Kapitulo 4 — Say Panaon na Kaunoran

GSAM 77.1“Insan ko inkuan, O Katawan ko, anto so pansumpalan na sarayan bengatla? Tan inkuan to, Onla ka la, Daniel: ta saray salita et akasara tan akaselyo anggad panaon na kasumpalan. ... Saray mauges et manggawa na kaugsan: tan anggapo ed saray mauges so makatalos; balet saray makabat so makatalos.”¹

GSAM 77.1“Inkuan to ed siak, Talosan mo, O anak na too: ta diad panaon na kasumpalan so pakanengneng.”²

GSAM 77.1“Balet sika, O Daniel, isara mo ray salita, tan selyoan mo so libro, angga ed panaon na sampot; dakel so manbatik-batik; tan onaligwas so kakabatan.”³

GSAM 77.1Anto so labay ya ibaga na “panaon na kasumpalan” dia? Ag nayarin say mismon kasumpalan, ta no ontan, say parte na propesiya nen Daniel ya “sinelyoan” et anggapoy silbi to ed katooan. Lapud “saray bengatlan impaamta et para ed sikatayo,”⁴ sayan parte et nepeg ya magmaliw ya makaguna ed arum a panaon. Kanian say balikas ya “panaon na kasumpalan,” et nepeg ya ontukoy ed sakey a panaon antis na mismon kasumpalan, ya ditan et natalosan iray bengatlan imbaga ed si Daniel.

GSAM 77Say Agew na Panparaan To

GSAM 77.2Anggapon duwa-duwa ya itutukoy to so saman a panaon a tinawag na propeta Nahum a “agew na preparasyon to.” Dia et ipapasalaysay na propeta so panagderal na Nineveh a kaiba so “ingal na latigo, tan ingal na panagkiskis na saray gulong, tan na saray manluluksob a kabayo, tan na saray ontatalon a karwahe.”⁵ Unona, say atensyon na propeta et tinukoy ed mas baleg a kalamidad ya onsabi ed interon mundo, no “manyegyeg iray palandey ed sikato, tan natunaw iray pukdol, tan apoolan so dalin ed arapan to, on, say mundo, tan amin ya manaayam ed satan. Siopa so makatalindeg ed arapan na pasnok to? tan siopa so makapansiansia ed alablabas na sanok to? Say pasnok to et ibubuga a singa apoy, tan saray bato et naderal lapud sikato.... Gawaen to so sigpot a pangangga; say kairapan et ag la onbangon lamet.”⁶

GSAM 78Saray Karwahe a Walay Manlelebeg a Pailaw

GSAM 78.1Mas lalo nin nansalita so propeta nipaakar ed sayan agew na preparasyon: “Saray karwahe et walaan na manlalabok a sulo ed agew na preparasyon to, tan saray kiew a fir et makapataktakot so panagkiling da. Saray karwahe et onngalngal ed saray karsada, manbubungguan ira ed saray maawang a dalan: singa la ray sulo so itsura ra, tan ombatik ira a singa kirmat. Bilangen to ray totoon manepeg ed sikato: natumba ira ed panakar da; manapura iran onlad padir to, tan say depensa et akaparaan la.”⁷

GSAM 78.2Agaylan akuradon deskripsyon na modernon tren ya singa kirmat, a say konduktor et naynay ya manbibilang tan paulit-ulit ya manbibilang na saray pasahero to, manlapud istasyon anggad istasyon, tan sikara et natititimpal-impal legan dan manakar no say tren et onkukurong. Insan, wala met so baleg a panag-usar na saray kiew a fir para ed saray pundasyon na riles, trabaho ed tulay a walay saray tukod, saray bubong a panangsalaknib ed niebe, tan arum ni. Ibabaga ya say sakey a riles ed tapew na Saray Palandey na Sierra Nevada et walay apataplo tan pitoran milya na saray bubong a panangsalaknib ed niebe a gawa ed kiew a fir. Tan saya so imbaga na propeta ya nagawa ed “agew na preparasyon to.”

GSAM 78.3Sayan panaon na kasumpalan et tinukoy met nen propeta Joel sanen inter so ganggan ed saray aripen na Katawan, “Iyep yo so trumpeta ed Sion, tan manpatpatnag kayo na alarma ed sagradon palandey ko: manterterter so amin ya manaayam ed dalin; ta say agew na Katawan et onsabi la, ta asingger la.”⁸

GSAM 78.4Tan lamet ed propeta Zefanias et nisulat, “Manlilimog kayo, on, manlilimog kayo, O nasyon ya ag-pinabpabli; antis ya ipaway so ganggan, antis ya onlabas so agew a singa ipa, antis ya onsabi ed sikayo so maksil ya pasnok na Katawan, antis ya onsabi ed sikayo so agew na pasnok na Katawan. Anapen yo so Katawan, amin kayon maabeban totoo na dalin, a nanggawa na panangukom to; anapen so inkatunong, anapen so kaabebaan: ompan niyamot kayo ed agew na pasnok na Katawan.”⁹

GSAM 79.1Pian mas lalon natalosan no antoy labay ya ibaga na balikas ya “panaon na kasumpalan,” tan no kapigan itan onggapo, nengnengen tayo so sananey ya alimbawa ya inusar so parehon salita. Diad koma-labing-sakey a kapitulo na Daniel, walay nipresenta ya sakey a makapanyarin man-uusil ya say panari to et anggad panaon na kasumpalan. Inkuan na Katawan nipaakar ed satan a makapanyarin manuusil, “Wala ray arum ed saray makatalos so nabagsak, pian suboken ira, tan linisan ira, tan paputien ira, angga ed panaon na kasumpalan: ta saya [say panaon na kasumpalan] et para ni ed sakey a panaon a nitalaga.”¹⁰

GSAM 79Say Gawa na Melag a Korno

GSAM 79.2Karaklan ed saray komentarista ya Protestante et mankakasakey ed pangiyaplika ed sayan pakayari tan say “melag a sungay” na Daniel k-7, ed iglesia na Romano ya akasikmat na pakayari sibil ed saray lima to para ed “tinakda” ya panaon. Satan a tinakda ya panaon et say “sakey a panaon, duaran panaon, tan kapaldua.”¹¹ Saya so 1260 ya propetikon agew—1260 a taon—na sibil ya pananguley na melag a sungay, ya nanlapud 538 anggad 1798 A.D. Diad sayan sampot a petsa, inekal so sibil a pakayari na melag a sungay, diad “tinakdan panaon.” Kanian ed saman a panaon, tinmunda la so “panag-bagsak” na saray totoo ed lima na satan a pakayari, a singa say dati ran panagbagsak. Sayan taon, sirin,—1798,—so mangimarka ed gapo na satan a peryodo na panaon ed sayan propesiya a tatawagen a “panaon na kasumpalan.”

GSAM 79.3Say taon 1798 so angitapos ed “sanlibo tan duaran lasus tan anemaplon agew”—1260 a taon—a ditan so “duaran Tistigo” na Katawan (say Daan tan Balon Tipan) so nepeg a “manpropesiya... ya akasulot na sako.”¹² Legan na Madilim ya Panaon na panag-persigir, say Kasulatan et sininup ed saray salitan Griego tan Latin, tan sarayan salita et ag natalusan na saray karaklan a totoo. Sayan impansinup ed Kasulatan et ikokompara ed impangibalkot ed sikara na “sako.”

GSAM 80Saray Duaran Tistigo ya Pinatey

GSAM 80.1“No asumpal da la so testimonya da [diad kipapasen ya akasulot na sako], say ayep ya ontatken manlapud abot ya anggapoy dalem to et milaban ed sikara [si Satanas ya manpupulsay tan mankikimey panamegley na saray totoon mundano], tan daegen to ra tan pateyen to ra. Tan say bangkay da et manayam ed karsada na baleg a syudad, a diad espiritual et tatawagen a Sodom tan Ehipto, no iner met ya say Katawan tayo et pinakrusipika [‘ipapasak ed krus,’ Danish tan Revised Version]. Tan saray totoo tan saray lahi tan saray lenguahe tan saray nasyon et nanengneng da so bangkay da ed loob na taloy agew tan kapalduan agew, tan agda abuloyan ya iyan so bangkay da ed panteyon.”¹³

GSAM 80Panari na Teror

GSAM 80.2Say impamatey ed sarayan Tasi et agawa legan na “panarian na teror” ed Pransya, manlapud 1792 anggad 1795—talo tan kapalduan taon. Anggano nansiansia ni so Rebolusyon na Pransya na manga anem o pitoran taon, diad unonan talo tan kapalduan taon da ginawa so baleg ya sagpot da ya deralen so Biblia, relihyon, tan amin ya nantured ya nansalita ya pabor ed anggan dinan ed saraya. Anggano say Rebolusyon na Pransya et impanengneng ton onlaban ed monarkiya tan say panag-pari, diad tua et nagmaliw ya guerra para ed panagderal na Dios tan say Biblia. Nipaakar ed saray panaon antis na Rebolusyon, nabasa tayo,

GSAM 80.2“Ag nepeg ya nalingwanan ya antis na Rebolusyon nen 1792, saray manag-itaguyod na inkamapagduda ed Pransya et nibaga ya nantipon tan nanggastos na £900,000 [$4,500,000] ed loob na sakey taon, on, aminpiga, ed panaliw, pan-imprenta, tan pan-ibunog na saray libro pian naderal so kanonotan na totoo tan isagana ra para ed saray desperadon gawa.”¹⁴

GSAM 80Saray Managsulat ya Aliwan Mananisia

GSAM 80.3“Say dalan para ed ontan a Rebolusyon et inparaan na saray insulat nen Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, tan arum niran kapara da, ya ditan et pinansagpotan dan iyabawag iray prinsipyo ya maneral ed parehon natural tan impasabian a relihyon. Say Revelasyon et aliwa labat ya kinuestyon, noag ingen et interon inikdan na gilig; say Dios et pinaekal ed uniberso, tan sakey ya imahinasyon a multo ed ngaran na Diosa na Rason, so insalat ed lugar to.”¹⁵

GSAM 81.1Nen taon 1793, ontan so pananaw na saray totoo kanian saray manag-arte et masiglat ya pinasyawan lapud mansasalitan panagmura da ya kontra ed Dios tan say Biblia. Bilang alimbawa, sitasen mi so:

GSAM 81.1“Say komedyante ya si Monert, diad Iglesia nen San Roche [Paris], et inyatagey to so inkamapanginsulto anggad sankatageyan. ‘Dios, no wala ka,’ kuan to, ‘balesan mo so apinsalaan a ngaran mo! Susuboken ta ka. Man-erel ka labat. Agka ontutured ya ipatnag so karal mo. Siopa ni so manisia ya wala ka kayari na saya?’”¹⁶

GSAM 81Mapanginsulto a Gawa ed Lyons, Pransya

GSAM 81.2Nipaakar ed no panon ya saramay amatey ed saray Tasi, “impako da lamet ed krus so Anak na Dios, tan inyan da ed makalikas a kababaingan” (Hebreos 6:6), et ompaway ed saray nagawa ed sakey a selebrasyon ya ingganggan nen Fouché, diad Lyons, bilang galang ed si Chalier, say Gobernador na Lyons, ya pinatey. Antis ya isabi to ed Lyons, ingganggan nen Fouché ya

GSAM 81.2“amin ya sagisag na relihyon et nepeg ya deralen; tan diad tapew na saray puerta na sementeryo et nepeg ya isulat, Say patey et andi-anggaan ya ugip.... Say busto nen Chalier et inawit ed saray karsada, ya tinumbok na amayamay a karaklan na saray managpatey tan saray bibiin manlalako na laman da. Kayari ra, sinmublay so sakey a asno ya awit-awit toy ebanghelyo, krus, tan saray baso na komunyon, ya tampol ya impool ed apoy, legan a say asno et apilit ya oninum manlapud tasa na komunyon so sagradon alak.”¹⁷

GSAM 81.3Say sakey a Pista na Rason ya ginawa ed Paris et deskribido ed onia:

GSAM 81.3“Linmabas ira ed prosisyon paonla ed kombensyon, tan saray karaklan ... in-caricature da ed sankamakapaelek a paraan iray seremonya na relihyon.... Saray lalaki, ya akasulong na sobrepelis tan saray kapa na pari, sinmabi iran mankakansion na aleluya, tan mandadansay Carmagnole, diad arapan na kombensyon. Diman da inyan so ostia, saray kahon ya panginan to, tan saray estatua na balitok tan pilak. Nansalita iran makapaelek.... ‘O sikayo,’ so inyeyag na sakey a delegasyon manlapud St. Denis, ‘O sikayo, saray instrumento na fanatismo, saray bendisyonan a santo na amin a klase, magmaliw kayo la ed sampot a patriota, manbangon kayo ya amin, tan iserbi yo so bansa diad panla ed pagawaan na kuarta pian natunaw.’”¹⁸

GSAM 82Say Salita na Dios et Linmawa manlapud Kadelapan

GSAM 82.1“Kayari na taloy agew tan kapalduan agew so Espiritu na bilay a nanlapud Dios so linmoob ed sikara” (saray Tasi), tan sikara so “sinmaka ed tawen diad sakey a lurem.”¹⁹ Sinmabi la so panaon na Dios pian say Salita to so ompaway manlapud kadelapan tan nipanengneng ed arap na mundo. Sinmabi la so panaon (1798) pian gawaen so kimey na misyonaryo ed intiron mundo. Nen 1804, niletneg so British Bible Society. Tinumbokan iya na dakel nin arum a sosyedad na Biblia, tan natan so Biblia et nipatalos la ed amin a manunan lenguahe na mundo. Kanian say Kasulatan, say Duaran Tistigo, a nagmaliw a kabat no iner so amin et makakita tan makabasa ed sikara, et ikokompara ed isasaka ra ed tawen a walad lurem.

GSAM 82.2Diad panaon na French Revolution, imbaga nen Voltaire ya diad loob na sanlasus a taon et magmaliw lan ag-la importante so Biblia. Diad koma-sanlasus a taon manlapud satan a petsa, mas dakel a Biblia so nikalat diad Pransya labat nen say amta ya wala nen ginawa nen Voltaire iyan maingal a panagpasirayew. Tan say mismon abung ya anggaan to ed satan a salita et ibabaga ran uusaren la natan bilang abung na Biblia.

GSAM 82Nadiskubre so Rosetta Stone

GSAM 82.3Wala'y duaran punto ya mikonektaan ed taon 1798 tan saray taga-Pransya, ya nepeg tayon pansinen: Unona, ed satan a taon, say armada na Pransya, diad panangidaulo nen Heneral Berthier, et tinalo da so gobyerno na Papa ed Roma, ya agda amta et tinumpal da so propesiya nipaakar ed sayan agawa, ya akasulat ed mismon libro ya linabanan da; komadua, diad parehon taon, diad Fort St. Julien, diad sanga na Rosetta na Ilog Nile, say armada na Pransya, legan na panagkotkot da, et adiskubre da so kabkabat a Rosetta stone, ya natan et walad British Museum. Diad sayan bato et walay inskripsyon ed taloran porma: Hieroglyphics, say insulat ya uusaren na saray pari; say demotic, say porma na insulat ya uusaren na saray ordinaryon totoo; tan Griego. Sikato ya so yawi ya angilukas ed saray datin misteryoson insulat a demotic tan hieroglyphic. Natan, unong ed imbaga na sananey, “say piko tan pala, ya angikalot ed sarayan insulat a demotic, so mangiiter na mas dakel a paneknek ed inkaduga na saray daan a rekord na Biblia nen say nanlapud arum a nanlapuan ed paway na Biblia a mismo.” Kanian saray mismon totoon nannonot a paandien so Biblia et, diad agda amta, inusar pian nagawa so sakey a propesiya diad pangekal na panarian na papalidad diad sampot na 1260 a taon, tan adiskubre da met so susi ed saray mismon kasulatan a mangipatutua ed katuaan na Saray Kasulatan a pinansagpotan dan deralen.

GSAM 83“Manalagey Ka ed Parte Mo”

GSAM 83.1Anto so imbaga na anghel ed si Daniel ya nagawa ed panaon na kasumpalan? Manlapud panaon ya nadngel to so santo ya nansalita, “Anggad duaran libo tan talon lasus ya agew, insan nalinisan so santuaryo,”²⁰ napno na kapagaan so kanonotan to no anto so “kasumpalan na sarayan bengatla,” tan “panon kabayag” itan.²¹ Diad kaunoran, napatalosan to ya say pikakabat na panaon et aliwan para ed panaon to. Inkuan ed sikato, “Onla ka la ed dalan mo anggad onsabi so sampot; ta man-inawa ka, tan manalagey ka ed parte mo diad sampot na saray agew.”²²

GSAM 83.2Wala ray nampan-isip ya sayan salita et ontutukoy ed sampot ya anggaan na mundo, tan diad satan a panaon si Daniel, kaiba so arum ya totoo na Katawan, et makaawat na gantimpala to, tan manalagey ed lote na tawir to. Say salitan Hebreo para ed lote na tawir, rehiyon na bansa, tan arum ni, et, unong ed nibaga ed sikatayo, gheh-vel. Aliwa itan so salitan in-translate ya lot ed sayan kasulatan; say salita dia et goh rahl. Ibabaga na saray iskolar na Hebreo ya sayan salita, goh rahl, et pitomplo tan anem ya beses ya ompaway ed Daan a Tipan, tan sikatoy parehon salita ya uusaren no nipaakar ed tipikal ya panlinis na santuaryo, no iner et manbabantak na lotto pian naamtaan no dinan ed duaran kanding so nepeg ya pateyen. Legan ya inala na manunan pari so dala na kanding na Katawan tan linmoob ed santuaryo pian gawaen so kimey na panaglinis, amin ya Israel et tinmalindeg ed paway, ya pinagmamasakit day kamarerwa ra tan inamin day kasalanan da, pian makatalindeg iran malinis, tan makaawat na bendisyon na manunan pari no ompaway la manlapud santuaryo. Kanian, ed saman ya agew, tinmalindeg so Israel ed parte ra.

GSAM 84.1No onsabi la so unor a panlinis na santuaryo, diad kasumpalan na duaran libo tan talon lasus ya agew, say kaso nen Daniel, kaiba so kaso na amin ya matunong a inatey, et nirepaso ed arapan na Dios. Kanian si Daniel et akaalagey ed parte to.

GSAM 84Saray Salita ya Inseal Anggad 1798

GSAM 84.2Bilang ebat ed tepet nen Daniel, “O Katawan ko, antoy pansumpalan na sarayan bengatla?”²³ imbaga ed sikato, “Saray salita et akasara tan akaselyo anggad panaon na kasumpalan.”²⁴ Say talagan amapaga ed isip nen Daniel et say “kapigan?” say “panon kabayag?” tan “anto so pansumpalan?” Sarayaya so punto ya amalingo tan amapaga ed propeta, tan sarayaya labat so nepeg ya isara tan iselyo anggad “kaunoran a panaon,” tan aliwan say interon libro nen Daniel, unong ed isipen na arum. Antis na sayan panaon na 1798, saray manaaral na propesiya et walay liwawa da nipaakar ed pitomplo a simba, tan natalosan da ya ginmapo iraya nen B.C. 457, say publikon ministeryo nen Kristo, say ipatey to, tan arum ni, ya agawa ed eksakton pankatukoyan ed panagbilang na anemaplo tan siam tan pitomplo a simba manlapud satan a petsa. Sayan eksakton inkakumpleto na misyon na Manangiliktar a mitunosan ed sayan panagbilang so angiter ed sikara na mabiskeg a paneknek a sikatoy talagan say tuan Mesias, tan say petsa na gapoan na pitomploy simba et ag la nabalio. Say agda inkadiskubre a say pitomploy simba et say unonan parte na duaran libo tan talon lasus ya agew, so amansiansia ed satan a bengatla a selyado anggad kayari na 1798, unong ed impropesiya.

GSAM 84Yabe ed 2300 ya Agew

GSAM 84.3Natan et nengnengen tayo ray katuaan ed sayan kaso. Anggad nen taon 1798, saray manag-usisa na propesiya et anggapoy liwawa da no kapigan so pangangga na duaran libo tan talon lasus ya agew. Naintindian da ray simbolo, say imahe tan saray ayayep ed libro nen Daniel, balet agda nibaga no iner so pangangga na duaran libo tan talon lasus ya agew, ta anggad saman et anggapo ni'y pakatalos da no kapigan ginmapo iray agew. Bilang paneknek ed sayan punto, nabasa tayo ed Midnight Cry, sakey ya dyaryo na Adbentista ya impalapag ed New York City, diad petsa na Hunyo 15, 1842, “Talagan makapainteres ya naromog so nanduruman sarilin manunulat ya nanlapud 1798 so anengneng da so datin ag-apanonot—ya say pitomploy simba et sakey ya yawi ed duaran libo tan talon lasus ya agew.”

GSAM 85Dakerakel so Makadiskubre na Liwawa

GSAM 85.1No panon ya sayan kakabatan et “sinelyoan” anggad sinmabi so panaon ya inturo na Katawan pian nilukasan ed pakatalos na saray totoo to, ontan met a peteg sanen sinmabi so “panaon na kasumpalan,” dakel so nepeg a “manbatik-batik” ed saray Kasulatan, a manaanap ed sarayan bengatla. Diad pan-ikompara ed pigaran patalos na sayan teksto, sayan ideya et magmaliw a malinew a maong.

GSAM 85.2Imbaga nen Dr. Adam Clarke: “Dakerakel so manseet a mananap na kabaliksan; tan say kakabatan et ondakel—diad panamegley na saya.”

GSAM 85.3Diad German Bible nen Luther, ya nirebisa, nabasa tayo: “Kanian dakel so onlabas ed saya, tan makalmo na baleg a pakatalos.”

GSAM 85.4Say German Parallel Bible et ibabaga to: “Dakerakel so manbatik ed satan, tan sirin so kakabatan et ondakel.”

GSAM 85.5Say German a Biblia nen L. Van Ess, ya inawat met na papa para ed saray Katolikon managbasa, so angibaga: “Dakerakel so mananap ed satan, tan say kakabatan et magmaliw a baleg.”

GSAM 85.6Say Biblia ya Swedish et oniay basaen: “Dakerakel so mananap ed satan, tan say kakabatan et magmaliw a baleg.”

GSAM 85.7Say Danish-Norwegian, ya nirebisa, et oniay basaen: “Dakerakel so maseseg a mananap, tan say kakabatan et ondakel a maong.”

GSAM 85.8Basaen tayo ed Midnight Cry nen Hunyo 15, 1842, nipaakar ed sayan pananap tan pakala na kakabatan nipaakar ed samay sinelyo antis na 1798: “Aliwa ta makapakelaw ya pankakasakey ya amayamay ya manunulat, ya anggapoy amta da ed balang sakey, et sinmabi ed parehon konklusyon ed parehon panaon?”

GSAM 86.1Ipapresenta mi dia so listaan na duamplo ya nanduruman grupo ya akadiskubre ed katuaan nipaakar ed kasumpalan na duaran libo tan talon lasus ya agew, aliwan lapud nansalita ra ed balang sakey, noag ingen bilang resulta na maseseg ya pananap ed saray Kasulatan, ya indaulo na impluensya na Espiritu na Dios. Manuna ed sayan listaan si William Miller ya taga Estado na New York; insan ontumbok si A. J. Krupp, ya taga Philadelphia, Pa.; David McGregor, na Falmouth, Maine; Edward Irving, na Inglatera; Archibald Mason, na Scotland; W. E. Davis, na South Carolina; Joseph Wolff, ya nanserbi ed nanduruman pasen na Asya; Alexander Campbell, ed debate to ed si Robert Owen, nen 1829; Kapitan A. Landers, na Liverpool, Inglatera; Leonard Heinrich Kelber, na Stuttgart, Alemanya; Lacunza, na Espanya; Hentzepeter, na The Hague, Holland; Dr. Capadose, na Amsterdam, Holland; Rau, na Bavaria; saray pari na Tartary, nen 1821; saray estudyante na Biblia na Yemen, diad libro dan tatawagen ya “Seera;” Hengstenberg, diad sananey a parte na Alemanya; saray Ruso diad Dayat na Caspian; saray Molokan diad gilig na Baltic, tan arum ni.

GSAM 86.2Nipaakar ed no panon ya sayan tema et nilukasan ed saray estudyante na propesiya manlapud panaon-panaon, tan saya et agda nin siansia amta so sakey ed sakey, ipanengneng na onggendan:—

GSAM 86.3Diad Midnight Cry nen Hunyo 15, 1842, narumog irayan salita: “Kakatanggap labat, sakey a libro, a say titulo to et, ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, nen Archibald Mason, ministro na ebanghelyo, Wishawtown, Scotland, Newberg. Imprenta manlapud edisyon na Glasgow, nen Ward M. Gazeley, 1820.’ Diad sayan libro, imbaga nen Mason, ‘Kanian ko ni anengneng so sakey a melag a pamphlet, ya unonan impalapag ed Amerika, nen Rev. Wm. E. Davis, na South Carolina, tan impalapag lamet nen 1818 ed Warkington, diad abalaten na Inglatera. Ipapahayag na sayan autor ya say duaran libo tan talon lasus ya agew et ginmapo ed pitomplo ya simba (kap. 9:24). Diad sayan opinyon, napilitan ak ya onabobon.’”

GSAM 87Davis, a taga South Carolina

GSAM 87.1Diad parehon isyu na Midnight Cry, inkuan na editor, “Say libro nen Davis et seguradon insulat nen manga 1810.” Nipaakar ed rason ya impaliwawa ed libro, inkuan to, “Say managbasa et nayarin isipen ton babasaen to ray sinulat di Miller, Litch, Stores, odino Hale, balet manisia kami ya anggapo ni sakey ed saray natan ya mansusulat nipaakar ed komaduan isabi nen Kristo so akabirbir ed sayan libro anggad nen apalabas ya simba. Say editor na sayan dyaryo [say Cry] et agto ni angan nadngel so nipaakar ed saya. Say posisyon nen Davis nipaakar ed panaon, ya sinuportaan nen Mason, et say duaran libo tan talon lasus ya agew et manampot ed taon na Judio ya 1843—say taon tayo et 1844.”

GSAM 87Si Joseph Wolff tan Duamplo ni arum

GSAM 87.2Diad Midnight Cry na Agosto 31, 1843, abasa mi ya “nen 1822 si Joseph Wolff (na Inglatera) et angipaway na sakey a libro a nampamagat na ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven.’” Tan lalo ni, ya “nen 1826 duamplo a totoo, a nanlapud amin ya ortodoksan pananisia, et nantitipon diad London, kaiba si Mr. Wolff, pian aralen so Biblia. Sankasakey so isip da ed parehon konklusyon. Inyarum da so 45 a taon ed 1260.” No iyarum so 45 a taon ed 1260 a taon ya anampot nen 1798, makasabi itan ed sampot na 1843, taon na Judio, ya diad tua et say 1844 tayo.

GSAM 87Say Posisyon nen Alexander Campbell

GSAM 87.3Diad parehon isyu na papel et nisulat nipaakar ed si Alexander Campbell ya, “nen 1829 et walay kabat ton debate ed si Robert Owen, say ag mananisia, ya ditan et inilaban to ya saray pakanengneng nen Daniel et anggad sampot na panaon, ya saray duaran libo tan talon lasus a agew et taon, tan mansampot ed manga 1847 a taon manlapud inkianak nen Kristo, ya, unong ed impanengneng to, et apat a taon ya antis na karaniwan ya kwenta.” Kanian, unong ed panagkwenta to, say duaran libo tan talon lasus a agew et manampot ed sampot na 1843 a kompleton taon na Judio manlapud panaon na A.D.—talagan 1844.

GSAM 88.1Diad Midnight Cry na Setyembre 21, 1843, walay sakey ya balikas nipaakar ed sakey a libro ya naawat a say titulo to et, “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ by Captain A. Landers, of Liverpool, published by S. Kent and Co., 1839.”

GSAM 88.2“Sikato, singa saray arum, et angiter na kalkulasyon na panaon, ya ibabaga ton say sampot na duaran libo tan talon lasus ya agew et diad taon 1847 manlapud mismon inkianak nen Kristo.” Satan et katumbas na 1844 ed sikatayo, lapud sikatoy nianak ya apatiran taon antis na karaniwan ya bilang.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Diad Review and Herald, Mayo 17, 1892, walay sakey ya artikulo ya nanlapud si Pastor L. R. Conradi, na Hamburg, Alemanya, ya ibabaga to:—

GSAM 88.4“Say karaklan ed saray managbasa mi et nayarin nadngel da la so kabat a Luteranon prelado a si Bengel, ya diad apalabas a siglo [unong ed si Schaff, inatey si Bengel nen 1751], et impasen to so panaon na isabi na Katawan tayo diad taon 1836, ya say kalkulasyon to et nibase ed bilang a 666 diad Apocalipsis. Balet antis nin linmabas iyan panaon, walay sananey a laki ya nansulat, sakey a manunan maestro, a si Leonard Heinrich Kelber so ngaran to. Say unonan pamphlet to et pinmaway nen 1824, a tatawagen a ‘The End Near,’ a karga toy paliwawa na Mateo 24 tan 25. Impalimbag iya ed Bavaria. Balet nen 1835, sakey a mas baleg a pamphlet, a pareho so titulo, so pinmaway ed Stuttgart, a walaan na 126 a pahina. Saya et magmaliw a espisyal a pakainteres, tan pian mas natalosan na saray managbasa mi, iyarum ko so patalos na titulo na pahina: ‘The End Comes, proven in a thorough and convincing manner from the word of God and the latest events; invalidating totally all prejudice against waiting for the coming of our Lord, or reckoning of the time; showing plainly how prelate Bengel erred seven years in reference to the great decisive year; for not 1836, but the year 1843, is the terminus, at which the great struggle between light and darkness will be finished, and the long-expected reign of peace of our Lord Jesus will commence on earth.’

GSAM 89.1“Linma so komaduan edisyon nen 1841, diad Stuttgart met, tan no agko aliwan aliwa, sakey ni diad Saxony. Unong ed ipapanengneng na pahina na titulo, say pamphlet, kayari ton sinmubok ed saray karaniwan ya panagkontra, et malinew tan malinlinew ya impanengneng to so koneksyon na duaran libo tan talon lasus ya agew na Daniel 8 tan say pitomploy simba na Daniel 9, tan inyakar to ra ed taon na 1843 (Hudyos 1843—sikatayo 1844). Insan diad saray nakebelan na libro et impanengneng to panamegley na saray tanda na panaon ya sayan agawa et asingger la.

GSAM 89.2“Say katuaan ya pigaran edisyon so pinmaway et saksakey lan manpapatunay ed interes ya ginawa to. Si Agi Schäche, ya manaayam natan ed Australia, et anengneng to so patalastas to, anggan diad arawin probinsya na Silesia, tan kayari ton in-order, binasa to itan ya walaay baleg ya interes, diad likod na akasaran ya pinto. Diad libro et anggapoy anapen ya bakat ya say autor et walaay amta to ed anggan anton kaparan ya kilusan ed mundo, balet diad Espiritu na Dios et akasabi met ed parehon konklusyon.

GSAM 89.3“Nen 1842, nansulat na mas baleg nin pamphlet ya 286 a pahina, diad Stuttgart met, nipaakar ed ‘Cardinal and Scriptural Thoughts Concerning the Creation and Duration of the World; or a thorough answer to the question: Why God has created the world in six successive days—the nearness of our Lord to judge antichrist—the great and joyful events of the year 1843.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Nen manga taon 1812, si Lacunza, diad Espanya, et angipaway na sakey a libro a nampamagat na, The Coming of Messiah in Majesty and Glory. Say nansulat et inusar to so ag-nampanngaran a titulo ya “Ben Ezra,” tan ipapasen ya sikatoy sakey a Judion akabawi. Si Edward Irving, a taga-Inglatera, kayari ya ginapoan so obra to nipaakar ed komaduan isabi, et in-translate to so abitlan libro ed English. Kanian, naistorya to so salaysay to ed anggan labat duaran lenguahe.

GSAM 89.5Talagan makapainteres, kayari na dakel a taon, ya tiponen iray konklusyon na nanduruman estudyante ya, manlapud gapo na apalabas a siglo anggad 1840, in-kwenta da so peryodo na duaran libo tan talon lasus ya agew, tan tinukoy da so pitomploy simba bilang unonan parte na satan a peryodo, tan insan naromog ya amin ira et mankakasakey nipaakar ed kasumpalan na satan a peryodo nen 1844.

GSAM 901844 so Tuan Pangangga na 2300 ya Agew

GSAM 90.1Nayarin onlesa so tepet, Kasin makapanseguro tayo ya say 1844 so tuan petsa para ed kasumpalan na duaran libo tan talon lasus ya agew? On! Ta no panon ya say palson katuparan na sakey a propesiya et ag nayarin onsabi ed dugan panaon para ed tuan katuparan, ontan met lanlamang so nepeg tayon isipen ya say taon 1844 so dugan kasumpalan para ed duaran libo tan talon lasus ya agew. Say Dios, ya angiselyo ed satan a kakabatan anggad 1798, tan nansipan ya diad saman et onsilew so liwawa, et giniya to panamegley na ag-nalingo a Espiritu to iramay maseseg a nananap ed sikato para ed duga a pakatalos nipaakar ed panaon. Sinmabi la so panaon To pian say “kakabatan” nipaakar ed satan a tema et “on-aligwas,” tan inter to so tuan liwawa.

GSAM 90.2Nen aromog so anggaan na panaon ya impaawat ed saray totoo diad “panaon na kasumpalan,” maong ya itepet no antoy kabaliksan na satan ya adiskubre. Naanap tayo ed satan ya panaon, diad pangiyepes na kimey na ebanghelyo, ya walay espisipikon panaon ya nepeg ya ipasabi para ed sesyon na panangukom. “Tan anengneng ko,” kuan nen Juan, “sakey nin anghel ya tinmayak ed pegley na tawen, ya awit to so ebanghelyo ya andi-anggaan pian ipangaral ed saray manaayam ed dalin, tan ed balang nasyon, tan lahi, tan lenguahe, tan totoo, ya mansasalita na maksil a boses, Taktakot kayo ed Dios, tan iter yo so gloria ed sikato; ta sinmabi la so oras na panangukom to: tan sikatoy dayewen ya nanggawa na tawen, tan dalin, tan dayat, tan saray subol na danum.”²⁷ Saray literal ya anghel et agda ipupulong so ebanghelyo ed saray totoo. Say too so pinili na Katawan a mismo pian ipulong so ebanghelyo to anggad sampot na mundo.²⁸ Sayan anghel, sirin, et simbolo na mensahe na ebanghelyo ya mangibabalita na isabi na panaon para ed panangukom ya “mangigapo ed abung na Dios.”²⁹ Sayan mensahe et ag nayarin iter manlapud saray Kasulatan anggad ag nadiskubre diad saray Kasulatan so panaon ya mangitonton ed panangukom. Say peryodo na duaran libo tan talon lasus ya agew, unong ya abitla la, et onsasabi anggad imbestigasyon ya panangukom ed saray totoo na Dios.

GSAM 91Say Agew na Panagkasil na Kasalanan, sakey a Panaon na Panangukom

GSAM 91.1Say Agew na Pampakatawar, say panaglinis na dalin a santuaryo, et natatalosan la nensaman tan anggad natan na saray Judio bilang agew na panangukom. Tan anggan natan, diad kipapasen dan akawarasan, anggaman agda la nagawaan so amin a serbisyo na nensaman a panaon a konektado ed satan a solemnen agew, seselebraen da ni bilang agew na panangukom. Bilang paneknek ed saya, unona tayon sitasen so sakey a peryodiko na Judio ya impalimbag ed San Francisco, California, a tatawagen ya The Jewish Exponent, say organo na saray ortodoksyon a Judio ed sagur na Rocky Mountains. Diad isyu para Setyembre, 1892, walay anunsyo ya antis ya ipaway so ontumbok ya isyu, onsabi la so ikapitong bulan tan say agew na pampakatawar. Say ngaran da ed ikapitong bulan et Tishree, tan say ngaran na komanem et Ellul; kanyan imbaga na peryodiko, “Wala la'd saya so bulan na Ellul, tan say manbabansag a tanol na Shofar [say trumpeta ya iyiyep manlapud unonan anggad komasamplon agew na kumapiton bulan, Salmo 81:3, 4] et nadngel kada kabuasan diad saray ortodoksan sinagoga, ya manpapaseseg na preparasyon para ed agew na pananemdem, tan say unor a panangukom na Yom Kippur.” Legan ya manampot la so Ellul, say komanem a bulan, tan manumpisa la so Tishree, say kapiton bulan, kada kabuasan ed loob na samploran agew, nadngel da so trumpeta ya mangibabalita na pinal a panangukom na taon ed satan a tipikal a sistema.

GSAM 91Tistimonya na sakey a Rabbi na Judio

GSAM 91.2Lamet, nen taon 1902, si Rabbi Isidore Myers, na sakey a baleg a kongregasyon na saray Judio ed San Francisco, Cal., diad impangipabidbir to ed agew na pampakareen, inkuan to: “Legan ya lalampasan so pasen na panaon manlapud sakey a taon paonlad sananey, say Israelita et mapirmi ya napapanonotan to so panamalsa tan say sankamundoan a panarian na Manamalsa, tan tatawagen ya manselebra, kaiba so panagtitili na trumpeta, say anibersaryo, no nayarin ibaga, na inkianak na panaon tan say koronasyon na baleg a Ari. Tatawagen met na boses na parehon trumpeta, odino Shofar, pian usisaen a maong iray ginawa to nen apalabas a taon legan a mankikigtel ed arapan na makakakita-amin ya mata na Andi-anggaan a Hustisya a akayurong ed trono na panangukom.”

GSAM 92.1Singa ed serbisyo na templo na Judio ya say santuaryo et linalinis maminsan ed kada taon, seguradon apansin nen Daniel ya sayan panaglinis na santuaryo ed sampot na duaran libo tan talon lasus ya agew et walay koneksion to ed arum a bengatla ya aliwan say tinaon a tipikal a serbisyo. Inbilin la na Katawan ed saray totoo to ya, no mangusar na saray simbolo ed propesiya, say panaon ya inter et nepeg ya ibilang a “kada agew et para ed sakey taon.”³⁰ Kanian sayan panaon na duaran libo tan talon lasus ya agew, unong ya anengneng tayo, et onsasabi ed kasumpalan na kimey nen Kristo bilang Manunan Pari diad tawen a santuaryo—diad imbestigasyon a panangukom ed saramay kaso da, diad panamegley na panagkumpisal, et inyakar ed tawen a santuaryo.

GSAM 92Say Mensahe na Panangukom ya Dapat ya Ited nen 1844

GSAM 92.2Nen adiskubre so panaon no kapigan onggapo so panangukom ed saray santo, nilukasan so dalan pian, diad impangisunod na saray agawa na Katawan, unong ed impangimarka ed propesiya, naiter so mensahe, “Sinmabi la so oras na panangukom to.” Imanoen, agto ibabaga ya tampol ya kayari na adiskubre itan a panaon et iproproklama la so mensahe, noag ingen say liwawa ya datin “sinelyoan” so nepeg ya ipalinew. Malinew ya nanenengneng tayo ya asumpal iya. Diad saray ontumbok a kapitulo, ompaway ya say Katawan et singa met lanlamang ya tinandaan to so eksakton panaon no kapigan ipasabi so mensahe na isesempet to, tan singa met lanlamang ya literal ya inter so proklamasyon ed mundo.