Chapit 14 — Pòt ki Fèmen an
GSAM 214.1"Pandan yo t al achte, lemarye a rive; epi sa yo ki te pare yo antre avè l nan fèt maryaj la: epi pòt la te fèmen."1
GSAM 214.2Vini Lemarye a ki prezante nan parabòl sa a se pa vini Kris la sou tè a, men se pou maryaj la. Maryaj la se yon evènman ki fèt anvan vini Senyè a. Li eksprime nan Levanjil Lik la konsa: "Kenbe ren nou mare, ak lanp nou limen; epi rete pare tankou moun k ap tann mèt yo, lè l ap retounen sot nan maryaj; pou lè l rive epi l frape, yo ka ouvri pou li tousuit."2
GSAM 214Resevwa yon Wayòm ki Rele Maryaj
GSAM 214.3Vini lemarye a nan maryaj la reprezante nan Danyèl 7:13, 14, kote Kris vini jwenn Papa a pou l resevwa wayòm li a. Nan tan lontan, lè yon wa te vini nan kapital peyi li pou l te resevwa twòn li ak wayòm li, yo te rele sa yon maryaj. Evènman sa a—resevwa kapital la kòm lamarye a—yo te selebre l ak tout ponp ak bèlte yon vrè maryaj. Se konsa, lè Kris resevwa wayòm li nan men Papa a ki nan syèl la, yo di li marye ak lamarye li a—Nouvo Jerizalèm nan (Revelasyon 21:9); e se sa yo rele nan parabòl la "maryaj la."
GSAM 214.4Apre fen ven-twa san jou yo, 22 Oktòb 1844, pèp Advantis la, ki te konpare evènman nan eksperyans yo ak reyalite ki gen rapò ak yon maryaj nan Lès, te di, "Kris la antre nan maryaj la." Lè yo te resevwa yon limyè pi klè sou nati evènman ki te gen pou fèt nan fen ven-twa san jou yo, lafwa pèp Advantis la te suiv Kris la nan travay li te antre fè a; konsa, pa lafwa, yo te "antre avè l nan maryaj la."
GSAM 215"M ap Retounen"
GSAM 215.1Nan yon vizyon Madmwazèl Harmon te resevwa an 1845, sou Kris k ap soti nan premye apatman sanktyè selès la pou l ale nan dezyèm nan, nou jwenn pawòl sa yo: "'Tann isit la; m ap ale kay Papa m pou m resevwa wayòm nan; kenbe rad ou yo san tach, epi nan yon ti moman m ap retounen sot nan maryaj la pou m vin chèche w.' Lè sa a, yon charyo ki te kouvri ak nyaj, ak wou ki te tankou dife k ap flanbe, antoure ak zanj, vin kote Jezi te ye a. Li monte nan charyo a, epi yo pote l nan kote ki pi sakre a, kote Papa a te chita a."3
GSAM 215Mizèrikòd Apre Pòt la Fèmen
GSAM 215.2Pòt ki fèmen nan parabòl sa a sanble fè referans ak yon evènman ki rive anvan reyèlman vini Pitit Lòm nan sou nyaj syèl la; paske apre pòt la fin fèmen, lòt vyèj yo vini frape, epi yo di yo pou yo "veye" paske yo pa konnen ni jou ni lè li pral vini an. Anplis, pòt sa a fèmen apre vyèj saj yo fin antre ak Lemarye a nan maryaj la.
GSAM 215.3Sanble, dapre langaj ki itilize nan parabòl vyèj sa yo, apre yo fin antre nan maryaj la, gen toujou yon opòtinite pou menm vyèj "sòt" yo fè yon preparasyon ki akseptab pou rankontre Lemarye a. Yo resevwa lòd pou yo "veye." Veye ak tann se karakteristik ki konekte ak vrè preparasyon pou rankontre Senyè a. Kidonk, li sanble ke mizèrikòd pa retire lè pòt la fèmen nan parabòl sa a.
GSAM 215Se pa Pòt Lik 13:25-28 la
GSAM 215.4Nan tan lontan, te gen erè ki te fèt kote yo te konfonn pòt ki pale de li nan parabòl sa a ak pòt yo mansyone nan Lik 13:25-28, ki di konsa, "Lè mèt kay la fin leve, epi l fin fèmen pòt la, epi nou kòmanse rete deyò, ap frape nan pòt la, pandan n ap di: Senyè, Senyè, ouvri pou nou; epi l ap reponn nou, li va di nou: Mwen pa konnen nou ki kote nou soti.... Ale lwen mwen, nou tout ki pratike mechanste. Ap gen kriye ak manje dan, lè n ap wè Abraram, Izarak, Jakòb, ak tout pwofèt yo nan wayòm Bondye a, epi nou menm nou jete deyò." Li parèt aklè nan pawòl sa yo ke lè pòt sa a fèmen, sò moun ki rete deyò yo deside. Wayòm Bondye a vin rive lè sa a; paske y ap wè moun ki sove yo nan wayòm nan. Okontrè, nan parabòl vyèj yo, Senyè a poko rive nan wayòm li a, men li ale jwenn Papa l pou l resevwa wayòm li a.
GSAM 216Yon Pòt ki Fèmen nan Sèvis Tipik la
GSAM 216.1Moun ki te suiv Kris la nan travay li pa mwayen lafwa, apre fen peryòd ven-twa san jou a—22 Oktòb 1844—te wè ke lè jou ekspyasyon an te rive nan sèvis tipik la, gran prèt la te fèmen pòt chanm deyò a epi li te louvri pòt ki mennen nan kote ki pi sen an, pou l te al fè travay li pou efase peche yo te konfese nan sanktyè a; epi ke menm jan an tou, Kris, granprèt nou an, te fèmen pòt chanm deyò tanp syèl la, epi l te louvri chanm kote yo te wè "lach testaman li a."4
GSAM 216Kiyès ki te nan Erè?
GSAM 216.2Nan epòk sa a, te gen kèk pami kwayan Advantis yo ki potko resevwa yon limyè klè sou sèvis Kris la nan sanktyè a, paske atansyon yo potko vin atire sou mesaj twazyèm zanj lan. Yo te fè erè lè yo te melanje pòt deyò sanktyè sa a ak pòt ki te fèmen nan Lik 13:25-28 la. Sepandan, moun sa yo pa t Advantis Setyèm Jou. Men, nou pral eseye montre kiyès yo te ye, kijan doktrin sa a te pran nesans, ak ki sikonstans ki te mennen nan konklizyon sa yo.
GSAM 217.1Pèp ki te separe tèt yo de legliz nominal yo anba pwoklamasyon mesaj adven an, ansanm ak moun yo te separe de yo konsa, yo adrese yo nan temwayaj pou senkyèm ak sizyèm legliz nan sèt legliz Revelasyon an. Avètisman pou senkyèm legliz la, legliz Sardis la, di konsa: "Sonje donk kijan ou te resevwa ak tande, epi kenbe fèm, epi repanti. Kidonk, si ou pa veye, m ap vini sou ou tankou yon vòlè, epi ou pap konnen nan ki lè m ap vini sou ou."5 Nan langaj sa a li klè ke moun yo te adrese konsa te tande pwoklamasyon sou vini Senyè a. Yo te deklare yo te resevwa li, men kounye a yo t ap pare pou renonse li.
GSAM 217Legliz Filadèlfi a
GSAM 217.2Legliz Filadèlfi a, sizyèm eta legliz levanjil la, se pwochen ki mansyone. Legliz sa a reprezante pèp ki te soti anba pwoklamasyon premye ak dezyèm mesaj Revelasyon 14 yo. Se pou legliz sa a Senyè a di: "Men, m ap vini vit: kenbe fèm sa w genyen an, pou pèsonn pa pran kouwòn ou."6 Yo pale avèk yo ankò nan pawòl sa yo: "Bagay sa yo se sa moun ki sen an di, moun ki veritab la, moun ki gen kle David la, moun ki ouvri epi pèsonn pa ka fèmen; ki fèmen epi pèsonn pa ka ouvri: Mwen konnen zèv ou yo: gade, mwen mete devan ou yon pòt ki louvri, e pèsonn pa ka fèmen l; paske ou gen yon ti fòs, ou kenbe pawòl mwen, e ou pa nye non m."7
GSAM 217Ki sa ki Pòt Fèmen nan Parabòl sa a?
GSAM 217.3Kisa nou dwe konprann pa pòt ki ouvè ak pòt ki fèmen nan ekriti nou sot site a? Nou panse yon repons satisfèzan pou kesyon an ka jwenn nan eksplikasyon ki akonpaye tèks la: Pandan te gen moun pami Advantis yo ki te resevwa yon limyè avanse, e ki t ap anseye ke Sovè a te chanje sèvis li soti nan premye apatman an pou l ale nan dezyèm apatman sanktyè selès la, e ki t ap prezante kòrèkteman kesyon pòt ki louvri ak pòt ki fèmen an bay moun ki t ap koute, yon lòt gwoup te opoze ak verite sa a, e yo t ap eseye etabli lafwa nan doktrin ki di pòt ki louvri a te fèmen, epi pòt ki fèmen an te louvri. Nan fè sa, yo t ap mete obstak sou wout la, oswa anpeche travay sèvitè Senyè yo isit sou tè a. Pòt sanktyè syèl la ouvri ak fèmen pa pouvwa Kris la—"Li menm ki ouvri, e pèsonn pa ka fèmen." Nan adrès pou legliz Filadèlfi a, moun ki kenbe fèm, ki kenbe pawòl la, epi ki pa nye non li, ranpòte yon viktwa ki louvri yon pòt pèsonn pa ka fèmen. Sa san dout refere a pòt ki pèmèt yo rive jwenn pèp la, yon pòt ke moun, aparaman (jan n ap wè sa), te rive fèmen nèt; men kòm yon rekonesans pou fèmte yo, Senyè a mete devan moun ki fidèl yo yon "pòt ki louvri" ke pèsonn pa ka fèmen.
GSAM 218Yon Pòt pou Pale
GSAM 218.1Anpil egzanp yo bay nan Ekriti yo kote yo itilize yon pòt nan sans sa a. Pòl, nan lèt li te ekri Korentyen yo, di, "Yon gwo pòt ki efikas louvri pou mwen, e gen anpil advèsè."8 Yon lòt fwa ankò, nan dezyèm lèt li te ekri Korentyen yo, li di, "Lè m te rive Twoas pou m te preche levanjil Kris la, e yon pòt te louvri pou mwen nan men Senyè a, mwen pa t jwenn repo nan lespri m, paske m pa t jwenn Tit, frè m nan."9 Li te fè yon demann tou bay Kolosyen yo konsa: "Kontinye nan lapriyè, epi veye nan lapriyè sa a ak remèsiman; pandan n ap priye tou pou nou, pou Bondye ta louvri nou yon pòt pou nou pale, pou nou pale mistè Kris la, pou ki mwen menm tou m nan prizon."10
GSAM 218.2Soti nan ekriti sa yo, li parèt ke ouvèti pou pwoklamasyon verite a rele pòt ouvè; e dapre pawòl yo te di Legliz Filadèlfi a, li sanble ke lè yo te rele pèp sa a pou l soti, moun t ap fè gwo efò pou fèmen pòt pawòl la kont yo. Pandan legliz Filadèlfi a t ap pase nan eprèv la, pandan l te kenbe fèm nan "pawòl" li ak "non" li, pawòl Senyè a pou yo se te, ke li t ap mete devan yo yon pòt ki ouvè ke pèsonn pa t kapab fèmen.
GSAM 219Sitiyasyon an apre 22 Oktòb 1844
GSAM 219.1Kòm dosye a devan nou jan pawòl pwofesi yo deklare l, an nou fè yon retrospektiv sou sitiyasyon an pandan evènman yo t ap dewoule. Jan sa te deja prezante, jiska Avril 1844, legliz yo te ouvè pou pwoklamasyon mesaj adven an, apèl pou travayè yo te pi plis pase sa predikatè vivan yo te kapab founi. Apre desepsyon an, nan prentan 1844, moun ki pa t anbrase doktrin nan ak tout kè yo te kòmanse opoze l. Lè, nan ete 1844, mesaj dezyèm zanj nan Revelasyon 14 la ak "kri mwatye lannuit" la (Matye 25) te pwoklame, te leve pi gwo pèsekisyon kont moun ki te toujou oze afime lafwa yo nan pwòch vini Senyè a. Opozan sa yo te chèche pa divès mwayen pou yo te mete sijè a sou kote, epi nan tout fason posib pou yo te anpeche travay moun ki te toujou ap pwoklame "lè jijman l rive." William Miller te di konsènan opozisyon sa a, "Se sa ki pi ennatirèl e pi ineksplikab." Opozisyon an te tèlman fò toupre fen peryòd ven-twa san jou a, ke Geo. Storrs te di konsènan sa, "Nou fini ak legliz nominal yo ak tout mechan yo, sof nan mezi kri sa a ka afekte yo."
GSAM 219.2Apre peryòd la te fini, pandan opozisyon ak mokri moun mechan yo te vin de fwa, twa fwa pi fò, William Miller te di konsènan sitiyasyon an, "Nou fin fè travay nou nan avèti pechè yo, epi nan eseye reveye yon legliz ki te rete nan fòmalite. Bondye, nan pwovidans li, fèmen pòt la."11
GSAM 219Dite Kè Pechè yo an Jeneral
GSAM 219.3Konpòtman mond ki konn moke a pa sèlman te fè kè pechè yo vin pi di kont doktrin adven an, men temwayaj moun ki te nan legliz nominal yo se te sa a: "Lè nou sonje kijan ka konvèsyon veritab yo ra, ak impertinans ak dite kè pechè yo ki prèske san parèy, nou prèske san nou pa reflechi nou rele byen fò, 'Èske Bondye bliye fè moun gras? Oubyen èske pòt mizèrikòd la fèmen?'"12
GSAM 220.1Nan men yon lòt travayè, nou li plis toujou sou sitiyasyon an apre fen peryòd pwofetik la: "Lè sa a, li te prèske enposib pou jwenn aksè ak moun ki pa kwè yo, desepsyon 1844 la te tèlman konfonn lespri anpil moun, e yo pa t vle koute okenn eksplikasyon sou zafè a."13
GSAM 220Tout Pòt pou Rive Jwenn Moun ki pa Kwè yo Fèmen
GSAM 220.2Yon kondisyon konsa te sanble, pou yon ti tan, li te fèmen pòt pou rive jwenn nenpòt moun, eksepte sila yo ki te toujou kenbe lafwa ak espwa yo fèm nan vini byento Kris la. Kòm pòt pawòl la te parèt konplètman fèmen, e pèp Advantis la te wè ke te gen yon pòt ki fèmen nan parabòl la ki te aplike nan eksperyans yo, nou ka wè fasilman kijan yo te rive nan konklizyon ke pa t gen plis mizèrikòd pou pechè yo: oswa, jan kèk te di l la, ke "pòt mizèrikòd la te fèmen," sitou si yo te panse pòt ki fèmen nan parabòl sa a ak pòt ki fèmen nan Lik 13 la se te menm pòt la. Si pèp la te refize tande nèt, konsa yo te fè kè yo vin di, kòman yo te ka konvèti?
GSAM 220Kiyès ki te Premye Anseye Fo Pòt ki Fèmen an?
GSAM 220.3Kounye a, kesyon an poze: Ki moun ki te kòmanse anseye doktrin "pa gen mizèrikòd pou pechè" a? kiyès ki te kwè l? e kiyès ki te rejte l? Kòm repons pou premye kesyon an, n ap atire atansyon sou rapò yon vizit J. V. Himes te fè nan eta Maine nan prentan 1845. Men sa l di:—
GSAM 220.4"Frè Joseph Turner ak lòt moun te soutni ke nou te nan gran Saba a—ke sis mil ane yo te fini—kidonk, okenn Advantis pa t dwe fè okenn travay manyèl ankò. Dapre yo, si yo te fè sa, sa t ap sètènman mennen nan destriksyon final yo.
GSAM 220.5"Pandan yo t ap rete nan pozisyon oisivite sa a konsènan travay manyèl nan zafè latè, yon nouvo limyè, jan yo te panse, te klere sou lespri Frè Turner, sètadi, ke Lemarye a TE VINI—ke li te vini dizyèm jou setyèm mwa ane jwif ki sot pase a—ke maryaj la te fèt lè sa a—ke tout vyèj yo lè sa a, nan yon sans, te antre avè l nan maryaj la, epi pòt la te fèmen!—okenn nan yo pa t ka pèdi, e okenn ki te deyò pa t ka sove. Se konsa tout zafè espirityèl gwo glòb sa a te fini."14
GSAM 221Kiyès ki te Opoze ak Fòs Teyori Fo a?
GSAM 221.1Pastè Turner te kòmanse anseye doktrin "pa gen plis mizèrikòd" li a nan Paris, Maine, epi pandan yon ti tan li te gen yon bon kantite moun ki te swiv li nan zòn sa a. Kòm te gen yon pòt fèmen nèt pou rive jwenn moun ki pa t Advantis yo, kit yo te deklare tèt yo kretyen, kit yo pa t fè sa, anpil moun te vin panse menm jan ak Turner sou sijè a yon fason ki natirèl.
GSAM 221.2Pou pa gen malantandi sou tèm Advantis la, n ap rele pèp sa a depi kounye a Advantis Premye Jou; e se anpil nan klas sa a ki t ap aksepte opinyon Mesye Turner yo. Yo potko wè ni tande verite sou Saba a, ni yo potko tande mesaj twazyèm zanj lan. Se de moun sa yo Madan White pale konsa nan youn nan piblikasyon li yo:—
GSAM 221.3"Apre tan espwa a te pase an 1844, Advantis yo te toujou kwè ke vini Sovè a te toupre anpil; yo te panse ke yo te rive nan yon moman enpòtan, e ke travay Kris la kòm entèmedyè pou lèzòm devan Bondye te sispann. Apre yo te fin bay avètisman sou jijman ki t ap pwoche a, yo te santi travay yo pou mond lan te fini, epi yo te pèdi chay yo te genyen pou delivrans pechè yo, pandan mokri plen odas ak blasfèm moun ki san Bondye yo te parèt pou yo tankou yon lòt prèv ke Lespri Bondye a te retire kò l devan moun ki te rejte mizèrikòd li yo. Tout bagay sa yo te konfime yo nan kwayans ke peryòd esè a te fini, oswa, jan yo te di l la, 'pòt mizèrikòd la te fèmen.' Jan nou te di sa deja, Advantis yo te ini pou yon ti tan nan kwayans ke pòt mizèrikòd la te fèmen."15
GSAM 222.1Nan sitasyon sa a, Madan White eksprime pozisyon Advantis Premye Jou yo te pran. Li pa menm fè konprann ke li te kwè sa. Jan nou te montre sa pi wo a, se Joseph Turner ki te anseye doktrin sa a an premye, nan Paris, Maine. Madam White (ki te Madmwazèl Harmon lè sa a) te rankontre Joseph Turner nan kote ki mansyone pi wo a nan kòmansman prentan 1845, epi li te tande l deklare doktrin li a ki te di "pa gen plis travay manyèl pou Advantis yo, epi pa gen plis mizèrikòd pou pechè yo," epi li te di l klè ke li t ap "anseye yon fo doktrin; ke te toujou gen mizèrikòd pou pechè yo, ak pou moun ki pa t rejte laverite a ak tout konpreyansyon yo."
GSAM 222Opozisyon ak Teyori "Pa Gen Mizèrikòd" a
GSAM 222.2J. N. Andrews, ki te rete nan Paris, Maine, an 1844 ak 1845, e ki te byen okouran de konpòtman moun yo la, osi byen ke sa Joseph Turner, ki te anseye pa t gen plis mizèrikòd pou pechè yo, di konsènan pozisyon Madmwazèl Harmon sou sijè a nan epòk sa a, "Olye pou vizyon yo te mennen yo adopte opinyon sa a, yo te korije moun ki te toujou kenbe l sou sa."16
GSAM 222.3Madmwazèl Harmon te fè yon dezyèm vizit nan Paris, Maine, nan ete 1845. Konsènan vizit sa a, m ap site Madan Truesdail, ki te abite Paris nan epòk sa a. Li di:—
GSAM 222.4"Pandan vizit Madmwazèl Harmon nan Paris, Maine, nan ete 1845 la, mwen te rakonte l tout detay sou yon chè zanmi m ki te gen yon papa ki te anpeche l vini nan reyinyon nou yo, kidonk li pa t janm rejte limyè a. Li te reponn ak yon souri, 'Bondye pa janm montre m ke pa gen delivrans pou moun konsa. Se sèlman moun ki te gen limyè verite a prezante devan yo epi ki te rejte l ak konesans yo.'"17
GSAM 222.5Li pale tou sou yon twazyèm vizit Madmwazèl Harmon te fè Paris an 1846, konsa:—
GSAM 222Yon Lòt Repwòch Kont Teyori Fo a
GSAM 222.6"Yon lòt okazyon ki merite mansyone se te yon vizyon yo te bay an 1846, nan Paris, Maine. Yo te montre Madmwazèl Harmon ke lè Satan pa t kapab anpeche moun ki gen bon kè yo fè tout devwa yo, li t ap itilize tout ladrès li pou pouse yo depase devwa yo. Yon sè ki te bon te konn ap di legliz yo ke Bondye te rejte yo paske yo te rejte mesaj ki te soti nan syèl la pou sove yo. Sè Harmon te wè pa gen okenn verite nan mesaj li a, paske te gen anpil moun nan legliz yo ki t ap toujou aksepte verite a; ke bon zanj yo t ap toujou al travay pou nanm yo nan legliz sa yo, e lè yo te fè sa, yo [zanj yo] t ap kite sè sa a, ak mesaj li a [sa vle di mesaj "pa gen pitye" li a], deyò pòt la."18
GSAM 223Pa gen Kontradiksyon
GSAM 223.1Kòm gen moun ki trè zele k ap eseye pwouve ke Madan White te konn anseye teyori "pa gen plis mizèrikòd pou pechè yo," men kounye a li anseye lekontrè, m ap prezante temwayaj moun ki te konnen travay li depi 1845, konsènan efò li te fè pou konvèsyon pechè yo. Sa ki annapre a se yon deklarasyon Ira Abbey, ki soti Brookfield, nan Konte Madison, Eta Nouyòk:—
GSAM 223.2"Ant ane 1846 ak 1850, Frè ak Sè White te vin lakay nou, epi yo te gen anpil zèl pou timoun yo ak moun ki pa t rejte laverite a. Yo te travay pou nanm ki pa t konvèti yo, e mwen pa janm sonje m tande Sè White di pa t gen okenn espwa pou moun ki te fè bak yo ak moun ki pa t rejte laverite a."19
GSAM 223Temwayaj Advantis Premye Jou a
GSAM 223.3Kanta sa Advantis Premye Jou New England yo konnen sou doktrin pòt ki fèmen nèt la, men yon lèt k ap temwaye:—
GSAM 223.4"Soti 5 pou rive 9 Out 1891, mwen te fè yon deba ak Pastè Miles Grant, nan Brookston, yon vil ki gen anviwon 30,000 abitan. Deba a te fèt nan gwo tant la, e se Mesye John Barbour, ki te yon fwa prezidan konsèy vil la, ki te prezide l. Vil sa a a anviwon ven mil de Boston. Deba a te sou kesyon Saba a, men Mesye Grant te eseye rale nan deba a kesyon eksperyans Sè White nan travay sa a. Li te akize ke 'yo te montre li, depi lontan, an 1844, ke peryòd esè a te fini, e pa t gen plis mizèrikòd pou pechè yo.'"
GSAM 224.1"Pou m reponn, mwen te di l ke Advantis Premye Jou yo te pran pozisyon sa a, prèske tout ladan yo, nan yon moman, anvan nou te separe avèk yo, e ke olye Madan White te favorize pozisyon an ditou, youn nan premye bagay yo te montre l se te ke pozisyon sa a te 'fo,' e ke te toujou gen mizèrikòd pou pechè yo. Mwen te di, 'Sa se laverite, e Pastè Grant konnen sa.' Lè m te di sa, anpil nan pèp Advantis Premye Jou yo ki te devan m [klas sa a te konstitiye yon gwo pòsyon nan tant la ki te plen] te fè siy wi ak tèt yo fò fò pou dakò ak deklarasyon an. Sifi pou m di ke Pastè Grant pa t mansyone pwen sa a ankò pandan deba a." Siyen "Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6 Desanm 1895."
GSAM 224Madam White Toujou Ap Chèche Sovtaj Pechè yo
GSAM 224.3Ke Madan White te travay pou konvèsyon pechè yo soti 1844 rive jounen jodi a, sa pwouve plis toujou pa reyalite sa yo: Li menm ak Pastè White te fè yon rasanbleman lakay Albert Belden, nan Rocky Hill, Conn., ki te kòmanse 20 Avril 1848. Nan rasanbleman sa a, yo te travay pou kèk moun ki te soti nan mond lan. Pastè White ak madanm li te montre yon enterè espesyal pou nanm sa yo. Sou pwen sa a, n ap bay temwayaj youn nan klas moun sa yo ki te resevwa batèm nan men Pastè White. John Y. Wilcox, k ap ekri depi Kensington, Conn., 22 Fevriye 1891, di:—
GSAM 224.4"Mwen te vin nan verite a nan epòk kote yo te konn fè reyinyon yo nan chanm ki pa t fini nan kay Frè A. Belden an, nan Rocky Hill, Conn. Se gras ak travay Frè ak Sè White mwen te resevwa limyè verite prezan an. Frè White te batize m yon ti tan apre sa. Si se pa te pou ankourajman ak fòs mwen te resevwa nan men yo, mwen pa konnen si m t ap janm oze panse oswa santi ke Senyè a te aksepte m. Yo te enterese anpil pou mwen, e yo te travay pou ede m."
GSAM 225.1Pastè White te di konsènan rankont sa a nan yon lèt li te ekri Stockbridge Howland, nan Topsham, Maine, "Frè Bates te prezante kòmandman yo nan yon limyè ki klè anpil, epi enpòtans yo te souliye ak fòs pa temwayaj ki te gen anpil pouvwa. Pawòl la te gen efè pou ranfòse moun ki te deja nan laverite yo, epi pou reveye moun ki pa t fin deside yo."
GSAM 225Travay pou Pechè yo nan Oswego, N.Y.
GSAM 225.2Nan lane 1849, Pastè James White ak madanm li te travay nan Oswego, N.Y. Nan reyinyon sa yo, Hiram Patch ak yon Madmwazèl Benson, ki te fiyanse, te konvèti pou Bondye ak verite prezan an.
GSAM 225.3Nan mwa Mas 1850, yo te fè reyinyon ankò nan Oswego. Nan jounal Present Truth pou mwa Avril la, Pastè White, pandan l t ap pale de reyinyon sa yo, te di:
GSAM 225.3"Yon travay ki enteresan anpil ap fèt kounye a pami timoun rès la nan vil sa a. Sovtaj yo se te sijè prensipal nan reyinyon nou yo pandan de dènye Saba yo, e Bondye beni nou mèvèy. Verite a te gen yon bon efè sou nou menm osi byen ke sou pitit nou yo. Nan aswè ki te swiv dènye premye jou a, nou te fè yon reyinyon pou benefis espesyal yo, epi Lespri Senyè a te vide sou nou. Tout timoun yo te mete tèt yo atè devan Senyè a, epi yo te sanble santi enpòtans pou yo obeyi kòmandman yo, sitou senkyèm nan, epi pou yo chèche delivrans nan Jezikri. Sa a se te youn nan reyinyon ki pi enteresan mwen te janm temwen."
GSAM 225.4Nan magazin Present Truth pou mwa novanm 1849 la, Pastè White te pibliye yon rapò sou yon kantite moun ki te konvèti epi batize; epi nan dènye nimewo jounal sa a an 1850, gen yon rapò sou yon reyinyon ki te fèt nan Waitsfield, Vt., ak sou prezans Heman Churchill, ki te fèk konvèti soti nan mond lan. Yo pale de li nan atik la kòm "frè." Kòman sa te ka fèt si pa t gen plis mizèrikòd pou pechè yo?
GSAM 226Temwayaj Venteyen Temwen
GSAM 226.1Nan kad sa a, nou bay yon temwayaj ki siyen an 1888, pa venteyen moun, kote chak grenn ladan yo te nan mouvman adven an nan ane 1844 la, e yo te okouran de aparisyon mesaj twazyèm zanj lan. Yo tout te nan mesaj la anvan 1851, e pifò ladan yo te konekte ak Advantis Setyèm Jou yo prèske depi nan kòmansman mesaj la:—
GSAM 226.2"Nou menm, nou ki siyen anba a, ki te byen abitye ak mouvman advantis la an 1844 lè peryòd la te pase, e ki te anbrase tou verite mesaj twazyèm zanj lan depi nan lane 1850, nou siyen non nou ak kè kontan pou deklarasyon ki vin apre a konsènan doktrin pòt ki fèmen an kretyen nan mesaj twazyèm zanj lan te kenbe depi lè mesaj la te parèt jiska dat ki sot mansyone a, e apre sa tou.
GSAM 226.3"Yo te kwè, an amoni ak Revelasyon 3:7, 8 ak lòt ekriti yo, ke nan fen ven-twa san jou ki nan Danyèl 8:14 la, Kris te fèmen travay li nan premye apatman sanktyè syèl la, epi li te chanje ministè li pou ale nan kote ki pi sakre a, epi li te kòmanse travay jijman an, sa ki te chanje relasyon li nan sans sa a ak plan delivrans lan. La a, te gen yon pòt ki te louvri ak yon pòt ki te fèmen.
GSAM 226.4"Yo te kwè ke moun ki te gen limyè klè sou mesaj premye zanj lan, epi ki te vire do bay li, ki te opoze l ak anpil anmè, se Bondye ki te rejte yo. Men, yo pa t kwè ke moun ki pa t gen limyè a oswa moun ki pa t rive nan laj pou yo rann kont anvan 1844, si yo te chèche Bondye ak kè sensè, Bondye t ap rejte yo.
GSAM 226.5"Pandan yo te kwè menm jan ak William Miller ak gran mas Advantis yo touswit apre tan an te pase, ke travay yo pou mond lan te fini, e ke Senyè a t ap vini talè konsa, poutan apre limyè sou sanktyè a ak twazyèm mesaj la te esplike desepsyon yo, yo pa t kwè ke mizèrikòd te fini eksepte pou moun ki te rejte limyè a."
GSAM 227.1Siyen, "J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madan R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madan Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madan L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Madan Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Madan F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Madan Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Madan Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Madan Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Madam Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Madam Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Madam R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Madam Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt."
GSAM 227Yon Vizyon ki Mal Entèprete
GSAM 227.2Yo te fè yon efò pou entèprete yon vizyon Madam White te resevwa nan Topsham, Maine, 24 mas 1849, kòm yon ansèyman sou doktrin erone sa a—pa gen plis mizèrikòd pou pechè yo. Yo te bay vizyon sa a egzakteman lè yo t ap entwodui "frap Rochester yo" (Espiritism). Madam White te wè ke siy ak mèvèy misterye yo ak fo refòmasyon yo t ap ogmante epi gaye. Refòmasyon sa yo pa t refòmasyon ki soti nan erè pou rive nan verite (li pa t di p ap janm gen refòmasyon konsa, men ke kalite yo te montre l kote yo t ap itilize enfliyans imen se te sa yo), men se te soti nan mal pou rive nan pi mal; paske moun ki te deklare yo te gen yon chanjman nan kè yo te sèlman vlope kò yo ak yon rad relijye ki te kache mechanste yon kè mechan. Te gen kèk moun ki te parèt vrèman konvèti, sa ki te pèmèt yo twonpe pèp Bondye a; men si yo te ka wè kè yo, yo t ap parèt nwa tankou tout tan.
GSAM 227.3Lè sa a, li te di: "Zanj ki t ap akonpaye m nan te mande m gade pou soufrans nanm pou pechè yo jan sa te konn ye a. Mwen te gade, men mwen pa t ka wè l; paske tan delivrans yo a gentan pase."20
GSAM 228.1Gen moun ki pretann vizyon sa a te anseye pa t gen plis mizèrikòd pou pechè, men nou mande, Kòman sa te ka fèt lè li te opoze doktrin sa a depi lè Joseph Turner te kòmanse anseye l nan prentan 1845, epi li te toujou ap travay di pou konvèsyon ak delivrans pechè yo?
GSAM 228.2Nan Supplement to Experience and Views, ki te pibliye an 1854, Madan White di, "'Fo refòmasyon' yo pale de yo a gen pou parèt pi klè toujou. Vizyon sa a gen rapò plis espesyalman ak moun ki te tande epi rejte limyè doktrin adven an. Yo lage yo anba gwo twonpri. Moun konsa pap gen 'soufrans nanm pou pechè yo' tankou anvan an."21
GSAM 228.3Opozan yo pretann yo konnen plis sou sa Madan White t ap wè nan vizyon sa a pase li menm. Ann egzamine l yon ti moman an rapò ak vèsyon pa yo a; sètadi, ke li t ap gade kondisyon pechè yo olye de revivantis yo. Konsa, li te gade pechè yo pou l te jwenn yon "soufrans nanm pou pechè yo, men li pa t ka wè l." Kiyès ki janm jwenn yon soufrans nanm pou pechè jis lè l ap gade pechè yo? Men, nou mande, e moun ki mansyone nan temwayaj ki anwo a ki t ap itilize senpleman enfliyans imen ak mesmerism pou fè konvèti, epi ki t ap rele sa travay Lespri Bondye a? Èske opozan sa yo, ki te tèlman anvi montre Madan White te anseye teyori ekstrèm "pòt fèmen" an, pare pou admèt ke revivantis sa yo te moun ki sen, e ke yo t ap fè konvèti ki otantik?
GSAM 228.4Li evidan pou tout lespri onèt ke kategori moun yo t ap adrese nan kontèks sa a se te moun ki te deklare yo gen soufrans nanm sa a, alòske yo te rejte limyè ak verite, epi yo t ap itilize mesmerism pou fè konvèti. Moun konsa pa t ka gen yon vrè soufrans nanm pou pechè yo lè yo menm yo te anba kondanasyon; paske "tan delivrans pa yo [pa yo menm] gentan pase."
GSAM 229.1Apati vizyon Madan White te genyen 24 Mas 1849 la, gen kèk moun ki te eseye tire konklizyon ke li te anseye pa t gen plis mizèrikòd pou pechè; men nou deja montre ke an 1845, nan Paris, Maine, li te anseye ke te gen mizèrikòd pou tout moun ki pa t rejte limyè ak verite a ak konesans epi ak konpreyansyon. Nan yon vizyon li te resevwa nan menm kote a an 1846, yo te montre ke Senyè a te genyen yon "pèp nan legliz yo ki pa t rejte laverite." Pou moun sa yo ki te panse yon lòt jan, yo te bay yon repwòch, ki te di ke zanj Bondye yo t ap toujou travay pou moun sa yo, epi lè yo te travay, moun ki t ap denonse yo a t ap rete deyò.
GSAM 229.2Ankò, an Avril 1848, Pastè White ak madanm li t ap travay nan Rocky Hill, Conn., pou konvèsyon pechè yo. Tout sa demontre ke vizyon 24 Mas 1849 la amonize ak sa yo te bay nan Paris, Maine, an 1846, epi ak chemen sèvitè Bondye sa yo te suiv an Avril 1848.
GSAM 229Yon Fo Revivalis yo Mete an Echèk
GSAM 229.3Premye fwa yo te pibliye vizyon sa a se te nan Connecticut, nan ane 1849. Te gen yon pastè ki t ap travay ak anpil zèl la pou l te jwenn konvèti, li te menm deklare li gen don lang yo. Li t ap eseye gen enfliyans sou ti gwoup moun ki t ap kenbe Saba a nan Rocky Hill. Youn nan moun sa yo, li te rele l yon "cheri sen Senyè a." Pandan li te la, Madan White te gen yon vizyon ki te montre nati twonpe nan travay li a, epi ke "sen cheri" li a t ap suiv yon chemen ki pa t an amoni ak setyèm kòmandman an. Dam "sen" sa a te nye akizasyon an, epi minis la te fè yon gwo pledwaye, li t ap chèche jwenn senpati pou "pov sen Senyè a," jan li te rele l la. Nan nwit ki te vin apre a, jèn fi sa a te fè yon kriz kolera morbus, e li te panse li t ap mouri. Li te fè moun al chèche Madan White, epi li te konfese sa yo te montre l konsènan li a te verite; li te koupab de egzakteman sa Madan White te deklare a. Konsa, fo travayè sa a pa t reyisi twonpe rasanbleman sa a, e nati travay li a te demaske, sa ki te fè efò li yo kanpe bridsoukou nan kote sa a.
GSAM 230Yon Lòt Fo Revivalis nan Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Kòm yon lòt ilistrasyon sou prensip ki tabli nan temwayaj ki anwo a, epi pou montre kijan Pastè White ak madanm li t ap toujou travay nan lane 1849-50 pou konvèsyon pechè yo, nou bay reyalite sa yo, ke Elias Goodwin ak lòt manm bonè legliz la nan Oswego, Eta Nouyòk, te rakonte m:—
GSAM 230.2Nan epòk sa a (1849), te gen yon jèn gason ki te rele Hiram Patch ki t ap viv nan zòn nan. Li te fiyanse ak yon jèn fi, epi byento apre sa yo te marye. Yo te moun ki pa t konvèti, men yo t ap asiste reyinyon Pastè White ak madanm li te konn fè yo, e yo te prèske konvenki pou yo vin kretyen. Nan epòk sa a, yon renesans te kòmanse nan youn nan legliz Oswego yo, se pa ministè a ki te lanse l, men se yon manm layik enpòtan, ki te trezorye fon konte a. Nonm sa a te parèt gen anpil zèl, e li te deklare li te gen yon gwo chay pou pechè yo. Li te konn peze men l pandan l t ap priye pou moun ki pa t konvèti yo, e li te sanble nan pi gwo detrès poutèt kondisyon pèdi yo.
GSAM 230.3Mesye Patch ak fiyanse li te ale nan reyinyon revèy sa yo, e yo te nan dout sou kijan pou yo deside. Yo te prezan yon jou kote Madan White te fè yon vizyon kote yo te montre l Ose 5:6, 7, ki di, "Yo pral ale ak twoupo yo ak bèt yo pou chèche Senyè a; men yo pap jwenn li; li retire kò l devan yo. Yo te aji ak trayizon kont Senyè a; paske yo fè pitit etranj. Kounye a, yon mwa pral vale yo ansanm ak pòsyon yo." Yo te montre li ke moun ki t ap dirije renesans sa a pa t an lòd ak Bondye, e ke yo pa t gen okenn vrè chay pou nanm pechè yo.
GSAM 231Yon Prediksyon Echèk
GSAM 231.1Lè sa a, li di Mesye Patch, "Yo di m pou m di w ke nan ka sa a, pawòl tèks la pral akonpli literalman. Tann yon mwa, epi w ap konnen poukont ou karaktè moun ki angaje nan revèy sa a, ak moun ki deklare yo gen yon gwo chay pou pechè yo." Mesye Patch di, "M ap tann."
GSAM 231.2Nan mwens pase de semèn apre vizyon sa a te bay, trezorye sa a, ki t ap pretann li gen gwo lapenn nanm pou pechè yo, nan fo agoni li a, yon veso sangen nan vant li te pete, epi yo te oblije mete l nan kabann li poutèt li t ap pèdi anpil san. Se cherif konte a ki te oblije pran an chaj zafè biwo trezorye a, epi li menm ak youn nan ajan polis yo te gade balans ki te sou liv trezorye a, epi apre sa yo te konte lajan an pou prepare yo pou pran chaj biznis la, lè sa a, gade yon mank lajan ki te rive jis nan yon mil dola egzakteman.
GSAM 231.3Pou cherif la ak konstab la, li te sanble enposib pou yon moun ki te tèlman angaje nan yon renesans te komèt krim pran lajan an. Yo te panse li dwe te depanse l, epi li te bliye fè antre kòrèk la nan liv la; oswa petèt li te depoze l nan bank, epi li pa t parèt nan kont ki nan kof la. Antouka, yo dwe mande l yon esplikasyon satisfèzan, men fòk yo fè sa avèk prekosyon; paske si l te gen lajan an, san dout li t ap fè yon efò pou l kache l. Se poutèt sa yo te fè aranjman pou youn nan yo ale anvan epi kache kò l nan ti kay ki dèyè kay la, pou l te ka veye pòt dèyè a si ta gen nenpòt mouvman, pandan cherif la t ap antre pa pòt devan an. Lè cherif la rive bò kay la epi l antre pa pòt devan an, li dekouvri wòb yon fanm ki t ap soti pa pòt dèyè a. Mesye ki te nan ti kay la wè fanm nan ale rapidman nan yon pil nèj, fouye yon twou nan nèj la, epi depoze yon bagay ladan l, li kouvri l ak nèj, epi l retounen anndan kay la.
GSAM 232.1Cherif la vin bò kote kabann trezorye a, epi apre l fin mande nouvèl sante l, li fè l konprann yo te gen difikilte nan biwo a, li te sijere ke li te ka pwobableman esplike difikilte a. Mesye a, ki te ajite anpil, leve men l anlè, epi li rele Bondye kòm temwen pou di li pa t konnen anyen sou lajan an. Se nan moman sa a madanm nan antre, epi li te vle konnen kisa k te pase, ak poukisa mari l te tèlman ajite. Mesye a reponn, "Yo panse nou gen lajan yo." Lè sa a, madanm nan leve men l tou, epi li fè Bondye temwen ke yo pa gen lajan an, e anplis, yo pa konnen anyen sou li. Menm lè l te fin di fraz sa a, konstab la, ki te kouri soti kote l te kache a pou l al nan pil nèj la pandan madanm nan t ap antre nan kay la, te entèvni, epi l di: "Madam, kisa sa a ye? Mwen te wè w kouri soti nan kay la, epi depoze sa a nan pil nèj la, e men li, sak lajan ki te pèdi a, ki gen mak $1,000 sou li."
GSAM 232.2Jan nou te ka atann, renesans sa a te tonbe toudenkou. Mesye Patch ak fiyanse li, apre yo te fin aprann karaktè moun ki t ap dirije renesans lan, te pran pozisyon pou laverite, epi yo te ini ak Advantis Setyèm Jou yo, yon legliz kote yo te rete manm diy jiska jou yo mouri.
GSAM 232.3Vizyon sa a, jan nou ka wè klè, te bay nan enterè ak pou benefis espesyal moun ki poko konvèti yo, e li te lakòz konvèsyon pechè yo, pandan ke enpak imedya li te sou moun ki te pechè tèt yo e ke Senyè a te rejte akoz ipokrizi yo. Yo te "trayi Senyè a;" pandan yo t ap pretann yo gen gwo detrès nanm pou pechè yo, yo te sèlman fè "timoun etranj."
GSAM 232Yon Travayè Ipokrit nan Camden, N.Y.
GSAM 232.4Pami lòt kote Pastè ak Madan White te vizite pandan sezon fredi 1849-50 la, te gen vil Camden, N.Y., apeprè karant mil de Oswego, kote yo te toujou ap viv. Sou rankont sa a, Madan White di:
GSAM 232.4"Anvan m te ale, yo te montre m ti gwoup moun ki te pwoklame laverite a la, e pami yo mwen te wè yon fanm ki te pwoklame anpil piete, men ki te yon ipokrit, e ki t ap twonpe pèp Bondye a."22
GSAM 233.1Nan mwa janvye 1884, pandan m t ap travay nan Eta Nouyòk, mwen te aprann detay sa yo nan men Mesye Preston, ki te yon rezidan Camden nan epòk konferans nou sot mansyone a, e kote Pastè White ak madanm li te rete pandan reyinyon an:—
GSAM 233.2"Fanm sa a te anseye opinyon ekstrèm sou sijè senktifikasyon an, li te di te gen yon eta pèfeksyon pou yon moun te rive atenn kote li t ap totalman anlè lalwa Bondye a; epi li te pretann li te rive nan eta pafè sa a. Avèk doktrin sentete sa a, li t ap boulvèse lespri kèk nan pèp nou an nan Camden. Yo te montre Sè White ke malgre tout sentete fanm sa a te pretann genyen an, kè li te nwa ak peche, epi nan lavi li li te kòwonpi.
GSAM 233.3"Pandan li te nan kote sa a, Sè White te gen yon lòt vizyon, devan fanm sa a, ki te parèt gen yon gwo chay nanm pou moun ki pa t konvèti yo; men Sè White te di l se pa t yon vrè soufrans nanm pou pechè yo, paske pwòp fason l te viv la te fè l pa t kanpe dwat devan Bondye. 'Kidonk,' Mesye Preston te di, 'sa yo rele vizyon Camden an te aplike definitivman e espesyalman pou ka fanm sa a, e non pa pou kondisyon pechè yo an jeneral, e se konsa nou te konprann li nan epòk la.'"
GSAM 233.4Apre Madan White te fin rakonte vizyon li a, fanm nan leve kanpe, epi li di, "Bondye konnen kè m, e si nou te ka wè l, nou t ap wè li pi e pwòp." Se konsa reyinyon an te fini. Men, pa lontan apre sa, fanm nan te vin malad grav, e li te panse li t ap mouri. Li te di, "Fòk mwen wè Sè White; mwen gen yon konfèsyon pou m fè l. Mwen te di l mwen se yon bon fanm, ke m pwòp. Se pa vre. Mwen se yon fanm mechan. Gason sa a m ap viv avè l la se pa mari m. Mwen te kite yon bon mari ann Angletè, ak yon sèl ti timoun, epi m te kouri ale ak mesye sa a. Nou pa t janm marye. Mwen t ap fè sanblan m se yon doktè, epi m t ap vann medikaman ki, dapre sa m te deklare sou sèman nan tribinal, te koute m $1 pa flakon, men an reyalite li te koute m sèlman douz santim pa flakon. Mwen te fè sèman tou ke yon bèf nou te vann yon pòv moun te koute nou $30, alòske li te koute nou sèlman $20."23
GSAM 234.1Se pou pretandan ipokrit konsa pawòl Madam White yo sou "soufrans nanm pou pechè" yo aplike, e non pa pou pechè an jeneral. Lè nou pran an konsiderasyon reyalite yo prezante pi wo a, ki montre ke doktrin "pa gen plis mizèrikòd" pou pechè yo te kondane nèt depi premye fwa yo te kòmanse preche l nan prentan 1845; epi ke Madan White te travay ak anpil zèl pou konvèsyon pechè yo depi lè sa a, kiyès ki ka kwè ke an 1851, lè yo te pibliye liv li a ki rele Experience and Views, li te gen entansyon anseye ke pa t gen "delivrans ankò pou pechè yo"?
GSAM 234Yon Nonm ki Defann Doktrin Pa Gen Plis Mizèrikòd la
GSAM 234.2Menm rive nan ane 1848, te toujou genyen kèk moun isit la ak la ki te kwè pa t gen plis mizèrikòd pou pechè yo. Sepandan, moun sa yo pa t Advantis Setyèm Jou. Youn nan klas moun sa yo, ki te rele Sweet, te rete nan vil Rochester, N.Y. Jis apre m te fin fè yon pwofesyon lafwa piblik, epi m te fin batize pami Advantis Premye Jou yo, m t ap asiste yon rasanbleman anba tant nan Canandaigua, N.Y., ki te dirije pa Pastè J. C. Bywater ak Geo. W. Burnham. Mesye Sweet sa a te prezan, e li te eksprime gwo dout sou verasite eksperyans relijye m nan, paske li te "panse li pa t posib ankò pou pechè konvèti."
Notes
- Matye 25:10. ↩
- Lik 12:35, 36. ↩
- Early Writings, p. 55. ↩
- Revelasyon 11:19. ↩
- Revelasyon 3:3. ↩
- Revelasyon 3:11. ↩
- Revelasyon 3:7, 8. ↩
- 1 Korentyen 16:9. ↩
- 2 Korentyen 2:12, 13. ↩
- Kolosyen 4:2, 3. ↩
- Advent Herald, 11 Desanm 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Religious Telescope, 1844. ↩
- Madam E. G. White, nan Advent Review, 20 novanm 1883. ↩
- Rapò Pastè Himes sou travay li yo nan Maine, nan jounal Morning Watch, Vil Nouyòk, 6 jen 1845. ↩
- The Spirit of Prophecy, vol. 4, pp. 268, 271. ↩
- Lèt J. N. Andrews, Septanm 1874. ↩
- Lèt Madan Truesdail 17 Out 1875. ↩
- Lèt Madan Truesdail 27 janvye 1891. ↩
- Lèt Ira Abbey, Mas 1885, site nan Review and Herald, 7 Avril 1885. ↩
- Early Writings, p. 45. ↩
- Gade eksplikasyon an nan Early Writings, p. 45. ↩
- Life Sketches of Ellen G. White, p. 129. ↩
- Rapò Mesye Preston te bay konsènan reyinyon Camden an konfime deklarasyon ki fèt nan Life Sketches of Ellen G. White, paj 129-130, pandan li bay tou detay ki mansyone anwo yo ki pa t mansyone la. ↩