалъ «гьесие жо гьабизе кӀоларо» ян бицана. Данделъи гьабулеб мехалъ Освальд цоги хъалиб жаниб, гӀемераб гӀакъубалда вукӀана. Данделъи лъугӀараб мехалъ, гьес жиндиего гӀоло дугӀа гьабеян гьарун хабар битӀана. Цогидалгун цадахъ дунги дугӀа гьабизе ахӀана; ниж гьесул тахида аскӀор бетӀерал гӀодоре ритӀун чӀана, ва дугӀа гьабулеб мехалъ ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтас «Раббил цӀаралда» гьесда тӀад масла лъуна. Аллагьасул РухӀ гьаниб букӀин лъазабуна, ва гьес хехго хвасарлъи ккана. ДугӀаялдасан ниж рахъараб мехалъ, гьев тахида гӀодов чӀун вукӀана ва гьес цебе цӀакъ унтулел рукӀарал жиндирго рахъазда кьабун, «Дун тӀубанго сахлъана. Метер дие квералдалъун хӀалтӀизабулеб басмаялъул машина хӀалтӀизабизе кӀола» ян бицана. КӀиго къоялъ хадув гьес гьеб хӀалтӀи гьабуна.
GSAM 318Уайт ханумалъул цебетӀами Рочестералъул жамагӀаталъул цебе
GSAM 318.2Вац Стоуэлл хвасар гьабураб гьебго нусхаяб баракат Уайт ханумалде цӀикӀкӀун ккана. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайт гьелъул рахъ къараб мехалъ бицана: «Эллен цебетӀамиялда йиго; гьеб хӀалалда йикӀараб мехалъ гьелъул хӀухьел гьечӀо. Нужер гьоркьосан цо чи гьелъул хӀакъикъат лъазе кколани, гьей халгьабизе бегьула». Гьей гьелъул цебетӀамиялда цо сахат ва 20 минуталъ йикӀана. Гьеб хӀалалда йикӀаго гьелъ рагӀабиги, цо-цо мехалъ баянго бичӀчӀулел тӀубарал предложениялги абулаан; амма гӀемер халгьабулеб букӀаниги, гьелъул черхалда хӀухьел батичӀо.
GSAM 319РикӀкӀад вугев жамагӀаталъул чи хьвадараб нухалъул цебетӀами
GSAM 319.1Уайт ханум цебетӀамиялдасан къватӀире щвараб хадуб, гьелъ бихьараб бицун нугӀлъи кьуна. ЖамагӀаталъул кӀудияв Уайтасул ва гьесул ханумалъул къватӀисеб сапарлъул вуссиналъул цебе, нилъер гьоркьосан цо чиялъ город къотӀун, Мичиганалъул штаталъул бизнесалда хьвадулеб букӀана. Гьес гьаниб данделъиялда вукӀинчӀо, ва Уайтасул ва гьесул ханумалъул тӀоцебе бихьинчӀо. Гьелъул цебетӀами бицулеб мехалъ, Уайт ханумалъ цогидал жалазул гьоркьоб гьабги бицана: вуго цо чи, гьес нухда хьвадулеб мехалъ, хъалибехун рикӀкӀад вукӀаниги, Аллагьасул амруязул ва Шамат къоялъул бицун чӀолаан, амма цадахъго цо амру къотӀулаан. Гьей чиялъулгун тӀоцебе дандчӀвачӀин бицана, амма гьесул хӀал жиндие загьир гьабун бугелъул, цо къоялъ гьев жинда вихьилин божилъи букӀин бицана. Нилъер гьоркьосан цоялъги гьес нилъ лъалел чи вукӀин хьул гьабинчӀо.
GSAM 319.2Гьелъул цебетӀамиялъул къоялдасан анлъго анкьалъ гӀагарун заман ун хадуб, цебе бицарав вац Мичиганалъул вуссана. Уайт ханумалъ гьесул суратиде къарарабго мехалъ, диналъул яцалде бицана: «Гьесго вуго дир цебетӀамиялда бихьарав, нужеда бицарав чи». Гьесул чӀужуги цогидалги цо-цо чагӀиги рукӀаго, вацасе гьелъул цебетӀами бицараб мехалъ, Уайт ханумалъ гьесие бицана: «Нафанас Давидие абураб гӀадин: “Гьев чи мун вуго”». Хадув гьес, авараглъиялъул сайигъаталдалъун гьесул мунагьазухъ гӀайиб лъолеб мехалъ, Павелас бицараб гӀадин гьабуна: «Амма тӀолалго авараглъи гьабуни, божуларев я лъай гьечӀев чи жаниве вачӀани, киназго гьесул мунагьал загьир гьарила, киназго гьесда суд гьабила. Гьедин гьесул рекӀел балъгояб жо загьирлъила; ва гьумерги гӀодобе лъун, гьес Аллагьасда гӀибадат гьабила, ва “ХӀакъикъаталда Аллагь нужер гьоркьов вуго” ян бицина».3 Уайт ханумалъ гьесул мунагьазул бицаралде гӀенеккун хадуб, гьес хъалибехун гьесул ханумалъул цебе кӀалъик тӀаде лъуна ва гӀалгӀалги цадахъ бицана: «ХӀакъикъаталда Аллагь нужергун вуго», ва Мичиганалда вукӀараб мехалъ, гьесул цебе гьабураб, 7-абилеб амру къотӀараб хӀалтӀул тӀолабго хӀакъикъат бицана; гьеб ккараб заманалдаго, гьесдаса 500 милалдаса цӀикӀкӀараб рикӀкӀадалъуда йикӀарай гьелъие гьеб загьир гьабун букӀана.
GSAM 320.1Гьедин цо-цо анкьалъ нижее гьел нугӀлъабазул кӀудияб тасдикъ кьуна. Ниж гьел нугӀлъаби тӀабигӀаталдаса тӀадегӀанаб цо къуваталъ гьарурал ругин абизе гуребги, гьел гӀадамазул мунагьал баянго загьир гьарун, гьезухъ гӀайиб лъолеб иццалдаса ругин абизеги ккана.
GSAM 320Юрайа Смит «Халгьаби» идарадаса хӀалтӀизе байбихьана
GSAM 320.2«Халгьаби» басмаялъул 3-абилеб том бахъулеб заманалъ Юрайа Смит Шамат къо цӀунизе байбихьана ва «Халгьаби» идараялъулгун цадахъ ккана; гьаниб гьес гӀемер соналъ хъваразул ва редакторасул хӀалтӀи гьабуна. Гьесул тӀоцебесеб басмаялде бахъараб хӀалтӀи «Заманалъул ва авараглъиялъул хӀинкъи-хабар кьолеб гьаракь» цӀаралда поэма букӀана, гьеб 1853 соналъул март 17-къоялъ къватӀире щвана.
GSAM 320.3ЖамагӀаталъул кӀудияв Смит лъабабилев малаикасул хабар тӀоцебе Вашингтондул, Н. Х., 1852 соналъул сентябрь 10-дан 12-къоялде щвезегӀан хьвадараб конференциялда лъана. Уэст-Уилтоналде хъалибехун вуссун, гьес лъазабураб хабаралъул хӀакъикъат тӀолабго халгьабуна ва 1852 соналъул декабрлъул тӀоцебесеб Шамат къоялъ анкьабилеб къо цӀунизе байбихьана. 1853 соналъул май 3-къоялъ Рочестералдаса «Халгьаби» идараялъулгун цадахъ ккана; гьес ва гьесул яц Анниалъ соналда $1,000 ва квен щолеб академиялда малъиялъул бакӀалда, жидеего квенги ретӀелги гуреб босичӀого, хӀалтӀана. Гьединал рукӀана лъабабилев малаикасул хабаралъул хӀалтӀи байбихьараб заманалда гьеб щулалъизе гьарурал цо-цо къурбанал.
GSAM 320ТӀамурав диналъул хъулухъчи
GSAM 320.41863 соналде гӀагарун ЖамагӀаталъул кӀудияв Смитас гӀадамазул цебе кӀалъаялъул жиндирго сайигъат хӀалтӀизабизе байбихьана. 1866 соналда гьес кверал тӀад лъун тӀамурав диналъул хъулухъчи ккана. Гьелъул хадуб гьес Атлантикаса Тынчияб океаналде щвезегӀан цогидал штатазул лагералда данделъиязда ва конференциязда гӀемер хӀалтӀана, ва гьесул хъалиб бугеб Батл-Крик жамагӀаталда пасторалъул хӀалтӀиги гьабуна. Батл-Крик колледж рагьараб хадуб, гьес гьелъул Библияялъул отделалда малъулеб букӀана. «Халгьаби ва чапар» басмаялъул хӀакъалъ 1894 соналда Атлантик океан къотӀун, Европаялъул батӀи-батӀиял улкабазде ана. Сириялда вукӀараб мехалъ гьесда сири щвана, ва гьелъул асаралдаса гьев нахъеги киданиги тӀубанго сахлъичӀо.
GSAM 32150 соналъ свак лъачӀого гьабураб хӀалтӀи
GSAM 321.11853-дан 1903 соналде щвезегӀан, 50 сон, ЖамагӀаталъул кӀудияв Смит «ВачӀиналъул халгьаби ва шамат къоялъул чапар» басмаялъулгун редакциялъул хӀалтӀиялда гӀагарун чӀечӀого цадахъ вукӀана; гьелъул гӀемер заманалда гьес басмаялъул тӀолабго редакциялъул гӀуцӀи бачунаан. Гьесул хвараб къоялъги, параличалъ къватӀире кьабураб мехалъ, гьес басмаялъе хӀадур гьабураб материал бачун идаралде хьвадана. Гьес жамагӀаталъул литератураялъе кӀвар бугел цо-цо тӀехьалги хъвана. Гьел гьарал тӀехьалъул гьоркьоб: «Даниилил ва Загьирлъиялъул хӀакъалъ пикраби», «Чиясул табигӀат ва ахираб къадар», «Мукъадасаб бакӀ ва 2300 къоял» цӀикӀкӀараб тӀехь, «Халкъазул гӀажаб» ва «Гьанжесеб спиритизм». ТӀоцебесеб тӀехь гӀемераб хъвараб букӀана сордоялъул 9 сахаталдасан 12 сахаталде, къоялъул редакциялъул ва идаралъул хӀалтӀи лъугӀараб хадуб.
GSAM 321ЖамагӀаталъул кӀудияв Смитасул хвел
GSAM 321.2Гьесул гӀумру къиматаб букӀана ва лъикӀаб хӀалтӀиялдасан лъугӀана. 1903 соналъул март 6-къоялъ Иисусасулъ кьижарав гьев гьанже жиндирго хӀалтӀабаздаса хӀухьбахъулев вуго. Амма гьесул хӀакъалъ хӀакъикъаталда бицине бегьула: «Гьесул хӀалтӀаби гьесул хадув хьвадула», ва хвараб вукӀаниги, гьев гьанжеги кӀалъалев вуго.