Orí 18 — Ìpèsè Ọlọ́run Nínú Iṣẹ́ Ìtẹ̀wé
GSAM 281.1“Nígbà náà ni àwa yóò mọ̀, bí àwa bá tẹ̀síwájú láti mọ Olúwa; ìjáde rẹ̀ dájú bí òwúrọ̀.”1
GSAM 281.2Títí di oṣù Kẹfà, 1849, iṣẹ́ Alàgbà White àti aya rẹ̀ àti Alàgbà Bates kò kọjá àwọn ìpínlẹ̀ New England. Ní àkókò yìí, Ọ̀dọ́bìnrin Clarissa Bonfoey, ti Middletown, Conn., darapọ̀ mọ́ ìdílé Alàgbà White. Ní àkókò díẹ̀ ṣáájú èyí, ìyá rẹ̀ kú, ó sì fi gbogbo ohun tí a nílò láti dá ilé kékeré kan sílẹ̀ sílẹ̀ fún un. Nípa èyí, Alàgbà White tún lè dá ilé tirẹ̀ sílẹ̀; ó sì ṣe bẹ́ẹ̀ ní apá kan ilé Ọ̀gbẹ́ni Belden ní Rocky Hill, Conn.
GSAM 281Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú ní Àkókò Òde Òní
GSAM 281.3Ní ọjọ́ 24 oṣù Kẹta, 1849, a ṣe ìpàdé gbogbogbo kan ní Topsham, Maine. Ní Ọjọ́ Ìsinmi yẹn, a fún Mrs. White ní Ìran wòlíì kan; ohun tí ìran náà dá lé lórí sì ṣe pàtàkì gidigidi. Bóyá a ó túbọ̀ lóye ìran náà bí a bá kọ́kọ́ ní òye gbogbogbo nípa bí nǹkan ṣe rí ní àkókò yẹn.
GSAM 281.4Ní apá ìkẹyìn oṣù Kẹta, 1848, ní Hydesville, àgbègbè Wayne, N.Y., ni “àwọn ìró àràmàǹdà” ti bẹ̀rẹ̀, tàbí ohun tí ó wá di “ìró kíkàn àwọn ẹ̀mí” lẹ́yìn náà. Èyí kọ́kọ́ ṣẹlẹ̀ ní ilé ìdílé Fox. Ní apá ìkẹyìn ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn, ìdílé náà kó lọ sí Rochester, N.Y., níbi tí a ti ṣe àfihàn àwọn nǹkan wọ̀nyí ní gbangba ní Gbọ̀ngàn Corinthian. Àwọn ìgbìmọ̀ tí ó ní àwọn obìnrin àti ọkùnrin tí a yàn lára àwọn ará ìlú tí a bọ̀wọ̀ fún jù lọ fún ète yìí sì ṣe ìwádìí fínnífínní nípa àwọn ọ̀dọ́bìnrin náà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ènìyàn ka àwọn ìró kíkàn náà sí ẹ̀tàn, tàbí ọgbọ́n àrékérekè ọwọ́ kan, kódà àwọn tí wọ́n tètè máa ń gba nǹkan gbọ́ jù lọ kò fi bẹ́ẹ̀ rò pé yóò gbòòrò tó bẹ́ẹ̀.
GSAM 282Àwọn Àsọtẹ́lẹ̀ Nípa Ìgbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú
GSAM 282.1Nínú Ìran wòlíì tí a mẹ́nu kàn lókè, Mrs. White rí i pé agbára Sátánì ni ó ń mú kí ìró kíkàn àràmàǹdà náà ṣẹlẹ̀ ní Rochester àti àwọn ibòmíràn, àti pé irú nǹkan bẹ́ẹ̀ yóò túbọ̀ wọ́pọ̀ sí i. Wọ́n yóò sì fi aṣọ ẹ̀sìn bò wọ́n, láti mú àwọn tí a tàn jẹ máa rò pé àwọn wà láìléwu sí i, àti láti fa ọkàn àwọn ènìyàn Ọlọ́run sí àwọn nǹkan wọ̀nyí, bí ó bá ṣeé ṣe, kí wọ́n sì mú wọn ṣiyèméjì nípa ẹ̀kọ́ Ẹ̀mí Mímọ́.
GSAM 282.2Ní àkókò yẹn, ìwọ̀nba ènìyàn díẹ̀ péré, bí ẹnikẹ́ni tilẹ̀ wà, ni wọ́n ní ìmọ̀ díẹ̀ rárá pé Ìgbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú yóò tàn ká ayé gẹ́gẹ́ bí a ti sọ tẹ́lẹ̀ nígbà náà, tàbí pé yóò gbé ara rẹ̀ kalẹ̀ bí ẹ̀sìn kan rí, pẹ̀lú àwọn ìjọ́ àti àwọn pásítọ̀ rẹ̀ tí a ṣètò déédéé.
GSAM 282Àsọtẹ́lẹ̀ Náà Ṣẹ
GSAM 282.3Ṣùgbọ́n ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ náà hàn gbangba nígbà tí a bá wo iye àwọn ọmọ ẹgbẹ́ wọn, tí a ròyìn pé ó jẹ́ 10,000,000 ní Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà nìkan. Nípa aṣọ ẹ̀sìn tí wọ́n wọ̀ nísinsìnyí, a mú ọ̀rọ̀ tí ó tẹ̀ lé yìí jáde láti inú Àyẹ̀wò àti Ìkéde, Washington, D.C., ọjọ́ 12 oṣù Kọkànlá, 1903:—
GSAM 282.4“Ní àpéjọ tí Ẹgbẹ́ Orílẹ̀-èdè Àwọn Onígbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú ṣe láìpẹ́ ní ìlú yìí, wọ́n gba ètò ìsìn tuntun kan. Wọ́n ṣe ìpèsè fún ‘yíya sí mímọ́’ àwọn pásítọ̀ tàbí òjíṣẹ́, wọ́n sì gba àwùjọ àwọn onígbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú gẹ́gẹ́ bí ‘ìjọ́.’ A ó rí èyí bí a bá ka abala tí ó tẹ̀ lé yìí nínú ètò ìsìn tuntun náà:—
GSAM 282.5“‘A kò gbọdọ̀ fi pásítọ̀ tàbí òjíṣẹ́ kankan sípò lórí ìjọ́ tàbí ẹgbẹ́ kan láìkọ́kọ́ fi í sípò ní ìlànà tó yẹ nípasẹ̀ ohun tí a ti mọ̀ láti ìgbà ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn ẹ̀sìn gẹ́gẹ́ bí ìsìn yíya sí mímọ́. Kò sí ẹni tí ó lè di olùdíje fún yíya sí mímọ́ títí yóò fi gba ìpè láti jẹ́ pásítọ̀ ìjọ́ tàbí ẹgbẹ́ kan, tàbí tí Ẹgbẹ́ Ìpínlẹ̀ kan ti Àwọn Onígbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú, tí a forúkọ rẹ̀ sílẹ̀ lábẹ́ òfin gẹ́gẹ́ bí àjọ ẹ̀sìn ní ìpínlẹ̀ tí ó wà, tàbí Ẹgbẹ́ Orílẹ̀-èdè Àwọn Onígbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú ti Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà, yóò fi yàn án gẹ́gẹ́ bí míṣọ́nnárì. Gbogbo àwọn tí ó ń díje fún ipò pásítọ̀ tàbí fún iṣẹ́ míṣọ́nnárì gbọdọ̀ ti jẹ́ ọmọ ìjọ́ tàbí ẹgbẹ́ kan ti Àwọn Onígbàgbọ́ nínú Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú Ẹ̀mí Àwọn Òkú ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ fún ó kéré tán ọdún mẹ́ta, àti ẹni tí ó ní àṣẹ láti wàásù fún ó kéré tán ọdún méjì, tí Ẹgbẹ́ Ìpínlẹ̀ tàbí Ẹgbẹ́ Orílẹ̀-èdè ti fi àṣẹ fún gẹ́gẹ́ bí olùwàásù tí a ń dán wò. Àwọn pásítọ̀ tí a fi sípò fún àkókò tí kò tó ọdún kàlẹ́ńdà kan gbáko kò ní kún ojú ìwọ̀n fún yíya sí mímọ́.’”
GSAM 283Alàgbà White ní Oswego, N.Y.
GSAM 283.1Níwọ̀n bí iṣẹ́ ìtẹ̀wé ti wà ní Oswego, N.Y., Alàgbà White kó láti Connecticut lọ sí ibẹ̀ ní ìgbà ìwọ́wé ọdún 1849, a sì ṣe àpéjọ àwọn onígbàgbọ́ níbẹ̀ ní ọjọ́ 3 oṣù Kọkànlá ní ọdún kan náà. Nípa iṣẹ́ tí wọ́n ṣe lẹ́yìn náà, Mrs. White sọ pé:—
GSAM 283.2“Nígbà náà ni a pinnu pé ojúṣe wa ni láti ṣiṣẹ́ ní Ìpínlẹ̀ New York. Ọkọ mi nímọ̀lára ẹrù kan lórí rẹ̀ láti kọ ìwé àti láti tẹ̀ wọ́n jáde. A yá ilé kan ní Oswego, a yá ohun èlò ilé lọ́wọ́ àwọn ará wa, a sì bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ilé ara wa. Níbẹ̀ ni ọkọ mi ti kọ ìwé, tẹ̀ wọ́n jáde, tí ó sì wàásù. Ó ṣe pàtàkì fún un láti máa wọ ìhámọ́ra ní gbogbo ìṣẹ́jú, nítorí ó sábà máa ń ní láti bá àwọn tí wọ́n pe ara wọn ní Adventisti jiyàn, tí wọ́n ń gbé ẹ̀kọ́ èké lárugẹ, tí wọ́n ń wàásù àkókò pàtó kan, tí wọ́n sì ń wá ọ̀nà láti mú kí gbogbo àwọn tí wọ́n bá lè rí kórìíra ìgbàgbọ́ wa.”2
GSAM 283Títẹ̀ Àyẹ̀wò Wíwá Kejì Jáde
GSAM 283.3Ní ìgbà ìwọ́wé ọdún 1850, a rí i pé ó yẹ kí a tún ṣe àyípadà mìíràn; nítorí náà, Alàgbà White kó lọ sí Paris, Maine, níbi tí a ti tẹ ìdìpọ̀ àkọ́kọ́ ti Àyẹ̀wò Wíwá Kejì àti Ìkéde Ọjọ́ Ìsinmi jáde lẹ́ẹ̀mejì lóṣù. Ó ní ẹ̀dà mẹ́tàlá, ọ̀kọ̀ọ̀kan sì ní ojú ìwé mẹ́jọ, tí a ṣètò ọ̀rọ̀ ojú ìwé kọ̀ọ̀kan sí ìpín méjì lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn; ìwọ̀n apá tí a tẹ̀ sórí ojú ìwé jẹ́ ìnṣì méje àti ìdá kan nínú mẹ́jọ ní ìnṣì mẹ́wàá àti ìdá kan nínú mẹ́rin. Ẹ̀dà àkọ́kọ́ jẹ́ ti oṣù Kọkànlá tí ó tẹ̀ lé e, ẹ̀dà ìkẹyìn sì jẹ́ ti ọjọ́ 9 oṣù Kẹfà, 1851.
GSAM 284.1Bí ìwé ìròyìn náà ṣe tóbi sí i ju Òtítọ́ Òní lọ jẹ́ àmì rere tí ó fi bí òtítọ́ ṣe ń tàn dé, bí iye àwọn òṣìṣẹ́ nínú iṣẹ́ náà ṣe ń pọ̀ sí i, àti bí àwọn olùrànlọ́wọ́ iṣẹ́ náà ṣe ń pọ̀ sí i hàn. Níwọ̀n bí a ti ń fúnni ní ìwé ìròyìn náà lọ́fẹ̀ẹ́, a retí pé àwọn ọ̀rẹ́ iṣẹ́ náà yóò ṣèrànwọ́ fún títẹ̀ ẹ́ jáde, wọ́n sì ṣe bẹ́ẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ àwọn onígbàgbọ́ náà jẹ́ ènìyàn tí ọrọ̀ wọn kò pọ̀, wọ́n ṣèrànwọ́ bí Olúwa ti mú wọn ṣe rere tó, wọ́n sì ṣe bí agbára wọn ti mọ láti mú kí kẹ̀kẹ́ òtítọ́ tẹ̀síwájú.
GSAM 284J. N. Andrews Bẹ̀rẹ̀ sí Í Wàásù
GSAM 284.2Ní àkókò yìí, J. N. Andrews, tí ó ń gbé ní Paris, Maine, bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní gbangba gẹ́gẹ́ bí òjíṣẹ́ ìhìnrere àti òǹkọ̀wé lórí àwọn ọ̀rọ̀ ẹ̀sìn. Nínú Àyẹ̀wò ti oṣù Karùn-ún, 1851, ó kọ àpilẹ̀kọ kan tí ó gba ohun tí ó lé ní ojú ìwé márùn-ún lórí àwọn ìhìn mẹ́ta. Nínú èyí, ó fi àsọtẹ́lẹ̀ nípa ẹranko oníwo méjì ti Ìfihàn 13 sí Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà, ó sì dúró lórí èrò náà, nípasẹ̀ ẹ̀rí àsọtẹ́lẹ̀ náà nìkan, pé fífi agbára múni pa Ọjọ́ kìíní ọ̀sẹ̀ mọ́ gẹ́gẹ́ bí Ọjọ́ Ìsinmi ni ohun tí ìṣọ̀kan ìjọ́ àti ìjọba yóò wá dúró lé lórí níkẹyìn ní orílẹ̀-èdè yìí. Àròjiyàn rẹ̀ dúró lórí àsọtẹ́lẹ̀ náà pátápátá, nítorí kò sí ìgbésẹ̀ kankan ní àkókò yẹn tí ó fi ọ̀nà yẹn hàn gbangba tó bẹ́ẹ̀. Ọ̀rọ̀ tí ó lágbára jù lọ tí a lè rí láti tì í lẹ́yìn jẹ́ ọ̀rọ̀ kan láti ọ̀dọ̀ Dókítà Durbin, tí a mú láti inú Alágbàwí àti Ìwé Ìròyìn Kristẹni, tí ó sọ pé:—
GSAM 284.3“Nígbà tí ẹ̀sìn Kristẹni bá di ìyè ìwà rere àti ti ẹ̀mí fún ìjọba, ó di ojúṣe ìjọba, nípasẹ̀ àwọn adájọ́ rẹ̀, láti dènà rírú Ọjọ́ Ìsinmi mímọ́ ní gbangba, gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti dáàbò bo ara rẹ̀.”
GSAM 285Títa Àwọn Oko Láti Ṣèrànwọ́ fún Iṣẹ́ Náà
GSAM 285.1Ó jẹ́ ní àkókò yìí tí a darí àwọn ọkùnrin bí Hiram Edson, ti New York, àti Cyrenius Smith, ti Jackson, Mich., láti ta àwọn oko wọn, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn tó $3,500, kí wọ́n sì yá àwọn oko fún lílò ara wọn, kí wọ́n lè ní owó láti ṣèrànwọ́ nínú onírúurú iṣẹ́ tí yóò dìde bí a ṣe ń tẹ iṣẹ́ Ìhìn náà síwájú.
GSAM 285Kíkó Iṣẹ́ Ìtẹ̀wé Lọ sí Saratoga
GSAM 285.2Ní ọdún 1851, Alàgbà White kó láti Paris, Maine, lọ sí Saratoga Springs, N.Y., níbí sì tún ni ó ti dá ilé sílẹ̀ pẹ̀lú ohun èlò ilé tí a yá, tí ó sì tẹ ìdìpọ̀ kejì ti Àyẹ̀wò Adventi jáde; ẹ̀dà àkọ́kọ́ ní ọjọ́ 5 oṣù Kẹjọ ọdún kan náà. Ìdìpọ̀ yìí ní ẹ̀dà mẹ́rìnlá, a sì ń tẹ̀ ẹ́ jáde lẹ́ẹ̀mejì lóṣù. A tẹ ẹ̀dà ìkẹyìn jáde ní ọjọ́ 23 oṣù Kẹta, 1852. A yí orúkọ ìwé ìròyìn náà padà díẹ̀ láti Àyẹ̀wò Wíwá Kejì, gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú Ìdìpọ̀ 1, sí Àyẹ̀wò Adventi àti Ìkéde Ọjọ́ Ìsinmi, orúkọ tí ó ṣì ń jẹ́ nínú ìdìpọ̀ kejìlélọ́gọ́rin rẹ̀. A mú ìwọ̀n ìwé ìròyìn náà pọ̀ sí i, pẹ̀lú ojú ìwé mẹ́jọ àti ìpín mẹ́ta lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn lójú ìwé kọ̀ọ̀kan; ìwọ̀n apá tí a tẹ̀ sórí ojú ìwé jẹ́ ìnṣì mẹ́jọ àti ìdá kan nínú mẹ́rin ní ìnṣì mọ́kànlá àti ìdá mẹ́ta nínú mẹ́rin.
GSAM 285.3A ó rí láti inú bí ìwọ̀n ohun tí ó jẹ́ ìwé ìròyìn ẹ̀sìn wa nígbà náà, tí ó sì tún jẹ́ bẹ́ẹ̀, ṣe ń pọ̀ sí i pé gbogbo àyípadà jẹ́ ìlọsíwájú, tí ó ń fi àṣeyọrí tí ó tóye hàn, tí ó sì ń fúnni ní ẹ̀rí gbangba pé iṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta “ti dé láti dúró.”
GSAM 285Ìtẹ̀wé ní Rochester—Níní Ẹ̀rọ Ìtẹ̀wé Afọwọ́ṣiṣẹ́
GSAM 285.4Ní ọjọ́ 6 oṣù Karùn-ún, 1852, a tẹ ẹ̀dà àkọ́kọ́ ti Ìdìpọ̀ 3 ti Àyẹ̀wò Adventi àti Ìkéde Ọjọ́ Ìsinmi jáde ní Rochester, N.Y., a sì tẹ̀ ẹ́ lórí ẹ̀rọ ìtẹ̀wé àti pẹ̀lú àwọn lẹ́tà ìtẹ̀wé tí ó jẹ́ ti Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje. Hiram Edson ti kọ́kọ́ pèsè owó láti ra ẹ̀rọ ìtẹ̀wé afọwọ́ṣiṣẹ́ Washington kan, pẹ̀lú àwọn lẹ́tà ìtẹ̀wé àti ohun èlò láti mú kí ilé iṣẹ́ náà péye. A ó san owó rẹ̀ fún un bí ọrẹ láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ òtítọ́ bá ti ń wọlé. Ẹ̀rọ ìtẹ̀wé afọwọ́ṣiṣẹ́ yẹn wà nínú ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò àti Ìkéde ní Battle Creek, Mich., títí tí ó fi jó nínú iná ní ọjọ́ 30 oṣù Kejìlá, 1902. Ní àkókò yẹn, a kà á sí ẹ̀rọ ìtẹ̀wé tí ó dára jù lọ ní ilé iṣẹ́ náà fún títẹ àyẹ̀wò àkọ́kọ́ ìwé kí a tó tẹ̀ ẹ́ jáde. Nínú Ẹ̀dà 12, Ìdìpọ̀ 3, ọjọ́ 14 oṣù Kẹwàá, 1852, a kéde pé iye tí a ná láti pèsè ẹ̀rọ ìtẹ̀wé yìí àti ohun èlò fún ilé iṣẹ́ náà jẹ́ $652.93, àti pé owó tí a ti rí gbà fún ète náà títí di ọjọ́ yẹn jẹ́ $655.84. Nínú ẹ̀dà méjìlá ìwé ìròyìn náà wọ̀nyí, a ti tẹ 2,000 ti ẹ̀dà kọ̀ọ̀kan jáde, a sì ti pín wọn lọ́fẹ̀ẹ́.
GSAM 286Ìbẹ̀rẹ̀ Olùkọ́ Àwọn Ọ̀dọ́
GSAM 286.1Ní oṣù Kẹjọ, a bẹ̀rẹ̀ títẹ Olùkọ́ Àwọn Ọ̀dọ́, ìwé ìròyìn olóṣooṣù kan, jáde ní ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò. Ní báyìí, ó ń jáde lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, pẹ̀lú ohun tí a ó kà nínú ẹ̀dà kọ̀ọ̀kan tí ó tó ìlọ́po mẹ́rin ohun tí ó ní ní àkókò yẹn.
GSAM 286Uriah Smith Darapọ̀ mọ́ Ilé Iṣẹ́ Náà
GSAM 286.2Ní ọdún 1853, Alàgbà Uriah Smith bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò àti Ìkéde, níbi tí ó ti di ipò iṣẹ́ pàtàkì mú fún ìdajì ọ̀rúndún kan. Ní ọdún yẹn (1853), a sọ fún ìgbà àkọ́kọ́ nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde pé àwọn tí ó bá fẹ́ lè ra àwọn ìwé tí a tẹ̀ jáde nípa sísan iye tí a ná láti ṣe wọ́n. Fún gbogbo àwọn yòókù, àwọn ìwé tí a tẹ̀ jẹ́ ọ̀fẹ́, nítorí ọrẹ àwọn ọlọ́rẹ àti àwọn tí ọkàn wọn fẹ́ ni ó ń dí àlàfo owó tí kò pé náà. Ní ọdún 1854, a kéde pé iye owó Àyẹ̀wò tí ń jáde lẹ́ẹ̀mejì lóṣù jẹ́ $1.00 lọ́dún. Ní ọdún kan náà, ní Ìpàdé àgọ́ tí a ṣe ní àgbègbè Macomb, Michigan, ní oṣù Keje, a gbìyànjú láti ta àwọn ìwé tí a tẹ̀ jáde. Ní ìpàdé yìí, a ta ìwé tí ó tó $50. Nígbà tí Alàgbà White ń sọ̀rọ̀ nípa ìsapá yìí nínú Àyẹ̀wò, ó sọ pé, “Èyí fi hàn pé a lè ta àwọn ìwé wa.”
GSAM 286Ìpè fún Owó Àpapọ̀ $500 fún Àwọn Ìwé Ìhìn Kéékèèké
GSAM 286.3Nínú Àyẹ̀wò ti ọjọ́ 12 oṣù Kẹwàá àti ọjọ́ 24 oṣù Kejìlá, 1854, a ṣe ìpè fún owó àpapọ̀ $500 fún àwọn ìwé ìhìn kéékèèké, kí ilé iṣẹ́ náà lè pèsè àwọn ìwé ìhìn kéékèèké fún àwọn òjíṣẹ́ láti pín lọ́fẹ̀ẹ́ bí wọ́n ṣe ń ṣe iṣẹ́ wọn, àti fún “owó ìrànwọ́ $500 fún ilé iṣẹ́ náà, kí Àyẹ̀wò lè máa jáde déédéé ní ọ̀sẹ̀ kọ̀ọ̀kan, dípò kí ó má jáde ní ọ̀sẹ̀ kan lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan nítorí àìsí owó.”
GSAM 287J. P. Kellogg àti Henry Lyon Ta Àwọn Oko Wọn
GSAM 287.1Ó jẹ́ ní àkókò yìí tí J. P. Kellogg, ti Tyrone, àti Henry Lyon, tí ó ń gbé nítòsí Plymouth, Mich., ta àwọn oko wọn, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn tó nǹkan bí $3,500, fún ète kan ṣoṣo láti ní owó tí wọn yóò lò láti mú iṣẹ́ náà tẹ̀síwájú. Báyìí ni arákùnrin méjì mìíràn láti Michigan ṣe jáde ní àkókò tí ó yẹ, pẹ̀lú owó tí ó wà nílẹ̀ àti ọkàn tí ó fẹ́, láti gbé ẹrù níbi tí a nílò ìrànwọ́ jù lọ. Èyí àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ṣíṣe ìgbálẹ̀ ní Jackson, Mich., nígbà tí èyí kejì kó lọ sí Battle Creek, tí ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí káfíńtà láti pèsè fún ìdílé rẹ̀.
GSAM 287Gbogbo Àwọn Ìwé Ìròyìn àti Ìwé Wa fún $3.00
GSAM 287.2Ní òpin Ìdìpọ̀ 6, ní oṣù Kẹfà, 1855, ènìyàn lè gba Àyẹ̀wò àti Olùkọ́ fún ọdún kan, pẹ̀lú àkójọpọ̀ tí ó pé ti gbogbo àwọn ìwé pẹlẹbẹ, àwọn ìwé ìhìn kéékèèké, àti ìwé orin kan, irú èyí tí a ń lò nígbà náà,—ìwé pẹlẹbẹ àti ìwé ìhìn kéékèèké mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n lápapọ̀,—fún owó $3.00. Iye owó tí a dá lé Olùkọ́ jẹ́ sẹ́ǹtì mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n fún ẹ̀dà méjìlá.
GSAM 287A Pe Ilé Iṣẹ́ Àyẹ̀wò Láti Wá sí Michigan
GSAM 287.3Ní oṣù Kẹrin, 1855, Alàgbà White àti aya rẹ̀ tún ṣèbẹ̀wò sí Michigan, wọ́n sì ṣe àwọn ìpàdé ní ọ̀pọ̀ ibi. Ní ọjọ́ 28 àti 29 oṣù kan náà, àpéjọ kan wáyé ní Battle Creek, níbi tí àwọn ará ní Battle Creek ti dìbò láti pe Alàgbà White láti kó ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò láti Rochester lọ sí Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, àti Henry Lyon gbà láti pèsè $300 kọ̀ọ̀kan, láìgba èlé, tí ó jẹ́ $1200 lápapọ̀, láti ra ilẹ̀ kan àti láti kọ́ ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé. Nítorí náà, wọ́n rí ilẹ̀ kan ní igun gúúsù ìlà-oòrùn ti òpópónà West Main àti Washington, wọ́n sì kọ́ ilé onígi alájà méjì kan sórí rẹ̀, tí ìwọ̀n rẹ̀ jẹ́ ẹsẹ̀ 20 x 30, pẹ̀lú àwọn òpó tí ó ga tó ẹsẹ̀ ogún.
GSAM 288Ilé Ìpàdé Àkọ́kọ́ ní Battle Creek
GSAM 288.1Ní àsìkò kan náà, a kọ́ ilé ìpàdé Adventisti Ọjọ́ Keje àkọ́kọ́ ní Battle Creek, tí ìwọ̀n rẹ̀ jẹ́ ẹsẹ̀ 18 x 24. Ilé tí kò lọ́ṣọ̀ọ́ yìí, tí a fi pákó láti òkè dé ìsàlẹ̀ bò, tí a sì fi igi tẹ́ẹ́rẹ́ bo àwọn ibi tí pákó náà ti pàdé, wà nítòsí igun àríwá ìwọ̀-oòrùn ti òpópónà Van Buren àti Cass.
GSAM 288Nínú Ilé Iṣẹ́ Ìtẹ̀wé Wa Àkọ́kọ́
GSAM 288.2Ẹ̀dà àkọ́kọ́ ti Àyẹ̀wò tí a tẹ̀ jáde ní Battle Creek nínú ilé iṣẹ́ tí ó jẹ́ ti Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje ní ọjọ́ 4 oṣù Kejìlá, 1855. Nígbà náà, a dá iye owó ìwé ìròyìn náà sí $1.00 fún ìdìpọ̀ kọ̀ọ̀kan tí ó ní ẹ̀dà mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n; ṣùgbọ́n a bẹ̀bẹ̀ fún ọrẹ láti fi rán ìwé ìròyìn náà lọ́fẹ̀ẹ́ sí àwọn tálákà tí ó yẹ fún un. Láti àkókò yìí lọ, àwọn Alàgbà Waggoner àti Cottrell ń fi àpilẹ̀kọ ránṣẹ́ déédéé fún àwọn ojú ìwé Àyẹ̀wò Adventi.
GSAM 288.3Nínú Àyẹ̀wò ti ọjọ́ 18 oṣù Kejìlá, 1855, ìgbìmọ̀ ìtẹ̀wé sọ ọ̀rọ̀ kan tí ó lè dà bí àjèjì sí àwọn òṣìṣẹ́ ilé iṣẹ́ náà ní báyìí. Ó sọ báyìí: “A kò rí ìdí tí àwọn tí ń ṣiṣẹ́ ní ilé iṣẹ́ náà kò fi yẹ kí wọ́n gba owó iṣẹ́ tí ó tóye fún iṣẹ́ wọn. Olóòtú ń gba ìdajì ohun tí ó lè rí gbà níbòmíràn nìkan.” Ó yẹ kí a mẹ́nu kàn án pé owó iṣẹ́ tí ó wọ́pọ̀ nígbà náà kò tó ìdajì ohun tí ó jẹ́ ní àkókò yìí, àti pé ìdajì owó iṣẹ́ nígbà náà kò ju ìdá kan nínú mẹ́ta tàbí ìdá kan nínú mẹ́rin ohun tí ilé iṣẹ́ náà ń san fún irú iṣẹ́ bẹ́ẹ̀ nísinsìnyí. Àwọn òṣìṣẹ́ ilé iṣẹ́ náà ní àkókò yẹn fi ìdajì iye iṣẹ́ wọn ṣe ọrẹ, kí a lè tẹ ìhìnrere Òtítọ́ òní jáde.
GSAM 288Ìpè fún Ẹ̀rọ Ìtẹ̀wé Tí Agbára Ẹ̀rọ Ń Ṣiṣẹ́ àti Ẹ̀rọ Amúṣiṣẹ́
GSAM 288.4Nínú Àyẹ̀wò ti ọjọ́ 19 oṣù Kẹta, 1857, a kọ́kọ́ dá èrò náà sílẹ̀ pé a nílò ẹ̀rọ ìtẹ̀wé tí agbára ẹ̀rọ ń ṣiṣẹ́ àti ẹ̀rọ amúṣiṣẹ́ kan, àti pé ó yẹ kí a rí wọn gbà fún títẹ àwọn ìwé ìròyìn, ìwé ìhìn kéékèèké, àti ìwé mìíràn. Gẹ́gẹ́ bí a ti ròyìn ní ọjọ́ 2 oṣù Kẹrin, a pinnu láti ra ẹ̀rọ ìtẹ̀wé Adams kan tí agbára ẹ̀rọ ń ṣiṣẹ́, àwọn ọkùnrin méje sì ṣèlérí $100 kọ̀ọ̀kan sí ríra rẹ̀. Nínú ẹ̀dà tí ó tẹ̀ lé e, a sọ pé ẹ̀rọ ìtẹ̀wé àti ẹ̀rọ amúṣiṣẹ́ náà yóò ná nǹkan bí $2,500, àwọn ìlérí ọrẹ sì ti pọ̀ sí $1,700.
GSAM 289.1Nínú àpilẹ̀kọ olóòtú kan láti ọ̀dọ̀ Alàgbà White nínú Àyẹ̀wò ti ọjọ́ 13 oṣù Kẹjọ, 1857, ọ̀rọ̀ ìṣírí yìí wà: “Ilé iṣẹ́ wa kò ní gbèsè. Owó àpapọ̀ fún ìwé wà tí ó jẹ́ $1,426, tí a ti lò sínú àwọn ìwé nísinsìnyí. Ẹ̀rọ ìtẹ̀wé alágbára tuntun náà ti ń ṣiṣẹ́, ó sì ń ṣiṣẹ́ dáadáa, ìrètí sì dára pé láìpẹ́ yóò máa ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ agbára oru, a ó sì ti san gbogbo owó rẹ̀. A ń rí ìtìlẹ́yìn fún àwọn iṣẹ́ àgọ́ wa dáradára ju ti ìṣáájú lọ.”
GSAM 289Ìròyìn Àkọ́kọ́ Nípa Títà Ìwé
GSAM 289.2Ní ọjọ́ 29 Oṣù Kẹwàá, 1857, a ròyìn nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde pé iye owó ìwé tí a tà ní ọdún méjì tí ó ṣáájú jẹ́ $1,287.91. Èyí ni ìròyìn irú rẹ̀ àkọ́kọ́ tí a ṣe títí di ọjọ́ náà. Ó jẹ́ àmì ìlọsíwájú nínú iṣẹ́ náà, ó sì fún wa ní ìṣírí, nítorí ó fi hàn pé òtítọ́ ń lágbára sí i, ó sì ń “gba ọ̀nà rẹ̀ yí ayé ká bí ìṣàn ìmọ́lẹ̀.”
GSAM 289Ilé Iṣẹ́ Àyẹ̀wò àti Ìkéde Gẹ́gẹ́ Bí Ibi Ìpamọ́ Owó Tí Ó Dáni Lójú
GSAM 289.3Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 13 Oṣù Kẹjọ, 1858, a kọ́kọ́ dábàá fún àwọn ènìyàn wa pé kí a sọ ilé iṣẹ́ náà di ibi ìpamọ́ owó tí ó ṣẹ́ kù lọ́wọ́ wọn. Àwọn tí wọ́n ní owó tí wọn kò nílò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lè fi pamọ́ sí ilé iṣẹ́ náà, kí wọ́n sì pàṣẹ pé kí a dá a padà fún wọn nígbàkigbà tí wọ́n bá nílò rẹ̀; nípa bẹ́ẹ̀, ilé iṣẹ́ náà yóò jàǹfààní láti lílo owó náà. Bí a ti tẹ̀ lé àbá yìí, ó tún fún iṣẹ́ náà ní agbára púpọ̀ sí i nípa owó.
GSAM 289.4Láti ìgbà náà títí di àkókò yìí (1905), kò tíì sí ẹnì kan tí ó pàdánù dọ́là kan nínú owó tí ó yá àwọn ilé atẹ̀wé wa lọ́nà yìí, tàbí tí kò rí owó rẹ̀ gbà nígbà tí ó béèrè fún un. Àwọn olóòótọ́ tí wọ́n ń ronú jinlẹ̀ ti wá ka àwọn ilé atẹ̀wé wa sí ibi tí ó tilẹ̀ dáni lójú jù àwọn báńkì lọ fún pípa owó tí ó ṣẹ́ kù mọ́, nítorí àwọn báńkì sábà máa ń wó lulẹ̀. Àwọn báńkì ní ìgbẹ́kẹ̀lé ayé, ṣùgbọ́n àwọn ilé atẹ̀wé wa ní agbára gbogbo ẹ̀sìn wa gẹ́gẹ́ bí “ìtìlẹ́yìn” wọn.
GSAM 290A Dá Ẹgbẹ́ Ìtẹ̀wé Adventisti Ọjọ́ Keje Sílẹ̀
GSAM 290.1A dá Ẹgbẹ́ Ìtẹ̀wé Adventisti Ọjọ́ Keje sílẹ̀ ní ọjọ́ 3 Oṣù Karùn-ún, 1861, a sì fi àwọn ìwé ìkéde ránṣẹ́ láti bẹ àwọn ènìyàn pé kí wọ́n forúkọ sílẹ̀ láti ra ìpín nínú owó ìpìlẹ̀ ẹgbẹ́ náà ní $10 fún ìpín kọ̀ọ̀kan. Láàárín ọ̀sẹ̀ méjì, a kéde pé àwọn ènìyàn ti forúkọ sílẹ̀ láti ra ìpín tí iye wọn jẹ́ $4,080.
GSAM 290.2Láti ọjọ́ 11 Oṣù Kẹfà ọdún náà, Ẹgbẹ́ Ìtẹ̀wé Adventisti Ọjọ́ Keje ni ó ń tẹ Àyẹ̀wò àti Ìkéde jáde. Ilé iṣẹ́ àkọ́kọ́ tí ẹgbẹ́ náà kọ́ wà ní igun gúúsù ìlà-oòrùn ibi tí Òpópónà Main àti Washington ti pàdé, ní ibi tí wọ́n ti gbé ilé onígi àtijọ́ kúrò lọ sí Òpópónà Kalamazoo. Ilé náà ga tó ilẹ̀ méjì, ògiri bíríkì líle sì ni a fi kọ́ ọ. Ó rí bí àgbélébùú Gíríìkì, iwájú rẹ̀ sì kọjú sí àríwá ní Òpópónà Main. Ìwọ̀n rẹ̀ láti òpin kan sí èkejì jẹ́ ẹsẹ̀ 44 láti ìlà-oòrùn sí ìwọ̀-oòrùn, àti ẹsẹ̀ 72 láti àríwá sí gúúsù.
GSAM 290Àwọn Ìtẹ̀jáde Àkọ́kọ́ Ní Àwọn Èdè Mìíràn
GSAM 290.3Ní ìṣísẹ̀ kọ̀ọ̀kan ni Ìhìn náà ń tẹ̀ síwájú, gbogbo ìgbésẹ̀ tí a fi ìtara gbé sì ń mú iṣẹ́ náà lágbára, ó sì ń fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Ní àkókò yìí, ilé atẹ̀wé wa tẹ ìwé kéékèèké márùn-ún jáde ní àwọn èdè ilẹ̀ òkèèrè: mẹ́ta ní èdè Dáníṣì-Nọ́wèèjì àti méjì ní èdè Faransé. Nípa bẹ́ẹ̀ ni a bẹ̀rẹ̀ sí í tẹ ìwé fún àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè.
GSAM 290.4Bí iye àwọn ọmọ ìjọ́ ti ń pọ̀ sí i nígbà gbogbo, bẹ́ẹ̀ ni owó náà ń pọ̀ sí i láìdáwọ́dúró. A rí èyí nínú ìròyìn tó wà nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 16 Oṣù Karùn-ún, 1863, níbi tí akọ̀wé ẹgbẹ́ náà ti sọ àpapọ̀ owó tí wọ́n gbà báyìí:—
| Owó ìpín àti ọrẹ tí Ẹgbẹ́ náà ti gbà títí di àkókò yìí | $10,374.13 |
| Owó tí a gbà láti ilé iṣẹ́ Rochester | 700.00 |
| Owó tí a gbà fún àwọn ohun èlò àfikún | 300.00 |
| Owó tí a gbà sínú àpò owó ìwé | 1,355.00 |
| Owó tí a gbà fún ẹ̀rọ ìtẹ̀wé alágbára àti ẹ́ńjìnnì | 2,500.00 |
| Àpapọ̀ | $15,229.13 |
GSAM 291.1Akọ̀wé náà tún sọ pé:
GSAM 291.1“Nípa ìṣírò tí a ṣe pẹ̀lú ìṣọ́ra lórí dúkìá ẹgbẹ́ náà, a pinnu pé iye rẹ̀ kò kéré sí $20,000, èyí tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ $5,000 ju owó tí àwọn ọ̀rẹ́ iṣẹ́ náà ti ná sí i lọ. Èyí jẹ́ ẹ̀rí rere nípa ìwà títọ́ àti ìṣòtítọ́ Arákùnrin White àti àwọn tí wọ́n ti bá a ṣiṣẹ́ ní ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò àti Ìkéde. “E. S. Walker, Akọ̀wé.”
GSAM 291Fífi Àyẹ̀wò àti Ìkéde Lé Ẹgbẹ́ Náà Lọ́wọ́
GSAM 291.2Níwọ̀n bí àárẹ̀ iṣẹ́ líle àti àwọn ẹbọ Alàgbà White ti mú iṣẹ́ ìtẹ̀wé dé ipò yìí, èrè tí ó ti inú rẹ̀ jáde jẹ́ tirẹ̀ ní ti gidi; nítorí pé èrè náà jẹ́ èso ìsẹ́ra-ẹni rẹ̀, òye rẹ̀ nípa òwò, àti ìṣàkóso rẹ̀ pẹ̀lú ìṣọ́ra. Ṣùgbọ́n dípò kí ó béèrè pé kí wọ́n fún un ní i, tàbí ní apá kan nínú rẹ̀, ó fi gbogbo rẹ̀ fún ìjọ́ pẹ̀lú ayọ̀. Ju bẹ́ẹ̀ lọ, nígbà tí ẹgbẹ́ náà, lẹ́yìn tí a dá a sílẹ̀, dìbò pé kí ó máa gba $6 lọ́sẹ̀ fún iṣẹ́ tí ó ṣe, $4 péré lọ́sẹ̀ ni ó gbà.
GSAM 291Ìwé Ìròyìn Kan Ní Etíkun Pacific
GSAM 291.3Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 21 Oṣù Kẹrin, 1874, àpilẹ̀kọ kan wà láti ọ̀dọ̀ Alàgbà White. Nínú rẹ̀, bí ó ti ń sọ̀rọ̀ nípa iṣẹ́ ní Etíkun Pacific, ó sọ pé láìpẹ́ a ó nílò láti dá ìwé ìròyìn ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ kan sílẹ̀ tí yóò máa bójú tó àǹfààní iṣẹ́ náà ní etíkun yẹn. Kò pẹ́ lẹ́yìn èyí tí ọ̀nà fi ṣí sílẹ̀ láti ra àwọn lẹ́tà ìtẹ̀wé àti ohun èlò díẹ̀ ní Oakland. Pẹ̀lú àwọn wọ̀nyí, ní Oṣù Kẹfà, a bẹ̀rẹ̀ ìwé ìròyìn kan tí a ń tẹ jáde lẹ́ẹ̀mejì lóṣù, tí a pè ní Àwọn Àmì Àwọn Àkókò.
GSAM 291Kíkó Owó Jọ
GSAM 291.4Lẹ́yìn tí ó ti tẹ ẹ̀dà mẹ́fà ti Àwọn Àmì Àwọn Àkókò jáde, Alàgbà White padà sí Ìlà-oòrùn, ó sì bẹ Àpéjọ àwọn ìjọ́ ìpínlẹ̀ California pé kí wọ́n pèsè ohun tí a ó fi máa tẹ ìwé ìròyìn náà jáde. Ní Àpéjọ Gbogbogbo ti ọjọ́ 15 Oṣù Kẹjọ, 1874, a dábàá fún àwọn ará Ìlà-oòrùn pé kí wọ́n kó $6,000 jọ láti ra ẹ̀rọ ìtẹ̀wé, ẹ́ńjìnnì àti àwọn lẹ́tà ìtẹ̀wé fún ilé iṣẹ́ Àwọn Àmì Àwọn Àkókò, bí àwọn ará ní Etíkun Pacific yóò bá kó $4,000 jọ láti ra ilẹ̀ kan, kí wọ́n sì kọ́ ilé tí ó yẹ fún ilé iṣẹ́ náà.
GSAM 292.1Alàgbà George I. Butler, tí ó jẹ́ ọmọ Ìgbìmọ̀ Àpéjọ Gbogbogbo ní àkókò náà, lọ sí Ìpàdé ibùdó ní Yountville, California, ó sì gbé àbá náà kalẹ̀ fún àwọn ará. Ní ọjọ́ 11 Oṣù Kẹwàá, 1874, wọ́n dáhùn sí ìpè náà nípa ṣíṣe ìlérí láti fúnni ní àpapọ̀ $19,414 ní owó ẹyọ.
GSAM 292A Dá Ilé Atẹ̀wé Pacific Sílẹ̀
GSAM 292.2Ní ọjọ́ 2 Oṣù Kejì, 1875, Alàgbà James White àti aya rẹ̀ dé Oakland, pẹ̀lú Alàgbà J. H. Waggoner àti àwọn òṣìṣẹ́ mìíràn tí wọ́n jáfáfá. Ní ọjọ́ 12 oṣù kan náà, a pe ìpàdé àrà ọ̀tọ̀ ti Àpéjọ àwọn ìjọ́ ìpínlẹ̀ California láti gbé ibi tí a ó ti kọ́ àwọn ilé fún ilé iṣẹ́ Àwọn Àmì Àwọn Àkókò yẹ̀ wò. Lẹ́yìn tí wọ́n ti gbìmọ̀ dáadáa, wọ́n pinnu láti ra àwọn ilẹ̀ ní apá ìwọ̀-oòrùn Òpópónà Castro, láàárín Òpópónà 11 àti 12. Ní ọjọ́ náà gan-an ni Alàgbà White àti John Morrison ra àwọn ilẹ̀ wọ̀nyí, wọ́n sì gba ìwé ẹ̀rí ìní sí orúkọ ara wọn, pẹ̀lú àdéhùn pé nígbà tí a bá dá Ẹgbẹ́ náà sílẹ̀, wọn yóò fi ìwé ẹ̀rí gbé ìní iye ilẹ̀ tí a bá kà sí pé àjọ náà nílò lé e lọ́wọ́.
GSAM 292.3Ní ọjọ́ 1 Oṣù Kẹrin, 1875, a dá Ẹgbẹ́ Ìtẹ̀wé Adventisti Ọjọ́ Keje ti Pacific sílẹ̀ ní Oakland, a sì fi àpapọ̀ iye àwọn ìpín nínú owó ìpìlẹ̀ rẹ̀ sí $28,000. Gẹ́gẹ́ bí àdéhùn, a fi ìwé ẹ̀rí gbé ìní àárín àwọn ilẹ̀ tí ó wà ní Òpópónà Castro lé ẹgbẹ́ náà lọ́wọ́. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, O. B. Jones, láti Battle Creek, Michigan, kọ́ ilé kan tí ìrísí àti ìwọ̀n rẹ̀ bá ti ilé iṣẹ́ tí a kọ́ ní Battle Creek mu, àfi pé igi ni a fi kọ́ ti Oakland dípò bíríkì. Nígbà tí ilé yìí ti ṣe tán fún lílò, Àwọn Àmì Àwọn Àkókò kó lọ sí ibùgbé tuntun rẹ̀ ní ọjọ́ Ẹtì, ọjọ́ 27 Oṣù Kẹjọ, 1875.
GSAM 293Kíkó Lọ Sí Mountain View
GSAM 293.1Nínú ilé yìí ni iṣẹ́ títẹ àwọn ìwé ìròyìn àti ìwé mìíràn jáde ti ń lọ dáadáa títí di 1904, nígbà tí a ṣe ètò láti kó ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé lọ sí ìgbèríko. Olùṣàkóso Ilé Atẹ̀wé Pacific sọ ìdí tí a fi ṣe àyípadà yìí nínú ọ̀rọ̀ wọ̀nyí:
GSAM 293.1“Fún ọ̀pọ̀ ọdún, àwọn alákòóso Iléeṣẹ́ Ìtẹ̀wé Pacific ti rí i pé ilẹ̀ tí ilé atẹ̀wé wọn wà lórí rẹ̀ nísinsìnyí ti níyelórí jù, ilẹ̀ náà sì há jù fún ilé iṣẹ́ ìṣelọpọ, ní àárín ìlú ńlá kan ní àdúgbò àwọn ilé gbígbé. Wọ́n ti rí i pé ó bọ́gbọ́n mu ní ọ̀pọ̀ ọ̀nà láti wá ibì kan ní ìgbèríko níbi tí ilẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ gbówó lórí, tí àwọn òṣìṣẹ́ lè rí ilé ní àyíká tí ó dára fún ìlera, pẹ̀lú ààyè tó fún ọgbà, àwọn igi eléso àti afẹ́fẹ́ tútù, níbi tí àǹfààní fún gbígbé ẹrù ránṣẹ́ yóò sì dára. A ti rí irú ibi bẹ́ẹ̀, a sì ti rà á ní abúlé Mountain View, ní Agbègbè Santa Clara, ní ibùsọ̀ máìlì mọ́kàndínlógójì ní gúúsù San Francisco. Ó jẹ́ ibi tí ó kó ọ̀pọ̀ àǹfààní ìlú pọ̀ mọ́ àwọn àǹfààní ìgbésí ayé ìgbèríko tí ó dára fún ìlera.”
GSAM 293A Bẹ̀rẹ̀ Iṣẹ́ Ìtẹ̀wé Ní Àwọn Ilẹ̀ Òkèèrè
GSAM 293.2Gẹ́gẹ́ bí àmì bí òtítọ́ ti ń tàn kálẹ̀, a kíyè sí i pé láti 1875 sí 1878, a bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìtẹ̀wé ní Basel, Switzerland, àti ní Christiana, Norway.
GSAM 293.3Ní àsìkò ìwọ̀wé ọdún 1875, ìròyìn kan wà nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde nípa ìwé tí a tà ní ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò àti Ìkéde nìkan fún ọdún méje, láti 1868 sí 1875, tí iye wọn jẹ́ $85,644.54. Èyí fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìlọ́po mẹ́fà iye ti ọdún méje tí ó ṣáájú. Iye ìwé tí gbogbo ilé iṣẹ́ mẹ́rin (Michigan, California, Switzerland àti Norway) tà fún ọdún mẹ́ta, láti 1875 sí 1878, jẹ́ $98,163.73.
GSAM 293.4A sọ nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 17 Oṣù Kẹwàá, 1878, pé gbogbo àwọn ìwé, ìwé kéékèèké àti ìwé ìhìn tí ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò àti Ìkéde tẹ̀ ṣáájú 1864 jẹ́ ojú ìwé 50,058,000. Láti 1864 sí 1878, iye ojú ìwé jẹ́ 158,130,951, tàbí àpapọ̀ ojú ìwé 208,188,951.
GSAM 294A Sọ Olùkọ́ Àwọn Ọ̀dọ́ Di Ìwé Ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀
GSAM 294.1Títí di ọjọ́ 1 Oṣù Kìíní, 1879, a máa ń tẹ Olùkọ́ Àwọn Ọ̀dọ́ jáde lóṣooṣù. Ṣùgbọ́n ní ọjọ́ yìí, bí ó ti wọ ọdún kẹtàdínlọ́gbọ̀n rẹ̀, a bẹ̀rẹ̀ sí í tẹ̀ ẹ́ jáde lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀; nípa bẹ́ẹ̀, ìwúlò rẹ̀ pọ̀ sí i ní ìlọ́po mẹ́rin.
GSAM 294Ohun Tí Alàgbà White Fi Lé Ẹgbẹ́ Náà Lọ́wọ́
GSAM 294.2Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 23 Oṣù Kìíní, 1879, àwọn ọ̀rọ̀ kan wà tí Alàgbà White sọ nípa ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ náà. Ó yẹ kí a gbé wọn kalẹ̀ níhìn-ín, nítorí wọ́n túbọ̀ tan ìmọ́lẹ̀ sórí àwọn ẹbọ tí a ṣe nínú iṣẹ́ ìtẹ̀wé. Àyọlò náà kà báyìí:—
GSAM 294.3“Nígbà tí a dá Ẹgbẹ́ Ìtẹ̀wé sílẹ̀ ní Battle Creek, Michigan, ní 1861, a fi àtòjọ àwọn tí wọ́n sanwó láti máa gba ìwé wa àti ẹ̀tọ́ láti tún tẹ gbogbo àwọn ìwé wa jáde fún ẹgbẹ́ náà (èyí tí a pinnu lẹ́yìn náà pé iye rẹ̀ ti jẹ́ $10,000), tí ó fi jẹ́ pé dúkìá tí ó ṣẹ́ kù fún wa jẹ́ $1,000 péré. A sì tẹ̀ síwájú nínú iṣẹ́ wa gẹ́gẹ́ bí olóòtú, olùṣàkóso àti oníwàásù ní $6 lọ́sẹ̀.
GSAM 294.4“Ní 1866, nígbà tí a padà sí ilé iṣẹ́ Àyẹ̀wò àti Ìkéde lẹ́yìn àìsàn líle, a bá àwọn alákòóso tí wọ́n ń san èlé ìdá mẹ́wàá nínú ọgọ́rùn-ún lórí ẹgbẹẹgbẹ̀rún owó, àpapọ̀ iye àwọn ìpín sì ti dín kù sí $32,000;3 Ṣùgbọ́n ní ọdún mẹ́rin, pẹ̀lú ìbùkún Ọlọ́run, a san àwọn gbèsè, owó ìpín pọ̀ sí $75,000, àwa [ẹgbẹ́ náà] sì ní $5,000 nínú àwọn báńkì.”
GSAM 294Ipò Ilé Atẹ̀wé Ní 1880
GSAM 294.5Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 15 Oṣù Kìíní, 1880, Alàgbà Butler sọ pé:—
GSAM 294.6“Láìpẹ́ yìí, a ti sọ ilé atẹ̀wé wa (Battle Creek) di ńlá sí i nípa kíkọ́ apá àárín kan sáàárín àwọn ilé méjì tí ó wà ní ìlà-oòrùn. Èyí mú agbára iṣẹ́ àti ìrọ̀rùn gbogbo ilé náà pọ̀ sí i gidigidi. Àwọn ohun èlò wà fún ṣíṣe àwo ìtẹ̀wé nípa iná mànàmáná àti ṣíṣe àwo ìtẹ̀wé tí a dídà, àti fún dídì ìwé lọ́nà tí ó dára jù lọ. Ní tòótọ́, àwọn tí ó yẹ kí wọ́n mọ̀ sọ pé ó jẹ́ ilé atẹ̀wé tí ó péye tí ó sì kún ní ohun èlò jù lọ ní Ìpínlẹ̀ Michigan.”
GSAM 295.1Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a sọ ilé náà di ńlá sí i báyìí, kí àsìkò ẹ̀ẹ̀rùn tó parí, ó di dandan láti kọ́ ilé tuntun kan sí gúúsù ilé àkọ́kọ́, fún yàrá àwọn ẹ̀rọ ìtẹ̀wé. Yàrá yìí ni a kó ẹ̀rọ ìtẹ̀wé alágbára márùn-ún ti ẹgbẹ́ náà sí. Ọ̀kan nínú àwọn ẹ̀rọ wọ̀nyí tóbi ju èyíkéyìí tí a ti lò rí ní ilé iṣẹ́ náà lọ. A sì ṣẹ̀ṣẹ̀ gbé ọ̀kan tí ìwọ̀n àti ìrísí rẹ̀ rí bákan náà sí ilé iṣẹ́ Àwọn Àmì Àwọn Àkókò ní Oakland, California.
GSAM 295.2Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 17 Oṣù Karùn-ún, 1881, bí Alàgbà White ti ń sọ̀rọ̀ nípa àṣeyọrí iṣẹ́ ìtẹ̀wé ní olú ilé atẹ̀wé wa ní Battle Creek, ó sọ pé:—
GSAM 295.3“Yọ àpapọ̀ gbèsè Ẹgbẹ́ Ìtẹ̀wé Adventisti Ọjọ́ Keje kúrò nínú iye dúkìá tí a ṣírò pẹ̀lú ìṣọ́ra, iye ilẹ̀, ilé àti àwọn dúkìá mìíràn tí yóò ṣẹ́ kù kò kéré sí $105,000. Nínú èyí, àpapọ̀ iye tí gbogbo àwọn ènìyàn wa ti fúnni ní ìpín, ọrẹ àti ogún jẹ́ $34,432.17, àwọn ọkùnrin àti obìnrin olóòótọ́ díẹ̀ tí wọ́n ti fi ìgbésí ayé wọn fún iṣẹ́ náà sì ti fi $70,567.83 kún un [nípa ẹbọ àti ìṣàkóso pẹ̀lú ìṣọ́ra, kì í ṣe nípa ọrẹ].”
GSAM 295A Bẹ̀rẹ̀ Iṣẹ́ Rírìn Ká Láti Ta Ìwé
GSAM 295.4Láti ọdún 1881, àwọn ènìyàn wa bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tuntun kan, wọ́n sì wọ iṣẹ́ rírìn ká láti ta àwọn ìtẹ̀jáde wa. Níwọ̀n bí àwọn olùtajà ìwé kò ti ṣe ìròyìn pípé nípa ìwé tí wọ́n tà títí di ọdún 1884, a lo ìròyìn ìwé tí àwọn ilé atẹ̀wé mẹ́rin tà láti ṣàkójọ ìròyìn wa fún àkókò yẹn. Gẹ́gẹ́ bí ìṣírò wọn, iye ìwé tí a tà fún ọdún márùn-ún jẹ́ $221,248.69. Bí ipa iṣẹ́ náà ti ń tàn kálẹ̀ láti àwọn ibùdó iṣẹ́ ìránṣẹ́ wa ní Àárín Yúróòpù àti àwọn orílẹ̀-èdè Scandinavia, bẹ́ẹ̀ ni àwọn ènìyàn ń béèrè púpọ̀ sí i fún àwọn ìtẹ̀jáde ní èdè ilẹ̀ òkèèrè.
GSAM 296Títà Ìwé Fún Ọdún Mẹ́wàá
GSAM 296.1Láti 1884 sí 1894, àkókò ọdún mẹ́wàá, àwọn olùtajà ìwé ni wọ́n ṣe púpọ̀ nínú iṣẹ́ títà àwọn ìwé ńlá wa tí a dì. Iye ìwé tí wọ́n tà fún àkókò yìí jẹ́ $4,031,391.26. Ní àkókò yìí, iṣẹ́ wa tún gbòòrò sí i nípa dídá àwọn ilé atẹ̀wé sílẹ̀ ní Australia; Tahiti, àwọn Erékùṣù Pacific; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; àti àwọn ibòmíràn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àkókò le ní ọdún 1895, àpapọ̀ iye ìwé tí àwọn olùtajà ìwé tà ní ọdún náà, gẹ́gẹ́ bí ìròyìn, jẹ́ $357,467.23. Nígbà tí a bá fi èyí kún iye àwọn ìwé tí a ti sọ tẹ́lẹ̀ pé a tà, gbogbo rẹ̀ di $4,816,773.73.
GSAM 296Títà Ìwé Fún Àádọ́ta Ọdún: $11,000,000
GSAM 296.2Láti mọ gbogbo iye ìwé tí a tà láti 1854 sí ọjọ́ 1 Oṣù Kìíní, 1896, a ṣì gbọdọ̀ fi iye ìwé fún òwò, ìwé kéékèèké, ìwé ìhìn àti àwòrán tí a tà kún un, gẹ́gẹ́ bí ìròyìn gbogbo àwọn ilé atẹ̀wé fún ọdún mẹ́wàá tí a sọ lókè. Iye yìí jẹ́ $3,458,278.23; èyí mú àpapọ̀ iye ìwé tí ẹ̀sìn wa tà fún ọdún méjìlélógún di $8,275,051.96. Láti sọ ọ́ lọ́nà mìíràn: iye ìwé tí a tà fún ọgbọ̀n ọdún (1854 sí 1884) jẹ́ $424,915.24, àti fún ọdún méjìlá tí ó tẹ̀ lé e, títí di ọjọ́ 1 Oṣù Kìíní, 1896, ó jẹ́ $7,850,136.72. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé iye àwọn tó ń ṣe iṣẹ́ títà ìwé káàkiri ti dín kù ní ọdún mẹ́jọ sẹ́yìn, ìṣírò tí kò ní àṣejù ni láti sọ pé láti 1854 títí di àkókò yìí (1905), a ti ta àwọn ìtẹ̀jáde Adventisti Ọjọ́ Keje tí iye wọn ju $11,000,000 lọ.
GSAM 296Títẹ Ìwé Ní Nǹkan Bí Ogójì Èdè
GSAM 296.3Ìlọsíwájú Ìhìn náà ní ọ̀nà ìtẹ̀jáde hàn gbangba nígbà tí a bá wo bí a ti bẹ̀rẹ̀ sí í tẹ̀ ẹ́ jáde ní nǹkan bí ogójì lára àwọn èdè pàtàkì, bí èdè Lárúbáwá, Àméníà, Basuto, Bohemia, Bulgaria, Bengali ti Íńdíà, Ṣáínà, Dáníṣì, Gẹ̀ẹ́sì, Estonia, Finland, Faransé, Fiji, Gíríìkì, Jámánì, Dọ́ọ̀ṣì, Hungary, Hawaii, Ítálì, Iceland, Japan, Kaffir, Latvia, Lavonia, Maori, Poland, Pọ́túgí, Romania, Rọ́ṣíà, Serbia, Sípáníìṣì, Sweden, Tahiti, Tonga, Wales, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ní àwọn orílẹ̀-èdè àti láàárín àwọn ẹ̀yà orílẹ̀-èdè wọ̀nyí, àwọn òṣìṣẹ́ aláápọn wà tí wọ́n ń mú òtítọ́ Ìhìn kẹta tẹ̀ síwájú.
GSAM 297.1Iye àwọn ìwé, ìwé kéékèèké àti ìwé ìhìn tí a tẹ̀ ní àwọn èdè oríṣiríṣi lé ní 1,187. Láti ra ẹ̀dà kan ti ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn, àti àwọn ìwé ìròyìn 87 ti ẹ̀sìn wa4 ní àwọn èdè oríṣiríṣi fún ọdún kan, a ó nílò nǹkan bí $340.
GSAM 297Àwọn Ibi Tí Ilé Atẹ̀wé Ogún Náà Wà
GSAM 297.2Ilé atẹ̀wé ogún ti Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje wà ní àwọn ibi wọ̀nyí: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, Gúúsù Áfíríkà; Calcutta, Íńdíà; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Yàtọ̀ sí àwọn ilé atẹ̀wé wọ̀nyí, àwọn ènìyàn wa ń tẹ ìwé ìròyìn àti ìwé ìhìn ní Hong Kong, Ṣáínà; Tokio, Japan; Cairo, Íjíbítì; Gúúsù Amẹ́ríkà; àti ní àwọn Erékùṣù Fiji.
GSAM 297Títẹ Ìwé Kékeré Àkọ́kọ́ Jáde
GSAM 297.3Ẹ jẹ́ kí a wo ẹ̀yìn fún ìṣẹ́jú kan sí àwọn ohun èlò tí àwọn aṣáájú ní láti lò. Ní àsìkò ìwọ̀wé ọdún 1853, nígbà tí a ń múra ìwé àkọ́kọ́ tí a tẹ̀ lórí ẹ̀rọ ìtẹ̀wé Washington sílẹ̀—“Ibi mímọ́”—lẹ́yìn tí àwọn arábìnrin péjọ láti ṣiṣẹ́ pọ̀ láti pa àwọn ìdì ojú ìwé náà pọ̀, tí wọ́n sì ṣàkójọ wọn kí a tó rán wọn, òǹkọ̀wé yìí fi irin olùlù ihò gún wọn. Lẹ́yìn tí a sì ti fi èèpo sí wọn, Uriah Smith fi òṣùwọ̀n olójú tààrà àti ọ̀bẹ kékeré mímú gé etí wọn dọ́gba. A ṣe èyí nítorí pé a kò ní ẹ̀rọ tí ó yẹ láti ṣe apá iṣẹ́ náà.
GSAM 298.1Ní ọdún 1861 tí kò jìnnà bẹ́ẹ̀ sẹ́yìn, ẹ̀rọ ìtẹ̀wé alágbára Adams kan ṣoṣo ni a fi tẹ gbogbo àwọn ìwé ẹ̀sìn wa. Ẹ́ńjìnnì kan tí agbára rẹ̀ tó ti ẹṣin méjì ni ó ń yí i. Nísinsìnyí, ní àwọn ilé atẹ̀wé oríṣiríṣi, ẹ̀rọ ìtẹ̀wé tó ju ogójì lọ tí agbára òru omi ń yí ń ṣiṣẹ́ láìdáwọ́dúró, wọ́n ń tẹ Òtítọ́ òní jáde. Àwọn ilé iṣẹ́ wọ̀nyí gba àpapọ̀ àwọn ènìyàn tó ju ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta lọ síṣẹ́ láti ṣe iṣẹ́ náà, nígbà tí ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn olùtajà ìwé wà káàkiri tí wọ́n ń ta ìwé láàárín àwọn ènìyàn.
GSAM 298.2Ní ọdún 1862, a lè ra àkójọpọ̀ gbogbo àwọn ìtẹ̀jáde tí Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje tẹ jáde fún $7.50; ní 1904, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn, a ó nílò $340 láti ra gbogbo àkójọpọ̀ náà. Dájúdájú, ohun kan tí ó ju èrò ènìyàn lọ ti ṣiṣẹ́ láti mú àwọn èsì wọ̀nyí wá.
GSAM 298.3Ìdàgbàsókè iṣẹ́ ìtẹ̀wé láàárín Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ tẹ́lẹ̀ ní 1848, ti dà bí ìrìn oòrùn nítòótọ́: “Ó ń gbóná sí i—ó ń rán àwọn ìtànṣán rẹ̀ jáde”—“Ó ń bá ọ̀nà rẹ̀ lọ bí oòrùn, ṣùgbọ́n kì í wọ̀ rárá.”
GSAM 298Ẹ Gbé Ìgbésẹ̀ Nípa Ìgbàgbọ́—Ẹ̀rí Alàgbà Stone
GSAM 298.4Alàgbà Albert Stone, ọ̀kan lára àwọn aṣáájú iṣẹ́ náà tí ó wà láàyè títí ó fi pé ẹni àádọ́rùn-ún ọdún, ṣàpèjúwe ìtara àti ìfarabalẹ̀ àwọn tí wọ́n ti tẹ̀ síwájú nínú iṣẹ́ Ìhìn áńgẹ́lì kẹta dáadáa nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 5 Oṣù Kejì, 1884:—
GSAM 298.5“Ìtàn ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ náà jẹ́ ọjọ́ àwọn ohun kéékèèké, àwọn ohun èlò tí a lò sì dà bí ẹni pé wọn kò tó fún iṣẹ́ náà. Ṣùgbọ́n àwọn ọkùnrin àti obìnrin onígbàgbọ́ ti mọ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ pé apá agbára Olúwa ń ṣiṣẹ́ nínú iṣẹ́ yìí. Wọ́n ti mọ̀ pé àkókò tí a yàn láti fi ojú rere hàn sí Síónì ti dé, àti pé Olúwa ti na ọwọ́ rẹ̀ láti kó àwọn ènìyàn rẹ̀ jọ. Wọ́n rí i pé Olúwa ni ó di ìdarí ọkọ̀ mú, àti pé Ọkọ̀ Òkun Ìhìnrere, tí ó gbé ìjọ́ Àṣẹ́kù àti ẹrù rẹ̀ ti òtítọ́ tí a mú padà bọ̀ sípò, ìgbàgbọ́ tí a ti dán wò àti ìfẹ́ pípé, yóò dé èbúté láìléwu.”