Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
19 / 31
19 / 31

Orí 16 — Ìhìn Áńgẹ́lì Kẹta

John Norton Loughborough

GSAM 247.1“Áńgẹ́lì kẹta sì tẹ̀lé wọn, ó ń fi ohùn rara wí pé, Bí ẹnikẹ́ni bá ń bọ ẹranko náà àti àwòrán rẹ̀, tí ó sì gba àmì rẹ̀ ní iwájú orí rẹ̀, tàbí ní ọwọ́ rẹ̀, òun náà yóò mu nínú wáìnì ìbínú Ọlọ́run, tí a dà láìdapọ̀ mọ́ ohunkóhun sínú ago ìrunú rẹ̀; a ó sì fi iná àti imí ọjọ́ ṣe é níyà níwájú àwọn áńgẹ́lì mímọ́, àti níwájú Ọ̀dọ́-àgùntàn náà; èéfín oró wọn sì ń gòkè lọ láé àti láéláé; wọn kò sì ní ìsinmi lọ́sàn-án tàbí lóru, àwọn tí ń bọ ẹranko náà àti àwòrán rẹ̀, àti ẹnikẹ́ni tí ó bá gba àmì orúkọ rẹ̀. Níhìn-ín ni sùúrù àwọn ènìyàn mímọ́ wà; níhìn-ín ni àwọn tí ń pa àwọn àṣẹ Ọlọ́run mọ́, àti Ìgbàgbọ́ Jésù wà.”1

GSAM 247Ìkìlọ̀ Tí Ó Wúwo Jù Lọ Nínú Bíbélì

GSAM 247.2Èyí ni ìkìlọ̀ tí ó wúwo jù lọ nínú Bíbélì, ó sì dájú pé nínú àkọsílẹ̀ ìtàn ayé wa, kò sí ẹ̀rí pé a ti gbọ́ ìhìn yìí ní ìgbà àtijọ́. Bí a ti fi hàn pé àwọn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti kejì nínú ọ̀wọ́ yìí jẹ́ ti ìran ìsinsìnyí, èyí fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ kedere pé ìhìn yìí kì í ṣe ti àwọn àkókò tí ó ti kọjá.

GSAM 247.3Alàgbà J. V. Himes sọ ní 1847 pé:—

GSAM 247.4“Orí kẹrìnlá [ti Ìfihàn] fi ìkígbe kan tí ó múni yanilẹ́nu hàn, tí a ṣì máa ké, gẹ́gẹ́ bí ìkìlọ̀ fún aráyé ní wákàtí ìdẹwò líle náà. Ẹsẹ 9-11. Yàtọ̀ sí èyí, kò sí ìkéde ìbínú tí ó bani lẹ́rù tó báyìí nínú ìwé Ọlọ́run. Bí a bá nílò ìkìlọ̀ tí ó bani lẹ́rù tó bẹ́ẹ̀, kò ha túmọ̀ sí pé ìdẹwò náà yóò le púpọ̀?”2

GSAM 248A Ṣí Tẹ́ńpìlì Náà—A Rí Àpótí Májẹ̀mú Náà

GSAM 248.1J. N. Andrews sọ nípa ìhìn yìí pé, “Ṣíṣí ibi mímọ́ jù lọ nínú tẹ́ńpìlì ọ̀run, èyí tí ó mú kí a rí àpótí májẹ̀mú náà, jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí áńgẹ́lì keje ń fun kàkàkí. Bí iṣẹ́ ìránṣẹ́ Àlùfáà Àgbà wa ńlá sì ti yí sí yàrá náà ní òpin Ọjọ́ 2300, a mọ̀ pé òpin àkókò náà ni ó sàmì sí ṣíṣí tẹ́ńpìlì náà, gẹ́gẹ́ bí ìkéde áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti fi hàn. Wíwọ Àlùfáà Àgbà wa sínú ibi mímọ́ jù lọ láti ṣe iṣẹ́ ìránṣẹ́ níwájú àpótí májẹ̀mú Ọlọ́run ń pe àfiyèsí ìjọ sí àwọn àṣẹ Ọlọ́run tí ó wà nínú àpótí májẹ̀mú náà. Láti ìgbà náà ni àwọn àṣẹ Ọlọ́run ti ń tàn jáde láti ibi mímọ́ ọ̀run.

GSAM 248Yíyí Ọjọ́ Ìsinmi Padà

GSAM 248.2“Ó jẹ́ òtítọ́ tí a kò lè jiyàn rẹ̀ pé, ní àwọn ọ̀rúndún kan sẹ́yìn, a yí àṣẹ kẹrin padà kúrò ní ọjọ́ ìsinmi Olúwa sí ọjọ́ àjọyọ̀ àwọn abọ̀rìṣà, Ọjọ́ Àìkú. Ìyípadà yìí tako Ìwé Mímọ́ ní tààràtà, nítorí pé níbi gbogbo ni Ìwé Mímọ́ ti jẹ́rìí pé ọjọ́ keje nìkan ni Ọjọ́ Ìsinmi Olúwa ní ọ̀sẹ̀ kọ̀ọ̀kan. Ẹni ńlá tí ó yapa kúrò nínú ìgbàgbọ́ ni ó ṣe é, ẹni tí Dáníẹ́lì sọ tẹ́lẹ̀ pé yóò ‘rò láti yí àwọn àkókò àti òfin padà.’ Agbára yìí àti ẹranko tí gbogbo ayé yóò máa bọ jẹ́ ọ̀kan náà ní pàtàkì. Ó sì jẹ́ ohun tí ó yẹ fún àfiyèsí gidigidi pé àṣẹ yìí tí a ti tẹ̀ mọ́lẹ̀ fún ìgbà pípẹ́ báyìí ni a ń gbèjà òdodo rẹ̀ nísinsìnyí, àwọn ènìyàn Ọlọ́run sì ń bẹ̀rẹ̀ sí í pa á mọ́ pẹ̀lú àwọn mẹ́sàn-án yòókù. Ọpẹ́ ni fún Ọlọ́run pé ó ń múra Àṣẹ́kù sílẹ̀ fún ìjà ìkẹyìn wọn pẹ̀lú dírágónì náà, àti fún wíwọ inú ìlú mímọ́ gba àwọn ẹnubodè. Ìfihàn 12:17; 22:14. Gbígbèjà òdodo àṣẹ kẹrin lòdì sí Ọjọ́ Ìsinmi ìyapa kúrò nínú ìgbàgbọ́, àti wíwàásù gbogbo àwọn àṣẹ Ọlọ́run, jẹ́ ẹ̀rí tí ó hàn kedere pé àkókò ìsinsìnyí ni àkókò sùúrù àwọn ènìyàn mímọ́, àti ti ìkìlọ̀ áńgẹ́lì kẹta.”3

GSAM 249.1Nínú àwọn orí tí ó ṣáájú, a ti pe àfiyèsí sí ìhìn àkọ́kọ́ àti kejì nínú àwọn ìhìn wọ̀nyí, bí a ṣe mú wọn ṣẹ nínú ìkéde ńlá Wíwá Kejì títí di Ọ̀kítóbà 22, 1844. Ẹsẹ Ìwé Mímọ́ tí ó wà ní ìbẹ̀rẹ̀ orí yìí kà pé, “Áńgẹ́lì kẹta sì tẹ̀lé wọn,” ìyẹn ni pé, ó tẹ̀lé àwọn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti kejì. Bóyá yóò jẹ́ ohun tí ó fa ìfẹ́ ọkàn, ní ìsopọ̀ pẹ̀lú èyí, láti pe àfiyèsí sí bí ìhìn kẹta ṣe bẹ̀rẹ̀.

GSAM 249Àwọn Adventisti Àkọ́kọ́ Tí Ó Jẹ́ Olùpa Ọjọ́ Ìsinmi Mọ́

GSAM 249.2Nígbà “Ìkígbe ọ̀gànjọ́,” ní 1844, Olúwa bẹ̀rẹ̀ sí í darí ọkàn àwọn ènìyàn rẹ̀ sí pípa Ọjọ́ Ìsinmi ọjọ́ keje mọ́. Ẹ̀kọ́ yìí bẹ̀rẹ̀ láàárín àwọn Adventisti báyìí: Rachel Preston, ọmọ ìjọ Baptisti Ọjọ́ Keje kan, ṣí lọ sí Washington, N.H., níbi tí ìjọ àwọn Adventisti kan wà. Ó gba ẹ̀kọ́ nípa wíwá Olúwa, nípasẹ̀ iṣẹ́ ìhìnrere rẹ̀, ìjọ náà, tí ó ní ìwọ̀n ogójì ọmọ ìjọ, sì gba Ọjọ́ Ìsinmi àṣẹ kẹrin.4 Èyí mú kí a bẹ̀rẹ̀ ìwádìí nípa ọ̀ràn náà. Nínú Ìkígbe ti Sẹ́tẹ́ńbà 5, 1844, a kà pé, “Ọkàn ọ̀pọ̀ ènìyàn ń ronú jinlẹ̀ nípa ojúṣe tí a rò pé ó wà láti pa ọjọ́ keje mọ́.” Ọ̀rọ̀ yìí wà nínú àpilẹ̀kọ olóòtú kan, nínú èyí tí a ti ṣe ìgbìyànjú díẹ̀ láti fi ìdí ojúṣe pípa Ọjọ́ Àìkú mọ́ múlẹ̀. A tún tẹ̀síwájú pẹ̀lú ọ̀ràn náà nínú ẹ̀dà ti Sẹ́tẹ́ńbà 12, níbi tí a ti rí ọ̀rọ̀ pàtàkì tí ó tẹ̀lé yìí, èyí tí ó mú ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe ìkẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú ìtara àti ìṣọ́ra:—

GSAM 249Ọjọ́ Keje Nìkan Ni Ọjọ́ Tí Òfin Yàn

GSAM 249.3“Ní ọ̀sẹ̀ tí ó kọjá, a rí i pé a dé sí ìpinnu yìí: Kò sí àkókò pàtó kan tí òfin béèrè lọ́wọ́ àwọn Kristẹni láti yà sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bí àkókò mímọ́. Bí ìpinnu yìí kò bá tọ́, nígbà náà a rò pé ọjọ́ keje ni ọjọ́ kan ṣoṣo tí òfin èyíkéyìí wà fún pípa á mọ́.”

GSAM 250Àpilẹ̀kọ T. M. Preble

GSAM 250.1Àpilẹ̀kọ kan tí T. M. Preble kọ lórí ọ̀ràn Ọjọ́ Ìsinmi ló pe àfiyèsí gbogbo àwọn Adventisti sí ọ̀ràn náà. Ó kọ ọjọ́ Fẹ́búárì 13, 1845, sí i, a sì tẹ̀ ẹ́ jáde nínú Ìrètí Ísírẹ́lì, ní Portland, Maine, ní Fẹ́búárì 28, 1845. Lẹ́yìn tí ó fi ìdí ojúṣe pípa Ọjọ́ Ìsinmi Bíbélì mọ́ hàn, àti òtítọ́ pé ìyapa ńlá kúrò nínú ìgbàgbọ́ ni ó yí i padà sí Ọjọ́ Àìkú, ó sọ pé: “Báyìí ni a rí Dáníẹ́lì 7:25 tí a mú ṣẹ, ìwo kékeré náà ń yí ‘àwọn àkókò àti òfin’ padà. Nítorí náà, ó hàn sí mi pé gbogbo àwọn tí ń pa Ọjọ́ kìíní ọ̀sẹ̀ mọ́ gẹ́gẹ́ bí Ọjọ́ Ìsinmi jẹ́ olùpa Ọjọ́ Àìkú póòpù mọ́ àti arúfin Ọjọ́ Ìsinmi Ọlọ́run.”5

GSAM 250J. B. Cook Lórí Ọ̀ràn Ọjọ́ Ìsinmi

GSAM 250.2Kò pẹ́ lẹ́yìn èyí, àpilẹ̀kọ kan láti ọwọ́ J. B. Cook jáde ní ìtẹ̀wé, nínú èyí tí ó fi hàn pé kò sí ẹ̀rí Ìwé Mímọ́ fún pípa Ọjọ́ Àìkú mọ́ gẹ́gẹ́ bí Ọjọ́ Ìsinmi. Ó sì lo ọ̀rọ̀ ṣókí yìí: “Báyìí ni ó rọrùn tó láti mú gbogbo afẹ́fẹ́ kúrò nínú aṣọ ìkọ̀ ọkọ̀ ojú omi àwọn tí ń wọkọ̀, bóyá láìmọ̀ọ́mọ̀, lábẹ́ àsíá Ọjọ́ Ìsinmi póòpù.”

GSAM 250.3Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò pẹ́ tí àwọn ọkùnrin méjèèjì yìí fi pa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́, wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ ìgbésẹ̀ kan tí kò rọrùn láti dá dúró. Àwọn ọ̀rọ̀ tí ń gbajúmọ̀, “àwọn olùpa Ọjọ́ Àìkú póòpù mọ́,” “àwọn arúfin àṣẹ Ọlọ́run,” àti “wíwọkọ̀ lábẹ́ àsíá Ọjọ́ Ìsinmi póòpù,” wà lẹ́nu ọgọ́rọ̀ọ̀rún ènìyàn tí wọ́n hára gàgà láti mọ òtítọ́ nípa ọ̀ràn yìí. Ní ọ̀nà yìí ni a fi fa àfiyèsí Alàgbà Joseph Bates, ti Fairhaven, Mass., ó sì gba Ọjọ́ Ìsinmi ní 1845.

GSAM 250Joseph Bates Gba Ọjọ́ Ìsinmi

GSAM 250.4Báyìí ni ìrírí rẹ̀ ṣe rí: Nígbà tí ó gbọ́ nípa ẹgbẹ́ tí ó wà ní Washington, N.H., tí wọ́n ń pa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́, ó pinnu láti bẹ ìjọ náà wò, kí ó sì rí ohun tí ó túmọ̀ sí. Ó ṣe bẹ́ẹ̀, nígbà tí ó sì bá wọn kẹ́kọ̀ọ́ ọ̀ràn náà, ó rí i pé wọ́n tọ̀nà, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni ó sì gba ìmọ́lẹ̀ nípa ọ̀ràn Ọjọ́ Ìsinmi. Nígbà tí ó ń padà sí New Bedford, Mass., ó pàdé arákùnrin olókìkí kan lórí afárá láàárín New Bedford àti Fairhaven. Arákùnrin náà kí i báyìí pé, “Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates, kín ni ìròyìn?” Alàgbà Bates dáhùn pé, “Ìròyìn náà ni pé ọjọ́ keje ni Ọjọ́ Ìsinmi Olúwa Ọlọ́run wa.” Ọkùnrin náà sọ pé, “Ó dára, èmi yóò lọ sí ilé, kí n ka Bíbélì mi, kí n sì wádìí èyí.” Ó ṣe bẹ́ẹ̀, nígbà tí wọ́n sì tún pàdé, arákùnrin yìí ti gba òtítọ́ Ọjọ́ Ìsinmi, ó sì ń tẹ̀lé e.

GSAM 251Ìwé Àkọ́kọ́ Lórí Ọjọ́ Ìsinmi

GSAM 251.2Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni Alàgbà Bates bẹ̀rẹ̀ sí í wàásù òtítọ́ yìí láti ìpínlẹ̀ kan sí òmíràn. Láìpẹ́, ó rí i pé ìwé kan, tàbí ìwé kékeré pàápàá, lórí ọ̀ràn Ọjọ́ Ìsinmi yóò ràn án lọ́wọ́ gidigidi nínú iṣẹ́ rẹ̀, Ẹ̀mí Ọlọ́run sì ru ọkàn rẹ̀ láti kọ ohun kan lórí ọ̀ràn yìí, kí ó sì tẹ̀ ẹ́ jáde. Ṣùgbọ́n ọ̀ràn náà ni bí a ó ṣe lè ṣe é láìní owó, nítorí pé gbogbo ohun tí ó ní jẹ́ ṣílíńgì York kan (sẹ́ǹtì méjìlá àti àbọ̀). Ó lè jẹ́ ohun tí ó fa ìfẹ́ ọkàn òǹkàwé láti sọ ìrírí rẹ̀ nípa ọ̀ràn yìí gan-an gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ ọ́ fún mi ní 1855.

GSAM 251Ìyẹ̀fun Pọ̀n Mẹ́rin

GSAM 251.3Ó sọ pé nígbà tí òun ń gbàdúrà níwájú Ọlọ́run, òun pinnu láti kọ ìwé náà, ọkàn òun sì balẹ̀ pé ọ̀nà yóò ṣí sílẹ̀ láti tẹ̀ ẹ́ jáde. Nítorí náà, ó jókòó síbi tábìlì ìkọ̀wé rẹ̀ pẹ̀lú Bíbélì àti ìwé àtọ́ka ọ̀rọ̀ Bíbélì láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀. Láàárín wákàtí kan, Ìyáàfin Bates wọ yàrá náà, ó sì sọ pé, “Joseph, ìyẹ̀fun tí mo ní kò tó láti parí iṣẹ́ yíyan oúnjẹ,” ní àkókò kan náà, ó tún dárúkọ àwọn nǹkan kéékèèké mìíràn tí ó nílò. Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates béèrè pé, “Ìyẹ̀fun mélòó ni o tún nílò?” Ó dáhùn pé, “Níwọ̀n pọ̀n mẹ́rin.” Ó dáhùn pé, “Ó dára.” Lẹ́yìn tí ó kúrò nínú yàrá náà, ó lọ sí ṣọ́ọ̀bù kan tí ó wà nítòsí, ó ra ìyẹ̀fun pọ̀n mẹ́rin àti àwọn nǹkan yòókù, ó gbé wọn wá sí ilé, ó sì tún jókòó síbi tábìlì ìkọ̀wé rẹ̀. Láìpẹ́, Ìyáàfin Bates wọlé, ó rí àwọn nǹkan náà lórí tábìlì, ó sì kígbe pé, “Ibo ni ìyẹ̀fun yìí ti wá?” Olórí ọkọ̀ náà sọ pé, “Ṣé kò tó ni? O sọ pé o nílò pọ̀n mẹ́rin.” Ó sọ pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, ṣùgbọ́n ibo ni o ti rí i?” Ó sọ pé, “Mo rà á; ṣé kì í ṣe ìwọ̀n tí o nílò láti parí iṣẹ́ yíyan oúnjẹ nìyẹn?” Ìyáàfin Bates tẹ̀síwájú pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, ṣùgbọ́n ṣé ìwọ, Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates, ọkùnrin tí ó ti darí àwọn ọkọ̀ ojú omi láti New Bedford lọ sí gbogbo apá ayé, ni o jáde lọ ra ìyẹ̀fun pọ̀n mẹ́rin?” “Bẹ́ẹ̀ ni, ṣé kì í ṣe ìwọ̀n tí o nílò láti parí iṣẹ́ yíyan oúnjẹ nìyẹn?” Ìyáàfin Bates sọ pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, ṣùgbọ́n ṣé o ra ìyẹ̀fun pọ̀n mẹ́rin(!)?”

GSAM 252Dọ́là Ẹgbẹ̀rún Mọ́kànlá Tí A Ná Fún Òtítọ́

GSAM 252.1Ìdánwò mìíràn tún dé láìpẹ́. Nígbà tí Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates fi iṣẹ́ òkun sílẹ̀, ó ta ìpín tirẹ̀ nínú ọkọ̀ ojú omi kan fún $11,000, ṣùgbọ́n ní báyìí ó ti ná gbogbo ohun tí ó ní láti mú iṣẹ́ òtítọ́ lọ síwájú. Títí di ìgbà yìí, Ìyáàfin Bates kò mọ ipò owó rẹ̀ gangan, ṣùgbọ́n ó rí i pé òun gbọ́dọ̀ jẹ́ kí ó mọ̀ ọ́n nísinsìnyí, nítorí náà ó fara balẹ̀ sọ pé, “Ìyàwó mi, mo ná owó ìkẹyìn tí mo ní láyé fún àwọn nǹkan wọ̀nyẹn.” Pẹ̀lú ẹkún kíkorò, Ìyáàfin Bates béèrè pé, “Kí ni a ó ṣe?” Olórí ọkọ̀ náà dìde, pẹ̀lú gbogbo iyì olórí ọkọ̀ ojú omi tí ń darí ọkọ̀ rẹ̀, ó sì sọ pé, “Èmi yóò kọ ìwé kan; èmi yóò pín in káàkiri, èmi yóò sì tan òtítọ́ Ọjọ́ Ìsinmi yìí ká síwájú ayé.” Ìyáàfin Bates sọ láàárín omijé tí ó bo ojú rẹ̀ pé, “Ó dára, kí ni a ó fi gbé ayé?” “Olúwa yóò ṣí ọ̀nà,” ni ìdáhùn Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates pẹ̀lú ẹ̀rín músẹ́. Ìyáàfin Bates sọ pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, Olúwa yóò ṣí ọ̀nà! Ohun tí o máa ń sọ nígbà gbogbo nìyẹn,” ó sì bú sẹ́kún, ó jáde kúrò nínú yàrá náà.

GSAM 252Ìpèsè Àìròtẹ́lẹ̀

GSAM 252.2Lẹ́yìn tí Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates ti tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ rẹ̀ fún ìdajì wákàtí kan, ìmọ̀lára kan wá sí i pé kí ó lọ sí ilé ìfìwéránṣẹ́, nítorí lẹ́tà kan wà níbẹ̀ fún un. Ó lọ, lóòótọ́ sì ni lẹ́tà kan wà. Ní àwọn ọjọ́ wọ̀nyẹn, owó fífi lẹ́tà ránṣẹ́ jẹ́ sẹ́ǹtì márùn-ún, ẹni tí ń rán an sì lè yàn láti san án ṣáájú tàbí kí ó má san án. Fún ìdí kan, ẹni tí ó kọ lẹ́tà yìí kò san owó fífi í ránṣẹ́. Níhìn-ín tún ni a ti rẹ Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates sílẹ̀, nítorí ó di dandan fún un láti sọ fún ọ̀gá ilé ìfìwéránṣẹ́, Ọ̀gbẹ́ni Drew, ẹni tí ó mọ̀ dáradára, pé òun kò lè san owó lẹ́tà náà, nítorí pé òun kò ní owó; ṣùgbọ́n ó sọ pé, “Ṣé ẹ ó jẹ́ kí n rí ibi tí ó ti wá?” Ọ̀gá ilé ìfìwéránṣẹ́ sọ pé, “Ẹ mú un lọ, kí ẹ sì san án nígbà mìíràn.” Olórí ọkọ̀ náà sọ pé, “Rárá, èmi kò ní mú lẹ́tà náà jáde kúrò ní ilé ìfìwéránṣẹ́ títí a ó fi san owó rẹ̀.” Nígbà tí ó di lẹ́tà náà mú lọ́wọ́, ó sọ pé, “Mo rò pé owó wà nínú lẹ́tà yìí,” ó sì yíjú sí ọ̀gá ilé ìfìwéránṣẹ́, ó béèrè pé, “Ṣé ẹ jọ̀wọ́ lè ṣí i? Bí owó bá wà nínú rẹ̀, ẹ lè yọ owó lẹ́tà náà kúrò nínú rẹ̀; bí bẹ́ẹ̀ kọ́, èmi kò ní kà á.” Ọ̀gá ilé ìfìwéránṣẹ́ ṣe ohun tí ó béèrè, sì wò ó! owó ìwé dọ́là mẹ́wàá kan wà nínú rẹ̀. Nígbà tí ó kà á, ó rí i pé lẹ́tà náà wá láti ọ̀dọ̀ ẹni kan tí ó sọ pé Olúwa mú un mọ̀ lọ́kàn pé Alàgbà Bates nílò owó tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi kánjú fi í ránṣẹ́ sí i; ó sì ṣeé ṣe kí ìkánjú náà mú kí ó gbàgbé láti san owó fífi lẹ́tà náà ránṣẹ́.

GSAM 253.1Lẹ́yìn tí ó san owó lẹ́tà náà, ó lọ sí ṣọ́ọ̀bù oúnjẹ kan, ó ra àgbá ìyẹ̀fun kan fún $4, pẹ̀lú ọ̀dùnkún, ṣúgà àti àwọn nǹkan pàtàkì mìíràn. Nígbà tí ó ń sọ ibi tí wọn yóò kó wọn lọ, ó sọ pé, “Ó ṣeé ṣe kí obìnrin náà sọ pé àwọn nǹkan náà kì í ṣe ti ibẹ̀, ṣùgbọ́n ẹ má ṣe fiyè sí ohun tí ó bá sọ; ẹ kó ẹrù náà sí ìloro iwájú ilé.”

GSAM 253.2Lẹ́yìn náà, ó lọ sí ilé atẹ̀wé, ó sì ṣe ètò láti tẹ ẹ̀dà ẹgbẹ̀rún kan ti ìwé kékeré kan tí ó ní ìwọ̀n ọgọ́rùn-ún ojú ìwé, pẹ̀lú àdéhùn pé bí ó ti ń fi ohun tí ó kọ ránṣẹ́ ni àwọn atẹ̀wé yóò máa ṣètò àwọn lẹ́tà rẹ̀ fún ìtẹ̀wé kíákíá bí wọ́n ti lè ṣe é, tí wọn yóò sì máa fi àwọn ojú ìwé tí wọ́n tẹ̀ fún àyẹ̀wò ránṣẹ́ sí i. Òun yóò máa san owó iṣẹ́ náà bí ó ti ń rí owó gbà, a kò sì gbọ́dọ̀ kó àwọn ìwé náà kúrò ní ilé atẹ̀wé títí a ó fi san gbogbo owó náà.

GSAM 253.3Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates mọ̀ dáadáa pé kò sí ẹni tí ó jẹ òun ní owó, ṣùgbọ́n ó rí i pé ojúṣe òun ni láti kọ ìwé yìí, ó sì gbàgbọ́ pé Olúwa yóò ru ọkàn àwọn ènìyàn láti fi owó ránṣẹ́ nígbà tí a bá nílò rẹ̀. Lẹ́yìn tí ó ra bébà, àwọn ohun ìkọ̀wé àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, tí èyí sì fún àwọn ìpèsè ilé ní àkókò láti ṣáájú rẹ̀ lọ, ó lọ sí ẹnu òpópónà tí ó lọ sí ilé rẹ̀. Nígbà tí ó rí i pé àwọn nǹkan náà ti wà níbẹ̀, ó gba ẹnu ọ̀nà ẹ̀yìn wọlé, ó sì tún jókòó síbi tábìlì rẹ̀. Ìyáàfin Bates wọlé, ó sì sọ pẹ̀lú ìdààmú pé, “Joseph, wo ìloro iwájú ilé! Ibo ni àwọn nǹkan yẹn ti wá? Ẹni tí ń fi kẹ̀kẹ́ kó ẹrù wá síbí, ó sì tẹnumọ́ pé òun yóò sọ ẹrù náà kalẹ̀. Mo sọ fún un pé kì í ṣe ti ibí, ṣùgbọ́n ó fi agídí sọ ọ́ kalẹ̀.” Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates sọ pé, “Ó dára, mo rò pé ohun gbogbo tọ́.” Ìyáàfin Bates sọ pé, “Ṣùgbọ́n ibo ni ó ti wá?” Olórí ọkọ̀ náà sọ pé, “Ó dára, Olúwa ló rán an wá.” Ìyáàfin Bates sọ pé, “Bẹ́ẹ̀ ni, Olúwa ló rán an wá; ohun tí o máa ń sọ nígbà gbogbo nìyẹn.” Nígbà náà ni ó fi lẹ́tà náà lé ìyàwó rẹ̀ lọ́wọ́, ó sọ pé, “Ka èyí, ìwọ yóò sì mọ ibi tí ó ti wá.” Ó kà á, ó sì tún lọ sí ìkọ̀kọ̀ láti sunkún lẹ́ẹ̀kan sí i, ṣùgbọ́n ẹkún yìí yàtọ̀ sí ti ìṣáájú; nígbà tí ó sì padà wá, ó fi ìrẹ̀lẹ̀ bẹ̀ ẹ́ pé kí ó dárí àìnígbàgbọ́ òun jì òun.

GSAM 254Owó Ń Wá Fún Ìwé Náà

GSAM 254.1Bí iṣẹ́ kíkọ àti títẹ ìwé náà ti ń tẹ̀síwájú, Olórí ọkọ̀ ojú omi Bates ń rí owó gbà láti ìgbà dé ìgbà nípasẹ̀ lẹ́tà àti ní àwọn ọ̀nà mìíràn, nígbà míì láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn tí kò tíì pàdé rí. Bí ó ti ń gba owó náà ni ó ń fi fún àwọn atẹ̀wé, a sì ń fi san owó ìwé náà. Níkẹyìn, ọjọ́ dé tí a tẹ gbogbo àwọn ìwé náà tán, owó tí ó kù láti san sì wá láti ibi tí Arákùnrin Bates kò retí; báyìí ni a kò fi dá ìpínkiri àwọn ìwé náà dúró fún ọjọ́ kan pàápàá.

GSAM 254A San Owó Ìkẹyìn

GSAM 254.2H. S. Gurney, ti Memphis, Mich., sọ fún mi ní Máàṣì, 1884, pé ní òwúrọ̀ ọjọ́ tí a parí ìwé Alàgbà Bates gan-an, òun gba $100 lórí ìwé ẹ̀rí gbèsè kan tí àkókò fífi òfin gba owó rẹ̀ ti kọjá, láti ọ̀dọ̀ ọkùnrin kan tí ó ti kéde pé òun kò ní san án fún un láéláé. Nígbà tí ó gba owó yìí, ó kà á sí ìdùnnú láti ná apá kan rẹ̀ fún sísan owó ìkẹyìn lórí ìwé kékeré Ọjọ́ Ìsinmi ti Alàgbà Bates. Ọ̀gbẹ́ni Gurney sọ pé, “Ṣùgbọ́n títí di ọjọ́ ikú rẹ̀, Arákùnrin Bates kò mọ ẹni tí ó san owó ìwé náà tí ó kù.” Ìrírí Alàgbà Bates yìí nínú títẹ òtítọ́ Ọjọ́ Ìsinmi jáde dà bí ẹni pé ó ń sọ fún àwọn ènìyàn wa láti ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ títẹ òtítọ́ jáde nípa ọ̀ràn Ọjọ́ Ìsinmi pé, “Ẹ máa tẹ̀síwájú nínú irú iṣẹ́ yìí, kí ẹ sì máa retí pé ìpèsè Ọlọ́run yóò ṣí ọ̀nà bí ẹ ti ń tẹ̀síwájú.”

GSAM 255Alàgbà Bates Ṣiyèméjì Nípa Àwọn Ìran Wòlíì

GSAM 255.1Àlàyé tí ó tẹ̀lé yìí, tí a ṣókí láti inú Àwọn Àkọsílẹ̀ Ìgbésí Ayé, yóò fi bí Ẹ̀bùn àsọtẹ́lẹ̀ àti àtúnṣe nípa Ọjọ́ Ìsinmi ṣe darapọ̀ hàn:—

GSAM 255.2Nígbà ìbẹ̀wò kan sí New Bedford, Mass., ní 1846, Ọmọbìnrin Harmon mọ Alàgbà Joseph Bates. Ó ti tètè gba ìgbàgbọ́ nípa wíwá Olúwa, ó sì jẹ́ òṣìṣẹ́ aláápọn nínú iṣẹ́ náà. Ó jẹ́ ọkùnrin Kristẹni tòótọ́, tí ó ní ìwà rere, tí ó mọ iyì ènìyàn, tí ó sì jẹ́ onínúure. Ó fi ìfẹ́ oníjẹ̀lẹ́ńkẹ́ bá Ọmọbìnrin Harmon lò bí ọmọ bíbí rẹ̀. Ní ìgbà àkọ́kọ́ tí ó gbọ́ tí ó ń sọ̀rọ̀, ó fi ìfẹ́ ọkàn jíjinlẹ̀ hàn, nígbà tí ó sì dákẹ́, ó dìde, ó sọ pé, “Èmi jẹ́ Tọ́másì tí ń ṣiyèméjì. Èmi kò gba àwọn ìran wòlíì gbọ́. Ṣùgbọ́n bí mo bá lè gbàgbọ́ pé ẹ̀rí tí arábìnrin náà sọ ní alẹ́ yìí jẹ́ ohùn Ọlọ́run sí wa ní tòótọ́, èmi ìbá jẹ́ ọkùnrin tí ó láyọ̀ jù lọ láàyè. Ó ti kan ọkàn mi jinlẹ̀ gidigidi. Mo gbàgbọ́ pé ẹni tí ó sọ̀rọ̀ náà jẹ́ olóòótọ́, ṣùgbọ́n èmi kò lè ṣàlàyé bí a ti fi àwọn ohun àgbàyanu tí ó sọ fún wa hàn án.”

GSAM 255Mísì Harmon Gba Ọjọ́ Ìsinmi

GSAM 255.3Alàgbà Bates ń pa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́, ó sì tẹnumọ́ ìjẹ́pàtàkì rẹ̀. Mísì Harmon kò rí ìjẹ́pàtàkì rẹ̀ ní àkókò yẹn, ó sì rò pé Alàgbà Bates ń ṣìṣe nípa fífi àṣẹ kẹrin ṣe pàtàkì ju àwọn mẹ́sàn-án yòókù lọ. Ṣùgbọ́n Olúwa fún un ní ìran nípa Ibi mímọ́ ọ̀run. Tẹ́ńpìlì Ọlọ́run ṣí sílẹ̀ ní ọ̀run, a sì fi àpótí Ọlọ́run hàn án, pẹ̀lú ìtẹ́ àánú tí ń bo ó. Áńgẹ́lì méjì dúró, ọ̀kan ní ìkángun kọ̀ọ̀kan àpótí náà, wọ́n na ìyẹ́ wọn sórí ìtẹ́ àánú, ojú wọn sì yí sí i. Áńgẹ́lì tó ń bá a rìn sọ fún un pé èyí dúró fún gbogbo ogun ọ̀run tí ń wo òfin Ọlọ́run pẹ̀lú ìbẹ̀rù ọ̀wọ̀, òfin tí ìka Ọlọ́run kọ. Jésù gbé ìbòjú àpótí náà sókè, ó sì rí àwọn wàláà okúta tí a kọ àṣẹ mẹ́wàá sí. Ó yà á lẹ́nu nígbà tó rí àṣẹ kẹrin ní àárín gan-an àwọn ìlànà mẹ́wàá, pẹ̀lú òrùka ìmọ́lẹ̀ pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ kan tó yí i ká. Áńgẹ́lì náà sọ pé, “Òun nìkan ni nínú mẹ́wàá náà tó ṣàlàyé Ọlọ́run alààyè tí ó dá ọ̀run àti ayé àti gbogbo ohun tó wà nínú wọn. Nígbà tí a fi ìpìlẹ̀ ayé lélẹ̀, nígbà náà ni a tún fi ìpìlẹ̀ Ọjọ́ Ìsinmi lélẹ̀.” A fi hàn án pé bí a bá ti pa Ọjọ́ Ìsinmi tòótọ́ mọ́, kò bá sí aláìgbàgbọ́ tàbí aláìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run láé. Pípa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́ ì bá ti dá ayé sílẹ̀ kúrò nínú ìbọ̀rìṣà.

GSAM 256.1A ti tẹ àṣẹ kẹrin mọ́lẹ̀; nítorí náà ni a fi pè wá láti tún ààlà tó fọ́ nínú òfin ṣe, kí a sì bẹ̀bẹ̀ fún Ọjọ́ Ìsinmi tí a ń tẹ̀ mọ́lẹ̀. Ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀, ẹni tí ó gbé ara rẹ̀ ga ju Ọlọ́run lọ, tí ó sì rò pé ó lè yí àwọn àkókò àti òfin padà, ló mú kí Ọjọ́ Ìsinmi yí padà láti ọjọ́ keje sí Ọjọ́ kìíní ọ̀sẹ̀. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ó ṣe ààlà tó fọ́ nínú òfin Ọlọ́run.

GSAM 256.2Kí ọjọ́ ńlá Ọlọ́run tó dé, a rán ìhìn jáde láti kìlọ̀ fún àwọn ènìyàn kí wọ́n padà sí ìdúróṣinṣin wọn sí òfin Ọlọ́run tí Aṣòdì Kristi ti wó lulẹ̀. A gbọ́dọ̀ pe àfiyèsí sí ààlà tó fọ́ nínú òfin nípa ẹ̀kọ́ àti àpẹẹrẹ. A tún fi hàn án pé áńgẹ́lì kẹta nínú Ìṣípayá 14, tí ń kéde àwọn àṣẹ Ọlọ́run àti ìgbàgbọ́ Jésù, dúró fún àwọn ènìyàn tí ń gba ìhìn yìí, tí wọ́n sì ń gbé ohùn ìkìlọ̀ sókè sí ayé pé kí wọ́n pa àwọn àṣẹ Ọlọ́run àti òfin rẹ̀ mọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹyinjú, àti pé ní ìdáhùn sí ìkìlọ̀ yìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ yóò gba Ọjọ́ Ìsinmi Olúwa.6

GSAM 256.3Ìrírí Mísì Harmon àti Alàgbà Bates bá ọ̀nà tí Olúwa ń gbà ṣiṣẹ́ mu. Alàgbà Bates ni ó pe àfiyèsí Mísì Harmon àti Alàgbà White sí ọ̀rọ̀ Ọjọ́ Ìsinmi, ó sì fi àwọn ẹ̀tọ́ òfin Ọlọ́run tí kò yí padà hàn wọ́n láti inú Ìwé Mímọ́. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Mísì Harmon ti gba àwọn ìfihàn àkànṣe láti ọ̀dọ̀ Olúwa fún nǹkan bí oṣù méjìdínlógún, kò sí ohun kankan nípa ọ̀rọ̀ yìí tí a ti fi hàn án tẹ́lẹ̀. Ní báyìí àkókò Olúwa ti dé; bí a ṣe ń gbé àwọn onígbàgbọ́ dìde láti pa òfin rẹ̀ mọ́, ó fún wọn ní ìmọ́lẹ̀ nípasẹ̀ Ẹ̀bùn àsọtẹ́lẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni, nípa ọ̀nà iṣẹ́ tirẹ̀, a mú Ìhìn áńgẹ́lì kẹta, Àwọn àṣẹ Ọlọ́run àti ẹ̀rí Jésù Kristi, wá pọ̀.

GSAM 257Ìbẹ̀rẹ̀ Ìhìn Áńgẹ́lì Kẹta

GSAM 257.1Láti àkókò yẹn lọ, a bẹ̀rẹ̀ sí kéde Ìhìn áńgẹ́lì kẹta, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe sopọ̀ mọ́ àwọn méjì yòókù. Òtítọ́ Ọjọ́ Ìsinmi, bí ó ṣe sopọ̀ mọ́ àpótí Ọlọ́run àti ìmọ́lẹ̀ tí ń túbọ̀ hàn nípa Ibi mímọ́, fìdí ohun tí a ti fi hàn tẹ́lẹ̀ múlẹ̀ pé Ìgbésẹ̀ Adventi tí ó ti kọjá tọ́, ó sì wà nínú ètò Olúwa. Wọ́n lè lóye ní kíkún ju tẹ́lẹ̀ lọ ìtumọ̀ “ìgbésẹ̀ mẹ́ta sókè sí ọ̀nà tí ń lọ sí ìlú Ọlọ́run.”

GSAM 257Alàgbà Bates Gba Àwọn Ìran Náà Gẹ́gẹ́ Bí Ti Ọlọ́run

GSAM 257.2Ní oṣù kọkànlá ọdún 1846, a ṣe àpéjọ kan ní Topsham, Maine, tí Alàgbà Bates wà níbẹ̀. Ní ìpàdé náà, Mrs. White (a ti sọ tẹ́lẹ̀ nípa ìgbéyàwó Mísì Harmon pẹ̀lú Alàgbà James White) ní ìran kan tí ó mú kí Alàgbà Bates ní ìtẹ́lọ́rùn pátápátá pé orísun wọn jẹ́ ti Ọlọ́run. Ó jẹ́ ọkùnrin kan tó ti ṣiṣẹ́ lórí òkun fún àádọ́ta ọdún, tó sì ti kún gbogbo ipò láti ọmọdé iṣẹ́ inú ọkọ̀ dé ọ̀gá àti oní ọkọ̀ ojú omi. Ó mọ ìmọ̀ ìràwọ̀ débi pé, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe sọ fún mi, ó lè mọ ibi tó wà lórí òkun, nípa ìlà ìbú àti ìlà òòró, nípa wíwo àwọn ara ọ̀run. Irú ẹni bẹ́ẹ̀ yóò nífẹ̀ẹ́ sí ọ̀rọ̀ ìmọ̀ ìràwọ̀ lọ́nà àdáyébá.

GSAM 257.3Ní ìjíròrò pẹ̀lú rẹ̀, ó sọ fún mi bí ó ṣe dájú pé orísun àwọn ìran náà jẹ́ ti Ọlọ́run. Ó sọ pé ó gbìyànjú láti bá Mrs. White sọ̀rọ̀ ní ọjọ́ kan nípa àwọn ìràwọ̀, ṣùgbọ́n kò pẹ́ tí ó fi rí i pé kò mọ ohunkóhun nípa ìmọ̀ ìràwọ̀; ní tòótọ́, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe sọ fún un, kò mọ̀ bóyá ó ti wo ìwé kan rí tó ń sọ̀rọ̀ nípa ọ̀rọ̀ náà. Kò ní ìfẹ́ láti bá a sọ̀rọ̀ lórí kókó yẹn, ó sì yí ìjíròrò náà padà sí ayé tuntun àti ohun tí a ti fi hàn án nínú ìran nípa rẹ̀.

GSAM 258“Ọ̀run Tí Ó Ṣí Sílẹ̀”

GSAM 258.1Ní ọdún tó ṣáájú, ní Oṣù Kẹrin 19, 1845, Ìròyìn London Aláwòrán ti tẹ ohun kan jáde tí àwọn onímọ̀ ìràwọ̀ nífẹ̀ẹ́ sí gan-an, láti ọ̀dọ̀ Lọ́ọ̀dù Rosse, nípa àwọn ìwádìí àgbàyanu tí ó ṣe pẹ̀lú tẹlifíṣọ́ọ̀pù ńlá rẹ̀, pàápàá jù lọ ìran ohun tí àwọn onímọ̀ ìràwọ̀ ń pè ní “ààyè ṣí sílẹ̀ nínú ọ̀run.” Ní ìrọ̀lẹ́ kan, ní àpéjọ tí a sọ lókè, ní ilé Ọ̀gbẹ́ni Curtiss àti níwájú Alàgbà Bates, ẹni tí kò tíì pinnu nípa àwọn ìfihàn wọ̀nyí, Mrs. White, nígbà tó wà nínú ìran, bẹ̀rẹ̀ sí sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìràwọ̀, ó ń ṣe àpèjúwe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tó ń tàn àwọn ìgbànú àwọ̀ pupa rírẹ̀dòdò tí ó rí kọjá ojú pílánẹ́ẹ̀tì kan, ó sì fi kún un pé, “Mo rí oṣùpá mẹ́rin.” Alàgbà Bates sọ pé, “Ó ń wo Jupiter!” Lẹ́yìn náà, lẹ́yìn tí ó ṣe àwọn ìṣípò bí ẹni pé ó ń rìnrìn àjò nínú àyè, ó bẹ̀rẹ̀ sí ṣàpèjúwe àwọn ìgbànú àti òrùka nínú ẹwà wọn tó ń yí padà láìdáwọ́, ó sì sọ pé, “Mo rí oṣùpá méje.”7 Alàgbà Bates kéde pé, “Ó ń ṣàpèjúwe Saturn.” Lẹ́yìn náà ó sọ pé, “Mo rí oṣùpá mẹ́fà,” ó sì bẹ̀rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí ṣàpèjúwe “ọ̀run tí ó ṣí sílẹ̀,” pẹ̀lú ògo rẹ̀, ó sì pè é ní ààyè sí agbègbè tí ìmọ́lẹ̀ pọ̀ síi. Alàgbà Bates sọ pé àpèjúwe rẹ̀ ga ju gbogbo àkọsílẹ̀ nípa ọ̀run tí ó ṣí sílẹ̀ tí ó ti kà lọ́dọ̀ onkọ̀wé kankan lọ.

GSAM 258.2Bí ó ṣe ń sọ̀rọ̀ tí ó sì wà nínú ìran, Alàgbà Bates dìde dúró, ó sì kéde pé, “Ó ṣe bí mo ṣe fẹ́ kí Lọ́ọ̀dù John Rosse wà níbí lálẹ́ yìí!” Alàgbà White béèrè pé, “Ta ni Lọ́ọ̀dù John Rosse?” Alàgbà Bates dáhùn pé, “Ó jẹ́ onímọ̀ ìràwọ̀ Gẹ̀ẹ́sì ńlá. Mo fẹ́ kí ó wà níbí kí ó gbọ́ obìnrin yẹn tí ń sọ̀rọ̀ nípa ìmọ̀ ìràwọ̀, kí ó sì gbọ́ àpèjúwe náà nípa ‘ọ̀run tí ó ṣí sílẹ̀.’ Ó ga ju ohunkóhun tí mo ti kà lórí ọ̀rọ̀ náà lọ.” Láti ìrọ̀lẹ́ yẹn lọ, Alàgbà Bates ní ìtẹ́lọ́rùn pátápátá pé àwọn ìran Mrs. White kọjá ohun tí ó mọ̀ àti agbára rẹ̀. Èyí àti ìwà ìbáwí àti ìtọ́nisọ́nà tí a fún, mú kí ó dájú fún un pé wọ́n wá láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run.

GSAM 259.1Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ní ọ̀run tí Mrs. White ṣàpèjúwe nínú ìran yẹn jẹ́ ọ̀rọ̀ tí àwọn onkọ̀wé ìmọ̀ ìràwọ̀ máa ń mẹ́nu kàn kéré. Huygens, ẹni àkọ́kọ́ tó ṣàwárí rẹ̀, fún wa ní àpèjúwe yìí:—

GSAM 259Ìmọ́lẹ̀ Ológo Nínú Idà Orion

GSAM 259.2“Àwọn onímọ̀ ìràwọ̀ fi ìràwọ̀ mẹ́ta sí sún mọ́ ara wọn nínú idà Orion; nígbà tí mo fi tẹlifíṣọ́ọ̀pù wo èyí tó wà ní àárín, ní ọdún 1656, ìràwọ̀ méjìlá mìíràn farahàn ní ipò ìràwọ̀ náà; nínú wọn, mẹ́ta tó fẹ́rẹ̀ẹ́ kan ara wọn, àti mẹ́rin mìíràn tún farahàn, tí ìmọ́lẹ̀ wọn ń dán bí ẹni pé a ń rí wọn láti inú ìkùùkuu, tó bẹ́ẹ̀ tí àyè tó yí wọn ká dàbí pé ó mọ́lẹ̀ ju ìyókù ọ̀run lọ; ọ̀run náà, tó dàbí dúdú pátápátá nítorí ojú-ọjọ́ tó dára, rí bí aṣọ-ìbòjú tí ń ṣí, èyí tí ènìyàn lè fi ojú rí agbègbè mìíràn tó ní ìmọ́lẹ̀ púpọ̀ síi.”

GSAM 259.3William Herschel sọ èyí nípa ààyè yìí nínú ọ̀run:—

GSAM 259.4“Bí ìwọ̀n ìlà àárín rẹ̀ ní jíjìn yìí bá ṣe igun 10°, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe fẹ́rẹ̀ẹ́ rí, ìtóbi rẹ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí kò ṣeé ronú kàn rárá. A ti ṣe ìṣirò pé ó gbọ́dọ̀ jẹ́ ìlọ́po trílíọ̀nù méjì ìwọ̀n oòrùn.”

GSAM 259Ó Mọ́lẹ̀ Ju Oòrùn Lọ

GSAM 259.5Thomas Dick, onímọ̀ ọgbọ́n, sọ báyìí nípa ìkùùkuu ìràwọ̀ tí ń tan ìmọ́lẹ̀ yìí:—

GSAM 259.6“Bí a bá gbé wa síbi tó sún mọ́ ọn tó ìdajì jíjìn sí ìràwọ̀ tó sún mọ́ wa jù lọ, bí jíjìn náà tilẹ̀ tóbi, láti irú ibi bẹ́ẹ̀ ó máa fi ìmọ́lẹ̀ tó sún mọ́ ti oòrùn hàn; sí àwọn ẹ̀dá tó wà ní ibi tó sún mọ́ ọn púpọ̀ síi, yóò kún apá ńlá ọ̀run, yóò sì fara hàn pẹ̀lú ògo tí a kò lè sọ. Ṣùgbọ́n ète ìkẹyìn irú ohun bẹ́ẹ̀, nínú gbogbo àyíká àti ìbáṣepọ̀ rẹ̀, lè jẹ́ ohun tí a ó máa túbọ̀ ṣàlàyé ní àwọn ọjọ́ iwájú ti ìwàláàyè tí kò lópin; àti gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀ ohun mìíràn nínú àwọn àyè jíjìn ti ìṣẹ̀dá, ó ń ru ìfẹ́ líle nínú ọkàn láti rí àwọn ìran àgbàyanu àti àṣírí ayé àgbáyé tí a ṣí sílẹ̀ díẹ̀ síi.”8

GSAM 260.1Alàgbà Bates, nígbà tó ń parí àpilẹ̀kọ kan lórí ọ̀rọ̀ náà, sọ pé:—

GSAM 260.2“Bẹ́ẹ̀ ni a rí nínú gbogbo ẹ̀rí tí a mú wá (àti pé a lè fúnni ní púpọ̀ síi bí ó bá yẹ) pé ohun kan tí ó jẹ́ àgbàyanu tí a kò lè ṣàlàyé wà ní ọ̀run yìí; ààyè kan nínú ọ̀run tó tóbi ju bílíọ̀nù mọ́kànlá àti ọgọ́rùn-ún mẹ́ta àti mẹ́rìnlá [11,000,000,314] máìlì lọ ní àyíká. Huygens olókìkí sọ pé, ‘Mi ò tíì rí ohun tó dàbí rẹ̀ láàárín àwọn ìràwọ̀ tí ó dúró—ojú ọ̀fẹ́ sí agbègbè mìíràn tó ní ìmọ́lẹ̀ púpọ̀ síi.’”

GSAM 260Ẹ̀rí Mìíràn Nípa Ìran Àwọn Pílánẹ́ẹ̀tì

GSAM 260.3A tún máa fa ọ̀rọ̀ yọ láti ọ̀dọ̀ Mrs. Truesdail, ẹni tó wà níbẹ̀ nígbà tí a fún ni ìran tí a tọ́ka sí. Ó sọ pé:—

GSAM 260.4“Arábìnrin White wà nínú ìlera tó rẹ̀wẹ̀sì gan-an, bí a ṣe ń gbàdúrà nítorí rẹ̀, Ẹ̀mí Ọlọ́run sì bà lé wa. Kò pẹ́ tí a fi kíyè sí pé kò mọ ohun ayé. Èyí ni ìran àkọ́kọ́ rẹ̀ nípa ayé àwọn pílánẹ́ẹ̀tì. Lẹ́yìn tó ka àwọn oṣùpá Jupiter sókè, àti lẹ́yìn náà àwọn oṣùpá Saturn, ó fún wa ní àpèjúwe ẹlẹ́wà nípa òrùka Saturn. Ó wá sọ pé, ‘Àwọn olùgbé ibẹ̀ jẹ́ ènìyàn gíga, ọlọ́lá, tí wọ́n yàtọ̀ pátápátá sí àwọn olùgbé ayé. Ẹ̀ṣẹ̀ kò tíì wọlé síbí rí.’ Ó hàn gbangba nínú ojú ẹ̀rín Arákùnrin Bates pé àwọn iyèméjì rẹ̀ tẹ́lẹ̀ nípa orísun àwọn ìran rẹ̀ ń kúrò lọ́wọ́ rẹ̀ kíákíá. Gbogbo wa mọ̀ pé Kápítènì Bates nífẹ̀ẹ́ ìmọ̀ ìràwọ̀ gan-an, nítorí ó máa ń tọ́ka sí ọ̀pọ̀ àwọn ara ọ̀run fún ẹ̀kọ́ wa. Nígbà tí Arábìnrin White dáhùn àwọn ìbéèrè rẹ̀ lẹ́yìn ìran náà, tó sì sọ pé òun kò tíì kẹ́kọ̀ọ́ tàbí gba ìmọ̀ nípa ọ̀rọ̀ yìí lọ́nà mìíràn, ayọ̀ àti ìdùnnú kún inú rẹ̀. Ó yin Ọlọ́run, ó sì sọ ìgbàgbọ́ rẹ̀ pé a fún ni ìran yìí nípa àwọn pílánẹ́ẹ̀tì kí ó má bà a ṣeé ṣe fún un láti ṣiyèméjì mọ́.”9

GSAM 261Ẹṣin Alágídí Kan Di Tútù Lójijì

GSAM 261.1Kò pẹ́ lẹ́yìn àpéjọ yìí ní Topsham ni ìṣẹ̀lẹ̀ mìíràn tó yanilẹ́nu ṣẹlẹ̀ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìran, èyí tí màá sọ gẹ́gẹ́ bí Alàgbà Bates ṣe sọ fún mi:—

GSAM 261.2Alàgbà White lo ọmọ-ẹṣin kan tí a ti bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ díẹ̀ àti kẹ̀kẹ́ ọjà tó ní ìjókòó méjì, tí a ṣe láìsí pátákó ìdènà iwájú, ṣùgbọ́n tó ní àtẹ̀gùn kan kọjá iwájú kẹ̀kẹ́ náà, àti àtẹ̀gùn irin kan láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀pá ọkọ̀. Ó pọndandan láti ṣọ́ra gidigidi nígbà tí a bá ń wakọ̀ ọmọ-ẹṣin náà, nítorí bí okùn ìdarí tàbí ohunkóhun bá kan ìhà ẹ̀gbẹ́ rẹ̀, ó máa tapa gidigidi lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀; a sì ní láti máa fa okùn ìdarí rẹ̀ mú ṣinṣin ní gbogbo ìgbà kí ó má bàa sá. Ọmọ-ẹṣin yìí jẹ́ ti ẹgbẹ́ kan tí wọ́n fẹ́ lọ sí ibi wọn, àti pé bí Alàgbà White ti mọ bí a ṣe ń ṣàkóso àwọn ọmọ-ẹṣin tí a kò tíì kọ́, ó rò pé kò ní ní ìṣòro ńlá pẹ̀lú èyí. Ṣùgbọ́n bí wọ́n bá mọ̀ pé nígbà àwọn ìṣe ìbínú rẹ̀ ó ti pa ọkùnrin méjì tẹ́lẹ̀, ọ̀kan nípa fífi í fọ́ sí àpáta lẹ́gbẹ̀ẹ́ ọ̀nà, ó ṣeé ṣe kí ìgboyà rẹ̀ kéré síi.

GSAM 261.3Ní ìgbà yìí, ènìyàn mẹ́rin wà nínú kẹ̀kẹ́ náà—Alàgbà White àti ìyàwó rẹ̀ lórí ìjókòó iwájú, àti Alàgbà Bates àti Israel Damon lórí ìjókòó ẹ̀yìn. Bí Alàgbà White ṣe ń fi gbogbo agbára rẹ̀ ṣọ́ra kí ẹṣin náà má bàa yọ kúrò lábẹ́ àkóso, Mrs. White ń bá wọn sọ̀rọ̀ nípa òtítọ́, nígbà tí agbára Ọlọ́run sọ̀kalẹ̀ sórí ẹgbẹ́ náà, ó sì mú un lọ sínú ìran nígbà tó jókòó nínú kẹ̀kẹ́ náà. Ní àkókò tí ó ké “Ògo!” bí ó ṣe wọ ìran, ọmọ-ẹṣin náà dá dúró pátápátá, ó sì tẹ orí rẹ̀ sílẹ̀. Ní àkókò kan náà, Mrs. White dìde nígbà tó wà nínú ipò yìí, ojú rẹ̀ ń wo sókè, ó sì ré kọjá iwájú kẹ̀kẹ́ náà, ó sọ̀kalẹ̀ sórí àwọn ọ̀pá ọkọ̀, ọwọ́ rẹ̀ sì wà lórí ìdí ọmọ-ẹṣin náà. Alàgbà Bates ké sí Alàgbà White pé, “Ọmọ-ẹṣin náà yóò tapa obìnrin yìí pa.” Alàgbà White dáhùn pé, “Olúwa ló ń bójú tó ọmọ-ẹṣin náà báyìí; mi ò fẹ́ dá sí i.” Ọmọ-ẹṣin náà dúró pẹ̀lẹ́ bí ẹṣin àgbà. Ní ẹ̀gbẹ́ ọ̀nà, bèbè náà gòkè tó ẹsẹ̀ mẹ́fà, àyè koríko sì wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ odi náà. Mrs. White, ojú rẹ̀ ṣì ń wo sókè, tí kò wo ìsàlẹ̀ rárá, gòkè bèbè náà lọ sí ibi koríko, ó sì ń rìn síwá-sódì fún ìṣẹ́jú díẹ̀, ó ń sọ̀rọ̀ àti ṣàpèjúwe ẹwà ayé tuntun. Lẹ́yìn náà, pẹ̀lú orí rẹ̀ nínú ìdúró kan náà, ó sọ̀kalẹ̀ bèbè náà, ó rìn dé kẹ̀kẹ́ náà, ó gun àwọn ìgbésẹ̀ náà, ọwọ́ rẹ̀ sì wà lórí ìdí ọmọ-ẹṣin náà; bẹ́ẹ̀ ni ó gòkè sórí àwọn ọ̀pá ọkọ̀, ó sì tún wọ kẹ̀kẹ́ náà. Ní àkókò tí ó jókòó sórí ìjókòó, ó jáde kúrò nínú ìran, ní ìṣẹ́jú kan náà ni ẹṣin náà, láìsí àmì kankan láti ọ̀dọ̀ awakọ̀, bẹ̀rẹ̀ sí í rìn, ó sì tẹ̀síwájú ní ọ̀nà rẹ̀.

GSAM 262.2Nígbà tí Mrs. White kúrò nínú kẹ̀kẹ́ náà, Alàgbà White rò pé òun yóò dán ẹṣin náà wò, kí ó sì rí bóyá ó ti di pẹ̀lẹ́ gan-an tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Ní ìbẹ̀rẹ̀, ó kan an pẹ̀lú pàṣán; ní àwọn àkókò mìíràn ẹṣin náà ìbá ti dáhùn pẹ̀lú tapa, ṣùgbọ́n báyìí kò sí ìṣí. Lẹ́yìn náà ó nà án ní líle, ó sì nà án ní líle síi, ó sì tún le síi. Ọmọ-ẹṣin náà kò kíyè sí àwọn ìlù náà rárá, ṣùgbọ́n ó dàbí ẹni tí kò lè ṣe ìpalára bí àwọn kìnnìún tí àwọn áńgẹ́lì ti di ẹnu wọn ní alẹ́ tí Dáníẹ́lì wà nínú ihò wọn. Alàgbà Bates sọ pé, “Ibìkan tó kún fún ìbẹ̀rù ọ̀wọ̀ ni; ó sì hàn gbangba pé Agbára kan náà tó mú àwọn ìran jáde ni ó tẹ́ ẹ̀dá igbó ọmọ-ẹṣin náà ba fún àkókò náà.”

GSAM 262.3Bí ìran yìí bá jẹ́ àbájáde àìlera ara rẹ̀ nìkan, ìbéèrè yóò dìde lọ́nà àdáyébá pé, Ṣé ẹṣin náà náà ni àìlera kan náà bá?

GSAM 262Ẹ̀rí Israel Damon

GSAM 262.4Màá fún yín ní gbólóhùn yìí, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí tó ń fìdí àkọsílẹ̀ tí Alàgbà Bates fún mi múlẹ̀:—

GSAM 262.5“Ní nǹkan bí ogún ọdún sẹ́yìn, lẹ́yìn tí mo ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí pa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́, Israel Damon sọ fún mi àwọn àyíká ọ̀rọ̀ nípa bí Arábìnrin White ṣe ní ìran nígbà tí òun, Alàgbà Bates, àti Alàgbà White àti ìyàwó rẹ̀ ń gun kẹ̀kẹ́ kékeré lẹ́yìn ọmọ-ẹṣin alágídí náà. Mo ti ka àpèjúwe ìṣẹ̀lẹ̀ tó wà lókè yìí lónìí, gẹ́gẹ́ bí Alàgbà Loughborough ṣe kọ ọ́, ó sì bá ohun tí Alàgbà Damon sọ fún mi mu pátápátá.” A fọwọ́ sí i pé, “R. S. Webber, Battle Creek, Michigan, Oṣù Kejì 9, 1891.”

GSAM 263Ẹ̀rí Alàgbà Bates Nípa Àwọn Ìran

GSAM 263.1Alàgbà Bates sọ ìrírí tirẹ̀ báyìí:—

GSAM 263.2“Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé mi ò rí ohun kankan nínú wọn tó tako ọ̀rọ̀ náà, mo bẹ̀rù, mo sì ní ìdánwò líle gan-an, fún ìgbà pípẹ́ ni n kò fẹ́ gbà pé ó ju ohun tí àìlera ara rẹ̀ tó ti pẹ́ fà lọ.

GSAM 263.3“Nítorí náà mo wá àǹfààní láti béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ àti láti tún béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ níwájú àwọn ẹlòmíràn, nígbà tí ọkàn rẹ̀ dàbí ẹni pé ó balẹ̀ (níta ìpàdé), àti láti béèrè lọ́wọ́ àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ tó máa ń bá a rìn, pàápàá jù lọ arábìnrin rẹ̀ àgbà, kí n lè dé òtítọ́ bóyá ó ṣeé ṣe. Láàárín àwọn ìbẹ̀wò tí ó ṣe sí New Bedford àti Fairhaven láti ìgbà yẹn, nígbà tó wà ní àwọn ìpàdé wa, mo ti rí i nínú ìran ní ọ̀pọ̀ ìgbà, àti ní Topsham, Maine; àwọn tó wà níbẹ̀ nígbà díẹ̀ lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ amúnikún-fúnfun yẹn mọ̀ dáadáa pẹ̀lú ìfẹ́ àti ìfarabalẹ̀ tí mo fi tẹ́tí sí gbogbo ọ̀rọ̀, tí mo sì ń wo gbogbo ìṣísẹ̀, kí n lè rí ẹ̀tàn tàbí ipa mèsìmérísímù. Mo sì dúpẹ́ fún Ọlọ́run nítorí àǹfààní tí mo ní pẹ̀lú àwọn ẹlòmíràn láti jẹ́ ẹlẹ́rìí àwọn nǹkan wọ̀nyí. Mo lè sọ̀rọ̀ fúnra mi báyìí pẹ̀lú ìdánilójú. Mo gbà pé iṣẹ́ náà jẹ́ ti Ọlọ́run, a sì fi í fúnni láti mú ìtùnú àti agbára wá fún àwọn ènìyàn rẹ̀ tí a tú ká, tí a ya, tí a sì bó, láti ìgbà tí iṣẹ́ wa ti parí ... ní Oṣù Kẹwàá 1844. Ipò ìdàrúdàpọ̀ ti “Wò ó, èyí ni!” àti “Wò ó, ibẹ̀ ni!” láti ìgbà yẹn ti dà àwọn ènìyàn Ọlọ́run olóòótọ́ àti onífẹ̀ẹ́ lórí gan-an, ó sì ti jẹ́ kí ó ṣòro gidigidi fún àwọn tí kò lè ṣàlàyé ọ̀pọ̀ àwọn ẹsẹ̀ tó ń tako ara wọn tí a ti mú wá síwájú wọn. Mo jẹ́wọ́ pé mo ti gba ìmọ́lẹ̀ àti ìtọ́nisọ́nà lórí ọ̀pọ̀ àwọn ẹsẹ̀ tí mi ò lè lóye kedere tẹ́lẹ̀. Mo gbà pé òun jẹ́ ọmọ Ọlọ́run tó ń fi ara rẹ̀ rúbọ, olóòótọ́, tí ó sì fẹ́ ṣe ohun rere.”10

GSAM 263.4“Onkọ̀wé náà kò gba ‘àwọn èrò’ àwọn ìran rẹ̀ ‘láti inú àwọn ẹ̀kọ́ tàbí ìwádìí tẹ́lẹ̀.’ Nígbà tí ó gba ìran àkọ́kọ́ rẹ̀, ní Oṣù Kejìlá 1844, òun àti gbogbo ẹgbẹ́ ní Portland, Maine (ibi tí àwọn òbí rẹ̀ ń gbé nígbà náà), ti fi Ìkígbe ọ̀gànjọ́ sílẹ̀, wọ́n sì ń ka a sí ohun tí ó ti kọjá. Nígbà náà ni Olúwa fi hàn án nínú ìran àṣìṣe tí òun àti ẹgbẹ́ ní Portland ti ṣubú sínú rẹ̀. Lẹ́yìn náà ó sọ ìran rẹ̀ fún ẹgbẹ́ náà, wọ́n sì jẹ́wọ́ pé ìrírí oṣù keje wọn jẹ́ iṣẹ́ Ọlọ́run.”11

GSAM 264Bí A Ṣe Wo Àwọn Ìhìn Mẹ́ta Ní 1847

GSAM 264.1Ọ̀rọ̀ tó tẹ̀jáde láti ọ̀dọ̀ Alàgbà James White, tí a kọ ní Oṣù Kẹrin 1847, yóò fi hàn bí wọ́n ṣe ń wo àwọn ìhìn mẹ́ta nígbà yẹn:—

GSAM 264.2“Gbogbo ẹgbẹ́ àwọn onígbàgbọ́ Wíwá Kejì gba pé áńgẹ́lì tí a fi hàn nínú ẹsẹ̀ kẹfà àti keje orí yìí (Ìṣípayá 14) dúró fún ìhìn Wíwá sí ìjọ àti ayé.... Iṣẹ́ áńgẹ́lì kejì ni láti fi hàn fún ogun àwọn onígbàgbọ́ Wíwá pé Bábílónì ti ṣubú. Níwọ̀n bí apá ńlá wọn kò ti kọ́ ẹ̀kọ́ yìí títí agbára Ìkígbe ọ̀gànjọ́ fi jí wọn dìde ní àkókò tó pé kí wọ́n lè sá kúrò nínú àwọn ìjọ kí ọjọ́ kẹwàá tó dé, ó tẹ̀lé e pé láti oṣù keje ọdún 1844, Ìhìn áńgẹ́lì kẹta jẹ́, ó sì ṣì jẹ́, ìkìlọ̀ fún àwọn ẹni mímọ́ pé kí wọ́n “di mú ṣinṣin,” kí wọ́n má sì padà sẹ́yìn, kí wọ́n má sì “gba” àwọn àmì tí ẹgbẹ́ wúńdíá yọ kúrò nígbà igbe áńgẹ́lì kejì.”

GSAM 264.3“Àbí ìhìn tòótọ́ fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run, láti oṣù keje ọdún 1844, kò ha jẹ́ ìkìlọ̀ irú bẹ́ẹ̀?—Dájúdájú ó jẹ́ bẹ́ẹ̀.... Ẹsẹ̀ kejìlá kà pé, ‘Níbí ni sùúrù àwọn ẹni mímọ́ wà: níbí ni àwọn tí ń pa àwọn àṣẹ Ọlọ́run àti ìgbàgbọ́ Jésù mọ́ wà.’ Ibo ni o ti rí wọn, Jòhánù?—“Níbí,” ní àkókò Ìhìn áńgẹ́lì kẹta. Níwọ̀n bí àkókò ìdúró pẹ̀lú sùúrù ti wà láti oṣù keje ọdún 1844, àti níwọ̀n bí ẹgbẹ́ àwọn tó ń pa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ti farahàn láti ìgbà yẹn, ó ṣe kedere pé a ń gbé ní àkókò Ìhìn áńgẹ́lì kẹta.”12

Notes

  1. Ìfihàn 14:9-12. ↩
  2. Àwọn Òtítọ́ Nípa Ẹ̀sìn Róòmù, ojú ìwé 112. ↩
  3. Àwọn Áńgẹ́lì Mẹ́ta ti Ìfihàn 14:6-12. Ojú ìwé 131, 132. ↩
  4. Rachel Preston kú ní Vernon, Vt., ní Fẹ́búárì 1, 1868, ní ẹni ọdún 59. ↩
  5. Ìtàn Ọjọ́ Ìsinmi ti Andrews, ojú ìwé 506, ẹ̀dà 1887. ↩
  6. Àwọn Àkọsílẹ̀ Ìgbésí-ayé Ellen G. White, ojú-ìwé 95, 96. ↩
  7. Nínú Ìdàgbàsókè àti Ìlọsíwájú, a sọ pé ó rí oṣùpá mẹ́jọ sí Saturn. A ṣe ìyípadà yìí lẹ́yìn tí àwọn ojú-ìwé àyẹ̀wò ìtẹ̀wé ti jáde kúrò lọ́wọ́ mi. Láti ìgbà náà ni a ti ṣàwárí oṣùpá púpọ̀ síi fún Jupiter àti Saturn. ↩
  8. Àwọn Ọ̀run Ìràwọ̀ ti Dick, ojú-ìwé 96. ↩
  9. Ìwé Mrs. Truesdail, Oṣù Kínní 27, 1891. ↩
  10. Ọ̀rọ̀ sí Agbo Kékeré, ojú-ìwé 21. ↩
  11. Níbi kan náà, ojú-ìwé 22. ↩
  12. Níbi kan náà, 10, 11, Brunswick, Maine, Oṣù Karùn-ún 1847. ↩

Note

Back