Kapitulo 6 — Say Mensahe tan Saray Mensahero

GSAM 108.1“Isulat mo so pakanengneng, tan gawaen mon malinew ed saray tabla, pian makabatik so mambasa ed satan. Ta say pakanengneng et para ni ed sakey a nitalaga a panaon, balet ed sampot et mansalita, tan ag man-tila: anggano manbayag, alagaren mo; ta seguradon onsabi, ag manbayag.”¹

GSAM 108.2“Tan anengneng ko so sananey ya anghel ya tinmayak ed pegley na tawen, ya walaan na andi-anggaan ya ebanghelyo pian ipasabi ed saray manaayam ed dalin, tan ed balang nasyon, tan lahi, tan lenguahe, tan totoo, ya mansasalita na maksil a boses, Taktakot kayo ed Dios, tan iter yo so gloria ed sikato; ta sinmabi la so oras na panangukom to: tan sikatoy dayewen ya nanggawa na tawen, tan dalin, tan dayat, tan saray subol na danum.”²

GSAM 108.3Saray angiter na proklamasyon na isabi et inkuan da ya sayan “pakanengneng” a walaan na “tinakda” ya panaon, a binitla nen propeta Habakkuk, et kaiba to ray pakanengneng na saray propesiya nen Daniel tan na managsulat na Apocalipsis. Pinalinew dan maong iraya diad impangipaliwawa da ed saraya diad saray prophetic chart da, pian say mambasa na interpretasyon et talagan “makabatik” tan makapangibaga na impormasyon ed arum.

GSAM 108Sakey a Espisipikon Mensahe

GSAM 108.4Say proklamasyon na saray totoon Adbentista et aliwan simplin anunsyo ya ginawa nen Pablo ed arapan nen Felix, “Inkatunong, panagtepel, tan say onsabin panangukom;” nitan aliwa met ya say imbaga nen Martin Luther, kayari ton asumpal so panangipatarus na Biblia, sanen, magano antis na ipatey to, nibalita ya imbaga to, “Kumbinsido ak ya say panangukom et agla arawi; on, ya say Katawan a mismo et agla manbayag na masulok ya talon lasus a taon.” Aliwa met ya say imbaga nen John Wesley, sanen inkuan to ya “isip to et nayarin onggapo so milenyo ed loob na manga sanlasus a taon.” Inaku na saray Adbentista ya iteter da so mensahe ya sinimbolo ed Apocalipsis 14:6, 7, “Sinmabi la so oras na panangukom to,” tan say eyag na Apocalipsis 10:6, “Anggapo lay panaon.” Say ontan a propesiya et ag nagawaan diad panamegley na anunsyo na sakey ya agawa ya “onsabi ni,” ya onsabi “diad loob na talon lasus a taon,” odino “diad loob na sanlasus a taon,” noag ingen diad espisipikon panaon, “sinmabi la.” Sakey a mensahe a singa ontan, a walaan na parehon kalinewan a singa say kinerew na saray propesiya ed tagey, so imbalita na saray Adbentista ed interon mundo.

GSAM 109Say Panangukom ed Ikasabi nen Kristo

GSAM 109.1Nen unonan impaamta iyan mensahe, amin a denominasyon na Kristiyano so manisia ya say panangukom et nagawa ed komaduan isabi nen Kristo. Kanian, say sakey a grupo na totoo ya walad ontan a kipapasen, ya mangiiter na mensahe ya sinmabi la so oras na panangukom, legan a papanisiaan da itan a pananaw, et seguradon ipaamta da so komaduan isabi nen Kristo. Diad katuaan, say amabiskeg ed mensahe, tan sankabiskegan ya amakiwas ed saray totoo, et say proklamasyon na espisipikon panaon. Unona, inkuan da ya say anggaan na mundo et onsabi ed loob na “taon na Judio” 1843, tan saya et sakop na panaon ed baetan na Marso 21, 1843, tan Marso 21, 1844. Kayari na linmabas itan a panaon, naamtaan tayo diad Midnight Cry nen taon 1844 ya say espisipikon agew et nitalaga para ed kasumpalan na saray propetikon panaon. Saya so koma-samplon agew na koma-piton bulan na Judio, ya katumbas na Oktubre 22, 1844.

GSAM 109Panagbilang na 2300 ya Agew

GSAM 109.2Say basiyan na panaon—1843—et say duaran libo tan talon lasus ya agew na Daniel 8. Inkuan da ya lapud sarayan “agew” et akasuldong ed saray propesiya no iner saray ayayep so pinili pian mangirepresenta ed saray panarian, say “agew” et nepeg ya usaren na simboliko pian mangirepresenta ed saray taon, unong ed interpretasyon na Katawan ed simbolikon panaon, ya inter ed Bilang 14:34 tan Ezequiel 4:5, 6; ya say pitomploy simba—490 ya agew—na Daniel 9 so magmaliw ya unonan parte na duaran libo tan talon lasus ya agew, tan say duaran panaon et ginmapo ed parehon panaon. Say agawa ya abitla ed Daniel 9, ya angimarka ed gapo na pitomploy simba, et say “pangipaway na ganggan ya ipawil tan ipaalagey so Jerusalem.” Satan a ganggan et impaway ed kapiton taon nen Artaxerxes Longimanus, 457 B.C., unong ya akasulat ed Ezra 7.

GSAM 110.1Ya saya so tuan petsa para ed gapo na pitomplo a simba et napatunayan lapud diad loob labat na anemaplo tan siam a simba—483 a taon—manlapud 457 B.C., odino nen A.D. 27, si Kristo et binyagan nen Juan tan ginapoan toy ministeryo to, ya inkuan to, “Asabi la so panaon,”³ tan arum ni. Say gapo na ministeryo nen Kristo, nen A.D. 27, say impakabitin ed krus to kayari na taloy taon tan kapalduan manlapud satan ya petsa, “ed pegley [tunga] na [koma-pitomploy] simba,” say pansumpal na espisyal a kimey ed limog na saray Judio, nen A.D. 34, tan say maples a panagbaliw nen Saulo, say apostol ed saray Hentil, so angipatunay ya say pitomploy simba et nansumpal ed satan a petsa, tan sirin, ginmapo iratan nen B.C. 457. Oniay impan-kwenta da: Manlapud 2300, ekalen so 457, tan say nakera et 1843. Tan lapud saray 457 a taon et antis ni nen Kristo, nadala tayo ed sampot na 2300 ya agew diad sampot na 1843.

GSAM 110Saray Inamin na Saray Kontra

GSAM 110.2Tua ya nibaga ya “saray panangawat a pabor ed katuaan manlapud saray kalaban to so mangiiter na sankatageyan a klase na ebidensya.” Anggapo ed saray kalaban na mensahe na isabi so angibaga ya say panagsukimat a panangukom na saray totoo na Katawan et sakey ya agawa a nagawa antis na isabi nen Kristo; noag ingen, nannonot ira nipaakar ed sayan punto a mitunosan ed saray Adbentista. Bilang paneknek ed sayan imbaga, mangikot kami manlapud duaran kabkabat a kalaban.

GSAM 110.3Si Mr. N. Colver, legan ton manpupulong ed Marlboro Street Chapel, Boston, nen 1842, bilang panlaban ed saray Adbentista, so nansalita:—

GSAM 111.1“No sarayan agew et taon, say mundo et manampot ed 1843; nanengneng iya na anggan siopan ugaw ed eskwelaan; ta no say 490 et nansumpal ed impatey nen Kristo, say 2300 ya agew et manampot met ed 1843; tan say mundo et nepeg ya manampot, no ag napaneknekan ya walay arum ya agawa ya nagawa, tan agko nanenengneng no panon itan ya nagawa.”

GSAM 111.2Si Propesor Stuart, ed parehon panaon, inkuan to:

GSAM 111.2“Sakey ya nikadkaduma ya katuaan ya say karaklan na saray manag-interpreta ed mundo na Ingles tan Amerikano et, diad loob na dakel ya taon, so nakaugalian dan intatalos iray agew ya tinukoy ed Daniel tan Apocalipsis bilang representasyon, odino simbolo, na saray taon. Nairapan ak ya anapen so nanlapuan na sayan pangkabilugan, nayarin ibaga ko ya halos unibersal, ya ugali.”

GSAM 111Testimonya nen Propesor Bush

GSAM 111.3Inkuan nen Propesor Bush: “Siopaman so onkontra ed si Mr. Miller nipaakar ed punto na panaon to, et onkokontra met ed sankabiskegan a punto to. Duga so panaon to; balet nankamali ed agawa ya nagawa.” Si Bush et mananisia ed panagbaliw na intiron mundo antis na isabi nen Kristo. Say teorya to et say milenyo et onggapo ed 1844.

GSAM 111.4Saray ministro na pananisia ed isabi et imbangat da ed saray publikon diskurso da ya say historya na mundo et impanengneng to ya saray nanduruman nasyon et walad mismon kondisyon ya sinimbolo na imahe ed Daniel 2, sanen say bato et manpekpek ed imahe ed sali to, tan say Dios na tawen et mangipaalagey na panarian to; tan ed kapitulo 7, sanen “say panarian tan say dominasyon tan say inkabaleg na panarian ed silong na interon tawen et iter ed saray santo na Sankatageyan.” Inyatensyon da met so katuaan ya saray tanda—pisikal, politikal, tan moral—et sikatoy mismon imbalita na Kasulatan ya nanengneng no asingger lay isabi na Katawan.

GSAM 111Saray Pakelaw ed Tawen

GSAM 111.5Say Katawan, diad panamegley na propeta Joel, et inkuan to: “Mangipanengneng ak na saray milagro ed tawen tan diad dalin, dala, tan apoy, tan saray poste na asewek. Say agew et magmaliw ya ambilunget, tan say bulan et magmaliw ya dala, antis ya onsabi so baleg tan makapataktakot ya agew na Katawan.”⁴ Napanisiaan tan imbangat na saray Adbentista ya say aurora borealis na saray apalabas a siglo (ya kaslakan ya tatawagen ya northern lights) so “apoy tan saray haligi na asewek” ya mitunos ed impangideskribe na propeta; tan manlapud sankaabigan ya impormasyon ya naala ed historya (tinukoy mi so Edinburg Encyclopedia bilang testimonya), ag mabetbet ya anengneng antis na sayan panaon.

GSAM 112.1Kanian, legan ya say mensahe na maples ya isabi na Katawan et onkakayat ed saray sankayarawian a pasen na mundo, walay saray sinyales ya nipanengneng ed tawen ya amabiskeg ed katuaan, tan akapangala na atensyon na totoo.

GSAM 112.2Nen Enero 25, 1837, walay sankarakepan a panagparungtal na manlalabag a aurora borealis, a singa mangituturo ed isip na dakel a diretso ed prediksyon nen propeta Joel nipaakar ed saray manuna ed baleg ya agew na Katawan. Say onsublay a deskripsyon na sayan eksena et nanlapud New York Commercial Advertiser nen Oktubre 22, 1839. Sikato et eksakton mitunosan ed eksena unong ed anengneng na samay nansulat diad Victor, Ontario County, N.Y.

GSAM 112Say Apoy ya Aurora nen 1837

GSAM 112.3“Nen labi na Enero 25, 1837, walay makapakelaw ya impanengneng na parehon penomenon [say kabaliksan to et say aurora borealis] ed nanduruman parte na bansa, a seguradon natandaan na saray managbasa mi. No iner so dalin et akaputputan na yelo, say tanawen et makapanyari tan ‘makapataktakot’ ed paraan ya agnin balot agawa. Diad sakey a lugar, ya asingger ed palandey, saray totoon akanengneng ed satan a pakanengneng et impaamta da ed sikami ya singa ‘daluyon na apoy ya onle-leksab ed palandey,’ tan diad karaklan, base ed naamtaan, say yelo ya akakobre ed dalin et singa apoy ya akilaok ed dala, legan a diad tagey (unong ed kuan na apostol), ‘say tawen ya manpool,’ et singa maong so propetikon deskripsyon na sampot ya agew kanian dakel so abigla; Saray ugugaw ya akanengneng ed satan et ataktakot, tan tinepet da no kasin satan la so isabi na panangukom; tan anggan saray ayayep et kinmigtel lapud baleg a pakakigtel.”

GSAM 113.1Aliwa labat ed Amerika ya impanengneng iyan tanda na propeta Joel, noag ingen legan ya onkakayat so doktrina nipaakar ed isabi na Katawan ed Great Britain, say parehon tanda et impanengneng met ed tawen ed satan a bansa. Say New York Commercial Advertiser nen Oktubre 22, 1839, et inkuan to so onggendan manlapud saray papel na London nipaakar ed sakey a makapakelaw a penomenon ya anengneng ed satan a bansa nen labi na Setyembre 3:—

GSAM 113Say Aurora nen 1839

GSAM 113.2“LONDON, SEPT. 5.—Diad baetan na alas-diyes na labi na Huebes tan alas-tres nen kabuasan na kalman, diad tawen et anengneng so sakey ed saray sankarakepan a klase na sarayan aliwan kaslakan a penomenon, saray onle-leksab ya bitewen tan northern lights, ya anengneng ed loob na dakel a taon ya apalabas. Say unonan pakanengneng ed sayan nikaduman pamaakaran et samploran minuto antis na alas-dyes, sanen walay malimpek ya ambalanga, a singa singaw, ya tinmuboy nanlapud amianen a parte na hemisphere, tan kalkalna ya dinmakel anggad pegley na tawen, tan nen alas-dyes o alas-dyes y kinse, say interon tawen, manlapud bukig anggad sagur, et nagmaliw ya sakey a baleg a kapet a liwawa. Makapakalkal so itsura to, tan eksakto ya singa samay resulta na sakey a makapataktakot a pool. Say liwawa et baleg so pananguman to; diad sakey a bekta et singa onle-leksab, tan kayari to et biglan inmangat a masileng a maong. Nanengneng a akilaok ed satan so saray bonggo na asewek, a paulit-ulit a manlilikuet, tan amin a akanengneng et kombinsido ya sikato so ‘sakey a makapataktakot a panagpool.’

GSAM 113.3“Say panagkibot na metropolis et baleg a maong; nilibon totoo so manbabatik paonla ed direksyon na isipen dan makapataktakot a disgrasya. Saray bumbero ya nanlapud saray istasyon ed Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, tan ontan met ed saray istasyon ed sagur na London—diad katuaan, amin ya bumbero ed London, et kinabitan na saray kabayo tan pinatakbo ya maseet paonla ed say isipen ya ‘pasen na kadederalan,’ ya sinmublay na saray karwahe, saray kabalyero, tan saray angkakabaleg ya grupo na totoo. Saray arum ya bumbero et sinmabi ra ni anggad High Gate tan Halloway [manga apatiran milya] antis ya adiskubre so lingo. Saray an-anengneng ya an-anaya et tinmalin na masulok ya duaran oras, tan legan na palbangon, say tan-awen et nagmaliw ya makapadinayew.

GSAM 114.1“Nen alas dos na palbangon, say puyayaw et angipatnag na sankarakepan a tan-awen, tan sakey a mairap ya isalaysay. Say interon London et naliwawa a singa kaagwan, tan say dagem et nikadkaduma so kalinew to. Say abalaten a hemisphere, ed samay abitlan oras, anggano anggapoy lurem, et ambilunget a maong; balet saray bitewen, ya agnabibilang, et marakep so liwawa da. Say kasumlang a dapag na tawen et angipatnag na nikaduma balet makapakelaw a pandumaan; malinew ya maong, tan say liwawa et maslag a maong; walay tuloy-tuloy a panaglabas na saray bulalakaw, ya mandumaan ed kasil na liwawa—singa ra ginawa ed pegley na tawen, tan nanlapad anggad singa ra la onbetag. Say epekto to et makapakigtel. Dakerakel ya angkekelag ya bitewen so linmabuas ed tapew na pansabatan na tawen tan dalin, tan nampaspas ya linma ed dalin ya halos ag la naasundan na mata so dalanan da; singa met ira nampaltog, tan nambuntok na ambilunget ya ambalangan singaw ed interon hemisphere. Saray kolor et sankarakepan.

GSAM 114.2“Nen alas dos y medya, say pakanengneng et nagmaliw ya ambilunget, ya sanen nansibayag, anengneng so sakey a maliwawa a balangaw ed toktok na tawen, tan diad liber na gilig na ambilunget ya akasakop ed abagatan a parte na bansa. Kayari na satan, biglan linmaway iray kolumna na singin-pilak a liwawa manlapud satan. Makapakelaw ya dinmakel iraya, akilaok ed ambalangan singaw a namporma met ed satan a bekta, tan sanen walad sankatageyan la ra, say pakanengneng et ag napikto ed isip. Saray bitewen et manbabatik ed amin a direksyon, tan nansiansia anggad alas kwatro, sanen amin et naandi la.”

GSAM 114Kakatwan Itsura ed Agew

GSAM 114.3Legan ya ipapaliwawa na saray mabilay a managpulong so katuaan nipaakar ed isabi na Katawan, dakel tan nanduruman pakelaw ed tawen so anengneng ed nanduruman parte na mundo. Ed saraya, say espasyo tayo et mamermiso labat ya ipanengneng so itsura na agew ed Norwich, Inglatera, nen Disyembre, 1843. Walay kaparehas ya agawa ed New Haven, Conn., nen Septiembre 9, 1844, ed loob na duaran oras antis tan kayari na ugto, tan anengneng na nilibon totoo.

GSAM 115Kakatwan Itsura na Agew

GSAM 115.1Say melag ya sirkulo ed dalem et irerepresenta to so agew. Say kolor to et orange ya ag maslak. Say paway ya parte na duaran sirkulo ya aliwan pareho so kaarawi to manlapud tan akapaliber ed agew, et parehoy kolor to; balet say dalem ya parte na sarayan sirkulo et maslak ya duyaw, say tawen ed dalem na saratan ya sirkulo et singa maslak a kolor na kape, tan say taloran angkakabaleg ya sirkulo ya ondadalan ed tan diad leksab na agew, et singa nanduruman masnag ya liwawa.

GSAM 115.2Nipaakar ed agawa ed Inglatera, nabasa tayo ed sakey a sulat a nanlapud si E. Lloyd, London, nen Enero 3, 1844, a singa onia:—

GSAM 115.3“Wala so sakey a makapakelaw a ‘senyas ed agew,’ a anengneng na saray manunaan a totoo na Norwich tan saray kaliber-liber a lugar, a singa agnin balot anengneng ed Inglatera. Anengneng iya nen Disyembre ya apalabas, manga alas dose na ugto, tan nansiansia na duaran oras. Talagan akapataktakot ed saray manaayam diman. Agawa iya sakbay nin ilukas di Agi Winter, Burgess, tan Routon so misyon da ed satan a syudad. Singa inparaan to so dalan para ed katuaan, kanian maong so resulta na impan-misyon da diman.”

GSAM 116.1Say salaysay nipaakar ed sayan agawa ya anengneng ed New Haven, Conn., et niiter ed Midnight Cry nen Oktubre 10, 1844, tan inala ed New Haven Palladium nen Setyembre 10, 1844. Diad salaysay ed Cry, imbaga na editor, “Anggapo ni so pilosopo ya akapangiter na paliwawa nipaakar ed sengegan na sayan agawa ya akakontento ed sarili to.”

GSAM 116.2Say sakey ya salaysay nipaakar ed sayan pakanengneng ya pinmaway kaiba na agew diad New Haven, Conn., nen Sept. 9, 1844, et impalapag met diad Hartford Courant nen Sept. 12, 1844, tan onia so kuan to:—

GSAM 116.3“Saray singsing ed liber na agew nen Lunes, Setyembre 9, 1844, ed loob na duaran oras antis tan kayari na ugto, et singa anengneng na karaklan a kabaleyan tayo a walaan na baleg ya interes, tan amapukaw na marunong a kuryosidad pian makaaral ni na mas dakel nipaakar ed saray itsuran singa saya tan say sengegan da.

GSAM 116.4“Say halo natan et makapakelaw ed karukey na impan-awit to, tan angiter na maong ya pankanawnawa parad obserbasyon. Nensaman na ugto, say manunaan ya kabiangan to et duaran kumpleton singsing, say sakey et manga kwarenta'y singkon grado so kalapar to, ya akapaliber ed agew diad sentro to, tan say sakey balet et manga pitomplo'y duaran grado so kalapar to, ya say sentro to et walad zenith, legan a say perimetro to et linmabas ed agew. Say mas melag ya sirkulo et akilaan na sakey ya elipse ya say manunaan ya axis to et andukey, tan melag so eccentricity to. Diretson kasumlang na agew, tan talumplo tan anem a grado paonlad norte na zenith, say baleg a sirkulo et apigeran na duaran arum a sirkulo a halos pareho odino eksakton pareho so diametro, a nanggawa ed punto na pigeran na sakey a masileng a mantsa, a singa natural a resulta na pinankasakey a liwawa na taloran masineng a singsing. Say singsing a manlilimed ed agew et impanengneng to ray kolor na balangaw, a mabetbet a masileng tan marakep. Saray arum a singsing et amputi tan mas makapuy so liwawa, lapud mas arawi ira ed agew. Anggaman ontan, saray angkekelag a parte na bilog, a walaan na prismatik [bahag-ari] a kolor, et linma ed nanduruman panaon, diad bukig tan sagur.... Sayan inkaparehas na istruktura et nepeg a mandepende ed sakey a ganggan a mankokontrol ed pamaalagey na saray halo; balet say naturalesa na sayan ganggan et agni sigpot a naaaral.... Aliwan masulit ya ipaliwawa so panag-gawa na singsing ya akapaliber ed agew, lapud say sengegan to et singa met ed samay manggagaway balangaw, balet say panangipaliwawa ed nanlapuan na singsing ya say sirkumperensya to et walad sentro na agew, so mas naririgatan.”

GSAM 117Saray Kaskasian ya Manumpal ed Saray Hula na Kasulatan

GSAM 117.1Nipaakar ed impangusar ed sarayan milagro ya anengneng ed tawen, diad Inglatera tan Amerika, naaralan tayo panamegley na panagbasa ed Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, nen Sylvester Bliss, ya impalapag ed Boston nen 1843. Kayari ton insalaysay so arum ed saray abitlan salaysay ed tagey, inkuan to:—

GSAM 117.2“Kanian saray ‘angkakabaleg a tanda’ tan ‘makapataktakot a bengatla’ ya impropesiya ed saray Kasulatan na katuaan, et singa asumpal la ya amin, pati saramay imbalita na Manangiliktar ya onuna ed isabi to.

GSAM 117.3“No panon ya say pambulong na saray kiew et sakey ya tanda na tiagew, ontan met ya seguradon, diad kasumpalan na sarayan tanda, naamtaan na saray Kristiano ya say isabi nen Kristo et asingger la, anggan diad arapan la. Aliwa labat ya permiso ya naamtaan itan, noag ingen ingganggan na Manangiliktar tayo ya naamtaan da itan.”⁵

GSAM 117SARAY MENSAHERO

GSAM 117.4Lapud atawag tayo la so atensyon ed arum a manunan kabiangan na mensahe na komaduan isabi, unong ed inmunan impangipasiag, nayarin makapainteres ya imanoen so pigara ed saramay nanggawa na importantin papel ed baleg a proklamasyon. Inter mi la so ngaran na dakel a kabilang ed saray sankatalentoan a ministro ed saman a panaon ed arum a bansa ya angipaway na sayan panawag. Legan min ituturo so atensyon ed arum ed saramay nanguuna ed Amerika, a pinakarga na Katawan na kimey, makatulong iya pian mas lalon nipanengneng a say lima na Katawan et talagan walad sayan kimot.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Unona, nengnengen tayo so nipaakar ed si William Miller, ya an-aliguas ed kilusan na isabi ed Estados Unidos kanian ed dakel a totoo, say kilusan et kabat labat bilang “Millerismo.”

GSAM 118.2Si William Miller et nianak ed Pittsfield, Mass., nen Pebrero, 1782. Nen ugaw ni, nipanengneng la so saray tanda na mas abig nen say ordinaryon biskeg tan aktibidad na kanonotan to. Kayari pigaran taon, sarayan tanda et lalon nagmaliw ya mapansin ed amin ya kaiba to. Sikatoy walaan na mabiskeg ya laman, aktibo tan natural ya maong ya isip, tan andi-kapintasan ya moral ya ugali. Sikatoy aka-aral ed limitadon pankanawnawa na eskwelaan na distrito balet pigaran taon labat antis ya inamin na amin ya say naaralan to et alumbasan to ni so saray maestro ya kaslakan ya uusaren.

GSAM 118.3Nankasal si Mr. Miller nen 1802, tan nanayam ed Poultney, Vt. Saray lalakin kaiba to manlapud impan-akar to ed Poultney, tan baleg so utang na pabor to ed sikara ed saray bengatlan materyal, et baleg so impluensya ed sikara na saray prinsipyon skeptikal tan teoryan deistiko. Aliwa iran aliwan maong a moral, balet bilang sakey a klase et maong iran mamamayan, tan kaslakan et seryoso so ugali, makatao, tan maabig. Balet, tinanggian da so Biblia bilang estandarte na katuaan ed relihyon, tan ginawaan dan makapanisia so panagtanggian da ed saya panamegley na tulong ya naala ed saray sinulat di Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, tan arum ni. Maingat ya inaral nen Mr. Miller irayan gawa, tan diad kaunoran et inako to ya sikatoy sakey a deista. Imbaga to met ya say bilay ton deista et tinmalin na labinduan taon, ya ginmapo nen manga 1804.

GSAM 118.4Nen naawat toy komisyon bilang kapitan, linmoob ed armada nen 1810. Nen pinmawil manlapud armada, inyalis to so pamilya to ed Low Hampton, N.Y., pian igapo diman so panag-uma nen 1812. Bilang sakey ya manag-uma, mas dakel so bakantin oras to parad panagbasa. Naobserbaan to ya saray deistikon pananisia to et ag angiter na kaseguroan na kaliketan lampas ed sayan bilay. Lampas ed lubok, amin et ambilunget tan makapakebbiew. Unong ed mismon salita to:

GSAM 118.4“Say inkaderal et sakey a ambetel tan makapakebbiew a kanonotan, tan say pananagutan et seguradon kadederalan na amin. Say tawen et singa bronse ed tapew na ulo ko, tan say dalin et singa balatyang ed silong na saray sali ko. Andi-anggaan!—anto kasi itan? Tan say patey!—akin et walay? No mas mannononot ak, mas arawi ak ed paneknek. No mas man-iisip ak, mas nansisirap so saray konklusyon ko. Sinubok kon itunda so pan-iisip, balet agko nakontrol so saray kanonotan ko. Talagan maermen ak, balet agko natalusan so sengegan.... Kayari na daiset a panaon, biglan niletneg ed isip ko so karakter na Manangiliktar. Singa walay sakey a too a ontan so kaabig tan kaasi a sikatoy mismo so manbayar para ed saray kasalanan tayo, tan diad ontan et iliktar to tayo ed panag-anas na dusa na kasalanan. Tampol kon alikna no panon so ka-ganda na ontan a too; tan inisip ko a nayari kon itepel so inkasik ed saray taklay to, tan manmatalek ed panangasi na ontan a too.”

GSAM 119Panagbaliw nen William Miller

GSAM 119.1Intuloy ton inkuan:

GSAM 119.1“Anengneng ko ya say Biblia et impanengneng to so ontan a Manangiliktar a kaukolan ko; tan alilingo ak no panon ya say sakey a libro ya aliwan inspirado et makapangipaway na saray prinsipyo ya perpekton akabagay ed saray pankaukolan na naderal a mundo. Apilitan ak ya inamin ya say Kasulatan et nepeg a rebelasyon a nanlapud Dios. Nagmaliw iran liket ko; tan diad si Jesus et akaromog ak na sakey a kaaro.... Say Biblia so nagmaliw ya manunaan kon aaralen, tan tuan nibagak ya inusisa ko itan a walaan na baleg a liket. Adiskobrek ya say kapaldua et ag balot imbaga ed siak. Akibagbagak no akin ya agko anengneng so karakep tan kagalangan to nensaman, tan nikelaw ak ya nayari ko palan tinanggian itan.”

GSAM 119.2Say paraan na panag-aral nen William Miller ed Biblia et onia so impangideskribe to ed dili to:

GSAM 119.2“Nandesidi ak ya itabi so amin ya datin pananisia ko, ya masimpeknan ikumpara so kasulatan ed kasulatan, tan ituloy so panagaral ed satan ed regular tan metodikal a paraan.... Kada makalmo ak na antokaman ya aliwan malinew, say gawaen ko et ikumpara itan ed amin ya kaabay ya bersikulo; tan, diad tulong nen Cruden, inusisa ko so amin ya teksto na kasulatan ya kawalaan na antokaman ed saray manunaan ya salita ya narumog ed antokaman ya aliwan malinew ya parte.... Diad onyan paraan et intuloy ko so pan-aral ed Biblia, diad unonan panagbasa ko ed satan, ed loob na manga duaran taon, tan nankontento ak a maong ya say Biblia so dili ton man-interpreta ed sarili to.

GSAM 120.1“Legan kon man-aaral na onia, akombinsi ak ya no saray propesiya ya asumpal la nen apalabas et sakey a basiyan pian husgaan so paraan na kasumpalan na saramay ni arapen, ya saray popular a pananaw nipaakar ed espiritual a panarian nen Kristo—sakey a milenyo ed sayan mundo antis na anggaan na mundo, tan say panpawil na saray Hudio—et ag nasusuportaan na salita na Dios.... Adiskobrek ya malinew ya ibabangat na Kasulatan ya si Jesu-Kristo et onlebat lamet ed sayan dalin, ya onsabi ed saray lurem na tawen, ed amin a gloria na Ama to.

GSAM 120.2“Aliknak so baleg a liket ed pan-aaral na Saray Kasulatan ya agko nin balot nin isipen ya nayarin nanlapud saray bangat to. Ginapoan koy pan-aaral da ya anggapoy ekspektasyon ya naromog koy panaon na isabi na Manangiliktar, tan diad gapo et halos agko anisiaan so resulta ya asabi ko; balet maksil so epekto na ebidensya ed siak kanian agko la alabanan so kombiksyon ko. Halos atibker ak la ed saray konklusyon ko, tan ginmapo ak ya manalagar, manbantay, tan manpikasi para ed isabi na Manangiliktar.”

GSAM 120.3Insan to lamet inkuan:

GSAM 120.3“Anisia ak; tan tampol ya nibilig ed isip ko so katungkulan ya ipaamta iyan doktrina, pian manisia so mundo tan manparaan ya onarap ed Ukom tan Nobyo diad isabi to. Agko la kaukolan ya isalaysay ya maong diad saya so nipaakar ed saray andukey tan mairap a subok ko. Sapat la ya ibaga, ya kayari na pigaran taon et apilit ak na Espiritu na Dios, say pakayari na katuaan, tan say panangaro ed saray kamarerua, ya awiten so krus ko tan ipasabi irayan bengatla ed sakey a mundon manmamatey tan madederal.”

GSAM 120.4Si Mr. Miller, a singa saramay ginanahan na sayan mensahe ed arum a bansa, et unonan ninonot to ya gawaen so komisyon to diad panagsulat tan panag-publish ed saray publikon dyornal tan ed saray pamphlet. Unona ton impalapag so saray pananaw to diad Vermont Telegraph, sakey a dyaryon Baptist, ya imprenta diad Brandon, Vt. Saya et nen taon 1831. Unona ton nansalita ed publiko nipaakar ed sayan tema nen taon 1832. Inkuan to nipaakar ed sayan miting, “Impaagus na Katawan so grasya to ed kongregasyon, tan dakel so anisia parad kaligtasan na saray kamarerwa ra.”

GSAM 121.1Nen 1836, saray lektura to et impalapag ed arum a publikon dyaryo na saman a panaon. Nen panaon na ambetel na 1837-38, saray lektura to et impaway ed sakey a pamphlet. Nen 1838, sakey a komaduan pamphlet a walay 204 a pahina so impaimprenta, tan diad sayan pamphlet, imbaga nen Mr. Miller ya say pakayari na Ottoman et nayarin natumba diad taon na 1839 odino 1840. Saray unaan a lektura to diad anggan dinan a baleg a syudad et nen taon 1836. Insan sikatoy nansalita diad saray syudad na Randolph, Lowell, Groton, tan Lynn, Mass.

GSAM 121.2Anggad nen 1840, si Mr. Miller so halos bukor ya nansalita nipaakar ed asingger ya isabi nen Kristo. Nen satan a taon, bigla, nilasus so akila ed sikato ed pangipapahayag na mensahe. Say nanggawa ed sayan baleg a pananguman et nabasa ed ontumbok a kapitulo. Nen panaon na ambetel nen 1839-40, si Mr. Miller et nanggawa na serye na saray leksyon ed Exeter, N.H. Diman to unonan akabat si Pastor J. V. Himes, ya ed saman a panaon et inawat to so pananisia, tan manlapud saman a petsa et nansiansian akabaybay ed si Pastor Miller bilang manag-imprenta tan maseseg a managpulong na baleg a mensahe na komaduan isabi.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Nipaakar ed sayan maseseg a trabahador ed sayan baleg a galaw, anggapoy mas maong ya gawaen tayo no ag say mangala na salita manlapud samay nansulat na biograpiya to, ya inkuan to:—

GSAM 121.4“Si Joshua V. Himes et nianak ed Wickford, R.I., nen Mayo 19, 1805. Say ama to et kabat bilang managlakon West India, tan bantog bilang membro na Iglesia na St. Paul's Episcopal ed Wickford. Say ina to et walaan na maaron ugali, tan panangaro ed Manangiliktar, ya impasabi to ed malabay ya ondengel ya anak to.

GSAM 121.5“Intension na ama ya ipaaral so anak ton si Joshua para ed ministeryo na iglesia ya sikatoy kabiangan, balet ag-itan atuloy lapud saray sirkumstansya. Walay arum ya trabaho ya inparaan na Dios para ed satan ya anak, tan inasikaso to ray bengatla ed ontan ya paraan pian nagawa so labay ton resulta. Nen 1817, nampadala so ama na mablin karga ed panangasikaso nen Kapitan Carter, a kaiba si Alexander Stewart bilang manangasikaso na karga. Saray ania ran lalaki et napatunayan ya ag matua, tan nen sinmabi ra ed sakey a puerto ed West Indies, inlako da so barko tan karga, tan tinmakas ira. Sayan agawa so anguman ed amin ya plano ya ginawa para ed arapen nen kalangweran ya Joshua, ya dapat komon et ipawit ed Unibersidad na Brown, diad Providence, R.I. Imbes, nen Abril, 1821, sikatoy inyakar ed New Bedford, Mass., tan impasakop ed si William Knights pian aralen so trabaho na panday-kiew.

GSAM 122.1“Nen sinmabi ed balon abung to, seryoso ton inumpisaan so trabahon inter ed sikato, determinado ya magmaliw ya eksperto ed propesyon to. Balet, ag-abayag et naamtaan to ya say relihyoson kaliber-liber to et aliwan unong ed gusto to. Inkuan to, ‘Say amo ko et sakey a Unitarian, tan inyakar to ak ed iglesia to. Si Rev. Orville Dewey so pastor. Sikato et sakey ya agano nin nan-convert manlapud orthodoxy. Say panagsanay ko ed silong nen Obispo Griswold tan Rev. William Burge, say rektor na St. Paul's, Wickford, tan say mabetbet ya panagdengel ed makabatan si Dr. Crocker na St. John's, ed Providence, R.I., so talagan ag-ak akaparaan ya mangawat ed makabatan ya panangiburi nen Mr. Dewey ed saray bangat nen Kristo tan saray apostol to.’

GSAM 122.2“Lapud anggapo ni ed saman a panaon so Iglesia na Episcopal ed New Bedford, nandesisyon ya onla ed Unonan Kristianon Iglesia [aliwan Disciple] tan kayari to et akianib ed satan a grupo. ‘Dia,’ kuan to, ‘araknak so akalukas a Biblia tan say kawayangan na panagnonot, tan maong kon inusar so duara.’ Sayan iglesia et walad panangasikaso nen Rev. Moses Howe. Bininyagan nen Rev. Mr. Clough si Joshua V. Himes nen Pebrero 2, 1823. Lapud puso ton napnoy sigasig para ed Katawan to, ginmapo la, ed edad ya labinwaloy taon, ya istoryaen so istorya na krus tan mamaseseg ed saray totoo ya manbabawi. Kuan to nipaakar ed sarili to:—

GSAM 122.3“‘Ag-abayag et nagmaliw ak ya managpaseseg, tan interan ak na lisensya pian paaligwasen so galing ko.... Tinapos ko so panag-aprendis ko ya makapnek, tan akaawat ak na papuri. Balet diad loob na limara o anemiran taon et ugali ko lay sobran panagtrabaho tan sirin et akaala ak na sakey o duaran agew ed sakey simba para ed panag-aral tan kimey na misyonaryo diad saray mairap a lugar, ya say bunga to et inter ko ed pastor ko.’

GSAM 123.1“Nen 1825 sikatoy inkomisyon bilang misyonaryo na komperensya na saray Kristyanon iglesia ed abalaten na Massachusetts. ‘Anggapoy plano o paraan para ed suporta na saray misyonaryo,’ kuan nen Pastor Himes, ‘kanian nandesidi ak ya man-negosyo para ed pambilay ko, tan manpulong no antoy nayarian ko.’

GSAM 123.2“Nen 1828, tinaynan to so New Bedford, aliwan lapud panduaruwa odino kakulangan na biskeg, noag ingen lapud determinasyon ya seguradon manalo, ya linma ed Plymouth, no iner et inyanunsyo to so salita na Dios diad saray eskwelaan, diad saray ginawan-ginawan a kwarto, tan anggan iner so makadengel ed sikato. Nen 1829, intuloy to so parehon klase na kimey ed Fall River anggad 1830, sanen inmalis ed Boston bilang pastor na Unonan tan Komaduan Kristianon Iglesia; tan diman et nanayam na talumplo tan taloy taon. Nen 1839, nagmaliw ya mananisia ed pananisia na isabi, unong ed impangipaliwawa na kabkabat ya Pastor William Miller. Linmoob ed sayan balon pananisia a walaan na amin ya entusyismo to, tan say panaglingkor to et napno na apoy tan pakayari. Nen 1840, ginapoan to so impangipaway na Signs of the Times, ya ipupulong to so gagala ya interan na interon puso to. Amin ya kuarta to, amin ya panag-obra to, amin ya biskeg to so inyan to ed sayan gagala, tan nilibo-libon totoo so akumbinsi.”

GSAM 123Say Pinankasakey ya Panag-obra di Miller tan Himes

GSAM 123.3Manlapud 1840 anggad panaon na panag-ani na 1844, say panag-obra di Pastor Miller tan Himes et maslak ya nankasakey legan iran manbabaliw-baliw a syudad, no tiagew et kaiba so baleg a tolda da, tan no panaon na ambetel et diad saray iglesia tan publikon bulwagan. Say baleg a pisikal a biskeg nen Pastor Himes so amansiansia ed sikato anggad sinmublay ed koma-siamapulo tan duaran taon to. Saray pakayari na kanonotan to et mabiskeg anggad sampot. Nen taon 1894, Setyembre 28, sikatoy nansalita na makapaseseg a maong a diskurso ed kongregasyon na masulok a taloy libon Adbentista na Komapito ya Agew diad pasen na kampo ed Lansing, Michigan. Singa sikatoy nansalita a walaan na baleg a kaseryosuan tan biskeg a singa ed saray apalabas ya agew. Talagan makapakelaw iya para ed sakey a laki ya taloy bulan la ed koma-siamapulo tan sakey a taon to, tan mansasakit ed ag-naagapan a sakit ya sengegan na impatey to nen ontumbok a taon.

GSAM 124.1Saray Pastor Miller tan Himes, et singa akatindeg ed “unonan linya na laban” ed kilusan na komaduan isabi nen Kristo ed Amerika, tan sikara labat so duara ed dakel ya nankimey a kaiba ra ed pangipapahayag na doktrina na isabi nen Kristo, ya say manunan ugali ra et katibayan na gagala tan peteg a integridad. Saray ania ran lalaki et maslak ya kabilang ed klase ya tatawagen na mundo ya “lalakin inmaligwas ed bukor dan sagpot,”—lalakin nampalinawa ed panamegley na pakikidumog ed saray mairap a katuaan na bilay, ya naaralan dan man-desisyon nipaakar ed kamaongan na sakey a gagala manlapud prinsipyo tan aliwan manlapud politika. Sikara so klase na saramay inkuan nen Pastor Miller ya kaslakan ya mangaawat na mensahe manlapud saray iglesia, “saray sankamatoor, maseset, tan mabilay a membro.” Sayan katuaan et pinaneknekan na saray ministro na nanduruman iglesia, ya inkuan da, kayari na sampot ya panagsian na saray Adbentista ed sikara, “Inala to [say doktrina] so sankamaungan ed saray karnero mi.”

GSAM 124Saray Arum a Bantog a Managpulong ya Adbentista

GSAM 124.2Nayarin makapainteres ya ibaga so ngaran na arum ed saray lalakin nanggawa na importantin papel a kaiba di Pastor Miller tan Himes ed sayan kimotan nen saman ya panaon. Say unaan ed listaan et si Charles Fitch, a taga Cleveland, Ohio, ya nen 1842 et angisugiri na ideya ya manggawa na saray tsart pian ipanengneng iray pakanengneng nen Daniel tan say Apocalipsis. Say nanlapuan na sayan kanonotan et nibase ed Habakkuk 2:2, 3. Say impatey nen Charles Fitch et agawa nen Oktubre 10, 1844.

GSAM 124.3Si Dr. Josiah Litch, a taga-Philadelphia, ya, unong a nanengneng tayo ed ontumbok a kapitulo, et pinakiwas na Katawan a mangipasiag na katuaan ya diad impakakumpleto to et nansengegan na biglaan tan maples a panlalaknab na interes ed mensahe na isabi.

GSAM 124.4Si Elon Galusha, a taga Lockport, N.Y., sakey a kabat a ministro na Baptist, a saray insulat tan panag-asikaso to nipaakar ed asingger a isabi na Katawan so nanggawa na baleg a gulo ed satan a denominasyon.

GSAM 125.1Si E. R. Pinney, a taga Seneca Falls, N.Y., sakey nin matoor a ministro na iglesia na Baptist a say ministeryo tan saray insulat to et baleg so pakayari to ed sayan kimey. Nayari met ya tawagen ya “Asin na dalin.”

GSAM 125.2Si Geo. Storrs, a taga Siyudad na New York, ya antis ya akonberti ed doktrina na adbentista et sikatoy sakey a kabkabat a revivalist. Saray insulat to et baleg so impluwensya to ed pangigapo ed saray totoo pian mas itarya da so sarili tan kayarian da ed sayan kimey; lalo la ed saray unor a simba na duaran libo tan talon lasus a agew. Sikato so angiter ed konsiderasyon na saray Adbentista tan say mundo, kayari na pakadismaya, na anemiran sermon to nipaakar ed naturalesa na too, say kipapasen na saray inatey, tan say dusa ed arapen.

GSAM 125.3Si Pastor Stockman, a taga Portland, Maine, et sakey nin maseseg a manag-obra ed saray panagpabalo nen William Miller ed satan a syudad. Say ipatey to et agawa pigaran simba antis na kasumpal na taon na saray Hudyo nen 1843, legan a saray totoon Adbentista et man-iilalo tan man-aantabay a say Katawan et onsabi ed satan a panaon.⁶

GSAM 125.4Wala ni arum a kabat a lalaki ya lapud kakulangan na espasyo et ngaran da labat so ibaga mi, singa di N. N. Whiting, ya angibalikas na Balon Tipan ed English, ya kabat bilang Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, tan Edwin Burnham (talo ran agagi), amin et epektibon manag-obra ed mensahe.