Kapitulo 3 — Say Ikasabi na Insipan a Bini

GSAM 57.1“SANEN sinmabi la so kasakdalan na panaon, impawit na Dios so Anak to, ... a pinalsay diad silong na ganggan, pian buybuten to ray walad silong na ganggan, pian maawat tayo so inkakaampon bilang ananak a laki.”¹

GSAM 57.2“Natan, ed sikatoy wala so pakayari ya mamapetek ed sikayo unong ed ebanghelyo ko, tan say panangibangat nen Jesu-Kristo, unong ed impangipabidbir na misteryo, ya inyamot manlapu nen ginmapo so mundo, balet natan et impabidbir la, tan diad saray kasulatan na saray propeta, unong ed ganggan na andi-anggaan a Dios, ya impaamta ed amin a bansa para ed panagtulok na pananisia: Diad Dios a saksakey a makabat, magmaliw komon so gloria diad panamegley nen Jesu-Kristo ya anggad angga.”²

GSAM 57.3“Diad panamegley na rebelasyon, impaamta to ed siak so misteryo; unong ed insulat ko la ed unaan diad pigaran salita, ... a diad saray apalabas a panaon et ag impaamta ed saray ananak na too, unong ed impangiparebel ed satan natan ed saray sagradon apostol tan propeta to diad panamegley na Espiritu.... Diad siak, a mas melag ni nen say sankamelagan ed amin a santo, et inter iyan grasya, pian ipangaral ko ed saray Hentil so agnasukimat a kayamanan nen Kristo; tan pian napatnagan na amin a too no anto so pakikadua na misteryo, a nanlapud gapo na mundo et akaamot ed Dios, a nanggawa na amin a bengatla diad panamegley nen Jesu-Kristo.”³

GSAM 57.4Nibaga ya diad Daan a Tipan et akasalimukok so ebanghelyo; diad Balon Tipan et nipatnag. Unong ed imbaga na sananey, “Lapud impanarawi da ed Dios, baleg so inkalilingo na saray Judio ed saray bangat na ritual a panagdayew. Satan a panagdayew et impaalagey nen Kristo a mismo. Diad balang parte to et simbolo na sikato; tan napno itan na bilay tan espiritual a karakep. Balet inmalingwanan na saray Judio so espiritual a bilay manlapud saray seremonya da, tan nankapit ira ed saray inatey a porma. Nantitiwala ira ed saray sakripisyo tan ganggan a mismo, imbes ya man-asasal ed sikato ya ituturo na saraya.

GSAM 58Panag-anap na Panag-ari ed Lupa na Dalin

GSAM 58.1“Legan a pipirawaten na saray Judio so isabi na Mesias, anggapoy pakatalos da ed misyon to. Agda anapen so katubos manlapud kasalanan, noag ingen say pakaliktar ed saray Romano. Inilaloan da so isabi na Mesias bilang sakey a mananalo, pian deralen so pakayari na manmamapairap, tan itagey so Israel ed sankamundoan a panarian. Kanian, nansagana so dalan para ed sikara pian iburi so Manangiliktar.

GSAM 58.2“Saray totoo, diad kalimlima tan panag-irap da, tan saray manuley, ya manpipirawat na pakayari, et pinanabangan da so isabi na sakey ya mangabak ed saray kalaban da tan ipawil so panarian ed Israel. Inaral da ray propesiya, balet anggapoy espiritual ya pakatalos. Kanian agda anengneng iray kasulatan ya ontutukoy ed inkababa na unonan isabi nen Kristo, tan aliwan duga so impangusar da ed saramay mansasalita nipaakar ed gloria na komaduan isabi to. Say inkalastog so ankelimlim ed pakanengneng da; in-interpret da ray propesiya unong ed saray makasarilin pilalek da.

GSAM 58.3“Diad masulok a sanlibon taon, inilaloan na saray Judio so isabi na Manangiliktar. Diad sayan agawa, inyan da so sankasilengan a ilalo da. Diad kanta tan propesiya, diad seremonya ed templo tan pikakasi ed abung, inyan da so ngaran to. Balet sanen sinmabi, agda sikatoy akabat. Say Inararo na tawen et diad pakanengneng da et ‘singa lamot ya nanlapud amagan dalin;’ ‘anggapoy itsura to odino karakep;’ tan anggapoy anengneng dan karakep ed sikato ya nayarin pilaleken da. ‘Linma ed saray dili to, balet agda sikatoy inawat.’”⁴

GSAM 58Lahi nen David

GSAM 58.4Legan ya manasingger so panaon ya impropesiya nen Daniel, no kapigan so “Mesias a Prinsipe”—say Pinahiran—et ompaway, saray Judio et nayarin nannonot, tan seguradon ginawa ra, ed onian paraan: Say Mesias unong ed laman et nepeg ya nanlapud abung tan lahi nen David, sirin say inkianak to et nepeg ya diad satan a lahi; tan unong ed saray totontonen na ley tan ugali na Judio, sikatoy nepeg ya pahiran para ed publikon serbisyo diad edad ya talumplo a taon; tan no sikatoy ompaway bilang say pinahiran diad satan ya edad, sirin say inkianak to et nepeg ya talumplo a taon antis na kasumpalan na anemapulo tan siam a simba na taon, ya anggad isabi na Mesias.

GSAM 59Saray Hula nen Simeon tan Ana

GSAM 59.1Diad sayan panaon, amin ya Israel et manaalagar. Saray maseset tan matoor ya estudyante na Kasulatan et aanapen da so inkianak na magmaliw ya Manag-oley tan Gobernador da. Diad mamasiken tan matoor ya si Simeon et impaamta “na Espiritu Santo ya ag-onatey antis ton nanengneng so Kristo na Katawan.”⁵

GSAM 59.2Nen say ugaw a Manangiliktar et inyakar ed templo, naamtaan nen Simeon a sayan ugaw so tinutukoy—say Kristo. “Insan inala to ed taklay to, tan pinasalamatan to so Dios, tan inkuan to, Katawan, natan et abuloyan mo lay aripen mo ya onalis ed kareenan, unong ed salita mo; ta anengneng na saray matak so kilalaban mo, ya insagana mo ed arapan na amin a totoo: sakey a liwawa ya manliwawa ed saray Hentil, tan say gloria na populasyon mo ya Israel....

GSAM 59.3“Tan binendisyonan ira nen Simeon [si Jose tan Maria], tan inkuan to ed si Maria ya ina to, Nengneng mo, say sayan ugaw et impasen parad panag-abeba tan panag-bangon lamet na dakel ed Israel; tan parad sakey a tanda ya kontran itongtong (on, sakey a espada so manlusot met ed dilin kaluluwam), pian nabuyagyag so kanonotan na dakel a puso.

GSAM 59.4“Tan walay sakey a bii a si Ana, sakey a propetesa, anak nen Phanuel, a taga-tribo nen Aser.... Tan sikatoy sinmabi ed satan a bekta, nansalamat met ed Katawan, tan nansalita nipaakar ed sikato ed amin a manaalagar na katubosan diad Jerusalem.”⁶

GSAM 59Pambisita na Saray Anghel ed Saray Pastol

GSAM 59.5Antis na saya, say maliket a balita na inkianak na Manangiliktar et impaamta na saray anghel ed saray pastol diad kapatagan na Bethlehem. Diad ondengel a layag na saray pastol, kinansion na saray anghel irayan makapaliket a tono:—

GSAM 60Say Pambisita na Saray Makanunong ed Bethlehem

GSAM 60.2Insan sinmabi iray maalam a totoo a nanlapud Sidlangan a akanengneng ed “bitewen a pinmaway,” unong ed impropesiya nen Balaam. Sinmublay ed panangigiya to, sinmabi ra ed Jerusalem, ya diman et kinaukolan dan mantepet nipaakar ed say kapangiyanak a Ari. Nen naaralan da ya say Bethlehem so pangiyanakan na say Pinabpabli, tinmuloy ra ed biahe da; tan giniya ra diman na bitewen ya pinmaway lamet, tan nadala ra ed mapakumbaba a pasen ya kawalaan na Manangiliktar. Diman et sinmamba ra ed sagradon Ugaw, ya inikdan da na saray regalo na balitok, insenso, tan mira, insan tinmuloy ed andukey a biahe da pauli.

GSAM 60Say Manangiliktar ed Edad ya Labindua

GSAM 60.3Manlapud inkaugaw to anggad labinduan taon to, daiset so nirekord nipaakar ed si Kristo a Manangiliktar, maliban ed impan-aligwas na kakabatan tan katagey to, tan say matunong ya panagtulok to ed saray atateng to. Balet nen labinduan taon to, sanen iniba to si Jose tan Maria ed Jerusalem pian mila ed tinaon a piesta, diman et pinakelaw to ray pari ed kakabatan ya impanengneng to ed saray tepet to, tan ed saray ebat ya inter to ed saray mairap a tepet da. Manlapud sayan panaon anggad ginapoan to so pampublikon kimey to, pinanggalangan to so mapaabeban trabaho na panday legan ton mankikimey a kaiba si Jose, say asawa nen Maria.

GSAM 60Say Misyon nen Juan a Managbinyag

GSAM 60.4Diad loob na anem a bulan antis na pampubliko ton ministeryo, say misyon nen Kristo et impaamta nen Juan a Managbinyag. Dinmalan so totoo a dakel a maong pian ondengel ed si Juan, tan pian mibinyag ed sikato. Legan a “mananatalaran ira [manatalaran a onsabi so Mesias] tan amin a totoo et mannononot [‘nanrason o nandebate,’ ed margin] ed puso ra nipaakar ed si Juan, no sikato kasi so Kristo o andi; Inmebat si Juan, ya inkuan to ed sikaran amin, Siak, tua ya babawtisaen ta kayo na danum; balet walay onsabin mas makapanyari nen siak, ya agko ni ingen kanepegan ya okbaren so singer na sapatos to: sikatoy mamabawtisa ed sikayo na Espiritu Santo tan apoy: say panagsaloy to et walad lima to, tan linisan ton maong so alagdon to, tan tiponen to ray trigo ed kamalir to; balet say taep et pasolan to na apoy ya ag napapatey.”⁷

GSAM 61Bininyagan si Jesus

GSAM 61.1Legan ya iikdan nen Juan na bautismo, anengneng to si Jesus ya onasingger ed sikato pian mabautismo, tan inkuan to, “Nia so Kordero na Dios, ya mangekal na kasalanan na mundo.... Tan si Juan et nansaksi, ya inkuan to, Anengneng ko so Espiritu ya linmeksab manlapud tawen a singa kalapati, tan nansiansia ed tapew to. Tan agko sikatoy kabat: balet samay angibaki ed siak pian manbunyag ed danum, sikatoy angibaga ed siak, Say nanengneng mon pansasabian na Espiritu tan mansiansia ed tapew to, sikatoy samay manbunyag ed Espiritu Santo. Tan anengneng ko, tan nansaksi ak ya sikatoy Anak na Dios.”⁸

GSAM 61Say Boses Manlapud Tawen

GSAM 61.2Aliwa labat ya say Mesias a Kristu et pinaneknekan na nanengneng a pan-leksab na Espiritu Santo ed itsuran singa kalapati, noagta pinaneknekan met na boses a nanlapud tawen. Diad Ebanghelyo nen Mateo, nabasa tayo, “Si Jesus, sanen abunyagan, sinmangat a tampol manlapud danum: tan, nia, nilukasan so tawen parad sikato, tan anengneng to so Espiritu na Dios ya onleleksab a singa kalapati, tan nanayam ed sikato: tan nia, walay boses a nanlapud tawen, ya inkuan to, Sikato ya say inad-arok ya Anak, a sikatoy akapaliket ed siak.”⁹

GSAM 61.3Anggano “si Juan et anggapoy ginawa ton milagro,” saray totoo, nen anengneng da so makapanyarin pakayari ya akila ed ministeryo nen Kristo, et apilitan iran mangibaga, “Amin ya imbaga nen Juan nipaakar ed sayan laki et katuaan.”¹⁰

GSAM 61Si Kristo ya Pinahiran Unong ed Ganggan

GSAM 61.4Nipaakar ed insulat nen Lucas nipaakar ed binyag tan say parehon impangipahir na Espiritu Santo diad itsuran kalapati, nabasa tayo, “Si Jesus mismo et ginmapo ya manga talomploy taon to.”¹¹

GSAM 62.1Kayari na andukey a panag-ayuno na Katawan tayo na apataplo ya agew, tan saray maksil a panagtukso na demonyo ed kalawakan, ya tampol ya tinmumbok ed binyag to, sikatoy “linma ed Nazaret, no iner so pinabaleg ed sikato; tan unong ed ugali to, linmoob ed sinagoga nen Sabado, tan tinmalindeg pian manbasa.... Say Espiritu na Katawan et walad siak, lapud pinahiran to ak pian mangibangat na maong a balita ed saray mairap-bilay.... Tan ginmapo ton imbaga ed sikara, Natan ya agew et asumpal la iyan kasulatan ed layag yo.”¹²

GSAM 62Asumpal la so Panaon

GSAM 62.2Si Marcos, diad impangirekord to ed parehon agawa, inkuan to, “Asabi la so panaon, tan asingger la so Panarian na Dios: manbabawi kayo, tan manisia kayo ed maong a balita.”¹³ Asabi la so panaon ya impropesiya ya ompaway so Pinahiran. Say impangipahir na Espiritu Santo et agawa la nen binyagan, tan sikatoy onloloob la natan ed ministeryo to, diad mismon panaon tan paraan ya impropesiya na saray sagradon propeta nensaman.

GSAM 62Napatnagan a Paneknek na Inkamesias nen Kristo

GSAM 62.3Say ministeryo nen Kristo et akalanaan na tuloy-tuloy ya panggagawa na saray milagro, ya para ed saray totoo, anggano agda sigpot ya natalosan iray alimbawa tan salita to, et sakey ya nanenengneng a paneknek ya sikatoy si Immanuel, odino “say Dios et kaiba to.”¹⁴ Diad sarayan milagro, si Kristo et mangiiter ed mundo aliwa labat na ebidensya na pakayari na Dios ed sikato, noagta pati met na praktikal a panangipatnag na ugali na Dios tan na maaron panangasi to. Nen si Felipe, kayari na taloy taon ya tuloy-tuloy ya impan-iba to ed si Kristo, a akanengneng ed saray makapanyarin milagro to, et inkuan to, “Katawan, ipanengneng mo ed sikami so Ama, tan magenap la itan ed sikami,” inkuan nen Jesus ed sikato, “Abayag ak la ya kaibay sikayo, tan agmo ni ak akabat, Felipe? Siopaman ya akanengneng ed siak et akanengneng to la so Ama: kanian panon ya ibagam, Ipaimano mo ed sikami so Ama? ... Manisia ka ed siak ya wala ak ed Ama, tan say Ama ed siak; odino manisia ka ed siak lapud saray gawa.”¹⁵

GSAM 63Si Juan ya Nalilito

GSAM 63.1Anggano diad binyag nen Kristo, anengneng nen Juan so nanengneng ya impan-leksab na Espiritu Santo, tan nadngel to so boses manlapud tawen ya mangibabaga ya sikatoy Anak na Dios, tan sikatoy mismo so angideklara ya sikatoy “Kordero na Dios ya mangekal na kasalanan na mundo,” balet say nagagawa et aliwan unong ed iilaloan to kanian sikatoy, diad makapagonigon ya prisoan to, et nampaga tan alilito.

GSAM 63.2“Singa saray disipulo na Manangiliktar, si Juan a Managbinyag et agto natalusan so naturalesa na panarian nen Kristo. Inilaloan to ya si Jesus so onlukon ed trono nen David; tan legan ya onlalabas so panaon, tan say Manangiliktar et ag-angako na autoridad bilang ari, si Juan et alilingo tan adismaya.”¹⁶ “Tinawag to so duara ed saray disipulo to, [sikato] et imbaki to ra ed si Jesus, ya inkuan to, Sika kasi may onsabi? odino manalagar kami ni na arum?” “Diad satan met lan oras et pinaabig to [Jesus] so dakel ed saray sakit tan ketket da, pati saray mauges ya ispiritu; tan ed dakel ya bulag et interan to na pakanengneng. Insan inmebat si Jesus ed sikara, Onla kayo tan ibaga yo ed si Juan iray anengneng tan nadngel yo.”¹⁷

GSAM 63.3Mairap para ed saray Judio odino anggan saray disipulo ya malinew ya nanengneng so dakel a katuaan ya imbaga na Manangiliktar, lapud masimoon so papanisiaan da ya no onsabi la so Mesias et deralen to so pananguley na Romano, ya para ed sikara et makapakesaw a maong, tan tampol ya ipawil to so panarian nen David, tan man-ari bilang sakey a temporal a ari.

GSAM 63.4Inumpisaan nen Jesus so panangibangat to ed panamegley na panangibaga, “Manbabawi kayo, ta say panarian na tawen et asingger la.”¹⁸ Nen impadala to ray labinduan apostol to, inyakar da met so parehon mensahe, “Say panarian na tawen et asingger la.”¹⁹ Diad saginonor na ministeryo to, nen impadala to ray pitomplo, say imbaga da et, “Say panarian na Dios et asingger la ed sikayo.”²⁰

GSAM 64Saray Totoo, Apakakignaw ed Gawa nen Kristo

GSAM 64.1Saray makapakelaw a salita tan bangat nen Kristo so amakiwas ed saray totoo ya mangibaga, “Anggapo ni so too ya nansalita a singa sayan too.”²¹ Tan nen pinapaabig to may bulag tan muta a laki, “Amin a totoo so abigla, tan inkuan da, Aliwa ta sikatoy anak nen David?”²² odino diad arum a salita, Aliwa ta sikatoy bini nen David, say insipan a Manangiliktar? “Nen sinmabi ed dilin baley to, nanbangat ed sikara ed sinagoga ra, kanian sikara et abigla, tan inkuan da, Iner so nanlapuan na sayan laki na sayan kakabatan, tan sarayan makapanyarin gawa? Aliwa ta sikatoy anak na anlemiser? Aliwa ta si Maria so ngaran na ina to? tan saray agagi to, si Santiago, tan si Jose, tan si Simon, tan si Judas?”²³

GSAM 64.2Nen manga komatlon taon na ministeryo nen Kristo, legan a sikatoy walad templo ya mibibiang ed Pista na Dedikasyon, sinmepsep ed sikato iray Judio, tan inkuan da ed sikato, “Anggad kapigan mo kami pa pagduwa-duwaen? No sika so Kristo, ibagam ed sikami ya malinew.”²⁴ Nen imbeneg a taon, sanen agawa to may makapanyarin milagro na impamakan ed limaran libo panamegley na “limaran tinapay ya barley tan duaran melag a sira,” “atalosan to ya onla ra tan alaen da sikato ed puersa, pian gawaen dan ari, [kanian] sikatoy tinmaynan lamet ed palandey.”²⁵

GSAM 64Si Kristo ya Manbabangat ed Saray Disipulo Nipaakar ed Ipatey To

GSAM 64.3Diad panagbangat to ed saray disipulo to, ginawa nen Kristo ya importantin punto so pangekal ed ideya na temporal a panarian ya magapo ya tampol, tan pian ipanengneng ed sikara ya kaukolan ton ompatey tan manbilay lamet, onla tan ompawil lamet. Kanian tinepetan to ra, “Panon to no nanengneng yo so Anak na Too ya onkalab ed iner so kawalaan to nensaman?”²⁶ Kayari ton ingganggan ira “ya agda ibaga ed siopaman ya sikatoy si Jesus a Kristo,” nabasa tayo: “Manlapud saman a panaon, ginapoan nen Jesus ya impanengneng ed saray disipulo to no panon ya kaukolan ton onla ed Jerusalem, tan manirap ed dakel a bengatla manlapud saray maedad, saray pangulo na saserdote, tan saray eskriba, tan napatey, tan manbilay lamet ed komatlon agew. Insan inala nen Pedro so sikato, tan ginapoan ton pinabalaw, ya inkuan to, Arawi komon itan ed sika, Katawan; ag balot nagawa iya ed sika.”²⁷

GSAM 65.1Diad satan met a panaon, imbaga to ed sikara ya wala ray arum ya akaalagey diman ya ag-ira ompatey anggad agda nanengneng so Anak na Too ya onsasabi ed panarian to.²⁸ Kayari na manga waloy agew, asumpal iyan propesiya; tan tinukoy nen apostol Pedro itan a “pakanengneng” na isabi nen Kristo ed panarian to bilang paneknek na tuan komaduan isabi nen Kristo ya onsabi ni ed arapen.²⁹

GSAM 65.2Sakey a pankanawnawa nen si Kristo tan saray disipulo to et walad Galilea, inkuan nen Jesus ed sikara, “Say Anak na Too et iyawat ed saray lima na totoo; tan pateyen da, tan ed komatlon agew et mabilay lamet. Tan sikara et alalon nansakit so linawa da.”³⁰ Tan agda ni met laingen natalusan so labay ton ibaga, ta anggano legan ton pipiliten ya ipasimpet ed isip da so seryoson katuaan nipaakar ed ipatey tan inkioli to, mandedebatean ira ed limog da no siopa so sankabalegan ed panarian na tawen.³¹

GSAM 65.3Diad sananey a pankanawnawa, inkuan nen Pedro ed si Jesus, “Tinaynan mi so amin, tan tinmumbok kami ed sika; anto sirin so naawat mi? Tan inkuan nen Jesus ed sikara, Tua ya ibagak ed sikayo, a sikayo ran tinmumbok ed siak, diad balon panamalsa no kapigan say Anak na Too et onyurong ed trono na gloria to, onyurong met kayo ed labinduan trono, a manguhusga ed labinduan tribu na Israel.”³² Natan balet, say kanonotan na sakey a panarian ya magano lan ipaalagey so manuna ed isip da, tan sikara, bilang totoo, et ginmapo ran mananap na sankatageyan a pwesto ed satan a panarian.

GSAM 65.4Insan sinmabi so ambisyoson ina di Santiago tan Juan, ananak nen Zebedeo, ya kinerew to ed si Kristo ya saray anak to et naikdan na atagey a posisyon—say sakey ed kawanan tan say sakey ed kawigi na trono to; odino, nayarin, say sakey so magmaliw a Premier na gobyerno, tan say sakey so Secretary of State. Balet malinew ya imbaga nen Kristo, “Agyo amta so kerekwen yo.”³³

GSAM 66Magayagan Pan-loob ed Jerusalem

GSAM 66.1Aliwan arawi ed sayan panaon, walay agawa ya baleg tan makapakigtel ya insidente. Saya so panagpaolì nen Lazaro manlapud lubok, samay apatey la na apatiran agew. Say ontan a makapanyarin milagro so angan-ganan tan ankelaw ed saray totoo kanian nankigtel iray Pariseo, ya kaiba ray papari, tampol dan tinipon so konseho; tan diad panag-usap da et tinepet da, “Antoy gawaen tayo? Ta sayan too et manggagawa na dakel a milagro. No paburen tayo ya ontan labat, manisia so amin a totoo ed sikato; tan onsabi iray Romano tan ekalen da so lugar tan bansa tayo.”³⁴ Legan a say pakayari nen Satanas manlapud dalem et ontan a mangakakapot ed saramay manaanap a maneral ed si Kristo, say pakayari manlapud tawen et mamapakiwas ed karaklan a mangidayew ed sikato, tan mangitupad ed samay impropesiya nipaakar ed sikato.

GSAM 66.2Diad okasyon ya abitla ed tagey, linma so dakel a totoo, aliwa labat ya pian nanengneng si Jesus, noag ingen pati si Lazaro, ya pinabangon to manlapud inaatey. Natan, para ed sikara et segurado la ya si Jesus so abayag dan inaabangan ya ari, tan sanen sinabat da ya paonla ed Jerusalem, akalukok ed sakey ya okas, biglan sinmabi ed kanonotan da so salita na Kasulatan, “Agka natatakot, anak a bii na Sion: nian, say ari mo et onsasabi, akalugan ed anak na asno.”³⁵ Sakey a maksil a sigaw na tagumpay so tinmayak manlapud saman a baleg a karaklan, a baleg so impakaburido ed saray mapangas tan kalkulador a Pariseo. Diad limog da et imbaga ra, “Naiimano yo ta anggapoy epekto yo? Nian, say mundo et tinmulor ed sikato.”³⁶ Diad kerew da ya patundaen nen Kristo so panagsigaw, inmebat, “Ibagak ed sikayo, no man-erel iraya, saray bato et tampol ya mansigaw.”³⁷ Imbaga na Katawan nipaakar ed sayan pankanawnawa, “Mansigaw kayo,” tan no ag gawaen na saray totoo so salita to, mangikarga na boses ed saray bato na karsada, tan mansigaw iratan; ta say salita to et nepeg ya nasumpal.

GSAM 66Si Kristo ya Onalis tan Ompawil Lamet

GSAM 66.3Aliwa labat ya ginetma na Manangiliktar tayo ya ituro ed isip na saray disipulo so katuaan ya sikatoy ompatey tan ombilay lamet, noagta labay to met ya ibangat ed sikara ya say panarian et ag onsabi anggad ag sikatoy onalis tan ompawil lamet. Nipaakar ed impangipapako ed sikato, inkuan to, “Siak, no itagey ak manlapud dalin, et guyoden ko so amin a too paonla ed siak. Inkuan to ya, a mangipapabitar no antoy klase na ipatey to. Inmebat iray totoo ed sikato, Nadngelan mi ed Ganggan a say Kristo et manbilay na ando-ando; tan panon mon nibaga, Say Anak na Too et kaukolan ya itagey? Siopa ya Anak na Too?”³⁸

GSAM 67.1Pian mas lalon natanem ed isip na saray disipulo so katuaan ya sikatoy onalis tan ompawil ni antis ya naitatag so panarian to ed dalin, inkuan to, “Ugugaw, magano la, kaibak kayo ni. Anapen yo ak; tan unong ya inkuan ko ed saray Judio, No iner so laen ko, agkayo makasabi, ontan met natan so ibagak ed sikayo.... Inkuan nen Simon Pedro ed sikato, Katawan, iner so laen mo? Inmebat si Jesus ed sikato, No iner so laen ko, agmo ak ni nayarin tumboken natan; balet tumboken mo ak ed saginonor.”³⁹ Insan to pinaseseg iray mansasakit tan manlilimlim a puso ra ed sarayan salita: “Ag mapaga so puso yo: manisia kayo ed Dios, manisia kayo met ed siak. Diad abung na Aman ko et dakel so panayaman: no aliwa, imbaga ko la ed sikayo. Onla ak pian mangisagana na lugar para ed sikayo. Tan no onla ak tan mangisagana ak na lugar para ed sikayo, ompawil ak, tan awiten ko kayo ed siak; pian no iner ak, diman met kayo.”⁴⁰

GSAM 67Parabola na say Marangal a Laki

GSAM 67.2Lamet, tinubak na Manangiliktar so aliwan duga ya ideya ya say panarian et tampol ya ompaway, diad panamegley na sayan alimbawa legan ya sikato tan saray disipulo to et paonla ed Jerusalem: “Walay sakey ya marangal a laki ya linma ed arawin bansa pian mangawat na panarian para ed sikato, tan pian ompawil. Tan tinawag to ray samploran aripen to, tan interan to ra na samploran libra, tan inkuan to ed sikara, Manasikaso kayo anggad isabi ko.... Tan agawa, sanen sikatoy pinmawil la, ya naawat to la so panarian, et ingganggan to ya tawagan ed arapan to irayan aripen to ya pinanbiyayan to na kuarta, pian naamtaan to no pigara so naala na balang sakey ed panag-alakal.”⁴¹ Diad sayan parabola, irerepresenta na Katawan so inkasikato ed panamegley na marangal a laki. Kaukolan ton onla ed arawin bansa—ed Ama to—tan diman awaten to so panarian, antis ya ompawil pian man-ari.

GSAM 68.1Bilang ebat ed tepet na saray disipulo, “Anto so magmaliw a tanda na isabi mo, tan na kasumpalan na mundo?”⁴² inter na Manangiliktar ed sikara so listaan na saray agawa ya nagawa anggad diad baleg a kairapan ya onsabi ed iglesia, tan saray seguradon tanda ya nagawa. No ompaway iraya, naamtaan da ya say isabi to et asingger la, diad arapan la, tan say henerasyon ya akanengneng ed saraya et ag-onlabas anggad isabi to.⁴³

GSAM 68Tinaynan na Amin a Disipulo

GSAM 68.2Balet anggano amin so bilin ya inter nen Kristo ed saray apostoles nipaakar ed ipatey tan paka-abeba to, agda balot atalosan so katuaan ya imbangat to ed sikara nipaakar ed panaglitis tan panagpaka-krusipisyon to. Makanaynin makapoy so pakatalos da ed katuaan kanian sanen sinmabi so panaglitis, inatey so ilalo da, tan amin da et “tinaynan da tan tinmakas.”⁴⁴ Anggan si Pedro, say lawas maseseg a Pedro, ya mapmapeteg ya inkuan to ya anggano taynanan na amin a totoo, sikatoy ag balot ontaynanan, et, kayari pigaran oras, idedemni to lay Katawan to, tan diad panpanumpa et ibabaga ton agto kabat imay laki. Lapud agda inkatalos ed imbaga na Katawan ya diad komatlon agew kayari impangipako ed sikato et ombangon ed saray inaatey, nitepet tan nannonot-nonot ira ed sarili da no “antoy kabaliksan na ombangon ed saray inaatey.”⁴⁵ Diad katuaan, anggapoy-anggapoy so pananisia ra kanian kayari ton inatey, tan say laman to et inyan ed balon lubok nen Jose, nanggawa ra ni na preparasyon pian i-embalsamo so laman to. Lapud inmakseb so ilalo ra—a kaibad impangilibing nen Kristo ed lubok—panon la kasi so Sabado ya agew para ed saray disipulo! Lapud saray puso ran apesel na ermen tan pakadismaya, tan anggapoy maaron Manangiliktar ya mapangasi, ya say bilay to et napno na gawa na panangasi tan panangasiwa, ya asingger pian mangaliwa tan mamabiskeg, antoy inkakera na kipapasen da!

GSAM 69Makapakigagar a Nagawa ed Kabuasan na Inkioli

GSAM 69.1Sinmabid say kabuasan na unonan agew na simba! Antoy agaw-agaw ed tawen tan diad dalin! Sakey a makapanyarin anghel so linmeksab manlapud saray panarian na gloria paonlad lubok nen Jose, a walaan na mensahe a mangikokomandad Anak na Dios a bumangon. “Tan, nia, walay baleg a yegyeg: ta say anghel na Katawan so linmeksab manlapud tawen, tan sinmabi tan binaliktar to so bato manlapud puerta, tan inmyurong ed tapew to. Say lupa to et singa kirmat, tan say kawes to et amputi a singa niyebe: tan lapud takot ed sikato, nankekeg-eg iray bantay, tan nagmaliw iran singa inatey.”⁴⁶ “Dakerakel a laman na saray santo ya akaugip so inmabangon, tan linmabuas ed saray panteon kayari na inkioli to, tan linmoob ed sagradon syudad, tan anengneng na dakel.”⁴⁷ Isipen yo ray ontan a manag-tawag diad Jerusalem, diad arapan na puerta na saray kakaaro da, a walaan na mensahe ya say pinakrusipikon Kristo et inmolin mabilay manlapud inaatey, tan sikara met et pinaolyan na bilay na pakayari to, pian magmaliw a tistigo nipaakar ed inkibangon to. Antoy aktibidad ed limog na saray disipulo tan saray sagradon bibii—manbabatik-batik pian ibalita so maong a balita, “Inmolin mabilay manlapud inaatey, ta anengneng mi tan akitongtong kami ed sikato!”

GSAM 69Si Jesus Manakar ed Kabukiran

GSAM 69.2“Tan, nia, duara ed sikara so linma ed satan met lan agew ed sakey a melag a baryo a tatawagen ya Emmaus, a manga anemaplon furlong [pitoy tan kapalduan milya] so kaarawi to manlapud Jerusalem. Tan nansalitaan da so amin a sarayan bengatla a nagawa. Tan agawa, legan iran mansasalitaan tan manrereason, si Jesus a mismo so linma ed sikara, tan akila ed sikara. Balet apigil iray mata ra pian agda sikatoy nakabat. Tan inkuan to ed sikara, Anto yan istoryaan yo ya walad sikayo legan kayon manakar tan malerlem so liknaan yo? Tan sakey ed sikara, a say ngaran to et Cleopas, ya inmebat ed sikato, Sika labat kasi so dayo ed Jerusalem, tan agmo amta iray agawa diman ed sarayan agew? Tan inkuan to ed sikara, Anto ran bengatla? Tan imbaga ra ed sikato, Nipaakar ed si Jesus a taga-Nazareth, a sakey a propeta a makapanyari ed gawa tan salita ed arapan na Dios tan amin a totoo: tan no panon ya inter na saray manunan saserdote tan saray pangulo tayo pian nisentensyaan na patey, tan impakrus de. Balet nanilalo kami ya sikatoy samay manangiliktar ed Israel: tan likud ed amin ya saya, natan so komatlon agew manlapud agawa irayan bengatla. On, tan wala met iray arum a bibii a kaiba mi ya amapabigla ed sikami, ya an-aga ran linma ed pantyon: tan nen agda aromog so laman to, linma ra, ya ibabaga ran anengneng da met so itsura na saray anghel, ya angibagan mabilay ya. Tan arum ed sikara ya kaiba mi so linma ed pantyon, tan aromog da ya ontan met ed imbaga na saray bibii: balet sikatoy agda anengneng.

GSAM 70.1“Insan to inkuan ed sikara, Kayo ran makulangkulang tan mabagal so puso yo a manisia ed amin a imbalita na saray propeta: agta nepeg a say Kristo et onirap ed sarayan bengatla tan onloob ed gloria to? Tan nanlapud si Moises tan amin a propeta, impaliwawa to ed sikara ed amin a Kasulatan iray bengatla nipaakar ed sikato.”⁴⁸ Nen manpaparaan la ya mangan a kaiba ra, piniraso to so tinapay tan nampisalamat, “tan nilukasan so saray mata ra, tan akabat da sikato.... Tan nansibaan ira, Aliwa ta nampapetang so puso mi legan ton mitotongtong ed sikami diad dalan, tan legan ton ililukas ed sikami iray Kasulatan?”⁴⁹

GSAM 70.2Natan, diad kaunoran, anengneng la na saray disipulo, kayari ya interon impanengneng ed sikara so problema, ya walay inatey tan inkioli ya akasuldong ed misyon na Manangiliktar. Balet panon da ya nengnengen so tepet nipaakar ed panarian to?

GSAM 70.2“Impanengneng to ya mabilay sikato kayari na pasyon to diad panamegley na dakel ya agnapegsa a paneknek, ya anengneng na sikara ed loob na apataplo ya agew, tan mansasalita nipaakar ed saray bengatla ya nipaakar ed panarian na Dios; tan, sanen nantitipon ira a kaiba to, ingganggan to ra ya ag ira ompaway ed Jerusalem, noag ingen manalagar ira ed sipan na Ama, ya, kuan to, nadngel yo la manlapud siak. Ta si Juan et talagan nambunyag na danum; balet sikayo et nabunyagan kayo na Espiritu Santo diad agnabayag.

GSAM 71Ipasubli Mo la natan so Panarian?

GSAM 71.1“Kanian sanen nantitipon la ra, tintepet da ed sikato, ya inkuan da, Katawan, ipawil mo la kasi natan so panarian ed Israel? [a singa ibabaga ra, Naaralan mi ya kaukolan ya sika et napasak ed krus tan manbilay lamet manlapud inaatey, unong ed saray Kasulatan, balet ag mo la kasi ipawil so panarian natan?] Tan inkuan to ed sikara, Aliwan para ed sikayo so makaamta ed saray panaon odino pana-panaon, ya impasen na Ama ed dilin pakayari to. Balet sikayo et makaawat na pakayari, kayari na isabi na Espiritu Santo ed sikayo: tan magmaliw kayon tistigo ko diad Jerusalem, tan diad interon Judea, tan Samaria, tan anggad sankayariyan a pasen na dalin. Tan sanen imbaga to la irayan salita, legan dan babantayan, sikatoy inyakyat; tan inala na lurem manlapud pakanengneng da. Tan legan dan mantutuloy a mantatanaw ed tawen legan ton onkakayat, nia, walay duaran lalaki ya akaalagey ed abay da a makasulot na amputin kawes; ya angibaga met, Kayo ran lalakin taga Galilea, akin et akaalagey kayo a mantatanaw ed tawen? Sayan Jesus a parehon inala manlapud sikayo paonlad tawen, ontan met so isabi to a parehon paraan na impanengneng yon linma ed tawen.”⁵⁰

GSAM 71Si Jesus et Manayam ed Tawen Anggad ed Panag-isubli

GSAM 71.2Natan ya tinaynan la ra na Manangiliktar, tan talagan anengneng da so “inmatagey ed iner so kawalaan to nensaman,” segurado la ra ya say Espiritu Santo so mangibangat ed sikara nipaakar ed panaon no kapigan onsabi so panarian. Kanian, si Pedro diad saray bilin to ed saray totoo, kayari na inawat to so Espiritu, inkuan to, “Ibaki to si Jesu-Kristo, ya datin impangaral ed sikayo: ya kaukolan ya awaten na tawen anggad panaon na panag-pawil na amin a bengatla, ya imbalita na Dios diad panamegley na sangi na amin a masanto ton propeta manlapud ginmapo so mundo.”⁵¹

GSAM 71.3Niter met ed apostol Pedro na Espiritu Santo iray katuaan nipaakar ed taloran mundo: Unona, say saksakey ya antis na delap, ya aderal na danum; komadua, say natan a mundo ya inreserba para ed apoy,—apoy ya akatago ed dalin, unong ed basa na Revised Version,—satan ya apoy ya magmaliw a kapaperdi, panag-eral, tan panagderal na saray totoon andi-dios; komatlo, say balon dalin, “ya panayaman na inkatunong;” odino, unong ed arum ya panag-salita, “ya panayaman na saray matunong.”⁵²

GSAM 72.1Impaliwawa nen apostol Pablo so inkioli na saray totoo na Dios, tan say pananguman na amin a santo to manlapud mamatey paonlad ag-mamatey, “ed sakey a pitik na mata, ed unor a trumpeta.” Imbaga to ed saray taga-Corinto ya si Kristo et walad trono la natan na Ama to, tan manayam diman anggad amin ya kalaban to et nasupil ed sikato. Kanian, anggad naawat to so panarian—say dilin panarian to—ed saray lima to manlapud Ama, unong ya impropesiya ed Daniel 7:13, 14; Salmo 2:8, 9. Diad iglesia ed Tesalonica, impresenta to so isabi nen Kristo tan say inkioli bilang saksakey ya ilalo da, tan bilang panangibelyaw na tuan ligliwa no saray inad-aro ed bilay da et naekal ed sikara lapud patey.⁵³

GSAM 72Say Ag-ni Nipetek a Panagpawil na Katawan

GSAM 72.2Diad saman et anggapo ni so seguradon pikakabat na iglesia no kapigan so isesempet na Katawan. Nen inkuan na apostol diad inmunan sulat to ed saray taga-Tesalonica, “Sikami ran mabilay tan nansiansia et naikayat kami,” atalosan na saray agagi ya say labay ton ibaga et onsabi si Kristo legan ya mabilay ni so arum ed sikara. Diad komaduan epistola to, tinuwid to so aliwan kanonotan da nipaakar ed sulat to, tan imbaga to ed sikara ya “ag onsabi itan ya agew, no ag unonan walay apostasya, tan no ag nipanengneng imay too na kasalanan, say anak na inkaderal; ya onkokontra tan ipapangato toy inkasikato ed tapew na amin ya tatawagen ya Dios, odino dadayewen.”⁵⁴

GSAM 72Say Apostasya

GSAM 72.3Tan anggad natan et pinaulyan so iglesia ya man-anap ed kabilungetan nipaakar ed panaon na komaduan isabi nen Kristo. Naaralan na saray agagi ya walay nagawa ya apostasya; balet say tepet et no panon kabayag. Sakey a ebat so inter ed saginonor ed si Juan legan na pakanengneng to ed isla na Patmos, diad saray simbolo ya naromog ed saray kapitulo dose tan trece na Apocalipsis—say “sakey a panaon, duaran panaon, tan kapaldua,” say “apataplo tan duaran bulan,” say “sanlibo tan duaran lasus tan anemaplon agew” (taon); balet anggad natan et agni agawa so pangimarka na pangigapo na satan a andukey a panaon. Kanian say iglesia et man-iilalo tan manaalagar ni ed isabi nen Kristo ya anggapoy seguradon pikakabat da ed eksakton oras na paka-parungtal to; ta no kapigan la nalabas itan ya panaon na kairapan, walay melag nin panaon na laban tan tagumpay ya manbilin ni para ed “nakebel” ya iglesia.⁵⁵

GSAM 73.1Diad pangitapos na saray rekord na Balon Tipan, malinew ya nipanengneng ed sikatayo so tema na komaduan isabi nen Kristo. Manga sakey a bersikulo ed kada talomplo so mangibabaga ed antokaman a paraan nipaakar ed komaduan isabi na Katawan tayon Jesu-Kristo. Nipaakar ed saya, tan say kipapasen na iglesia nipaakar ed satan a ilalo manlapud saray apalabas ya panaon anggad modernon panaon, si Robert Patterson, D.D., et nansalita ed sakey a papel a tatawagen ya Interior, diad silong na titulon “Say Pinablin Ilalo,” diad onian paraan:—

GSAM 73Say Temporal a Milenyo—Patterson

GSAM 73.2“Nen tinaynan na Katawan tayo so iglesia to ed dalin pian onla ed Ama, tinaynan to ya ed makapaermen a kipapasen. Saray liman lasus a disipulo to et aliberan na interon mundo na saray kalaban to, ya organisado bilang kontra-Kristianon relihyon tan gobyerno na sakey ed saray sankatageyan ya kakabatan, a pinaseseg na sankaseketan a kaugsan, tan binangatan na eksperiensya na saray panaon ed saray sankaepektibon paraan na panagderal. Say Katawan et aliwan agto amta so peligro tayo; tan diad saray unor a diskurso to et agto pinagaan, nitan ag nansipan na antokaman a pangabawas na busol na mundo tan say kairapan na iglesia. Balet nansipan ya sikatoy mismo so ompawil pian deralen iray kalaban to, tan suportaan to itayo anggad satan a bendisyonan ya agew. ‘Say mundo et busolen to kayo. Diad mundo et makasagmak kayo na kairapan. Onakis kayo tan onlamenta, balet say mundo et manliket. Magmaliw kayon masakit, balet say sakit yo et magmaliw a liket.... Sikayo natan et walaan na sakit, balet nanengneng ta kayo lamet, tan say puso yo et manliket, tan say liket yo et anggapoy makaala ed sikayo. No onalis ak, onsempet ak, tan awaten ta kayo ed sarilik, pian no iner ak, diman met kayo.’

GSAM 74.1“Ontan so bendisyonan ya ilalo na personal ya isesempet to ya inusar ton pankomportaan ed iglesia to legan na personal ya impan-akar to. Legan na amin ya panaon na impan-andi to, imbaga to ya nepeg tayon manirap ed kairapan; tan ontan so agawa. No nagamoran tayo so antokaman a panaon na kalinewan ed paway legan na kaandi to, no say iglesia to et nailiktar ed saray pananakit na mundo, no walay panaon na inkalinis no kapigan ag onbaleg so saray makuli ed pegley na trigo, odino no, ed isabi to, et salubongen na saray totoo na dalin a napno na gloria na Katawan, odino diad katuaan et makalmo ni na pananisia ed dalin, saya et magmaliw a baleg a sorpresa ya agto ninonot. Ag amta nen Jesus so sayan milenyo. Ibaga mi ya agto amta, lapud agto imbaga ed sikatayo; tan inkuan to, ‘Tinawag ko kayon kakaaro, ta amin a bengatlan nadngel ko ed Ama ko et impaamta ko ed sikayo.’ Balet diad amin ya diskurso tan alimbawa to, anggapo ni ingen so anggan melag ya pahiwatig ya nepeg tayon ilaloan so antokaman ya panaon na kareenan odino gloria antis na isabi to. Saray apostoles et parehas met ya agda amta so nipaakar ed sanlibon taon ya anggapoy Kristo. Diad loob na talon lasus ya taon kayari na impan-akar na Katawan tayo, say bendisyonan ya ilalo na iglesia et say ilalo na isesempet to.

GSAM 74.2“Balet nen, diad panag-usdong na impropesiya ya panag-apostasia to, say nobya nen Kristo et ginmapon nampaliket ed inkaandi na Katawan diad panamegley na pikakaaro ed saray ari na mundo, natural labat ya inlikas to so mata to manlapud tawen ed bukig, tan manlapud isesempet na Katawan to, ya mangitunday ed inkamundoan ton inkamarakap. Nen inyan na saray Reformador so trumpeta na ebanghelyo ed sangi da ... saray kugip na sanlibon taon ya anggapoy Kristo et tampol ya naandi, ... tan say iglesia et nampisa lamet ya mananap ed isabi na Katawan pian deralen so antikristo.... Diad saray sulat, sermon, tan panangako na pananisia ra, impaamta na saray Reformador so saray ilalo dan premillennial.

GSAM 74.3“Say Westminster Assembly et tinapos da so panangipahayag na pananisia da ed sakey a deklarasyon na pananisia da ed komaduan isabi na Katawan ed saray salitan a talagan mangipapahayag na pananisia na saray premillennarian. Ipapahayag da ed sarayan makabaleg a salita: ‘No panon ya labay nen Kristo ya seguradon makombinse itayo ya walay agew na panangukom, pian napaarawi so amin a totoo manlapud kasalanan, tan para ed mas baleg a ligliwa na saray matunong ed kairapan da, ontan met so labay to ya ag-amtaen na totoo itan ya agew, pian ekalen da so amin ya laman a seguridad, tan naynay ya manbantay, lapud agda amta no antoy oras ya onsabi so Katawan: tan naynay ya akaparaan ya mangibaga, Onsabi ka, Katawan a Jesus: tan onsabi ka a magano!’⁵⁶

GSAM 75.1“Saray atateng tayon nampareforma et pinabiskeg da so puso ra diad pananatalaran ed isabi na Katawan, tan pinasesegan da so balang sakey diad panamegley na eyag ya, ‘Tepelen so posisyon! ta onsasabi la a kaiba iray legion na katulongan,’ sakey a sentimyento ya nipanengneng ed agano ni diad sakey a sikat a kanta na revival, balet pamilyar la ed saray daan a Scottish Covenanters.

GSAM 75.2“Balet ag-abayag, nansimula so komaduan panag-apostasia manlapud pananisia ed saray apan-reforma iran iglesia. Kabat iya ed Scotland bilang Moderatism; ed Inglatera, bilang Arianism, tan diad agano ni, bilang Broad Churchism; tan ed Amerika tinawag toy sarili to ya Unitarianism; tan ed Alemanya, Rationalism. Diad pangiganggan na rason na too bilang hues, tan say limitado labat ya modernon obserbasyon bilang ebidensya, tan say panangiburi ya walay bengatlan nayarin nagawa ya ag unong ed saray naobserbaan a ganggan na kalikasan, inibaba to si Jesus ed rangko na sakey a Judion rabbi, ya mas abansado nen say panaon to, balet ag balot akabirbir ed modernon siensia. Siempre, say ideya na ontan a too ya ompawil manlapud agnanengneng a mundo pian man-ari ed dalin et impaoli ed mitolohiya na Hebreo.

GSAM 75Si Daniel Whitby nipaakar ed Milenyo

GSAM 75.3“Saray sipan na komaduan isabi to tan panari ed dalin et in-interpretar bilang simplin panlalaknab na ebanghelyo to, tan say pan-submitir na baleg a parte na mundo ed Kristianismo diad loob na sanlibo, odino, unong ed arum a panisia, 360,000 a taon; diad loob na satan, say katooan et onaligwas ed saray arte na sibilisasyon, tan man-enjoy na ag-nin balot anengneng a kareenan tan prosperidad. Tan diad kasumpalan na satan ya andukey a siklo, ya alabas ed pakatalos na karaklan, nayarin walay baleg a panagkibaltang na kalikasan ya nagawa, tan nayarin ibaga ya say Katawan et onsabi tan deralen to so mundo, tan tawagen to so katooan parad panag-usga. Sayan teorya et pinalinew tan pinasikat na sakey ya komentarista ya Ingles a si Whitby [si Daniel Whitby et inatey nen 1726], ya diad saray impablaak ton sulat et napatunayan a sakey ya Arian, balet saray komentaryo to et nagustuan na saray kapara ton klase, tan say mitikal ya milenyo to et maong ya inawat na dakel ed saray ortodoksyon pensionado tan kakaaro na saray iglesia na estado ed Europa, ya para ed sikara et insipan to so andukey ya panag-usar na saray ikapulo tan galang. Diad panamegley na impluensya ra, in-import iya ed Amerika, no iner et tampol ya inusar bilang materyal para ed saray balikas ed entablado tan saray pangsampot a parte na saray diskurso.”

GSAM 76.1Onia so saray teorya ed nanduruman pasen na mundo legan tayon onasingger ed panaon sanen impaakseb na Katawan so solemnen pasakbay nipaakar ed isabi to, ya “asingger la.”