Kapitulo 23 — Saray Institusyon na Kasil

GSAM 358.1“INARO, say sankabalegan a pilalek ko et onaliguas ka tan magmaliw a maksil so laman mo, unong ed onaliguas a kamarerwa mo.”¹

GSAM 358.2Nen Sabado, Hunyo 6, 1863, si Pastor White tan say asawa to et linma ed sakey a miting ed tolda ya indaulo na saray Pastor Cornell tan Lawrence ed Otsego, Mich. Diman et naikdan si Mrs. White na sakey a pakanengneng ya angilukas ed arapan to so tema na reporma ed bunigas. Manlapud saman a panaon, saray artikulo nipaakar ed bunigas tan maabig a panagbilay et impalapag ed Review, tan ginapoan ton insulat so impaamta ed sikato nipaakar ed bunigas. Say arum ed saya et nipanengneng ed Testimony No. 11, tan ed sakey a libro a nampamagat na, How to Live.

GSAM 358.3Say tema na maabig a panagbilay tan say dugan relasyon to ed pisikal, mental, tan espiritual a panag-uswag, et nipabitar a maong ed saray totoo. Diad Review na Oktubre 25, 1864, si Pastor J. N. Andrews et angiter na saray onggendan ya importantin suhestiyon nipaakar ed sayan tema:—

GSAM 358J. N. Andrews nipaakar ed Makapabiskeg a Panagbilay

GSAM 358.4“Say pan-ekal ed amin ya makapairap ya klase na naakan, tan say panagbilay na panagtepel diad panamegley na maong ya panangibangat tan konsensya parad Dios, et kabiangan ed saray bengatlan sankaimportantean parad maong ya bunigas. Saray laman tayo et templo na Espiritu Santo. Pian tuan napasirayew tayo so Dios diad laman tayo a singa diad espiritu tayo, agaylay kaukolan ya walaan itayo na sigla ed amin ya pakayari na pisikal ya laman tayo! Misalamat tayo ed Dios ta sayan tema et espisyal ya ipapaarap natan ed saray totoo tayo. Say maong a laman tan biskeg et kabiangan ed saray bengatlan sankabaloran para ed sikatayo, tan sankaimportantean ed saramay makasaksi ed saray baleg ya agawa ed panaon na kairapan.”

GSAM 359.1Say tema na kalinisan ya unong ed Biblia tan say Kristianon panagtepel et inyatagey, aliwa labat diad panamegley na saray kolum na Review, noag ingen pati met ed saray ministro tayo.

GSAM 359.2Diad Heneral a Komperensya, Mayo 20, 1866, say onggendan ya bilin so inter panamegley nen Mrs. White (say parehon nalmo met ed Testimony No. 11):—

GSAM 359Nepeg ya Mangitarya na Institusyon na Kasil

GSAM 359.3“Impanengneng ed siak ya nepeg tayon mangitarya na abong para ed saray mansasakit, tan saramay labay dan manaral no panon so panangasikaso ed laman da pian napaliisan da so sakit....

GSAM 359.4“Lapud saray ag-mananisia et onla ed sakey ya institusyon ya dedikado ed mataletalek ya panagtambal na sakit, tan ipepeleng na saray doktor ya manbabantay na Sabado, sikara et direktan nailakip ed impluwensya na katuaan. Diad pakikabat da ed saray totoo tayo tan say tuan pananisia tayo, say panagkontra da et natalonaan, tan sikara et maong so impresyon da. Diad onyan ya impaka-ilakip da ed impluwensya na katuaan, arum ed sikara et aliwa labat ya makalay pakainawa manlapud saray sakit na laman, noag ingen et makalmo ra met na tambal ya makapapaabig para ed saray kaluluwa ra ya mansasakit lapud kasalanan.

GSAM 359Pangipikto na Saray Resulta

GSAM 359.5“No onaligwas so bunigas na saray mansasakit diad manepeg a panagtambal, tan onggapo iran manliket ed bilay, manmatalek ira ed saramay akatulong ed impanpawil na bunigas da. Napno na pisasalamat so puso ra, tan say maong a bini na katuaan et mas mainomay a man-anem diman, tan diad arum a kaso et napasulsul, ontubo, tan mamunga parad gloria na Dios. Say sakey a napresyoson kamarerwa ya asalba et mas mabli ni nen say amin a kuarta ya kaukolan pian ipaalagey so ontan ya institusyon....

GSAM 359.6“Saray arum ya onalis ya abalik so bunigas da, odino baleg so nitulong ed sikara, so magmaliw ya instrumento ya mangiyakar na pananisia tayo ed saray balon lugar, tan mangipangato na estandarte na katuaan ed saray lugar ya imposible komon ya makaloob no ag nin unona naekal so panangduwa-duwa ed isip na totoo lapud impanayam da a kaiba ray totoo tayo parad gagala ya manpawil na bunigas.”

GSAM 360.1Nadesidi ed panamegley na saksakey a boto na amin a nantitipon a totoo tayo, ya no kapigan magmaliw a posible et nepeg ya ilukas so sakey ya institusyon na bunigas diad o asingger ed Battle Creek, tan nepeg ya diad silong na medikal a panangimaton nen Dr. H. S. Lay, ya, likud ed datin edukasyon to ed medisina, et nanggastos na masulok ya sakey taon ed sakey ya pasen na panagtambal diad panamegley na danum ed Bukig pian naaralan to ray paraan na panagtambal na sakit ya uusaren so danum.

GSAM 360Pinanaliw so Lugar para ed Sanitarium

GSAM 360.2Say pangiletneg na ontan ya institusyon ed saman ya panaon et singa baleg a gawaen; tan no aliwa komon ed sayan makapaseseg a testimonya nipaakar ed resulta, walay naantala ed pangigapo na trabaho. Balet, imbes ya naantala, pigaran agew labat so linmabas kayari na komperensya antis ya asaliw so maawang a panayaman nen Hues Graves, a walay waloran akre a dalin, a sikatoy marakep a panayaman to ed West Battle Creek. Diad abay na sayan bilding, tampol ya impaalagey so duaran-pisos ya dinagdag pian magmaliw ya saray kuarto-pangamesan. Diad sarayan bilding, nilukasan so Instituto na Reporma na Bunigas.

GSAM 360.3Diad Review nen Hunyo 19, 1866, ginawa so unonan pangkabilugan a panawagan para ed stock na institusyon. Diad parehon isyu na papel, walay impaamta ya say stock et akasubscribe la na saray iglesia na Battle Creek, Mich., tan Olcott, N.Y., diad kantidad a $2,625, odino 105 a shares a $25 so balang sakey. Lapud anggapoy ley ed Estado na Michigan ya pangiporma na korporasyon ya man-asikaso ed saray institusyon na pansasalun-at, say kayarian et inyimaton na saray pinagkatiwalaan ed sakey a panaon, anggad ag nagawa so incorporasyon.

GSAM 360Impan-umpisa na Sakey a Dyaryo nipaakar ed Bunigas

GSAM 360.4Nen unonan agew na Agosto, inumpisaan met na saray manager so pampapalimag na sakey a binulan a journal nipaakar ed bunigas, a labin-anem a pahina a walay takop, a singa magasin. Saya so tinawag a Health Reformer. Sayan journal et itutuloy ni anggad natan, diad ngaran a Good Health, tan sikato la natan so manunan magasin nipaakar ed bunigas ed intiron mundo. Sayan journal et aliwa labat ya nampapaliwawa nipaakar ed saray prinsipyo na bunigas tan temperansya, noagta sakey met ya paraan na panag-anunsyo ed institusyon na bunigas, ya pormal ya nilukasan para ed saray pasyente tan manaayam nen ika-5 na Setyembre, 1866. Kanian nia so institusyon, asaliw, nipa-kargaan na gamit, tan akapandar la ed loob na kulang ya apat a bulan manlapud panaon ya unonan abitla so sayan isyu ed saray totoo tayo; tan say kantidad ya $11,000 so nansubscribe para ed stock, ya say baleg a parte ed saya et abayaran la.

GSAM 361Impangiletneg na Korporasyon Medikal

GSAM 361.1Legan na panaon na ambetel nen 1866-67, walay ley ya impasa na Lehislatura na Michigan ya diad silong to et nayarin mangiletneg na korporasyon ya man-asikaso ed institusyon na pansasalun-at. Nen Mayo 17, 1867, ginawa iyan kundang, inaprobaan iray by-law, tan say dalin tan saray bilding tan arum nin kayarian et inyalis ed saray manepeg ya abotoan ya trustee. Say interon kantidad na stock ya insubscribe anggad saman ya petsa et $26,100; diad saya, $18,264.87 so abayaran la. Say institusyon et walay marunong ya grupo na saray doktor tan katulongan da, tan saray bilding et ngalngali napno na saray pasyente, ya pigara ed sikara et inako da la so pananisia mi, kayari dan naamtaan so nipaakar ed sikami bilang sakey a grupo tan say katuaan kayari dan sinmabi ed institusyon.

GSAM 361Makapabiskeg a Kawes

GSAM 361.2Diad amin ya panaon tan diad amin ya bansa, say natural a puso et mainomay ya naimpluwensyaan na mundo, kaiba so kayanggaan ed bilay, saray kaanggaan tan uso to. Say taon na 1863, diad dilin bansa tayo, san impanengneng ed si Mrs. White so isyu nipaakar ed bunigas tan kawes, et aliwan nikaduma, unong a nanengneng ed sobran panagka-interes na saray bibii ed panumbok ed uso na panagsulong na aro na bestida, a say kabaleg na saraya et nampapaway ed dakel ed sikara a singa manakar ed loob na abaliktad a lobo. Diad parehon panaon, duara nin arum ya ekstrimo ed kawes so in-introduce ya angiter na baleg a diskusyon. Say antikey a pakaamta nipaakar ed saraya et nayarin mangiparaan ed managbasa pian mas natalosan to so sakey a testimonya ya inter nen Mrs. White nipaakar ed paksang kawes, ya naromog ed Testimony for the Church, No. 10.

GSAM 362Kinondena so Ekstrimo ed Panangawes

GSAM 362.1Say unonan ekstrimo et say panagsulong na saray bestidang walay laylay, odino buntot, ya manlapud samploran pulgada anggad kapalduan yarda odino mas ni so karukey to, unong ed gusto na mansusulong. Mabetbet ya papaburen dan onkalet ed dalin, tan tinawag iraya na saray lalaki ya “manlilinis na karsada.” Say komaduan sobran gawa et eksakton kasumlang, tan say istilo to et singa-singa la ed isusulong na lalaki. Sayan moda et inyakop na saray ontutumbok ed si Miss Bloomer, kanian tinawag itan ya “kawes a bloomer.” Diad kaunoran, say ngaran et pinalitan na “American Costume.” Nanggawa ray kombensyon ed nanduruman lugar na saray manangitandoro ed sayan kawes, tan dakel ed saray agagi tayon bibii so pabor ya akop ed satan. Wala ray nansulong ed satan.

GSAM 362Sakey a Testimonya Nipaakar ed Kuestyon na Kawes

GSAM 362.2Nipaakar ed impanengneng ed si Mrs. White nipaakar ed isyu na kawes, mangikopya ak na pigaran parapo manlapud Testimony No. 11:—

GSAM 362.3“Saray matoor a totoo na Dios so liwawa na mundo tan say asin na dalin, tan nepeg dan lanang ya tandaan ya say impluwensya da et mabli. No isalat da so sobran andukey a kawes ed sobran antikey, diad baleg a paraan, deralen da so impluwensya da. Saray ag-mananisia, ya katungkulan dan itulong tan gawaen ya makasabi ed Kordero na Dios, et nasuklam. Dakerakel so nayarin paka-improve ed kawes na bibii nipaakar ed bunigas ya ag kaukolan so baleg ya pananguman ya makapangngalngali ed mananengneng.

GSAM 362Say Repormadon Kawes

GSAM 362.4“Say itsura et ag nepeg ya napiger anggan daiset ed panamegley na corset tan saray panamegser ya gawa ed balbas na balyena. Say kawes et nepeg ya talagan malaknab pian makapansumpal na maong so pan-galaw na bala tan puso. Say kawes et nepeg ya onabot na daiset ed leksab na toktok na botas, balet nepeg ya antikey ya makaliktar ed karutakan na bangketa tan karsada, ya ag la kaukolan ya itagey na lima. Say kawes ya mas antikey ni nen saya et manepeg, kombenyente, tan makapabiskeg na laman para ed bibii no manggagawa ra na kimey ed abung, tan lalo la ed saramay kaukolan ya manggawa na kimey ed paway.

GSAM 363Say Laman et Nepeg ya Pantay so Kawes To

GSAM 363.1“Antokaman so karukey na bestida, nepeg ya akabado met so saray bikking da a singa met ed saray lalaki. Nagawa iya panamegley na panag-usar na saloloy a walaan na forro, a tinipon ed sakey a banda tan binalkot ed bukong-bukong, odino ginawan malapar tan onkikitid ed leksab; tan nepeg ya onabeba iraya na magenap pian nasabat to so sapatos. Saray bikking tan bukong ya akasulid na onia et protektado kontra ed dagem. No saray sali tan saray bikking et napapansiansian komportable ed ampetang ya kawes, magmaliw ya pareho so sirkulasyon, tan say dala et mansiansian malinis tan maksil, lapud ag-itan napapabetel o napapabagal ed natural ya panag-agus to ed interon laman.”

GSAM 363.2Say karukey na sayan kawes et impresenta bilang sakey a makapangidayew a pegley na kawes a walay laylayan tan say kostum na Amerikano. Ag imbaga ya nepeg ya isulong na siopaman, noag ingen ya ag da nepeg ya gawaen so anggan antoy paraan ya mangekal ed impluwensya da, tan mangipasuklam ed saramay nepeg dan tulongan. Ag imbaga ya nepeg dan takloban so bukong da ed paraan ya adeskribe dia, noag ingen ya nayarin gawaen itan ed ontan a paraan. No say parehon gagala et nagawaan ed arum a paraan, singa say pangusar na andukey ya panloob tan gansilyon panbalot na saray bikking, itan et magmaliw ya eksakton mitunosan ed satan a testimonya.

GSAM 363Limaran Punton Importante ed Makapabulas ya Kawes

GSAM 363.3Naimano ya diad istilo na kawes ya irerekomenda et wala so limaran punto ya importante para ed makapabiskeg a kawes, atan et:—

GSAM 363.41. Pan-ekal na corset tan amin a panagpisil ed awak.

GSAM 363.52. Pan-ekal ed amin ya balor ed taklay odino sali ya makasbel ed malayang panag-agos na dala.

GSAM 364.13. Pansulot ed amin a parte na laman na parehas, lalo la ed sali tan bukong-bukong.

GSAM 364.24. Say isabit na palda ed abaga, tan ag balot itulot ya onkalet ed balangbang panamegley na banda.

GSAM 364.35. Say karukey na kawes.

GSAM 364.4Saray unonan apatiran punto et ipupulong la natan na balang marunong a doktor, tan nipaakar ed say ikalima, say laylayan tan say sobran antikey a kawes et ag la met uusaren natan.

GSAM 364Si Mrs. Jenness-Miller Nipaakar ed Kawes

GSAM 364.5Diad taon na 1890 si Mrs. Jenness-Miller, a taga New York, diad sankasiyentipikon higienikon journal na kawes na satan a panaon, et inendorso to ya paandiken na bibii so kawes da ya dagdaiset, pian ag magmaliw ya biglan pananguman, anggad naabot da so ngalngali tapew na botas na sakey a bii,—sikato met so karukey ya inendorso na Testimony No. 11.

GSAM 364Panangabobon nen Dr. Trall

GSAM 364.6Nen 1868, niletneg so pakana para ed si Dr. R. T. Trall, na Hygieotherapeutic a Kolehiyo na Florence Heights, N.J., pian mangiter na sakey simban kurso na saray lektura ed arapan na saray ministro mi diad Battle Creek, Mich., diad sampot na Mayo. Legan na kurso, say doktor so bisita nen Pastor White. Si Mrs. White et ag-inmatendi ed saray lektura, balet lapud say doktor et inagew-agew ya manlulugan ed karwahe kaiba si Pastor White tan say asawa to tan si Pastor J. N. Andrews, natebekan ya ondengel ed saray ideya to nipaakar ed kalinisan, sakit tan saray sengegan to, saray epekto na tambal, tan arum ni. Simplin inistorya to so impanengneng ed sikato diad pakanengneng, balet agto imbaga so nanlapuan na kakabatan to. Imbaga na doktor ya say siensia na medisina et mitunosan ed saray ideya ya imbaga to. Imbaga nen Pastor Andrews ed siak ya nen asumpal da la so tongtongan nen komaduan agew, tinepet na doktor ed si Mrs. White no iner so pinag-aralan to ed siensia na medisina. Abigla nen naamtaan to ya agto balot inaral irayan bengatla, noagta ibabaga to labat so resulta na saray impanengneng ed sikato diad Otsego, Mich., nen Hunyo 6, 1863. Inseguro to ed sikato ya amin ya ideya to et eksakton mitunosan ed pisyolohiya tan kalinisan, tan diad dakel ya tema et mas aralem ni so amta to nen say aniaman ya naaralan to. Kayari na manga limaran agew na ontan iran panagbiahe tan pantotongtong, tinepetan nen Dr. Trall si Pastor White no akin ya inimbitaan ya taynanan toy kolehiyo to pian mangiter na lektura ed saray ministro diad Battle Creek. Inkuan to, “Si Mrs. White et parehon ka-prepara ya mangiter ed sikara na kaukolan ya instruksiyon nipaakar ed kalinisan a singa siak.”

GSAM 365Inaprobaan na Siyensya Medikal

GSAM 365.1Saray amayamay a sinulat to nipaakar ed nanduruman sanga na praktikal a kalinisan et pigay taon lan walad publiko, tan dakel ed saraya so tinipon la natan ed sakey a tomo a pinamaganan na Christian Temperance and Bible Hygiene. Arum ed saray sankamaalaran a doktor so nandeklara, kayari na maingat a pan-usisa ed sarayan sinulat, a say siensia medikal et eksakton mitunosan ed saraya. Para ed sikato, saraya et aliwan resulta na pan-aaral, noag ingen simplin panagsulat labat na samay impa-awat na Katawan ed sikato diad pakanengneng.

GSAM 365Say Testimonya nen Dr. Kellogg

GSAM 365.2Bilang sakey a paneknek no panon a mitutunos iray panagsukimat na siensia medikal ed samay impanengneng ed pakanengneng nen Mrs. White nen 1863, mangikopya ak manlapud introduksion na Christian Temperance na saray salitan insulat nen J. H. Kellogg, M.D., a sikatoy manuna ed bantog ed intiron mundo a sanitarium na Battle Creek, Mich. Inkuan to:—

GSAM 365.3“1. Nen unonan pinmaway iray insulat ya abitla, say tema na bunigas et halos interon ag-inikana, aliwa labat ed saray totoon pinansalitaan, noag ingen ed interon mundo.

GSAM 365.4“2. Saray daiset ya manangitandoro ed kaukulan na reporma ed saray pisikal ya ugali, et impalapag da a kaiba so panangitandoro na saray tuan prinsipyo na reporma so sankalinewan, tan diad arum a kaso, makapasuklam iran lingo.

GSAM 366.1“3. Anggapoy anggan iner o siopaman so angipresenta na sakey ya sistematiko tan mankakasakey a grupo na saray katuaan nipaakar ed kalinisan, ya anggapoy malinew a lingo tan mitunosan ed Biblia tan saray prinsipyo na relihyon na Kristiyano.

GSAM 366.2“Diad sarayan sirkumstansya, linma so saray abitlan insulat. Saray prinsipyon imbangat et aliwan pinilit na autoridad na siensia, noag ingen impresenta ed simpli tan diretso a paraan na sakey ya ag mangibabaga ya walay kakabatan to ed siensia, noag ingen ibabaga ton mansusulat diad tulong tan autoridad na panangipalinew na Dios.

GSAM 366Saray Prinsipyo et Akapansiansia ed Subok

GSAM 366.3“Panon ya akapansiansia ed subok na panaon tan eksperiensia iray prinsipyo ya impresenta ed ontan ya nikaduman sirkumstansya tan walaan na ontan ya makapakelaw ya ibabaga? et sakey ya tepet ya duga labat ya itepet. Say ebat to et naromog ed saray katuaan ya nayarin beripikaren ed sankamalaknab ya paraan.... Saray prinsipyo ya duamplo tan liman taon so apalabas et interon ag-inikana o pibabaliwan, et mareen ya akagamor na talek tan respeto na publiko, anggad alingwanan la na mundo ya aliwan lawas ya ontan so panangawat ed sikara. Saray balon diskobre ed siensia tan saray balon interpretasyon na saray daan ya katuaan et tuloy-tuloy ya nandagdag na paneknek ya panamaseseg, anggad ed natan ya panaon, balang sakey ed saray prinsipyo ya inyatendot masulok ya duamplo tan liman taon so apalabas et pinabiskeg ed sankabiskegan ya paraan panamegley na ebidensya na siensia.

GSAM 366Paneknek na Diosnayon Panlalapuan na Saray Pakanengneng

GSAM 366.4“Seguradon nepeg ya ikonsidera bilang sakey a makapakelaw a bengatla, tan mangipapanengneng na agnapegsaen a paneknek na diwinin kakabatan tan panangigiya, ya diad pegley na saray nalilito tan mansusumlangan a bangat, ya mangibabaga na autoridad na siensia tan eksperiensia, balet aderal na saray sobran ideya tan naekal so pakayari ton manggawa na maong lapud baleg a laok na lingo,—nepeg ya aminon a sakey a nikadkaduma a bengatla, ya sakey a too ya ag mangibabaga na kakabatan odino erudisyon ed siensia et akapangorganisa, manlapud saray nalilito tan lingo-nalingo ya karaklan na saray ideya ya im-paarap na pigaran managsulat tan manag-isip nipaakar ed saray tema na bunigas, na sakey a grupo na saray prinsipyo na kalinisan ya ontan so pankakasakey, ontan so inkakonsistente, tan ontan so inkapeteg ya anggan saray diskusyon, panagsukimat, saray adiskubre, tan say eksperiensya na duamplo tan liman taon et ag akapangresulta ed pangitumbak na anggan sakey a prinsipyo, noag ingen et nanlingkor labat pian patibayen iray doktrin ya ibabangat.” Nipetsa, “Battle Creek, Mich., 1890.”

GSAM 367Pinalaknab so Institusyon na Kasil

GSAM 367.1Diad panangasikaso nen J. H. Kellogg, M.D., ya akila ed institusyon bilang manunan doktor nen 1876, naamtaan ya baleg so pankaukolan na panagtambal kanian nen tagsibol na 1877, kaukolan so mangitarya na mas malaknab a pasen. Say ngaran na institusyon et nen 1876 ya pinalitan manlapud Instituto na Reporma na Bunigas ya nagmaliw ya Sanitarium na Medisina tan Operasyon, tan nen 1878 et nipaalagey so balon manunan bilding.

GSAM 367.2Sayan istraktura et 136 x 46 a piye so sukat to, apatiran andana ed tapew na basement. Pinapetang ya amin panamegley na singaw, tan pinalimawan na gas. Kayari na melag a panaon manlapud impanglukas to, ngalngali la napno na saray pasyente tan bisita.

GSAM 367.3Anggad ed saman a panaon, say impikto nen 1866 diad panamegley na testimonya nen Mrs. White nipaakar ed say institusyon et talagan makapakelaw so inkapenek to. Dakerakel la so angawat ed liwawa na katuaan natan, a say atensyon da et unonan atawag ed sayan totoo diad impanla da ed institusyon pian mananap na maong a laman.

GSAM 367Panag-inana ed Kasil na Laman ed Probinsya

GSAM 367.4Diad Signs of the Times, Nobyembre 22, 1877, si M. G. Kellogg, M.D., agi ed ama nen J. H. Kellogg, so angipasyaw ya akakua la na dalin ed gilig na Palandey Howell, duara tan kapalduan milya ed amianan-bokig manlapud St. Helena, Napa County, Cal., tan manplaplano lan mangipaalagey na sakey a bilding a tatawagen a “Panag-inana ed Kasil na Laman ed Probinsya,” a walad abay na Crystal Springs. Legan na panaon na ambetel nen 1877-78, nipaalagey so sakey a bilding, tan nilukasan para ed panagtambal na saray pasyente diad kagapo na 1878. Sayan pasen a panag-relaks para ed bunigas, singa say manunan institusyon, say sanitarium ed Battle Creek, et aliwa labat ya dinmakel so kalaknab to, noagta nagmaliw met a pasen no iner so dakel a totoo so niyakar ed pikakabat tan panangawat ed mensahe.

GSAM 368Say Pacific Health Journal

GSAM 368.1Say kaleldo na 1885 et sakey a panaon na dakel ya agawa tan progreso para ed mensahe na komatlon anghel. Nen unonan agew na Mayo, say Panag-inana ed Kasil na Laman ed Probinsya ed St. Helena et inyan ed silong na medikal a panangimaton na sakey a regular a gradwadon doktor. Nen bulan na Hunyo, ginapoan so duaran-bulan a panag-imprenta na Pacific Health Journal and Temperance Advocate, sakey a 24-pahinan magasin ed silong na editorial a panangimaton nen Pastor J. H. Waggoner. Diad panamegley na sarayan ahensya, nankarga na balon bilay so institusyon na pansasalun-at, ya imbes ya onkalugi, singa ed saray apalabas a taon, ginmapo ya anengneng, taon-taon, so malinis a tubo ed saray gagawaen to ya manlapud $2,000 anggad $4,000 kada taon, anggad say taon ya nansumpal nen Abril, 1891, anengneng so malinis a ganansia ya masulok ya $12,000.

GSAM 368.2Diad miting na Rural Health Retreat Association, diad St. Helena, nen 1887, say onsublay ya balikas so imbaga nipaakar ed pinansya na institusyon: Nen Mayo 1, 1885, say net worth na institusyon et $5,322.76 labat, odino $2,547.24 ya mas melag nen say amin ya stock ya in-isyu anggad satan ya petsa. Diad arum a salita, naubos na institusyon so amin ya kinitaan to tan $2,547.24 na kapital ya stock to. Nen Abril 1, 1887, say balor na institusyon kayari na pan-ekal na amin ya utang to et $21,372.64, odino kinitaan ed loob na duamplo tan taloran bulan na $16,049.88. Manlapud sayan kantidad, say stock ya inala et $5,280, tan saray donasyon ya inter ed institusyon et $2,497.60; kanian ed pan-andar na institusyon et walay net a tubo ya $8,272.28. Diad sayan panaon, in-publish so Pacific Health Journal bilang 32-pahina ya binulan, ya walay takop to, tan naamtaan ya mas baleg ni so serbisyo to ed panangipaalagey ed saray interes tan prinsipyo na institusyon.

GSAM 369Mabunlok a Gawa

GSAM 369.1Diad Medical Missionary, Enero, 1891, nipaakar ed Sanitarium na Battle Creek, imbaga nen Dr. J. H. Kellogg:—

GSAM 369.2“Say libre a panagtambal ya inter legan na duamplo tan liman taon ya impan-eksisti na institusyon et umabot na masulok ya $100,000, pigaran beses ya mas baleg nen say orihinal ya kapital ya impuhunan.

GSAM 369.3“Likud ed samay abitlan gawan panangasi, say institusyon et nampadala na saray manag-lektura, nars, managbangat ed saray eskwelaan na panluluto, tan arum niran totoo ya sinanay para ed nanduruman klase na gawan misyonaryo.”

GSAM 369Pankikerew para ed saray Ulila

GSAM 369.4Diad Heneral a Komperensya, nen Marso 8, 1891, si Dr. Kellogg et nankerew na maseet para ed saray ulila. Inkuan to: “Niaak ya aturo bilang ‘delegado para ed interon grupo,’ tan irerepresentak iramay anggapoy representante—saray ulila, ya anggapoy mangasikaso ed sikara.”

GSAM 369Say $30,000 ya Regalo nen Mrs. Haskell

GSAM 369.5Diad Home Missionary, Enero, 1892, walay mabiskeg a pankikerew para ed pundo pian makapangiter na abung para ed saray ulilang ugugaw. Diad satan a journal et akalista so ngaran na saramay say insipan da para ed abong et umabot na $17,716—melag ya kantidad, ed kanonotan na saray nampapakiwas na sayan gawa, para ed ontan a baleg a proyekto, kanyan ataktakot so pan-atraso ed panumpal na trabaho. Balet Sikatay nakanengneng ed sampot manlapud gapo, tan akankayarian na “saray ayayep ed sanlibon pukdol,” et in-areglo to ray agawa pian sakey a mayaman a bii ya aliwan kapaniwalaan tayo, si Mrs. Caroline E. Haskell, ya taga Chicago, balo nen Mr. Frederick Haskell, nen nadngel to so nipaakar ed sayan plinanon gawan panangasi, tampol ton inter ed komite na panagpaalagey so kantidad ya $30,000, a walaan na simplin kondisyon ya interon usaren ed panagpaalagey na abung na saray ulila unong ed saray planon adiskarte la nensaman, ya ipaandar iya ed malaknab tan liberal a pananaw, tan say institusyon et tawagen ya Abong na Pananemdem nen Haskell bilang pananemdem ed inatey ya asawa to.

GSAM 370.1Diad tulong na pondo ya inter, say Medical Missionary and Benevolent Association et akapangipaalagey tan akalukas na say bilding bilang panayaman na saray ulila diad loob na satan a taon. Sayan bilding et indedika nen Enero 25, 1894. Diad maslak a panaon manlapud saman a petsa, say bilang na pamilya, a bubuowen na saray ulila, katulongan, tan managbangat, et manga sanlasus so karaklan da.

GSAM 370Say Abong na Pananemdem nen James White

GSAM 370.2Maliban ed panangasikaso tan suporta ed sarayan ulila, sayan asosasyon so mankokontrol met ed sananey ya institusyon a pangkawanggawa, a tatawagen a Abong na Pananemdem nen James White, no iner so masulok a duamplo a matatken tan andiay ayaman so aasikasoen tan papanliketan.

GSAM 370Saray Medikal a Misyonaryo

GSAM 370.3Diad sayan klase na kimey, sakey nin maples ya akbo so ginawa nen ginapoan so panag-training na saray medikal a misyonaryo. Bilang panangidayew ed sayan sagpot para ed panangipangato na katooan, si Mrs. White, nen mansusulat manlapud Preston, Australia, nen Sept. 16, 1892, so nansalita na:—

GSAM 370.4“Komon ta walay sanlasus ya man-eensayo diad pasen ya saksakey labat so wala natan. Nepeg ya ontan. Mas makatulong so lalaki tan bibii bilang saray medikal ya misyonaryo nen say bilang saray misyonaryo ya anggapoy medikal ya edukasyon.”

GSAM 370.5Say bilang na saray manaaral ed preparasyon a panaral antis ya onloob ed serbisyo na bilay a singa saya et baleg so indakel to manlapud impansulat na samay abitla ed tagey.

GSAM 370Panlago na Kimey ed Kasil

GSAM 370.6Diad Medical Missionary, Enero, 1894, walay antikey ya balikas ya mangibabaga na saray makapainteres ya katuaan nipaakar ed idarakel na kimey ed pansasalun-at. Onia so kuan to:

GSAM 371.1“Say Instituto na Reporma na Bunigas et niletneg nen 1866.... Sakey ya simplin abong ya gawa ed kiew so sinaliw, sakey ya pribadon panayaman ed marakep tan makapabiskeg a lokasyon ed atagey a pasen na Battle Creek, sakey ed saray ombabaleg a syudad na Michigan. Duaran doktor, duaran manag-asikaso ed pan-amesan, sakey a nars (anggapoy training), talo o apatiran katulongan, sakey a pasyente, tan amin a klase na kairapan, tan baleg a pananisia ed arapen na institusyon tan saray prinsipyo ya pinanbasean to—atan so gapo na sayan gawa. Natanaw itan bilang Instituto na Reporma na Bunigas.

GSAM 371.2“Diad pasen na samay orihinal a melag a abung, walay akatalindeg natan a bilding a 312 a piye so karukey to tan 100 a piye so kaaralem to, anem a palapag so katagey to, a makapanginan na talon lasus a bisita, a kompleto ed amin ya kagawaan a nayarin isugiri na modernon siensia para ed panangasikaso tan panagpaabig na saray mansasakit. Samploran doktor, a karaklan ed sikara et espesyalista ed kanya-kanyan larangan, so manbubuo ed medikal a fakultad. Saray nars tan arum ya katulongan et sakey a pamilya ya masulok ya talon lasus so bilang da, tan saray onlalad sayan institusyon et manlalapu ed balang Estado ed Unyon, tan dakel ya bisita manlapud arum ya bansa. Saray puerta to et lanang ya akalukas parad misyonaryo, taga-dya man o taga-ruar, antoy man so ngaran to, tan say pamilya et ag mabetbet ya anggapoy sakey o masulok ni ed sarayan bisita.

GSAM 371Say Ospital na Sanitarium

GSAM 371.3“Say ospital et impaalagey nen 1888, sakey a bilding a 100 x 60 a piye, a limaran-palapag so katagey to. Talora ed saray tagey a palapag na bilding so uusaren para ed departamento na operasyon na sanitarium, saray kuarto na pasyente, tan saray ward. Wala met dia so saray opisina para ed maabig a kimey na institusyon. Duamplo a cottage, a pigara ed saraya et papapetangen na singaw tan nililiwan na kuryente, a singa say manunan bilding, so nantitipon ed liber to, tan napno na pasyente odino estudyante. Sakey ya eskwelaan para ed panagsanay na saray nars a medikal a misyonaryo so inorganisa nen Hulyo 1, 1884. Diad loob na unonan anem a bulan, talumplo tan limaran estudyante so nampalista.”

GSAM 372Pangipikto ed Saray Managkimey ya Onla

GSAM 372.1Nen sasalitaen to so nipaakar ed institusyon na pansasalun-at ya walad St. Helena, Cal., si Mrs. White, diad sakey ya komunikasyon ya insulat manlapud Tramelan, Switzerland, nen Pebrero 6, 1887, et inkuan to:—

GSAM 372.2“Inkuan na Dios ya no saray totoon akasuldong ed sayan institusyon et manbilay na mapaabeba tan matulok, a gagawaen so linawa na Dios, et mabilay tan onaliguas iya; tan manlapud saya et ipawit iray misyonaryo pian bendisyonan so arum ed liwawa ya inter na Dios ed sikara. Saraya et diad espiritu nen Jesus et deralen da ray dios-diosan ed saray atagey a pasen; ilantaw da so pamipitla, tan itanem da so katuaan, kalinisan, tan kabanalan no iner natan et papablien labat so lingo, panangpenek ed dilin pilalek, inkamasebeg, tan karuksan.”

GSAM 372.3Ibabaga mi irayan salita, lapud pareho met so pakausar da ed arum ya kaparan institusyon.

GSAM 372Insipan so Tagumpay ed Kimey na Panag-asikaso na Kasil

GSAM 372.4Diad sakey a espesyal a testimonya ya inter ed iglesia nen 1891, nabasa tayo: “Say bendisyon na Dios so manayam ed balang sagpot ya gawaen pian nabangon so interes ed reporma na bunigas; ta kakkaukolan iya ed amin a pasen. Nepeg a walay panagbangon nipaakar ed sayan bengatla; ta plano na Dios a manggawa na dakel panamegley na sayan ahensya.”

GSAM 372Say Amerikanon Kolehiyo na Medikal a Misyonaryo

GSAM 372.5Unong-unong ya linmaway so liwawa nipaakar ed rasonableng paraan na panagtambal ed sakit anggad nen Hunyo, 1895, ya nansengegan na pankaukolan parad pangiorganisa na sakey ya institusyon na edukasyon medikal. Bilang panumpal ed sayan pankaukolan, say Amerikanon Kolehiyo na Medikal a Misyonaryo so inorganisa para ed espisyal a gagala ya panagsanay ed saray doktor ya manlingkor ed silong na Seventh-day Adventist Medical Missionary and Benevolent Association, diad saray domestiko tan dayon lugar. Saray seremonya na panangilukas et ginawa ed Battle Creek, Setyembre 30, 1895, tan nilukas so kolehiyo diad onsublay ya agew, Oktubre 1, a walaan na klase na apataplo ya estudyante.

GSAM 372.6Diad anunsyo na kolehiyo et nabasa tayo:

GSAM 372.6“Say kolehiyo et inkorporado ed Chicago, diad silong na saray ganggan na Estado na Illinois. Say kurso na panagaral et magmaliw a singa ka-kompleto na saray sankamaongan a medical a eskwelaan ed Estados Unidos. Say panagbangat et iter ed kaparte ed Chicago, tan kaparte ed Battle Creek, Mich.”

GSAM 373.1Nipaakar ed saramay manpreprepara para ed trabahon medikal a misyonaryo, nabasa tayo so onggendan ed Medical Missionary, Agosto, 1895:

GSAM 373.1“Say klase na saray nars ya man-eensayo natan ed Eskuelaan na Panagsanay parad Saray Nars na Sanitarium na Battle Creek et masulok ya 250; balang sakey ed sikara ya akaparaan la parad trabahon medikal a misyonaryo et walay posisyon ya niiter ed sikato. Kailangan so saray nars parad saray Isla na South Sea, India, West Indies, South America, duwamplo tan lima o talumplo parad saray Southern States na Estados Unidos, tan parad saray angkakabaleg ya syudad tayo.”

GSAM 373Pan-uswag na Trabahon Medikal a Misyonaryo

GSAM 373.2Diad saray seremonya na graduasyon na klase na Saray Misyonaryon Nars na Sanitarium, ya ginawa ed Tabernacle nen Nobyembre 5, 1895, imbaga nen Dr. Kellogg:—

GSAM 373.3“Labinduan taon so apalabas, diad singa onian a seremonya, duaran nars so nan-graduate. Diad natan, walay grupo na manlapud talo anggad apat a lasus a nars. Walay labinsiam a doktor diad sanitarium, tan duamplo tan duwa diad saray kaparan institusyon, ya konektado ed sanitarium ed nanduruman grado, tan diad panangasikaso na Medical Missionary and Benevolent Association. Limamplo tan talora ed saray nars mi so walad nanduruman bansa ed abroad,—diad Sweden, Old Mexico, Gold Coast na Africa, Australia, South Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa, tan British Guiana. Wala so anemaplo tan taloran estudyante na medisina ya man-e-ensayo natan. Kuarenta'y uno ed sikara so wadia, duamplo'y duwa ed Unibersidad na Michigan tan arum niran eskwelaan. Duamplo'y duwaran nars so man-graduate dia natan ya labi ya akaparaan lan maong ya onla bilang aprubadon nars.”

GSAM 373.4Diad pan-usisa ed inaligwas na saray institusyon tayo ed pansasalun-at anggad 1902, naromog tayo ya say Sanitarium na Battle Creek, kaiba so kolehiyo na medisina tan eskwelaan na panagsanay para ed saray nars, so sankabalegbaleg ya institusyon na ontan a klase ed intiron mundo ya kayarian na saray Adbentista na Komapito ya Agew.

GSAM 374Apuloran so Manuna iran Gusali

GSAM 374.1Diad labi na Pebrero 18, 1902, say baleg ya manunan bilding, kaiba iray marakep ya kagamitan to, tan say malaknab ya ospital, et apoolan. Wala'y apat a lasus ya mansasakit tan bisita ed saray bilding ed saman ya oras, balet lapud makpel ya sagpot na saray doktor, nars, tan katulongan, tan diad espisyal ya proteksyon na Katawan, sikara ya amin et aliktar manlapud saray bilding ya anggapoy graben asugatan.

GSAM 374Say Balon Sanitarium

GSAM 374.2Sakey nin bilding, ya mas baleg tan mas matibay nen say datin bilding, so impaalagey ed pasen na saray daan a bilding. Say bato ed suyok na sayan bilding so inyan nen Mayo 12, 1902, tan say bilding so indedika nen Mayo 31, 1903. Unong ed saray manedyer na institusyon, nipaakar ed say balon bilding, “sikato so sankamatibay tan sankamatagalan ya bilding ya nayarin gawaen ed balatyang, bato, ladrilyo, tan semento.

GSAM 374.3“Saray kagawaan na institusyon et diad amin a detalye so sankamodernoan, sankakumpletoan, sankasanitaryo, sankakomportablean, tan sankatibkeran ya naala; tan papanisiaan ya, diad kipapasen to natan ya akompleto la, say Sanitarium na Battle Creek et mangiiter na saray pasilidad tan kaginhawaan para ed saray mansasakit ya seguradon anggapoy makatalo.

GSAM 374.4“Say gagala na saray manedyer na institusyon et say tiponen ed sakey a lugar tan diad maong a kipapasen, amin a balon paraan tan kagawaan para ed panagtambal na mansasakit ya akabat ed rasyonal a medisina, tan usaren irayan paraan diad matuan tan marunong a paraan.”

GSAM 374Dakerakel ya Sanitarium so Iletneg

GSAM 374.5Say liwawa ya impaamta ed sayan totoo et say labay na Katawan et dakel ya sanitariums, ya aliwan baleg so sukat, ya akawarasan ed intiron mundo, imbes ya pigaran angkakabaleg ya institusyon. Maliket kamin mangipansin ya walay ginapoan la ed panaglukas na angkekelag ya sanitariums ed nanduruman parte na mundo, lalo la ed apalabas ya samploran taon. Diad General Conference Year Book para ed 1904 et walay listaan na masulok ya kapalduan lasus na sarayan angkekelag ya institusyon.

GSAM 375Listaan na Saray Sanitarium

GSAM 375.1Anggano nayarin makapainteres ya isalaysay iray sirkumstansya ya nansengegan na impangipaalagey ed saraya, diad limitado ya espasyo tayo, kontento tayo la ed listaan na saray bansa ya kawalaan da, tan say bilang ed balang bansa. Nalmoan tayo ed Estados Unidos, 35; Great Britain, 3; Alemanya, 1; Switzerland, 1; Denmark, 1; Norway, 1; Sweden, 1; South Africa, 1; Australia, 2; New Zealand, 1; Isla na Samoa, 1; Old Mexico, 1; India, 1; Hapon, 1.

GSAM 375Listaan na Saray Kwarto na Panagtambal

GSAM 375.2Likud ed sarayan sanitariums, walay duamplo tan duaran kuarto na panag-tambal, a say labinpito ed saraya et walad Estados Unidos; sakey ed Jaffa, sakey ed Jerusalem, Palestina; sakey ed Guadalajara, Daan a Mexico; sakey ed Kimberley, South Africa; tan sakey ed Rockhampton, Australia. Niarum ni ed saraya, walay duamplo tan anemiran vegetarian a restawran no iner saray totoo et makala na malinis tan maabig a panangan, tan makaawat met na mas o mas melag ya instruksyon nipaakar ed dugan paraan na panagbilay.

GSAM 375.3Sarayan datos nipaakar ed progreso na saray prinsipyo na reporma ed bunigas so mangipapanengneng no panon ya say Katawan et “mangagawa na baleg a kimey diad panamegley na sayan ahensya,” unong ed impropesiya na Dios nen 1866; tan ipapanengneng da met, unong ed impropesiya nen 1863, no panon ya “saray prinsipyo na reporma ed bunigas” et walay nagawaan dan parte diad “panparaan na saray totoo para ed translasyon diad isabi na Katawan.” Kanian, komon ta ondakel irayan institusyon na pansasalun-at na sanlasus a beses, tan magano dan nagawaan so rason na impangitalaga tan impangidesinyo ed sikara.