Kapitulo 5 — Say Mensahe na Komaduan Isabi

GSAM 93.1“Natan, aralen yo so sakey a parabola nipaakar ed kiew na igos: No say sanga to et malemlem ni, tan manbulong la, amta yo la ya asingger lay kaleldo; ontan met ed sikayo, no nanengneng yo so amin ya sarayan bengatla, amta yo ya satan [gilig, sikato] et asingger la, diad mismon puerta la. Tua ya ibagak ed sikayo, Ag-onsabi so anggaan na sayan henerasyon, anggad ag nagawa so amin ya sarayan bengatla. Say tawen tan say dalin et ompanlabas, balet saray salitak et ag-ompanlabas.”¹

GSAM 93.2Diad sayan kasulatan, say atensyon tayo et ituturo ed panaon no kapigan posiblin naamtaan ya say isabi nen Kristo et “asingger la” a singa met lanlamang a kaseguroan ya amta tayo ya asingger lay kaleldo no nanenengneng tayo ray unonan malemlem a bulong ya ompapaway. Nayari met ya naamtaan ya sinmabi tayo la ed henerasyon ya ag-ompalag ed entablado na gawa anggad mismon isabi nen Kristo. No onsabi la so panaon ya naaralan so parabola, talagan katuaan ya panaon la na Katawan ya mangipangato na saray managbangat pian ibangat so parabola. Say tepet na apostol ed sananey ya pankanawnawa et parehon aplikado dia, “Panon dan narengel no anggapoy managpulong? tan panon dan manpulong no ag ira nibaki?”²

GSAM 93Say Panaon na Saray Tanda

GSAM 93.3Diad apalabas a kapitulo, anengneng tayo no panon ya naala so kakabatan nipaakar ed kasumpalan na panaon na duaran libo tan talon lasus ya agew, tan satan et anggad “oras na panangukom to.” Diad parabola ya ipapabidbir dia, nipaarap itayo ed panaon na Katawan para ed sayan parabola tan say mensahe na “panangukom” ya ipasabi ed mundo. Kayari ton nansalita nipaakar ed baleg a “kairapan” ya onsabi ed saray totoo to ya “pabiklen,” imbaga na Manangiliktar, “Insan-insan kayari na kairapan na saraman ya agew et onlemem so agew, tan say bulan et ag mangiter na liwawa to, tan saray bitewen et onbagsak manlapud tawen, tan saray pakayari na tawen et onkigtel: tan insan ompaway so tanda na Anak na too ed tawen.”³

GSAM 94.1Tandaan, agto ibabaga nipaakar ed unor a tanda ya abitla ya satan et tanda na isabi to; noag ingen sakey a tanda ya say Anak na Too et wala diman, ya nanenengneng ya onsasabi. Saray agawa ya inter ed sayan teksto bilang saray tanda ya pagbasiyan na pananisia ed asingger ya isabi to, et saray tanda ed agew, bulan, tan saray bitewen. Saray arum ya agawa ya ontumbok et nagawa kaugnay na mismon isabi to ed saray lurem ed tawen. Kanian tampol kayari na komatlon sakey ed sarayan tanda—say sakey ed saray bitewen—so onsabi so panaon na Katawan ya itanduro iray managbangat to pian ibangat ya say isabi nen Kristo et asingger la.

GSAM 94.2Natan, nipaakar ed panaon na paka-anengneng na sarayan tanda: Diad tampol kayari na kairapan, say agew et napaitim.⁴ Unong ed insulat nen Marcos, nagawa itan “diad saraman ya agew, kayari na satan a kairapan.”⁵ Imbaga na Manangiliktar tayo ya saray agew et paantikeyen. Diad panamegley na ganggan nen Maria Theresa, tan saray Gawa na Panangipalubos manlapud 1773 anggad 1776, say graben panag-usig kontra ed iglesia et pinakikey. Anggano say makapanyarin man-uusig et nansiansian akontrol ed sibil ya sanga anggad 1798, saray panag-usig to et tinmunda la nen manga 1773. No ikumpara iray imbaga na Manangiliktar, say unonan tanda ed saraya et walad pegley na 1773 tan 1798.

GSAM 94Say Ambilunget ya Agew tan Labi

GSAM 94.3Nen Mayo 19, 1780, say agew et sobrenatural ya ambilunget. Aliwan eclipse, lapud say bulan et nankompleto nen sakey agew antis na satan. Anggano ontan, walay kabilungetan ed interon amianen-bokig a parte na Estados Unidos manlapud alas-onse na kabuasan anggad alas-onse na labi. Diad satan ya pankanawnawa, aliwa labat ya say agew so ambilunget, noag ingen ag met nan-sineg so bulan na liwawa na agew. Sakey itan ya kabilungetan ya sinmebel ed agew ya mansinag ed disk na bulan. Tan unong ed imbaga nen Noah Webster, kayari na dakel ya taon, “Anggapo ni so angan-anoman ya makapnek a rason ya niiter para ed sayan kabilungetan.”

GSAM 95.1Nipaakar ed sayan mairum a agew, imbaga nen Herschel, say astronomo: “Say Mairum ya Agew ed North America et sakey ed saraman a makapakelaw a penomenon na kalikasan ya lawas a basaen a walaan na interes, balet ag naipaliwawa na pilosopiya.”

GSAM 95.2Saray nansalita nipaakar ed kabilungetan na labi nen Mayo 19, 1780, so nankuan, anggano kompleto so bulan, ya “no amin a maksileng a bengatla ed uniberso so aderal, ag la komon mas sigpot so kabilungetan.”

GSAM 95Say Panagbagsak na Saray Bitewen

GSAM 95.3Say komatlon tanda ed saraya, say panag-uran na saray bitewen, et asumpal nen Nobyembre 13, 1833. Nen saman a labi, odino mas maong no ibaga, manlapud limaran oras antis ya linmener so agew, walay panag-uran na meteorite ya inikompara na arum ed saray ilog na apoy ya manlalapu ed tawen; tan na arum balet, ed saray pitik na apoy ya manlalapu ed baleg a parte na paputok. Sayan agawa et sinakop to so interon North America, manlapud Gulf of Mexico ed abagatan anggad Hudson's Bay ed amianan, tan manlapud Sandwich Islands ed sagur anggad pigaran lasus a milya manlapud Liverpool ed bukig. No iner man so anengnengan, saksakey labat so tuloy-tuloy a uran na bitewen, a manbabagsak a singa karakel na niyebe ed sakey a bagyon niyebe.

GSAM 95.4Nipaakar ed sayan uran na bitewen nen 1833, mangikopya kami ni manlapud Connecticut Observer na Nobyembre 25, 1833:—

GSAM 95.5“Say editor na Old Countryman et seryoso ton inasikaso so nipaakar ed ‘onle-leksab ya bitewen.’ Inkuan to, ‘Ibabaga mi ya say uran na apoy, ya anengneng mi nen imbeneg ya Mierkoles na kabuasan, et sakey ya makapataktakot a tipo, sakey ya seguradon manunan tanda, sakey ya maaron tanda, na satan a baleg tan makapataktakot ya agew ya saksian na saray manaayam ed dalin no say komanem ya selyo et nalukasan. Asingger la so panaon, ya adeskribe aliwa labat ed Balon Tipan, noag ingen pati ed Daan a Tipan; tan anggapoy mas dugarugan panangiladawan nen say sakey a kiew na igos ya ibubuyak toy bunga to no napuyokan na maksil a dagem, ya nayarin nanengneng.’”

GSAM 96Say Prediksyon nen Thomas Burnett

GSAM 96.1Saray totoo et tinuroan na saray totoo nen saman a panaon ya manalagar na literal a katuparan na sayan tanda. Si Thomas Burnett, diad Theory of the Earth to, ya imprenta ed London nen A.D. 1697, et inkuan to nipaakar ed Mateo 24:29:—

GSAM 96.2“Anggapoy duwa-duwa ya wala so amin a klase na meteoro ya apoy ed satan a panaon; tan diad saray arum et saray tatawagen ya onle-leksab ya bitewen, ya, anggano ag-ira makapansin no saksakey, balet no ondakel ira na baleg a bilang, ya onle-leksab, unong ed kuan na propeta, a singa saray bulong na ubas odino higos manlapud kiew na higos, makapanggawa iray makapakelaw a pakanengneng.... Ag tayo nepeg ya isipen irayan bengatla bilang saray alimbukor tan poetikon panagsalita, noag ingen bilang saray prankan propesiya, tan saray bengatlan talagan nagawa.”

GSAM 96Testimonya nen Propesor Olmstead

GSAM 96.3Si Propesor Olmstead, na Kolehiyo na Yale, Mass., ya tinawag ya “sankamaongan ya meteorologist na Amerika,” so nansalita nipaakar ed saray onle-leksab ya bitewen nen Nobyembre 13, 1833:—

GSAM 96.4“Say kalaknab na uran na bitewen nen 1833 et anganko ed panakop ed baleg a parte na tapew na dalin, manlapud pegley na Atlantic ed bandad bukig anggad Pacific ed bandad sagur; tan manlapud amianen a baybay na South America anggad saray ag-ni nadeskribin rehiyon diad limog na saray sakop na Britanya ed amianen. Say pakanengneng ed saray ombabatik a bitewen et aliwa labat a nanenengneng, noagta pare-pareho met so itsura ra ed amin a pasen.”

GSAM 96.5Nipaakar ed sayan pakanengneng, ya ginmapo nen manga alas-11 na labi, Nobyembre 12, tan nansiansia anggad manga alas-4 na palbangon na Nobyembre 13, kuan na propesor:—

GSAM 96.6“Saray nanswerte ya akanengneng ed sayan palabas na saray bulalakaw nen kabuasan na Nobyembre 13, 1833, et nayarin anengneng da so sankabaleglan ya palabas na saray fireworks ed tawen ya anengneng manlapu la nen ginawa so mundo, odino anggan labat diad saray rekord na historya.”

GSAM 97Uran na Bitewen, Anengneng Met ed Europa

GSAM 97.1Diad sakey a libro ya impalapag nen Leonard Heinrich Kelber, diad Stuttgart, Alemanya, nen taon 1835, naamtaan tayo ya sayan tanda et naulit diad satan a dapag na Atlantic, diad parehon bulan, balet pigaran agew kayari to. Inkuan to:—

GSAM 97.2“Nen Nobyembre 25, 1833, walay marakep a pakanengneng na saray onle-leksab ya bitewen diad kontinente na Europa,” tan “diad Minsterburg, Silesia, saray bitewen et onle-leksab a singa uran na apoy. Linmeksab iray bola na apoy a kaiba ra, a nansilew a maong ed labi kanian inisip na saray totoo a saray abung ed abay da et napupoolan.

GSAM 97.3“Diad parehon panaon diad Prin, Austria, walay panag-uran na bitewen ya ankulob ed espasyo ya masulok ya liman lasus ya milya kuadrado. Inilarawan na arum ya singa saray ilog na apoy ya manlalapu ed tawen. Tinawag na arum ya uran na apoy. Ataktakot iray kabayo lapud saya, tan atumba ed dalin. Dakerakel a totoo so nansakit lapud takot.”

GSAM 97Aplikasyon na Parabola

GSAM 97.4Legan ya ondadagos ed sayan linya na propesiya lampas ed katuparan na komatlon tanda,—say panagbagsak na saray bitewen,—imbaga na Manangiliktar tayo, “Natan et aralen yo so sakey a parabola nipaakar ed kiew na igos.” Sayan balikas et ag onaplika ed henerasyon ya mabilay nen inter na Katawan tayo iyan diskurso, noag ingen ed henerasyon ya makanengneng ed katuparan na sarayan bengatla—aliwan mantutupar, noag ingen natupar la. Saray bengatlan gawaen bilang tanda ya si Kristo et asingger la so isabi to et ag kaiba so pan-inggalaw na tawen no kapigan sikatoy nanengneng lan talagan onsasabi. Saray sayan tanda na asingger ya isabi to et kaiba so sayan komatlon tanda, samay nipaakar ed saray bitewen. Say panaon ya inturo na Katawan para ed saray totoo ya makaaral na parabola na igos et manlapud taon na 1833. Aya so panaon na Katawan para napukaw so mundo ed baleg a katuaan ya say isabi to et asingger la, tan say isabi to et magmaliw antis ya ompatey so henerasyon ya akarengel ed satan a parabola. Kanian nanenengneng tayo no panon ya tinandaan so panaon ed sayan propesiya no kapigan nepeg ya iter ed mundo so baleg a proklamasyon nipaakar ed isabi to.

GSAM 98Sakey a Proklamasyon ed Interon Mundo

GSAM 98.1Diad panumpal na sayan prediksyon, naromog tayo ya diad mismon panaon tan lugar nen 1833, say Katawan et ipapaalagey to so saray mensahero odino ministro to diad nanduruman parte na mundo, ya manlapud 1833 anggad 1844 et inyabawag da so eyag ya asingger la so isabi nen Kristo, “diad mismon puerta la;” tan impangibangat da so parabola na igos, ya ituturo da irayan tanda na isabi to, unong ed impangibilin to ed sikara. Sayan mensahe, diad panamegley na mabilay a managbangat odino diad panamegley na saray imprentan pahina, et sinmabi ed balang istasyon na misyonaryo ed intiron mundo, tan ed balang daungan na barko ed dalin.

GSAM 98.2Say kalaknab na mensahe et malinew ya impaliwawa na editor na Voice of Truth, na Rochester, N.Y., diad sakey ya isyu nen Enero, 1845:—

GSAM 98.3“Say andi-anggaan ya ebanghelyo, unong ya adeskribe ed Apocalipsis 14:6, 7, so inyeyag ed balang nasyon, lahi, lenguahe, tan totoo; ya ibabaga ed maksil a boses, ‘Taktakot kayo ed Dios, tan itdan yo na gloria; ta sinmabi la so oras na panangukom to: tan sikatoy dayewen ya nanggawa na tawen, tan dalin, tan dayat, tan saray subol na danum.’ Anggapoy kaso ya mas malinew ya napatunayan ed saray katuaan nen say sayan mensahe et inyakar ed amin a nasyon tan lenguahe ed silong na tawen, diad loob na pigaran taon labat ya apalabas, diad panangaral nipaakar ed isabi nen Kristo nen 1843 [1843, oras na Judio—oras tayo, 1844], odino asingger la. Diad panamegley na saray lektura tan publikasyon, say uni et sinmabi ed interon mundo, tan saray salita ed anggaan na mundo.”

GSAM 98.4Saray arum a totoo, ya agda amta iray katuaan, et inisip da ya say kimotan nipaakar ed komaduan isabi et limitado labat ed sakey a lugar, ya iisipen dan sakey a gawa ya akonekta ed si William Miller tan pigaran lasus a ministro ya kaiba to ed amianen a parte na Estados Unidos. Para ed saramay ontan, nayarin makapakelaw ya naamtaan ya say galaw ed Amerika, ya si Pastor Miller tan Himes so manunaan ya lider, et melag labat a parte na sakey a baleg a galaw ya, unong ya abitla ed tagey, ya sinmabi “ed saray anggaan na mundo.”

GSAM 99NO PANON YA NAMPISA SO GALAW ED NANDURUMAN BANSA

GSAM 99.1Sinmabi so panaon na Katawan pian sayan proklamasyon et onla ed intiron mundo, tan diad manga duamplo o masulok nin nanduruman pasen na mundo, diad halos parehon panaon, nansalobay iray totoo, ya, anggapoy pikakabat da ed kimey na balang sakey, ya linma pian ipasirip iyan mensahe ed amin a pasen na mundo. Saray abitla ed kapitulo 4, ya akaawat na liwawa nipaakar ed kasumpalan na duaran libo tan talon lasus ya agew, maliban ed sakey,—si A. Campbell,—et apakiwas ya milad panangiyabawag na mensahe na unonan anghel ed Apocalipsis 14; saya met et diad direktan panamegley na Espiritu na Dios, tan aliwan diad panangiyalis na liwawa ed balang sakey.

GSAM 99Ikompara ed Repormasyon

GSAM 99.2No iyaplika tayo so parehon totontonen ed sayan galaw a singa impangiyaplika nen D'Aubigné ed impansikmat na baleg a Reporma nen koma-16 a siglo, seguradon nepeg ya ibilang ya mensahe na Katawan tan diad panaon na Katawan. Nipaakar ed satan a Reporma bilang sakey a kabilugan, imbaga na historyador:—

GSAM 99.3“Ag impasabi na Alemanya so katuaan ed Switzerland, nitan say Switzerland ed Pransya, nitan say Pransya ed Inglatera. Amin ya sarayan bansa et inawat da itan manlapud Dios, singa met no panon ya say sakey a parte na mundo et ag ipapasabi so liwawa ed sananey a parte; noag ingen say parehon manliliwawan globo so direktan mangiiter ed interon dalin. Si Kristo, say sinag na agew ya nanlapud atagey, ya andi-anggaan so inkatagey to ed amin a katooan, et, diad panaon na Repormasyon, singa met ed impangipaalagey na Kristianismo, say diosnon apoy ya angiter na bilay ed mundo. Diad koma-16 a siglo, say saksakey tan parehon doktrina et niletneg a tampol diad saray abung tan iglesia na saray sankayarawian tan nanduruman bansa. Say rason et, say parehon Espiritu so mankikimey ed amin a pasen pian mamawala na parehon pananisia.

GSAM 99.4“Say Reporma na Alemanya tan say diad Switzerland so mangipapanengneng ed sayan katuaan. Ag nansalita si Zwingle tan si Luther. Anggapon duwa, walay koneksyon ed baetan na sarayan duaran lalaki; balet nepeg tayon anapen itan ed tagey na dalin. Siya a nanlapud tawen a nanggiter na katuaan ed si Luther, nanggiter met ed si Zwingle. Say Dios so nansilbin dalan na komunikasyon ed baetan da. ‘Nginmapo ak ya manpulong na ebanghelyo,’ kuan nen Zwingle, ‘diad taon na grasya 1516, diad arum a salita, diad panaon ya say ngaran nen Luther et agni balot nadngel diad bansa mi. Agko naaralan so doktrina nen Kristo manlapud si Luther, noagta manlapud salita na Dios. No si Luther et mampupulong na Kristo, gagawaen to so gagawaen ko; satan labat.’”⁶

GSAM 100.1Nipaakar ed gawa di Farel tan Lefèvre ed Pransya, kuan na historyador:—

GSAM 100.2“Kanian, say Reporma ed Pransya et aliwan inmanlapud sananey a bansa. Nianak iya ed dalin na Pransya; tinmubo iya ed Paris; say unonan lamot to et diad mismon unibersidad, ya sikato so namporma na komaduan pakayari ed Kristianon Roma. Implas na Dios iray prinsipyo na sayan kimey diad matuan puso na saray totoon taga-Picardy tan Dauphiny antis ya ginmapo iya ed anggan dinan a sananey a bansa.

GSAM 100.3“Anengneng tayo ya say Repormasyon ed Switzerland et indipindiente ed Repormasyon ed Alemanya. Say Repormasyon ed Pransya et ontan met, indipindiente ed sikaran dua. Ginmapo so trabaho tampol ed sarayan nanduruman bansa, ya anggapoy komunikasyon ed balang sakey; singa, ed sakey a bakal, amin ya nanduruman pwersa ya kabiangan na armada et ongalaw ed parehon bekta, anggano ag ibabaga na sakey ed sakey ya onabanti, lapud sakey tan parehon ganggan, ya nanlapud parehon Manunaan a Komandante, so nadngel na amin. Sinmabi la so panaon, akaparaan la ray totoo, tan ginapoan na Dios so Reporma na iglesia to diad amin a bansa a mankasabay. Saray onian a katuaan so mangipapanengneng a say baleg a Reporma na koma-16 a siglo et sakey a gawa na Dios.”⁷

GSAM 100.4Nipaakar ed Reporma ed Inglatera, diad panangidaulo di Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, tan arum ni, inyarum nin imbaga nen D'Aubigné:—

GSAM 100.5“Say Reporma ed Inglatera et ginmapo, sirin, ya bukor ed si Luther tan Zwingle, ya say saksakey ya nanlapuan to et say Dios. Wala ed amin ya sarayan bansa na Kristianismo so mansasabay ya panag-gagalaw na salitan divino. Say nanlapuan na Reporma ed Oxford, Cambridge, London, et say Griegon Balon Tipan ya impalapag nen Erasmus. [Si Tyndale tan Thomas Bilney et tinaynan da so Cambridge nen taon 1519.] Sinmabi so agew ya impapabaleg na Inglatera so sayan atagey ya nanlapuan na Repormasyon.”⁸

GSAM 101.1Say proklamasyon na isabi et ginmapo ed parehon paraan a singa samay abitla ed tagey nipaakar ed Repormasyon. Saray totoo et nakiwas a mankasabay ed masulok nin apat a beses a karakel na parte na mundo, ya anggapoy amta odino antokaman a komunikasyon na liknaan ed balang sakey, tan ginapoan da so panangipahayag na parehon katuaan na Biblia, aliwa labat ed apat a nasyon na mundo, noag ingen ed interon sibilisadon mundo.

GSAM 101Saray Gawa nen Joseph Wolff

GSAM 101.2Maong siguro ed sayan punto ya ituro so atensyon ed saray katuaan nipaakar ed kalaknab na proklamasyon na isabi:—

GSAM 101.3“Nen 1831 si Joseph Wolff, D.D., so imbaon bilang misyonaryo manlapud Great Britain pian manlingkor ed saray Judio ed Palestina. Sikato, unong ed saray journal to, anggad taon 1845, so impangipasiag to so maples ya isabi na Katawan ed Palestina, Ehipto, ed saray gilig na Dayat a Balanga, Mesopotamia, say Crimea, Persia, Georgia, diad interon Panarian na Ottoman, diad Gresya, Arabia, Turkey, Bokhara, Afghanistan, Cashmere, Hindostan, Thibet, diad Holland, Scotland, Ireland, diad Constantinople, Jerusalem, St. Helena, pati met ed saray barko diad Mediterranean, tan diad Siyudad na New York, ed amin a denominasyon. Idedeklara to ya nanangaral la ed saray Judio, Turko, Mohammedano, Parsee, Hindu, Caldeo, Yesedo, Siryano, Sabiano, ed saray pasha, sheik, shah, saray ari na Organtsh tan Bokhara, say reyna na Gresya, tan arum ni.”⁹

GSAM 101.4Diad Yemen, say rehiyon ya panayaman na saray ilalak nen Hobab, say katulangan nen Moises, anengneng nen Joseph Wolff so sakey a libro ya onia so kuan to: “Saray Arabo ed sayan lugar et walay libro da ya tatawagen dan ‘Seera,’ ya nipaakar ed ‘Say Komaduan Isabi nen Kristo, tan say Panarian To ed Gloria!’”¹⁰

GSAM 102.1Diad Yemen, nanayam na anemiran agew a kaiba iray Rechabita, ya nipaakar ed sikara et kuan to: “Ag ira oniinum na alak, ag ira mantatanem na kaubasan, ag ira mantatanem na bukel, manaayam ira ed saray tolda, tan natatandaan da ray salita nen Jonadab a anak nen Rechab. Kaiba ra so saray anak na Israel, a nanlapud tribo nen Dan, a manaayam ed asingger ed Terim diad Hatramawt, a manaalagar, a kaiba ray anak nen Rechab, ed maples ya isabi na Mesias ed saray lurem ed tawen.”

GSAM 102.2Nanengneng tayo, manlapud samay abitla ed tagey, ya diad saraman a labin-apat a taon, si Wolff a mismo so angibangat na balita na isabi nen Kristo ed arapan na puerta, diad masulok ya duamplo a nanduruman bansa. Diad parehon panaon, say doktrina et malaknab a niyalis diad Alemanya, lalo la ed abagatan diad limog na saray Moravian.

GSAM 102Say Mensahe ed Alemanya tan Russia

GSAM 102.3Impaamta na sakey ya Ingles ya manunulat, si Mourant Brock, ya “diad Württemberg et walay sakey ya Kristianon kolonya ya nibilang na nilasus, ya manaalagar ed maples ya isabi nen Kristo.” Say doktrina et impasabi ed arum ya parte na Alemanya nen Hengstenberg, ya diad saman ya panaon et ibabaga ran sikatoy sankatalentuan ya teologo ed Alemanya.

GSAM 102.4Diad Review and Herald, Disyembre 13, 1892, si Pastor L. R. Conradi na Alemanya et inkuan to:—

GSAM 102.5“Si Bengel, diad Alemanya, so amparungtal na panangaro ed isabi na Katawan tayo diad dakel a puso, a nansengegan na inaral na nilibon totoo so salitan propetiko a mas maong nen say dati.... Sinmiliw so liwawa diad Alemanya, tan saray publikasyon a mangipapanengneng na aplikasyon na duaran libo tan talon lasus ya agew so inwaras diman. Sinmublay so espiritual a panagbangon, lalo la ed Württemberg, tan sanen sinmabi so panag-usig, nilasus a pamilya so linma ed Abagatan a Russia, tan diman da impalapag ed saray kabaleyan da ya inmuna lan yinmalis diman nensaman a taon. Sanen isara na saray pastor so saray iglesia da, maliban ed daiset a bilang, ginawa ra so ‘stunden’ da, odino ‘oras’ na pantitipon, ed saray pribadon abung, tan nilasus so akapaniwala. Anggan ed saman a panaon et napan-istoryaan so Sabado ed limog da, balet lapud anggapoy angigapo, naeeral itan. Sakey a manomay a taga-Russia so akapaniwala ed ‘stunden,’ tan insan to ginapoan so parehon kimey ed limog na saray taga-Russia. Saya so nansumpalan ya nansengegan na baleg a ‘Stundist’ a kilusan ed natan a panaon, a say impluensya to et ondateng ed sankayarawian a pasen na Siberia tan Trans-Caucasus.”

GSAM 103.1Diad Review and Herald, Hulyo 31, 1891, walay sakey a balikas manlapud si Pastor Conradi nipaakar ed si Agi Schäche na Australia, ya, diad panaon ya tutukoyen to, et manaayam ed Silesia, tan nanserbi ed arum a panaon para ed interes na misyon ed lugar nen Father Gosner, sakey a kabkabat a Germanon ebanghelista tan teologo. Manlapud si Agi Schäche, inter to so onggendan nipaakar ed libro nen Kelber:—

GSAM 103.2“Kayari na 1836, odino sanen asumpal la so panaon na Bengel's Computation, walay pinmaway ed dyaryo na probinsya na Schweidnitz ya sakey a pakaamta manlapud tindaan na libro nen Mr. Sommerfeldt diman, nipaakar ed libro nen L. Henry Kelber, nipaakar ed saray baleg tan maliket ya agawa ya nagawa ed saray taon na 1843 tan 1844. Say eksakton titulo na libro et agko la natandaan. Naala mi imay libron abitla, tan binasa mi a kaiba so pigaran interesado a totoo, ya akandado so pintoan, nen taon 1839-40. Impanengneng na libro manlapud Daniel, tan Apocalipsis, tan Mateo 24, ya asingger la so sampot, tan walay tsart na panagbilang to met, ya mangipapanengneng no panon ya naala imay petsan abitla ed tagey.”

GSAM 103Say Mensahe ed Great Britain

GSAM 103.3Diad sakey ya publikasyon ya Ingles ya atituloan na The Millennium, nisulat ya “pitoran lasus ya ministro na Iglesia na Inglatera so mangibabalita na isabi na Manangiliktar.” Kaiba ed saray sankatalentoan a ministro ed saman a panaon et saramay angipangibelyaw na doktrina na isabi diad Inglatera manlapud 1840 anggad 1844. Ed saraya et nononoten tayo so ngaran di Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [diad libro to, Look to Jerusalem, pahina 114, in-aplika to so parabola na Mateo 24 ed sayan henerasyon], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, etc.

GSAM 104Say Mensahe ed Holland

GSAM 104.1Say doktrina na komaduan isabi et impasabi ed Holland nen Hentzepeter, ya ibabaga ran sikatoy, ed saman a panaon, say sankagalingan a ministro ed satan a bansa. Sikatoy manangasikaso na Royal Museum ed The Hague, diad panag-appoint na ari. Inkuan to nipaakar ed sarili to, diad sulat ya insulat to ed editor na Midnight Cry, nen Hunyo, 1844, ya say atensyon to et unonan atawag ed sayan tema lapud sakey a makapainteres a kugip. Inimbestigaan to so Kasulatan nipaakar ed sayan tema, tan nen taon 1830 et angipaway na sakey a pamphlet ya mangipapaliwawa ed sayan doktrina. Nen 1841 et angipaway lamet na sananey a pamphlet nipaakar ed anggaan na mundo. Diad satan met a sulat, imbaga to ya say unonan impormasyon ya naawat to nipaakar ed si William Miller tan saray arum ya mangipapahayag ed publiko na doktrina na asingger lan isabi nen Kristo, et nen 1842, diad impitongtong to ed sakey a laki ya sinmabi ed Holland manlapud Amerika.

GSAM 104Say Mensahe Diad Tartary

GSAM 104.2Manlapu la nen taon 1821, say doktrina na isabi na Katawan et pinanisiaan tan ibabangat ed Tartary. Diad satan a panaon, sakey ya Irish a misyonaryo so imbaon ed satan a bansa, tan sakey a paring Tartar so nitepet ed sikato, “Kapigan so komaduan isabi nen Kristo?” Inmebat ya anggapoy amta to nipaakar ed satan, kanian say pari et alalon abigla ed ontan ya ebat manlapud sakey ya misyonaryo ya linma pian ibangat ed sikara iray doktrina na Biblia, tan inkuan to ya para ed sikato et “amin ya walaan na Biblia et nayarin makaamta ed satan.” Insan inkuan na pari so opinyon to, ya ibabaga ton para ed sikato et onsabi si Kristo ed manga A.D. 1844. Sayan katuaan et naromog ed Irish Magazine, 1821.

GSAM 104Say Mensahe ed Amerika, India, tan diad Kontinente

GSAM 104.3Diad Advent Tracts, Vol. 2, pahina 135, 1844, si Mourant Brock na Inglatera et inkuan to:—

GSAM 105.1“Aliwa labat ed Great Britain ya iilaloan so asingger ya isesempet na Manangiliktar, tan ipapaway so boses na panagpaamta, noag ingen pati ed Amerika, India, tan diad kontinente na Europa. Diad Amerika, manga talon lasus ya ministro na salita so manbabangat na ‘sayay ebanghelyo na panarian;’ legan ya diad sayan bansa, manga pitoran lasus ya taga-Iglesia na Inglatera so mangipapaway na parehon panawagan.”

GSAM 105Diad Balang Puerto na Dayat ed Mundo

GSAM 105.2Si E. R. Pinney, a taga Seneca Falls, N.Y., sakey a matoor a ministro na Baptist ya inter toy bilay to ed panangipasiag na doktrina na isabi, diad Exposition of Matthew 24 to, pahina 8, 9, inkuan to:—

GSAM 105.3“Nen taon 1842 ni labat, saray publikasyon nipaakar ed komaduan isabi et impadala la ed balang istasyon na misyonaryo diad Europa, Asya, Africa, tan Amerika, diad duaran dapag na Rocky Mountains.... Ibabaga na saray komander na bapor tayo tan saray marinero ya anggapo ni so daungan ya asabi ra ya ag inunaan na sayan proklamasyon, tan mabetbet iran itetepetan nipaakar ed saya.”

GSAM 105Talon Libon Manangibabalita na Mensahe

GSAM 105.4Si Pastor G. W. Mitchel, na taga Zanesville, Ohio, sakey nin ministro ya sikatoy mismo so nampasakbay na sayan doktrina, so nansalita ed say nansulat diad sakey a pantotongtong diad Newark, Ohio, Agosto 8, 1894, ya imbaga nen Pastor William Miller ed sikato, diad sakey a tongtongan ed McConnellsville, Ohio, nen Setyembre, 1844, ya walad sikato so “ngaran tan address na taloy libon ministro ed nanduruman parte na mundo ya mangibabalita, ‘Taktakot kayo ed Dios, tan iter yo so gloria ed sikato; ta sinmabi la so oras na panangukom to,’ ya say mas dakel ed sikara et walad North America tan Great Britain.”

GSAM 105.5Si William Miller, legan ton mansasalita nipaakar ed malaknab ya impakaniwaras na sayan “eyag,” inkuan to:—

GSAM 105.6“Sakey o duara ed balang suyok na mundo so angipasiag na sayan balita, tan nankakasakey ira ed panaon,—si Wolff na Asya; si Irving, ya nensaman et taga-Inglatera; si Mason na Scotland; si Davis na South Carolina; tan dakel a bilang ed sayan rehiyon, so mangiiter, o angiter la, na sayan pananabio.”¹¹

GSAM 106Say Voice of Elijah nen Hutchinson ya Impadala ed Amin a Pasen

GSAM 106.1Si Pastor R. Hutchinson, nen 1837, et imbaon manlapud Inglatera bilang sakey a Wesleyan a misyonaryo ed Canada. Diad kaunoran et nanayam la ed Montreal. Walaan na malaknab a kakilalaan ed saray dayon bansa. Nen saray taon na 1843 tan 1844 et angipaway na sakey a dyaryo a tatawagen a Voice of Elijah, a ditan et tinalakay to so doktrina na isabi. Lapud mainomay so pakaala to na bapor para ed saray dayon bansa, tan pribilehyado ya makapangibaki na saray angkakabaleg ya pakete na saray papel to ya anggapoy bayar ed panangibaki, imbaki to iraya ed dakel a bilang ed amin a pasen na mundo. Inkuan to nipaakar ed mismon kimey to, ya imbaki to iraya ya libre ed Nova Scotia, New Brunswick, New Foundland, Inglatera, Ireland, Scotland, Wales, Pransya, Alemanya, Constantinople, Roma, tan amin a pasen na panarian na Britanya tan saray kolonya to.

GSAM 106Diad Sandwich Islands

GSAM 106.2Diad Midnight Cry na Oktubre 12, 1843, walay sulat a nanlapud si Mrs. O. S. Burnham, a taga Kaloa, Isla na Kaui, diad Sandwich Islands. Sikato, kaiba so asawa to, et saray managbangat ed eskwelaan diman. Inawat da, tan iproproklama da, so doktrina na isabi diman, tan walay grupo na saray mananisia ya mandadayew a kaiba ra diad saray isla.

GSAM 106Say Mensahe ya Inkompara ed Samay nen Juan a Managbinyag

GSAM 106.3Kanian nanenengneng tayo ya say doktrina na isabi et impasabi ed kalaknab ya magenap la pian nasumpal iray prediksyon na kasulatan nipaakar ed saya.

GSAM 106.4Say mensahe ya mangibabalita ed unonan isabi nen Kristo et imbalikas na propeta Isaias ed sarayan salita: “Say boses na sakey ya onkikiyaw ed kalawakan, Iparaan yo so dalan na Katawan, pagmaliwen yo ya diretso ed desierto so baleg a dalan para ed Dios tayo. Balang lawak et napatagey, tan balang palandey tan pukdol et pababaen: tan say baliko et pagmaliwen ya diretso, tan saray magasal a pasen et pagmaliwen ya patar: tan say gloria na Katawan et nipanengneng, tan amin a laman et makanengneng ed satan a saniiba: ta say sangi na Katawan so nansalita ed satan.”¹² Sayan propesiya et asumpal diad panamegley na kimey nen “Juan a Managbinyag, a mampupulong ed kalawakan na Judea, tan ibabaga to, Manbabawi kayo: ta say panarian na tawen et asingger la.”¹³

GSAM 107.1Sayan laki, a bukor to, diad loob na anem a bulan a panag-obra to ed saksakey a bansa na Judea, so angitupad ed sayan makapakelaw a prediksyon. Anggano sayan propesiya et angilimit ed kimey nen Juan diad panaon tan lugar, aliwa met ed saramay propesiya a nipaakar ed panangibunyog na komaduan isabi, ta say kimey et nepeg a magawa a kaiba so “maksil a panag-eyag,” a sankamundoan so kalaknab to.

GSAM 107.2Kanian nanenengneng, diad liwawa na saray katuaan ya impresenta, no panon ya eksakton asumpal so propesiya nipaakar ed mensahe na isabi. Sinmabi so panaon na Dios pian ibangat so parabola na kiew na igos, pian iter so unonan anunsyo na mensahe na unonan anghel, tan impalagey To ray mensahero To pian ipasabi so panawag ed amin a nasyon, totoo, tan dila.