БетӀер 2 — Хвасар гьариялъул план загьир гьаби
GSAM 38.1«Халатбахъараб хьулалъ ракӀ унтадаб гьабула, амма къасд тӀубараб мехалъ, гьеб гӀумруялъул гъветӀ буго.»1 «Аскабазул БетӀергьанас гьадин абула: Жеги цо нухалда, дагьалъ хадуб, Дица зобалги ракьги, ралъадги бакъвараб ракьги багъаризарила; Дица киналго халкъалги багъаризарила, ва киналго халкъаз хьул лъурав Гьев вачӀина; Дица гьаб рукъ реццалдалъун цӀезабила, — абула Аскабазул БетӀергьанас.»2
GSAM 38.2Адам Эденалъул ахикьа ва гӀумруялъул гъветӀалдаса къватӀиве гъураб заманалдаса нахъе, чӀужугӀаданалъул Наслуялъул хӀакъалъулъ ШайтӀанида абурал «Гьелъ дур бетӀер гъурулеб буго» абурал рагӀабаз хьул кьуна: ахиралда ШайтӀан къезе, гьесул мекерал тадбирал риххизе ва гӀумруялъул гъветӀалде тӀадруссине бугилан. Гьедин, хьул лъурав Гьев — рагӀи кьураб Наслу — «киналго халкъаз хьул лъурав Гьев» вахъана.
GSAM 38.3ТӀаде рехсарал Аггейил рагӀабаздаса бихьула: гьав хьул лъурав Гьев вачӀин бухьен бугеб жо буго БетӀергьанас зобалги ракьги багъаризарулеб заманалда. Павелил еврейязе хъвараб кагъталда гьеб багъари хадуб букӀине бугеблъун бихьизабуна: «Жеги цо нухалда Дица цохӀо ракь гуребги, зобги багъаризабила. „Жеги цо нухалда“ абураб рагӀуялъ бихьизабула багъарулел жал — рижурал жал — тӀагӀинаризе ругеблъи, багъаризаризе кӀоларел жал хутӀизе. Гьединлъидал, багъаризабизе кӀолареб пачалихъ нилъее щолеб букӀиналъ, нилъее нигӀмат букӀа, гьелдалъун нилъеца Аллагьасе разилъизе хъулухъ гьабизе, хӀурматалда ва Аллагьасда хӀинкъун.»3 Жеги цебе бугеб гьеб цо багъариялъул хӀакъалъулъ абурал гьал рагӀабаздаса, гьеб щулияб бухьеналда бугеблъун ккола Христос — рагӀи кьураб Наслу, «киналго халкъаз хьул лъурав Гьев» — бетӀергьанлъун Аллагьасул пачалихъ ахиралда щулиго лъеялда.
GSAM 39.1Христосидасан тӀубазе бугеб тӀадбуссинаби гьал ахир заманазда рагьараб тӀубараб Библия жидеда цебе бугел киналго гӀадамазда баянго бихьизе кӀола. НекӀсиязе гьедин букӀинчӀо. БетӀергьанасул рагӀи гьезухъе щолаан «амруялда тӀад амру, амруялда тӀад амру; мухъалда тӀад мухъ, мухъалда тӀад мухъ; гьаниб дагьаб, доб дагьаб.»4 Гьедин гьезие хвасарлъиялъул план загьирлъи ритӀухъав чиясул нух гӀадин букӀана, «тӀубараб къо бачӀинегӀан цӀикӀкӀун-цӀикӀкӀун канлъулеб канлъи гӀадин.»5 Гьединлъидал, жиндир некӀсиял гӀадамазе гьеб план дагь-дагьккун загьир гьабиялъул нух къокъго халгьаби цӀакъ кӀвар бугеб ишлъун ккола.
GSAM 39Байбихьуда гьезул хьул тӀубазе халатаб заман бугеблъи загьир гьабичӀо
GSAM 39.2БетӀергьанас гьезул хьул тӀубазе халатаб заман бугилан тӀоцебесебго мехалда лъазабичӀо; рагӀи кьураб Наслуялдалъун гьезул хьулал тӀуразегӀан нус-нус сон унеб бугилан бицун, гьезул ракӀал унтадал гьаричӀо. Хъварал хӀужабаздаса нилъеда гьадин ккола: тӀоцебе вижарав лъимер гьеб Наслу букӀинеги, цӀакъ хехго кинаб бугониги куцалда Эден тӀадбуссине ва гьезие гӀумруялъул гъветӀалде щвезе рес тӀадкьезеги хьул гьабизе гьел тана. Каин вижараб мехалъ, Еваца ахӀана: «Дие БетӀергьанасухъа чи щвана.»6 Еврей мацӀ лъалел цо-цо гӀалимзабаз бицуна, рагӀи-рагӀиялда рекъон ва тӀубанго таржама гьабуни, гьеб рагӀи гьадин букӀинилан: «Дие чи — БетӀергьан — щвана.» Гьелъул магӀна гьадин букӀана: ШайтӀан къезавулеб гьаб бетӀергьанасул иш тӀубазабизе бугеб Наслу гьаб буго. Авель вижараб мехалъ, Еваца гьедин абураб хъвай-хъвагӀай гьечӀо. ТӀоцебе вижарас рагӀи тӀубазабизе бугилан гьелда ккезе бегьулаан, ва гьедин пикру гьаби табигӀияб букӀана. Каинил гӀамал загьирлъулеб мехалъ, ва ахиралда жиндирго вац чӀваялде рачарал гьесул квешал ишал гьелда рихьулеб мехалъ, гьелъул хьулал кин лъугӀун, тӀагӀун ратизе кколел! Авель чӀвалелде цебе гьезие, жидер рахъалъ хадуб гьабизе бугеб къурбаналъул хӀакъалъулъ цо канлъи ва лъай щун букӀине ккола. Щайгурелъул, Аллагьас малъаралда рекъон, Авелица къурбаналъе чахъу бачун букӀана; гьесдаго гӀадин малъун вукӀарав Каиница абуни, ракьалдаса щварал пихъазул къурбан бачӀана, ва гьебги цциндал ва хӀасадалдалъун гьабуна. Каинил къурбаналдаса Авелил къурбан цӀикӀкӀун къабуллъана, щайгурелъул гьеб «божи-иманалдалъун» гьабун букӀана; ва гьелъул хӀакъалъулъ Павелица хъвала: «Гьев хваниги, жеги кӀалъалев вуго.»7
GSAM 40Сет гьеб Наслу вугищ?
GSAM 40.1Авель хваралдаса хадуб, Сет вижана, ва гьелда цадахъ хьулги тӀадчӀаголъана; «щайгурелъул Аллагьас, — абуна Еваца, — Каиница чӀварав Авелил бакӀалда дие цогидаб наслу кьуна.»8 Хадуб Сет Адамидаса бачӀунеб наслуялъул сияхӀалда рикӀкӀана. (Балагье Бытие 5:3.) Каин, хӀакъикъаталда тӀоцебе вижарав, наслуялъул сияхӀалда рикӀкӀун гьечӀо. РагӀи кьураб Наслу гьанже Сет вугилан Евада ккун букӀине рес кӀудияб буго. Хъваралдаса бихьула, Сет вижаралдаса хадуб гӀадамаз жидедагоги БетӀергьанасул цӀаралдалъун цӀар лъезе байбихьун букӀин. (Балагье Бытие 4:26 ялъул рахъалда бугеб тӀадхъвай.) Ахиралда бетӀергьанлъун вукӀине ва ШайтӀаница кверщел босун гӀуцӀараб хӀакимлъи биххизабизе бугев БетӀергьан Сет вугилан ккун, гьез гьеб гьабун букӀине рес буго.
GSAM 40Нухасда хьул лъуна
GSAM 40.2Адамил заманалдаса Нух вижизегӀан ккарал ишазул къокъаб хъвай-хъвагӀаялда, гӀадамазул наслуялъул сияхӀалдаса тӀаде цӀикӀкӀараб жо кьун гьечӀо. Нух («ритӀухъав», рахъалда бугеб тӀадхъваялда) вижараб мехалъ, хьул цӀидасан загьирлъана, ва гӀадамаз абуна: «БетӀергьанас нагӀана кьураб ракьалъул гӀиллаялъ нилъеца гьабулеб хӀалтӀулъги нилъер кверазул захӀматалъулъги гьав нилъер ракӀ-макӀи гьабила.»9 Кин ва кинаб нухалдалъун гьез ракӀ-макӀиялъе хьул гьабулеб букӀарабали, Аллагьасул рагӀуялъ бицун гьечӀо; амма ракьалда тӀад бугеб нагӀанаялъул захӀмат кинаб бугониги куцалда дагьлъизе бугилан гьез хьул гьабулаан. Нухасул заманалда букӀине бугеб квешлъиялъул лъай гьезие кьун букӀинчӀо: гӀадамаз дуниял мунагьаздалъун ва зулмуялдалъун гьадин цӀезабизе букӀана, лъел кӀанцӀиялъ гӀадамазул наслу ракьалдаса тӀагӀинабизе ва цохӀо Нухгун гьесул хъизан хвасарлъизе; гьединго цебе бугеб тӀагӀинабиялъул хӀакъалъулъ Нухас 120 соналъ дуниялалъе хӀинкъи кьезе букӀинги гьездаса бахчун букӀана.
GSAM 41Бабел гӀуцӀана
GSAM 41.1Лъим кӀанцӀаралдаса хадуб, Нухасдасан гӀадамазе ракь гӀадамаздалъун цӀезабеян малъана; амма жал гӀемерлъизе байбихьидал, гьез БетӀергьанас жидер тӀад кверщел гьабиялъул план тӀаса рехана. Нимродица Бабелалъул пачалихъ гӀуцӀана (хадуб Вавилон абун цӀар лъураб, ракьалда бугеб тӀоцебесеб хӀакимлъи).10 Дагьалъ хадуб гӀадамаз Бабелалъул кӀула базе байбихьана, жидее цӀар тӀобитӀизе ва ракьалда тӀад рикьизе течӀого чӀезе. Гьеб Нухасдасан БетӀергьанас гьезие малъаралъе дандечӀараб жо букӀана. БетӀергьанас жиндирго къасдал тӀуразаризегӀан сабруялда чӀечӀого, гьез иш жидерго кверазде босана; гьеб мехалъ Аллагьас гьезул мацӀ сурсинабуна, ва гьедин гьел рикьана.
GSAM 41Авраам гӀаламалъул ирс щолев чилъун вукӀине вуго
GSAM 41.2Къокъаб хъвай-хъвагӀай Нухасдаса анцӀабилеб гӀелалде щвезегӀан халгьабуни, нилъеда Авраам ахӀараб хӀужа бихьула; БетӀергьанас гьесда абуна: «Дуда бихьулеб тӀубараб ракь Дица дуе ва дур наслуялъе абадиялъе кьела. Дица дур наслу ракьул хӀур гӀадин гӀемерлъизабила; чиясда ракьул хӀур рикӀкӀизе кӀуни, дур наслуги рикӀкӀизе кӀола. Вахъа, гьаб ракьалдасан гьелъул халалъиялъулги гӀатӀилъиялъулги нухдасан хьвада, щайгурелъул Дица гьеб дуе кьела.»11 Ракь жиндир букӀине бугилан Авраамида гьеб рагӀи кьуниги, гьев хвезе вугиланги БетӀергьанас гьесда ракӀчӀезабуна. Павелица абула, гьев ин вуго «хадуб жиндие ирсалъе щвезе бугеб бакӀалде.»12 Гьеб рагӀи кин тӀубалебали абураб суал, щаклъи гьечӀого, Аллагьас кьураб бихьиялъулъ Авраамида бичӀчӀизабун букӀана, щайгурелъул гьес «гьелъул гӀуцӀулевги балевги Аллагь вугеб, кьучӀал ругеб шагьаралъухъ хьул гьабун чӀолаан.»13 Рималъ 4:13 ялда абун буго, гьесие кьураб рагӀи букӀанин «гьев дуниялалъул ирс щолев чилъун вукӀине вугилан;» гьанжесеб хӀалалда бугеб дуниялалъул гуреб, амма цебеялда яги хадуб, гьев цӀидасан чӀаголъаралдаса хадуб.
GSAM 42.1Инсанасул пикруялдаса балагьуни, рагӀи кьураб Наслу жиндирго наслуялдаса кин букӀине бугебали Авраамида бичӀчӀизе кӀолароан. Гьединлъидал гьес жиндирго рукъалъул ишазе нухмалъулев Элиезер гьеб Наслулъун вукӀине вугилан абуна. БетӀергьанас абуна: Гьедин гуро; амма гьев вукӀина «дурго черхалдаса къватӀиве вахъунев.» Гьанже БетӀергьанас гьесда загьир гьабизе байбихьула, гьесул наслуялъул ахирисеб иш гьебсагӀатго тӀубазе гьечӀилан. Гьес Авраамида абуна: «Дур наслу жидерго гуреб ракьалда чияр гӀадамазул хӀалалда букӀина ва гьезие лагълъи гьабила; гьез дур наслуялда 400 соналъ зулму гьабила.... Мун абуни тӀинчӀлъиялда дурго аба-умумазухъе ина; мун лъикӀго херлъарав хӀалалда вукъизе вуго.»14
GSAM 42.2РагӀи тӀубай хехлъизабизе Авраамил чӀужугӀаданалъ гӀакълуялда рекъолареб тадбир гьабизе абуна; амма Авраамилги гьесул законалда рекъон йигей чӀужу Сарралги хӀакъикъияв вас Исаак вижаралдаса хадуб, Исмаилил ва гьесул эбел Агарил хӀакъалъулъ БетӀергьанас абуна: «Гьай лагъгун гьелъул вас къватӀире ритӀе».
GSAM 42.3Авраамил божи-иман хӀалбихьараб мехалъ, Исаак къурбаналъул бакӀалда къурбан гьавиялдалъун гьес хварал тӀадчӀаголъиялъул хӀакъалъулъ дарс босана. Гьесул хӀакъалъулъ абун буго: «Аллагьас гьев [Исаак] хварал гӀадамазул гьоркьосацин тӀадчӀаголъизавизе кӀолин рикӀкӀун; ва гьел гьоркьоса гьев гьесие тӀадщвана, гьеб ишалъул суратлъун.»15
GSAM 42ХӀакъикъатияб Наслу
GSAM 42.4Цо мехалда Авраамида малъана, киналго халкъазе баракат щвеялъе сабаблъун букӀине бугеб хӀакъикъатияб Наслу, черхалъул рахъалдаса гьесул наслуялдаса бугониги, хӀакъикъаталда Аллагьасул Христос вукӀине вугилан. Щайгурелъул БетӀергьанас гьесда «наслуязе, гӀемеразе гӀадин, абичӀо; амма цоясе гӀадин: Дур Наслуялъе, гьеб Христос вуго, абуна.»16 Гьелъул хӀакъалъулъ чапар Павелица абуна: «Аллагьас божи-иманалдалъун чияр халкъал ритӀухълъизаризе ругеблъи цебеккун лъалеб Мукъадасаб Хъвай-хъвагӀаялъ, Авраамида гьаб Рохалил хабар цебеккунго лъазабун букӀана: Дудасан киналго халкъазе баракат щвела, абун.»17 Авраамие кьураб рагӀи Исаакие ва гьесул наслуялъе цӀидасан кьуна,18 ва гьединго Иаковиеги.
GSAM 42.5Иаковил анцӀила кӀиго вас вукӀиналъ, гьанже гьадинаб суал загьирлъи табигӀияб жо букӀана: хӀакъикъатияб Наслу гьезул киналъул наслуялдаса букӀине бугеб? Жиндир васазул хӀакъалъулъ Иаковица Аллагьасул рухӀалдалъун кьураб нугӀлъиялъ гьеб суал тӀубана: «Шилох вачӀинегӀан, Иудадаса пачахасул гьоко, гьесул хӀатӀазул гьоркьоса къанун лъолев чи тӀагӀинаро; ва гьесухъе халкъал данделъила.»19 Гьеб тӀубараблъиялъул хӀакъалъулъ гьаниб ракӀалде щвезабизе лъикӀаб буго: батӀи-батӀиял халкъазул кверщелалъе гъоркь рукӀаниги, исраилазул жидеего Синедрион гӀуцӀизе ихтияр букӀана. Гьедин, Иуда — Иудадаса цӀар босараб еврейзабазул къабилат — жидерго хӀакимлъиялъул ишазулъ цо рагӀи бугеллъун рукӀана, Шилох (Христос) хӀакъикъаталда вачӀинегӀан.
GSAM 43Заман бахчун букӀана
GSAM 43.1НекӀсиял аба-умумазе тӀадбуссинабиялъулги рагӀи кьураб Наслуялъулги хӀакъалъулъ цо лъай букӀана; амма Гьев кида вачӀунев, яги гьесул рачӀинегӀан кин халатаб заман бугебали, гьездаса бахчун хутӀана. Египеталда Иаковил наслу гӀемерлъулеб мехалъ, ассирияв — фараон (Исаия 52:4), «Иосиф лъаларев,»20 гьезда зулму гьабулаан; гьединлъидал гьезул пикру, чияр ракьалда гьезул букӀиналъул ва жидеда гьабизе бугеб зулмуялъул заманлъун Авраамида бицарал 400 (хӀакъикъаталда 430) соназде тӀадбуссана. Гьел захӀматаздаса хвасарлъи щвараб мехалъ, рагӀи кьураб ирс щвеялъе байбихьи букӀинилан гьез хьул гьабулаан.
GSAM 43.2Моисей вижараб мехалъ, гьесул эбел-инсуда бихьана: «гьев берцинав лъимер вукӀана.»21 Аллагьасул къуваталдалъун исраилал квешаб лагълъиялдаса хвасар гьарулев гьев вукӀине вугилан, гьезие канлъи кьун букӀине ккола. Щаклъи гьечӀого, гьеб лъай Моисейидаги кьун букӀана; щайгурелъул 40 сон тӀубараб мехалъ гьес, фараонил ясалъул васлъун ва Египеталъул пачахасул тахалъул ирс щолев чилъун вукӀиналъул бакӀалда, зулмуялда гъоркь ругел исраилазда цадахъ ине ва гьезда цадахъ захӀмат баччизе тӀубараб къасд гьабуна.22 Ва жиндирго халкъалъул рахъ кквезе байбихьун, гьезул хвасарлъиялъе цо египетияв чӀвараб мехалъ, гьесул иш гьезда бичӀчӀичӀиналъ гьев цӀакъ тамашалъана; «щайгурелъул гьесда кколаан, жиндирго вацазда бичӀчӀизе бугилан: жиндир квердалъун Аллагьас гьел хвасар гьаризе ругилан.»23
GSAM 44.1Египеталдаса исраилал рахъине БетӀергьанас лъураб заман щвараб мехалъ, гьел къватӀире рахъана; ва гьеб, къо-мо къосичӀого, цебеккун бицараб къоялда ккана. Исход 12:40-41. Моисей жидер ахирисев бетӀергьанлъун ва рагӀи кьураб Наслулъун гьезда рикӀкӀизе кӀолароан, щайгурелъул гьев Левиясул къабилаталдаса вукӀана. Шилох вачӀинегӀан Иуда гьезул бетӀергьанлъун вукӀине вугилан, Иаковица Аллагьасул рухӀалдалъун гьабураб цебеккун биценалда лъазабичӀебищ букӀараб?
GSAM 44«Дида гьев вихьила, амма гьанже гуро»
GSAM 44.2Исраилал Канааналде унеб нухда рукӀараб мехалъ, Моавалъул пачах Балак — Лотил наслуялдаса вукӀарав — Исраилалда нагӀана кьезе Валаам ахӀана. БетӀергьанас гьесул нагӀана баракаталде сверабуна. Гьелдалъун гьезие тӀаде канлъи щвана: Канааналде жанире лъугьарабго мехалъ ШайтӀаница кверщел босараб хӀакимлъиялдаса ахирисеб хвасарлъи щвезе бугилан гьезда ккечӀого чӀезе гьеб кумеклъизе кколаан. Мукъадасаб Хъвай-хъвагӀаялда гьелъул хӀакъалъулъ гьадин буго: Аллагьас кьураб бихьиялъулъ Валаамица абуна: «Дида гьев вихьила, амма гьанже гуро; дида гьев вихьила, амма гӀагарда гуро: Иаковидаса ЦӀва къватӀибе бахъина ва Исраилалдаса пачахасул Гьоко тӀаде борхина; гьелъ Моавалъул гӀорхъаби гъурула ва Шетил киналго лъимал тӀагӀинарила.»24
GSAM 44.3Авраамидаса бахъараб гьеб гӀемераб наслуялъул хӀакъалъулъ Павелица гьадин абула: «Гьедин, цо чиясдаса, ва гьевги хварав гӀадин вукӀарасдаса, зодил цӀваби гӀадин гӀемераб, ралъдал рагӀалда бугеб рикӀкӀизе кӀолареб салул гӀадин, наслу бахъана. Гьел киналго божи-иманалъулъ хван руго, рагӀи кьурал жал щвечӀого; амма гьел рикӀкӀадасан рихьун, гьезда ракӀчӀун, гьел разилъун къабул гьарун, ракьалда жал чияр гӀадамалги сапаразда хьвадулелги рукӀин къабул гьабун.»25
GSAM 44.4Жидер хьул тӀубай «гьанже гуреб», «гӀагарги гуреб» бугилан Валаамица цебеккун бицаралъ исраилазул ракӀал къварилъизе яги хьул къотӀизе кколароан. Щайгурелъул гьеб цебеккун биценалъул цебе дагьаб заманалда, ахиралда рецц бугеб гьеб хӀал бачӀинелъи щулалъизабун, БетӀергьанас Жиндирго гӀумруялдалъун гьедун букӀана. Моисейидасан Гьес абуна: «Дун чӀаго вугеблъиялда ракӀчӀун гӀадин, тӀубараб ракь БетӀергьанасул реццалдалъун цӀезе буго.»26 Гьелдаса 863 сон индал, Аввакум аварагасул заманалда, гьебго хӀакъикъат цӀидасан абуна, амма жеги хадуб букӀине бугеб ишлъун: «Щайгурелъул лъел ралъад цӀезабулеб гӀадин, ракь БетӀергьанасул реццалъул лъаялдалъун цӀезе буго.»27
GSAM 45Мукъадасаб бакӀалъул хъулухъ хӀакъикъаталъул сурат буго
GSAM 45.1БетӀергьанас Исраил Египеталдаса къватӀибе бачӀараб мехалъ, тӀубараб лагералъухъ рагӀизе Гьес гӀамал-хасияталъул амрабазул къанун лъазабуна ва Жиндирго килищдалъун гамачӀалда хъвараб гьебго къануналъул хъвай гьезие кьуна. Ахиралда жидер рахъалъ Живго къурбан гьавизе бугев гьав Хвасар гьарулев чиясде гьезул ракӀал кидаго руссинавиялъе ва Гьесул хирияб биялдалъун гьезул мунагьал рацӀцӀалъизе, Гьес салул авлахъалда мукъадасаб бакӀ базабуна. Гьеб чадир, яги мукъадасаб бакӀ, киналго бутӀабазулъ, магӀарда БетӀергьанас жиндий бихьизабураб мисалалда тӀубанго релълъун базейин Моисейида малъун букӀана.28 Гьаб мукъадасаб бакӀалда гьабулеб хъулухъ зодил мукъадасаб бакӀалда Христосица гьабулеб хӀакъикъатияб хъулухъалъул рагӀад букӀана.29 Мукъадасаб бакӀалъул сайгъатаздалъун ва къурбаназдалъун гӀадамазда цебе «хадур рачӀине ругел лъикӀал жал»30 рагӀадалъул куцалда рихьизари Аллагьасул къасд букӀараб мехалъ, ШайтӀанас гӀадамал сайгъаталъул жибгоялде балагьизаризе къеркьолаан, гьеб цохӀо мисаллъун букӀарав Христосида ва Гьесул хӀакъикъатияб хъулухъалдаса гьел рикӀкӀад гьарун. Гьедин гьес хвасарлъиялъе гӀадамаз жидерго ишазда хьул лъезабизе къеркьолаан.
GSAM 45.2БетӀергьанасул къасд букӀана Жиндирго гӀадамазул — исраилазул — бетӀергьанлъун вукӀине, гьезул рагъал рагъизе ва халкъал гъоркь гьаризе. Гьесул кверщел гьабулеб Жиндирго къагӀида букӀана; гьеб хадусеб хъваялъ бихьизабула: «Канааналъул ракьалда анкьго халкъ тӀагӀинабурав Гьес гьезул ракь исраилазе можоро рехун бикьана. Гьелдаса хадуб, Шамуил аварагасул заманалде щвезегӀан, 450 соналъе гӀагараб заманалда, Гьес гьезие хӀукму гьарулел кьуна.»31
GSAM 45Исраилалъ пачах гьарана
GSAM 45.3Исраилазе БетӀергьанас жидер тӀад кверщел гьабулеб къагӀида бокьулареблъи баян букӀана. Амма гьел сверухъ ругел цогидал киналго халкъаздаса батӀияб, хасаб халкълъун букӀин Гьесул къасдги иродаги букӀана. Гьез Гьесул малъа-хъваял щулиго тӀуразарун ругони, цогидал халкъазцин гьезул хӀакъалъулъ абилаан: «ХӀакъикъаталда гьаб кӀудияб халкъ гӀакълуялъул ва бичӀчӀиялъул халкъ буго. Нилъер БетӀергьан Аллагь, нилъеца ахӀараб киналъулго рахъалда нилъеда цадахъ вугев гӀадин, жидер гӀагарда Аллагь вугеб, гьедин кӀудияб цогидаб кинаб халкъ бугеб?»32
GSAM 46.1Жидер разилъи гьечӀиналъ, гьез Шамуилида гьарана, жидеего пачах лъеян. БетӀергьанас Шамуилида абуна: «Гьез Дун тӀаса рехун вуго, Дун жидер пачахлъун вукӀине течӀого.»33 ЦӀидасан, дагьаб цӀикӀкӀараб амруялъул куцалда, гьез Шамуилида абуна: «Гьанже цогидал киналго халкъазда гӀадин, нижер хӀукму гьабизе нижее пачах лъе.»34 Пачах вукӀуни жидеда тӀад бачӀине бугеб зулму Шамуилица кӀвар кьунго гьезда цебе баян гьабуна; амма «гьедин бугониги халкъ Шамуилил гьаракьалъухъ гӀенеккизе разилъичӀо; гьез абуна: Гуро! Нижер тӀад пачах вукӀине ккола, нижги цогидал киналго халкъал гӀадин рукӀине; нижер пачахас нижер хӀукму гьабизе, нижеда цеве вахъине ва нижер рагъал рагъизе.»35
GSAM 46.2Гьедин, гӀагараб 500 соналъ гьезул пачаби рукӀана, жидер тӀад кверщел гьабулел: тӀоцебе Саулил, Давидил ва Соломонил гъоркь цо пачалихълъун, хадуб Исраил ва Иуда абурал кӀиго пачалихъалде бикьун. Гьезул пачабазул цӀакъ дагьал лъикӀал ва ритӀухъал рукӀана, амма гӀемерисел квешал рукӀана, халкъ идолазе как базе ва кӀудиял пасатал ишазде бачулел. Гьедин, пачах вукӀиналъ цохӀо гуребги, квешлъиялъулъги, жидерго аба-умумазул Аллагь теялъулъги, идолазеги зодил аскабазеги как баялъулъги гьел сверухъ ругел халкъазда релълъана.
GSAM 46.3Гьаб пачабазул кверщелалъул хӀакъалъулъ БетӀергьанас Осия аварагасул кӀалдалъун абуна: «Я Исраил, дуца мунго тӀагӀинавун вуго; амма дур кумек Дидалъ буго. Дун дур пачахлъун вукӀина; дур киналго шагьаразда мун хвасар гьавизе кӀолев цогидав кив вугев? „Дие пачахги бетӀергьаби кье“ абун дуца гьарарал дур хӀукму гьарулел кир ругел? Дир цциндалъ Дица дуе пачах кьуна, ва Дир кутакалда ццин бахъараб мехалъ гьев нахъеги восана.»36
GSAM 47Пачалихъ биххизаби
GSAM 47.1Гьеб пачалихъалъул хӀукум халдеяз Ерусалим бухӀизегӀан, Аллагьасул Рокъобса тӀагӀел босизегӀан ва Ягьудал халкъ Вавилоналде асирлъуде баччизегӀан бачӀана. Гьениб гьел, цебеккун бицухъе, лъабкъогоялда анцӀго сон хутӀана. Гьеб пачалихъалъул хӀукум лъугӀараб мехалда, БетӀергьанас Езекил аварагасул кӀалди гьезул ахирисев пача Седекияда абуна: «Дур къо щварав, квешлъи ахиралде щолеб заман бачӀарав, мукъадаслъи гьечӀев квешав Израилалъул хӀаким! БетӀергьан Аллагьас гьадин абула: тӀагъур нахъе босе ва пача-тӀагъур бахъе; гьеб цебе гӀадин хутӀиларо. Гъоркь вугев тӀаде вахъинаве [Вавилоналъул хӀаким], ва тӀадегӀанав гъоркье рехе [Ягьудал къабилалъул живго цӀакъ тӀаде вахъинавурав гьав хӀаким]. Дица гьеб биххизабила, биххизабила, биххизабила; гьеб жиндие хӀакъ бугев вачӀинегӀан букӀинаро, ва Дица гьеб гьесие кьела.»37
GSAM 47.2Гьав хӀакъ бугев хӀаким, хӀакъикъияв наслуялъул чи, МасихӀ вуго. Гьесул хӀакъалъулъ Миха аварагас хъван буго: «Вай, ремадул гӀала, Сионалъул ясалъул къала! Духъе бачӀина, тӀоцебесеб хӀукумги [МасихӀица цӀигьабураб ракьалде бугеб хӀукум] бачӀина; Ерусалималъул ясалъухъе пачалихъ бачӀина.»38
GSAM 47.3Израилалдаса пачалихъалъул гъветӀ тӀагӀараб мехалда, гьеб Вавилоналъул пачасул квералде ана. Гьел цебесеб нахъе Мидия-Персиялъул, Грециялъул ва Рималъул хӀукумуялда гъоркь лъугьаралъ, пачалихъ лъабго нухалъ биххана. Рималъул император Цезарь Августил хӀукумуялъул заманалда, Давудил тахалъул хӀакъ бугев мирасчи, лъадил, Ибрагьимил ва Давудил хӀакъикъияв наслуялъул чи — МасихӀ — цебеккун бицараб къагӀидаялда гьавуна.
GSAM 47.4ХӀакъ бугев ХӀаким, хӀакъикъияв наслуялъул чи, къокъаб гӀумру бугеб пачалихъалъул, гӀадатияв хвалев чи гуревлъи халкъалъ лъазе, БетӀергьанас Забуралъул хъвадарухъанасде гьадин хъвазе илгьам кьуна: «Дица гьев Дир тӀоцеве гьавурав, ракьалъул пачабаздаса тӀадегӀанав гьавила. Дир рахӀму гьесие абадиялъ цӀунила, Дир къотӀи гьесулгун щулалъун чӀела. Гьесул наслуги Дица абадиялъ хутӀизабила, гьесул тахги зобалъул къоял гӀадин букӀина.» «Гьесул наслу абадиялъ хутӀила, гьесул тах Дир цебе бакъ гӀадин букӀина. МоцӀ гӀадин ва зобалда вугев ритӀухъав нугӀ гӀадин гьеб абадиялъ щулалъун чӀела.»39
GSAM 48.1Ишаял авараглъиялда гьав ХӀакимасул хӀакъалъулъ цӀалула: «Нилъее лъимер гьабуна, нилъее вас кьуна; хӀукум гьесул кьочӀолъ букӀина. Гьесул цӀар ГӀажаибав, НасихӀатчи, Къудратияв Аллагь, Абадияв Эмен, Рекъелалъул ХӀакимилан букӀина. Давудил тахалда ва гьесул пачалихъалда Гьесул хӀукумги рекъелги цӀикӀкӀиналъе ахир букӀинаро; гьеб гӀуцӀизе ва гьанжеса нахъе абадиялъ судалдалъунги ритӀухълъиялдалъунги щулалъизабизе буго. Лъашкаразул БетӀергьанасул хӀаракаталъ гьеб тӀубазабила.»40
GSAM 48Енох ва Иляс зобалде рорхи
GSAM 48.2Цере заманазда хвалъул тамах лъачӀого гӀадамазул зобалде рорхи хъван буго. Адамил нахъиса анкьабилев Енохил хӀакъалъулъ абула: гьев «Аллагьасулгун цадахъ нухда унев вукӀана; ва гьев тӀагӀана, щайгурелъул Аллагьас гьев восана.»41 «Иманалдалъун Енох, хвалда данде чӀечӀого, зобалде вахъинавуна; гьев ватичӀо, Аллагьас гьев восун вукӀиналъ. Зобалде восилалде цебе, гьес Аллагь разияв гьавулев вукӀиналъул нугӀлъи гьесие щун букӀана.»42
GSAM 48.3Цоги нухалъ, Илясги Елишаги цадахъ унел рукӀаго, «гьел нухда унелги кӀалъалелги рукӀаго, цӀаялъул гари ва цӀаялъул чуял рачӀана, ва гьел кӀиялго ратӀа гьаруна; Иляс гьурица зобалде восана. Елишада гьеб бихьана, ва гьес ахӀана: „Дир эмен, дир эмен! Израилалъул гари ва гьелъул чуязда рекӀарал!“ Гьелдаса нахъе гьесда Иляс вихьичӀо.»43
GSAM 48.4Енохица МасихӀ тӀолабго ракьалъул судиялъун вачӀиналъул гьадин авараглъи бицана: «Балагье, БетӀергьан Жиндир мукъадасазул анцӀ-анцӀазаргоялгун вачӀунев вуго, тӀолаздаго суд гьабизе ва гьезул гьоркьор ругел Аллагьасде божилъичӀел тӀолалго гӀадамазда, гьез божилъи гьечӀого гьарурал квешал ишазулги, гьез Аллагьасде божилъи гьечӀел мунагьчагӀаз Гьесде данде абурал кьварарал рагӀабазулги гӀайиб загьир гьабизе.»44
GSAM 49Айюбица БетӀергьан вачӀиналъул малъана
GSAM 49.1Муса аварагасул заманалда вукӀаравилан кколев Айюбида МасихӀ вачӀиналъул ва хварал рахъинариялъул хӀакъалъулъ лъай букӀана. Гьес абуна: «Вай, дир рагӀаби гьанже хъван рукӀаралани! Вай, гьел тӀехьалда хъван рукӀаралани! Маххул къаламалдалъунги гьаждалъунги ганчӀида абадиялъ гьел хъван рукӀаралани! Дида лъала, дир Хвасаргьарухъан чӀаго вуго, ва ахирисеб къоялъ Гьев ракьалда вахъун чӀела. Дир тӀом хваралдаса хадуб гьаб черх къокӀоца хвезабуниги, дир черхалдаса дида Аллагь вихьила. Дирго бераздалъун, цоги чиясул гуреб, диего дида Гьев вихьила.»45
GSAM 49Давудил тах — БетӀергьанасул тах
GSAM 49.2Давудил тахалде БетӀергьанасул тахилан абулаан. «Сулайман жиндир эмен Давудил бакӀалда пачалъун БетӀергьанасул тахалда гӀодов чӀана.»46 БетӀергьанас «гьесие [Давудие] гьесулго черхалъул наслуялдаса МасихӀ гьесул тахалда гӀодов чӀезавизе вахъинавилаян гьесие гьагана. Гьеб цебеккун бихьидал, гьес МасихӀ хваралъуса вахъиналъул хӀакъалъулъ бицана: Гьесул рухӀ хваразул бакӀалда течӀо, Гьесул черхги хӀулчӀичӀо.»47 МасихӀил бачӀунеб пачалихъалъул хӀакъалъулъ цоги абула: Гьев Давудил тахалда гӀодов чӀела. (Балагье Ишая 9:7.) Цоги: «Ракьалъул пачаби рахъун чӀана, хӀакимзаби БетӀергьанасде ва Гьесул МасихӀиде данде маслихӀат гьабизе данделъана.... Амма Дица Дир пача Дир мукъадасаб Сион мегӀералда гӀодов чӀезавуна. Дица хӀукму лъазабила: БетӀергьанас дида абуна: „Мун Дир Вас вуго; жакъа Дица мун гьавуна“.»48 Цоги: «БетӀергьанас дир БетӀергьанасда абуна: „Дица дур тушбаби дур хӀатӀазда гъоркье лъезегӀан, Дир кваранаб рахъалда гӀодов вукӀа“.»
GSAM 49Ягьудиязул хӀайранлъи
GSAM 49.3Гьал рагӀабаз ягьудиял щаклъизаруна. Гьезда гьаб суалалъе жаваб щвечӀо: Давудица Гьесде БетӀергьанилан абуни, Гьев гьесул вас кин кколев? Гьев Давудил наслуялдаса гьавурав лъимерги вукӀун, Иммануил — нилъгун вугев Аллагь — кин вукӀинев? Амма гьезулго авараг Ишаяца лъазабуна: «ЯсгӀаданалъул ургьибе лъимер ккела, гьелъ вас гьавила, ва гьесул цӀар Иммануилилан лъела.»49
GSAM 50.1МасихӀида лъикӀ лъалаан къацӀ-къацӀал гьарулел фарисеял руцӀцӀун чӀезарилеб суал. Гьединлъидал Гьес гьезе суал кьуна: «МасихӀил хӀакъалъулъ нужер пикру кинаб бугеб? Гьев лъил вас вугев? Гьез Гьесда абула: „Давудил Вас“. Гьес гьезда абула: „Гьедин бугони, Давудица РухӀалъул илгьамалдалъун Гьесде БетӀергьанилан кин абулеб, гьадин абун: ‘БетӀергьанас дир БетӀергьанасда абуна: Дица дур тушбаби дур хӀатӀазда гъоркье лъезегӀан, Дир кваранаб рахъалда гӀодов вукӀа’? Давудица Гьесде БетӀергьанилан абулеб бугони, Гьев гьесул вас кин кколев?“»50
GSAM 50.2Гьаб жоялъул цоги нухалъ Забур 45:6, 7 аятазда бицуна: «Вай Аллагь, Дур тах абадиялдаса абадиялде буго; Дур пачалихъалъул гъветӀ ритӀухъаб гъветӀ буго. Дуца ритӀухълъи бокьула ва квешлъи цӀакъ кьварараб жоялъун рикӀкӀуна; гьединлъидал Аллагьас, Дур Аллагьас, мун дур гьудулзабаздаса тӀадегӀан гьавун, рохалилазул нах лъун вуго».51 Гьал Мукъадасал Хъвай-хъвагӀаязда рекӀелъ рукӀиналъ, ягьудиязул халкъалда бачӀунев ХӀакимасул ва ЦӀигьарухъанасул хасияталъул тӀадегӀанал пикраби рукӀине кколаан. Цоги къагӀидаялъ букӀине бегьулароан.
GSAM 50Аллагьасдаса бачӀунеб наслу
GSAM 50.3МасихӀил ва Гьесул гьавуралъул хӀакъалъулъ тӀубараб лъай кьун букӀана. БетӀергьанас Миха аварагасул кӀалди Гьесул Аллагьасдаса бачӀунеб кьучӀги, Гьев гьавизе бугеб гӀисинаб росуги лъазабуна: «Амма мун, Вифлеем Ефрафа, Ягьудал азарилазул гьоркьоб гӀисинаб букӀаниги, дудаса Израилалда хӀукум гьабизе вугев Дихъе вачӀина. Гьесул рачӀинал цересел заманаздаса, абадиялдаса руго» (тӀехьалъул рахъалда, ягьудиязул мацӀалдаса: «абадилъиялъул къояздаса»).52
GSAM 50Шекина ва накӀкӀалда Аллагь вукӀин загьирлъи
GSAM 50.4Израилазул тарихалъул хадусеб заманалда, Сулайманица, жинцаго абухъе, цӀакъ «кӀудияб хӀурмат бугеб» букӀине кколеб Аллагьасул Рукъ базе лъугӀараб мехалда, Аллагьасул щухӀраталъул шекина КъотӀиялъул гъансил тӀалъелалда тӀад, херувимазул гьоркьоб букӀана. Хъвай-хъвагӀаялда абула: Рукъ Аллагьасде кьолеб къоялъ, диналъул хъулухъчагӀи Мукъадасаб бакӀалдаса къватӀире рачӀараб мехалда, «накӀкӀулъ БетӀергьанасул Рукъ цӀуна. НакӀкӀалъул хӀасилалда диналъул хъулухъчагӀи хъулухъ гьабизе чӀезе кӀвечӀо, щайгурелъул БетӀергьанасул щухӀраталъ БетӀергьанасул Рукъ цӀун букӀана.»53 Гьеб Рокъоб БетӀергьан вукӀин, щухӀраталъул накӀкӀалда, халкъалъул беразда бихьулаан. Гьеб мехалда БетӀергьанас Сулайманил гьариялъе жаваб кьуна ва гьесда абуна: «Дица дур гьари рагӀана ва гьаб бакӀ Дирго къурбанал кьолеб рукъалъе тӀаса бищана.»54
GSAM 51.1Халкъалъ мунагь гьабуна — санамазде кӀусана, — ва гьелъул хӀасилалда гьезул шагьар ва Мукъадасаб бакӀ лъабкъогоялда анцӀго сон биххун хутӀана. Асирлъиялдаса тӀадруссаралдаса хадуб, Зеруббавелил нухмалъиялда Рукъ цӀидасан бана. Сулайманица баралдаса гьелъул берцинлъи дагьаб букӀаниги, БетӀергьанас Жиндир аварагасул кӀалди абуна: «Гьаб хадусеб Рокъол щухӀрат цебеселдаса кӀудияб букӀина.»55 Гьаб Рукъ Иродица берцин гьабуна, ва гьелъул азбаразда Хвасаргьарухъанас малъи кьолаан. Цебесеб Рокъоб БетӀергьанасул гӀаламаталъун щухӀраталъул накӀкӀ букӀана; кӀиабилеб Рокъове Живго Хвасаргьарухъан, тӀолабго гӀуцӀарав, вачӀана.
GSAM 51Ессейил рохтиялдаса бачӀунеб наслуялъул щухӀрат бугеб пачалихъ
GSAM 51.2Ишаял заманалда хьул лъун чӀаразе, гьесул авараглъиялдалъун ахирисеб хвасарлъиялъул щухӀрат бугел ишал рихьизари къуваталъул ва рекӀее кӀудияб хьулалъул ицц букӀине кколаан. Гьал авараглъабаз цоги нухалъ гьав хьул лъун чӀарав Хвасаргьарухъан вачӀине бугеб наслу цӀакъ баян гьабуна: «Ессейил рохтиялдаса гъветӀул къали бахъина, гьесул рахӀаздаса ЦӀул бижила. БетӀергьанасул РухӀ Гьесда тӀад букӀина: хӀикматалъул ва гӀакълуялъул РухӀ, насихӀаталъул ва къуваталъул РухӀ, лъаялъул ва БетӀергьанасдаса хӀинкъиялъул РухӀ. Гьелъ Гьев БетӀергьанасдаса хӀинкъиялъул гӀакълу бугев гьавила. Гьес Жиндир беразда бихьаралдалъун гуреб суд гьабила, Жиндир гӀинда рагӀаралдалъун гуреб гӀайиб кьела. Гьес мискиназе ритӀухъаб суд гьабила, ракьалъул сабур гӀадамазе тӀадчӀараб ритӀухълъиялдалъун гӀайиб кьела. Жиндир кӀалдиса гъветӀалдалъун ракь кьабила, ва Жиндир кӀутӀбуздаса хӀухь биччан квешав чи чӀвала.»56
GSAM 52Аварагзабаз хварал рахъинариялъул малъана
GSAM 52.1Ишая аварагас хварал рахъинариялъул малъи гьал рекӀелъ хьул лъолел рагӀабаздалъун кьуна: «Гьаб мегӀералда Лъашкаразул БетӀергьанас тӀолалго халкъазе нах бугел квеназул, тӀамулъги цӀураб нах бугеб квеналъул ва лъикӀ бацӀцӀад гьабураб, ахакьалда тӀад хутӀараб чагъиралъул кӀудияб квен гьабила. Гьаб мегӀералда Гьес тӀолалго гӀадамазда тӀад бугеб хӀажбухъ ва тӀолалго халкъазда тӀибитӀараб къай нахъе гьабила. Гьес хвел бергьенлъиялдалъун къулчӀила; БетӀергьан Аллагьас тӀолалго гьумераздаса магӀу бацӀцӀила, ва Жиндир халкъалъул намусалде щвараб гӀайиб тӀолабго ракьалдаса нахъе гьабила, щайгурелъул БетӀергьанас гьеб абуна. Гьеб къоялъ абила: „Гьав нилъер Аллагь вуго; нилъ Гьесда хьул лъун чӀана, Гьес нилъ хвасар гьарила. Гьав БетӀергьан вуго; нилъ Гьесда хьул лъун чӀана, Гьесул хвасар гьариялдаса нилъ рохила ва рохалида рукӀина“.»57
GSAM 52ЦӀи гьабураб ракьалъул пачалихъ
GSAM 52.2Гьавго аварагас абула: ахирисеб пачалихъ цӀи гьабураб ракьалда гӀуцӀизе буго. «Балагье, Дица цӀиял зобал [нилъер гьаваялъул зобал] ва цӀияб ракь гӀуцӀула; цебесеб жо ракӀалде бачӀинаро, ва рекӀелде бачӀинаро [тӀехьалъул рахъалда ягьудиязул мацӀалдаса: „рекӀелде бачӀине“, гьеб ккола гьеб цӀидасан бокьизе]. Амма Дица гӀуцӀулеб жоялдаса абадиялъ рохе ва рохалида рукӀа: балагье, Дица Ерусалим рохалилаб шагьаралъун ва гьелъул халкъ рохалилаб халкъалъун гӀуцӀула. Дун Ерусалималдаса рохила, ва Дир халкъалъул рохалилъ вукӀина; гьениб хадуб магӀил гьаракьги, ахӀиялъул гьаракьги рагӀиларо. Гьелдаса нахъе [цӀияб ракь гӀуцӀараб заманалдаса] гьениб къоял дагьал лъимер [къокъаб гӀумру бугеб лъимер] букӀинаро, жиндир къоял тӀубачӀев херияв чи [заман цебеккун херлъи] вукӀинаро. Лъимер нусго сон тӀубараб мехалда хола [гӀадамал жеги ичӀнусго соналъул гӀумруялде щолел рукӀараб заманалда, лъималазул нусго сон букӀине бегьулаан]; амма нусго соналъул мунагьчи [нусго соналъул гӀумруялъул хадусел соназда] нагӀана кьурав вукӀина. [ЦӀияб ракь гӀуцӀулеб мехалда холел гьел «Аллагьасде божилъи гьечӀел гӀадамазул хӀалаклъиялъул» гьоркьор руго. Петр 2, 3:7.] Гьез рукъзал рала ва гьезулъ рукӀуна; гьез цӀолбол ахал лъола ва гьезул пихъ кванала. Гьез бараб рукъ цогидас чӀезе букӀинаро; гьез лъураб ахалъул пихъ цогидас кваназе букӀинаро. Дир халкъалъул къоял гъветӀул къоял гӀадин руго [гӀумруялъул гъветӀ, Септуагинтаялда], ва Дица тӀаса рищараз жидецаго квералдалъун гьабураб хӀалтӀул пихъ рикӀкӀен гьечӀеб заманалда рохалида кванала.»58
GSAM 53.1Езекил аварагас заманалъул халатаб нухалъул ахиралде, хварал рахъинариялде валагьула. Гьесул кӀалди БетӀергьанас абула: «Балагье, Дир халкъ! Дица нужер хабал рагьила, нуж хабаздаса рахъинарила, ва Израилалъул ракьалде рачине руго.»59
GSAM 53«Гьес нилъер къварилъи борчана»
GSAM 53.2Рохалил хабар бицарав Ишая аварагасда, гӀадамазул хӀакъалъулъ Хвасаргьарухъанасде тӀаде щолеб имтихӀан, гӀазаб ва хвел дагьабги тӀубан загьир гьабуна. Аварагас суал кьола: «Лъица нилъер хабар божун кквеб? БетӀергьанасул квер лъие загьир гьабураб? Гьев Гьесул цебе мацӀцӀаб цӀул гӀадин, ва бакъвараб ракьалъул рахӀ гӀадин кӀудияв лъугьина. Гьесул къагӀидаги берцинлъиги гьечӀо; нилъеда Гьев вихьараб мехалда, Гьесде рекӀел хьул бачӀине гьесул берцинлъи гьечӀо. ГӀадамаз Гьев къимат гьечӀев ва рехун терав чиялъун рикӀкӀуна; Гьев къварилъиязул, гӀазабалъул тамах лъарав чи вуго. Нилъеда Гьесдаса гьумер бахчулеб гӀадин букӀана; Гьев къимат гьечӀевлъун рикӀкӀана, нилъеца Гьесул къимат гьабичӀо. ХӀакъикъаталда, Гьес нилъер гӀазаб борчана, нилъер къварилъи бачана; нилъеца Гьев Аллагьас гӀазаб кьурав, карарав ва зулмуялда вугевлъун рикӀкӀана. Амма нилъер мунагьазул хӀасилалда Гьесде ругъун ккана, нилъер квешлъабазул хӀасилалда Гьев гъанкъана. Нилъее рекъел кьолеб тамихӀ Гьесда тӀад букӀана, ва Гьесул ругъназдалъун нилъ сахлъана.»60
GSAM 53.3ГӀадамазги аварагасги суал кьезе бегьулаан: гьал гӀажаибал ишал дир гӀумруялъул къоязулъ лъугьинел ругищ? Жаваб гьадинаб букӀине букӀана: гьанже гьел лъугьинаро; гьав кӀудияв Хвасаргьарухъан вачӀиналъул заман жеги щвечӀо. Амма аварагас абула: «Дур беразда Пача Жиндир берцинлъиялда вихьила; гьез рикӀкӀада бугеб ракь бихьила.»61
GSAM 54Даниялил авараглъабаз бачӀунеб заман загьир гьабула
GSAM 54.1Амма Даниял аварагасул кӀалди БетӀергьанас Жиндир халкъалъе, Жиндир абадияб пачалихъ гӀуцӀизегӀан цебесеб нахъе лъугьине ва хӀукум гьабизе бугел пачалихъазул хӀакъалъулъ лъай кьезе байбихьана. Жеги цебе лъугьине букӀараб цо ишалдаса МасихӀ хӀакъикъаталда вачӀиналде ва Гьев чӀвайдалде бугеб хасалъараб заманги Гьес загьир гьабуна. Навуходоносорил макьил магӀнаялъ загьир гьабуна: дуньялда хӀукум гьабизе бугел ункъго пачалихъалъул къуватги кӀудияблъиги меседил, гӀарцул, пахьул ва маххул къимат дагьлъулеб къагӀидаялда дагьлъизе буго. Ахиралда биххараб, ратӀалъараб пачалихъазул хӀал, хӀарщгун жубараб маххул биххизе бигьалъиялда релълъине буго. Гьел пачалихъал риидал хъарил хъалалъул бичӀчӀан гӀадин лъугьун, гьезие бакӀги хутӀичӀого, гьезул хӀалаклъиялдаса хадуб зобалъул пачалихъ бачӀине букӀана, ва Аллагьасул пачалихъалъ тӀолабго ракь цӀезе букӀана.
GSAM 54.2Гьелдаса хадуб, анкьабилеб бетӀералъул цебетӀамиялда, ункъго кӀудиял жанавар гӀаламаталъун рихьизарун, гьебго жо цӀидасан бицуна, ва гьал пачалихъазул цогидал рахъалги рихьизарула. Гьаб бетӀералда, ункъабилеб пачалихъ анцӀго бутӀаялде бикьаралдаса хадуб, гьезул лъабго биххизабун яги жиндир хӀукумуялде рачун, тӀолаздаго тӀад рухӀалъул хӀакимлъун чӀезе бугеб «гӀисинаб лълъаралъул» къуваталъул нух ва хӀалтӀи бицун буго. Гьаб папаясул хӀукум, ункъабилеб пачалихъалъул бикьараб ва биххизе бигьаяб хӀалалда, 1260 соналъ хутӀизе буго. Гьедин, МасихӀица Жиндир Эменасдаса пачалихъ босун, гьеб ТӀадегӀанасул мукъадасазе кьолеб заманалде щвезегӀан лъугьинел ишал загьир гьаруна. Гьеб пачалихъалъ ахиралда тӀолабго ракьалда хӀукум гьабила, ва абадиялъ чӀела.
GSAM 552300 къо
GSAM 55.1Даниялил микьабилеб бетӀералда, чахъуялъул, цӀцӀалъул ва «цӀакъ кӀудияб лъугьараб гӀисинаб лълъаралъул» ЦебетӀамиялдалъун, авараг цоги нухалъ заманалъул ахиралде вачуна. 13 ва 14 аятазда гьесул кӀвар судалде щвезегӀан бугеб заманалде — 2300 къоялде — буссинабуна. Гьеб цӀакъ халатаб заман букӀана, ва аварагасда гьедин бичӀчӀана; малаикас гьесда лъазабуна, гьеб ЦебетӀами тӀубазе жеги гӀемерал къоял ругилан. Къоял байбихьулеб заман жеги лъазабун букӀинчӀо. Гьединлъидал гьес бетӀер гьал рагӀабаздалъун лъугӀизабула: «Дун ЦебетӀамиялда гӀажаиблъана; амма лъиданиги гьеб бичӀчӀичӀо.»
GSAM 55МасихӀихъе щвезегӀан лъабкъогоялда анцӀго анкь
GSAM 55.2ИчӀабилеб бетӀералда Даниялил гьариялъе жаваб кьезе, гьесие лъайги гӀакълуги кьезе малаик вачӀиналъул бицуна. Гьес Даниялда лъабкъогоялда анцӀго анкьалъул заманалъул хабар кьуна. Гьал соназул анкьазул лъабкъогоялда ичӀго анкь [нилъеда абухъе, «анкьал» абун буссинабураб «шевуим» рагӀул магӀна гьеб буго] МасихӀихъе щвезегӀан рукӀине ругоан. Гьеб заман байбихьизе букӀараб кьучӀ — «Ерусалим цӀигьабизе ва базе амру» — жеги кьун букӀинчӀо. Суал бахъуна: Даниялда гьел лъабкъогоялда ичӀго анкь киналъухъ лъугӀилеллъи кин лъазе бегьулеб? АнцӀила кӀиабилеб бетӀералда заманалъул суал цоги нухалъ балагьула, ва гьесул «Гьал ишазул ахир кинаб букӀинеб?» абураб суалалъе, жиндир нухда ине абун жаваб щола, щайгурелъул гьел рагӀаби, «гӀакъилазда бичӀчӀизе» бугеб «ахирисеб заманалде щвезегӀан рахун ва мугьру чӀван» руго.
GSAM 55.3Щаклъи гьечӀого, заманалъул гьаб суал чапар Петрил гьал рагӀабаздаги хурхун буго: «Нужехъе бачӀине букӀараб рахӀмуялъул авараглъи бицарал аварагзабаз гьаб хвасарлъиялъул хӀакъалъулъ кӀвар кьун гьикъулаан ва цӀех-рех гьабулаан. Гьезулъ бугеб МасихӀил РухӀалъ МасихӀил гӀазабги, гьелдаса хадуб бачӀине бугеб щухӀратги цебеккун нугӀлъун бицараб мехалда, гьелъ кинаб заман ва кинаб къагӀидаялъул заман бихьизабулеб букӀарабали лъазе гьез цӀех-рех гьабулаан.»62
GSAM 56Аллагьасде божилъи гьечӀезул къисмат
GSAM 56.1Басрияб КъотӀиялъул ахирисев авараг Малахица квешазул ахирисеб хӀалаклъиялъул ракӀ тӀиритӀизабулеб баян тола: «Балагье, печь гӀадин бухӀулеб къо бачӀунеб буго. ТӀолалго чӀухӀарал ва тӀолалго квешлъи гьабулел бичӀчӀан гӀадин лъугьина. БачӀунеб къоялъ гьел бухӀила, — абула Лъашкаразул БетӀергьанас, — гьезул рахӀги цӀулги хутӀизабиларо. Амма Дир цӀаралдаса хӀинкъулел нужее РитӀухълъиялъул Бакъ бахъина, жиндир тӀансада сахгьаби бугеб; нуж къватӀире рахъина ва бокьоб ругел бачал гӀадин кӀудиял лъугьина. Нужеца квешал хӀатӀикь гьарила; Дица гьаб жо гьабулеб къоялъ гьел нужер хӀатӀазда гъоркь рахъу лъугьина, — абула Лъашкаразул БетӀергьанас.»63
GSAM 56.2Хвасар гьариялъул планалъул гьадигӀемерал рахъал загьир гьарулел гьал тӀолалго ишал, Израилазухъ бугеб Басрияб КъотӀиялда хъван рукӀиналъ, РагӀи кӀвар кьун цӀалулезда рагӀи кьурав гьав наслуялъул чи вачӀиналъул заманалде жиде рачӀунел рукӀин бихьараб ва бичӀчӀараб мехалда, гьезул рекӀел цӀикӀкӀараб хьул кин кӀудияб букӀараб! ГӀемерисел гӀадамаздаги, хӀатта щибаб Шамат къоялъ синагогабазда Мукъадасал Хъвай-хъвагӀаял цӀалулездаги, рагӀул магӀна бичӀчӀичӀо (Чапаразабазул ишал 13:27). Амма РухӀалъул нухмалъиялда гъоркь Мукъадасал Хъвай-хъвагӀаязулъ хӀакъикъаталда цӀех-рех гьабурал, Аллагьасде божарал, лъай бокьулел гӀадамаз, щаклъи гьечӀого, гьаб заманалда чапар ЮхӀанаца гьабухъе, рекӀелъан гьарулаан: «ВачӀа, БетӀергьан ГӀиса, ва хехго вачӀа».
Notes
- Притчи 13:12. ↩
- Аггей 2:6-7. ↩
- Еврейяз 12:26-28. ↩
- Исаия 28:13. ↩
- Притчи 4:18. ↩
- Бытие 4:1. ↩
- Еврейяз 11:4. ↩
- Бытие 4:25. ↩
- Бытие 5:29. ↩
- Бытие 9:1; 10:9-10. ↩
- Бытие 13:15-17. ↩
- Еврейяз 11:8. ↩
- Еврейяз 11:10. ↩
- Бытие 15:13-15. ↩
- Еврейяз 11:19. ↩
- Галатияз 3:16. ↩
- Галатияз 3:8. ↩
- Бытие 28:13, ↩
- Бытие 49:10. ↩
- Исход 1:8; Деяния 7:18, ↩
- Еврейяз 11:23. ↩
- Балагье Иосиф Флавийил «Еврейзабазул некӀсиял ишал», 2-абилеб тӀехь, 9-абилеб бетӀер, 7-абилеб абзац; «Авараглъиялъул РухӀ», 1-абилеб том, 165, 166 гьумерал. ↩
- Деяния 7:25. ↩
- Числа 24:17. ↩
- Еврейяз 11:12-13. ↩
- Числа 14:21. ↩
- Аввакум 2:14. ↩
- Исход 25:40; 26:30; 27:8; Деяния 7:44. ↩
- Еврейяз 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Еврейяз 10:1, ↩
- Деяния 13:19-20. ↩
- Второзаконие 4:6-7. ↩
- 1 Самуил 8:7. ↩
- 1 Самуил 8:5. ↩
- 1 Самуил 8:19-20. ↩
- Осия 13:9-11. ↩
- Езекил 21:25-27. ↩
- Миха 4:8. ↩
- Забур 89:27-29, 36, 37. ↩
- Ишая 9:6, 7. ↩
- Дунья гӀуцӀи 5:24. ↩
- Ягьудиязухъе 11:5. ↩
- Пачаби 2, 2:11, 12. ↩
- Ягьуда 14, 15. ↩
- Айюб 19:23-27. ↩
- Заманазул хабарал 1, 29:23. ↩
- Чапаразабазул ишал 2:30, 31. ↩
- Забур 110:1. ↩
- Ишая 7:14. ↩
- Матфей 22:42-45; Забур 110:1. ↩
- Ягьудиязухъе 1:8, 9. ↩
- Миха 5:2. ↩
- Пачаби 1, 8:10, 11. ↩
- Заманазул хабарал 2, 7:12. ↩
- Хаггай 2:9. ↩
- Ишая 11:1-4. ↩
- Ишая 25:6-9. ↩
- Ишая 65:17-22. ↩
- Езекил 37:12. ↩
- Ишая 53:1-5. ↩
- Ишая 33:17. ↩
- Петр 1, 1:10, 11. ↩
- Малахи 4:1-3. ↩