Orí 23 — Àwọn Ilé-iṣẹ́ Ìlera
GSAM 358.1OLÙFẸ́, mo fẹ́ ju ohun gbogbo lọ kí o máa ṣe rere, kí ara rẹ sì wà ní ìlera, gẹ́gẹ́ bí ọkàn rẹ ṣe ń ṣe rere.1
GSAM 358.2Ní Ọjọ́ Ìsinmi, Okudu 6, 1863, Alàgbà White àti aya rẹ̀ lọ sí Ìpàdé àgọ́ tí àwọn Alàgbà Cornell àti Lawrence ṣe ní Otsego, Mich. Níbẹ̀ ni a fi Ìran wòlíì hàn sí Mrs. White, tí ó ṣí ọ̀rọ̀ Àtúnṣe ìlera síwájú rẹ̀. Láti àkókò yẹn, a tẹ àwọn àpilẹ̀kọ nípa ìlera àti ìgbésí-ayé tó ní ìlera jáde nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí kọ ohun tí a ti fi hàn án nípa ìlera. Apá kan nínú rẹ̀ farahàn nínú Ẹ̀rí ìmọ̀ràn No. 11, àti nínú iṣẹ́ kan tí a pè ní, Bí a ṣe lè Gbé Ayé.
GSAM 358.3A mú ọ̀rọ̀ ìgbésí-ayé tó ní ìlera àti ìbáṣepọ̀ rẹ̀ tó yẹ pẹ̀lú ìdàgbàsókè ara, ọkàn àti ẹ̀mí wá sí iwájú àwọn ènìyàn. Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti Oṣù Kẹwàá 25, 1864, Alàgbà J. N. Andrews ṣe àbá pàtàkì wọ̀nyí nípa ọ̀rọ̀ náà:—
GSAM 358J. N. Andrews Nípa Ìgbésí-ayé Tó Ní Ìlera
GSAM 358.4“Láti yọ gbogbo oúnjẹ tí ń ṣe àìlera kúrò, àti láti máa gbé ìgbésí-ayé ìkóra-ẹni-níjàánu lábẹ́ ìkọ́ni rere àti ẹ̀rí-ọkàn sí Ọlọ́run, wà lára àwọn ohun tó ṣe pàtàkì jù lọ fún ìlera rere. Ara wa ni tẹ́ńpìlì Ẹ̀mí Mímọ́. Kí a lè fi ògo tòótọ́ fún un nínú ara wa gẹ́gẹ́ bí nínú ẹ̀mí wa, ó yẹ kí gbogbo agbára ara wa wà ní okun pátápátá! A dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run pé a ń fi ọ̀rọ̀ yìí sí iwájú àwọn ènìyàn wa ní pàtàkì báyìí. Ìlera àti okun wà lára àwọn ohun tó níye lórí jù lọ fún wa, àti àwọn ohun tó ṣe pàtàkì jù lọ fún àwọn tí yóò rí àwọn iṣẹ́lẹ̀ ńlá ti àkókò ìpọ́njú.”
GSAM 359.1A gbé ọ̀rọ̀ ìmótótó Bíbélì àti ìkóra-ẹni-níjàánu Kristẹni lárugẹ, kì í ṣe nínú àwọn ojú ewé Àyẹ̀wò àti Ìkéde nìkan, ṣùgbọ́n àwọn òjíṣẹ́ wa náà ṣe bẹ́ẹ̀.
GSAM 359.2Ní Àpéjọ Gbogbogbo, Oṣù Karùn-ún 20, 1866, a fúnni ní ìtọ́ni yìí nípasẹ̀ Mrs. White (a tún rí i nínú Ẹ̀rí ìmọ̀ràn No. 11):—
GSAM 359A Gbọdọ̀ Pèsè Ilé-iṣẹ́ Ìlera kan
GSAM 359.3“A fi hàn mí pé ó yẹ kí a pèsè ilé kan fún àwọn aláìsàn, àti fún àwọn tí ó fẹ́ kọ́ bí a ṣe lè bójú tó ara wọn kí wọ́n lè dènà àìsàn....
GSAM 359.4“Nígbà tí àwọn aláìgbàgbọ́ bá wá sí ilé-iṣẹ́ kan tí a yà sí mímọ́ fún ìtọ́jú àìsàn tó ṣàṣeyọrí, tí àwọn dókítà tó ń pa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́ sì ń bójú tó, a ó mú wọn wá taara sábẹ́ ipa òtítọ́. Nípa mímọ àwọn ènìyàn wa àti ìgbàgbọ́ wa tòótọ́, ẹ̀tanú wọn yóò kúrò, wọ́n á sì ní èrò rere nípa wa. Nípa fífi wọ́n sí abẹ́ ipa òtítọ́ báyìí, àwọn kan kì í ṣe pé wọn yóò rí ìtura kúrò nínú àìlera ara nìkan, ṣùgbọ́n wọn yóò rí ìkunra ìwòsàn fún ọkàn wọn tí ẹ̀ṣẹ̀ ti ń ṣàìsàn.”
GSAM 359Àsọtẹ́lẹ̀ Àwọn Àbájáde
GSAM 359.5“Bí ìlera àwọn aláìsàn ṣe ń dára síi lábẹ́ ìtọ́jú tó ní ọgbọ́n, tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí gbádùn ìgbésí-ayé, wọ́n ní ìgbẹ́kẹ̀lé nínú àwọn tí ó jẹ́ ohun èlò fún mímú ìlera wọn padà. Ọkàn wọn kún fún ọpẹ́, irúgbìn rere òtítọ́ yóò sì rí àyè rọrùn síi nínú wọn; ní àwọn ọ̀ràn kan, a ó bọ́ ọ, yóò hù, yóò sì so èso fún ògo Ọlọ́run. Ọkàn iyebíye kan tí a gbà là bẹ́ẹ̀ yóò níye ju gbogbo owó tí a nílò láti dá ilé-iṣẹ́ bẹ́ẹ̀ sílẹ̀ lọ....
GSAM 359.6“Àwọn kan tí yóò lọ ní ìlera padà, tàbí tí wọ́n ti rí àǹfààní púpọ̀, yóò jẹ́ ohun èlò láti mú ìgbàgbọ́ wa lọ sí àwọn ibi tuntun, kí wọ́n sì gbé àsíá òtítọ́ sókè níbi tí kò bá ṣeé ṣe láti wọlé sí, bí a kò bá ti kọ́kọ́ yọ ẹ̀tanú kúrò nínú ọkàn wọn nípa kí wọ́n dúró láàárín àwọn ènìyàn wa fún ète rírí ìlera.”
GSAM 360.1Nípa ìdìbò ìṣọ̀kan, àwọn ènìyàn wa tí wọ́n péjọ pinnu pé, ní kete tí ó bá ṣeé ṣe, a ó ṣí ilé-iṣẹ́ ìlera kan ní Battle Creek tàbí nítòsí rẹ̀, kí ó sì wà lábẹ́ ìṣàkóso ìṣègùn Dr. H. S. Lay, ẹni tí, ní àfikún sí ẹ̀kọ́ ìṣègùn rẹ̀ tẹ́lẹ̀, ti lo ju ọdún kan lọ ní ilé ìwòsàn omi kan ní Ìlà-oòrùn láti kọ́ àwọn ọ̀nà ìtọ́jú omi fún ìtọ́jú àìsàn.
GSAM 360A Ra Ibi Fún Ilé Ìwòsàn
GSAM 360.2Dídá ilé-iṣẹ́ bẹ́ẹ̀ sílẹ̀ ní àkókò yẹn dàbí iṣẹ́ ńlá; bí kò bá ṣe fún ẹ̀rí ìṣírí yìí nípa àbájáde rẹ̀, ìdádúró kan lè wáyé kí a tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ náà. Ṣùgbọ́n dípò ìdádúró, ọjọ́ díẹ̀ péré lẹ́yìn tí Àpéjọ náà parí ni a ra ilé ńlá Adájọ́ Graves, pẹ̀lú ekari mẹ́jọ ti ilẹ̀, tí ó jẹ́ ibi ìgbé rẹ̀ ẹlẹ́wà ní West Battle Creek. Lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé yìí ni a kọ́ àfikún alájà méjì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ láti jẹ́ yàrá ìwẹ̀. Nínú àwọn ilé wọ̀nyí ni a ṣí Ilé-iṣẹ́ Àtúnṣe Ìlera.
GSAM 360.3Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti Okudu 19, 1866, a ṣe ìpè gbogbogbò àkọ́kọ́ fún ríra ìpín ìdókòwò nínú ilé-iṣẹ́ náà. Nínú ìtẹ̀jáde kan náà, a sọ pé àwọn ìjọ Battle Creek, Mich., àti Olcott, N.Y., ti ṣe ìlérí ìpín ìdókòwò tó tó $2,625, tàbí ìpín 105 tí ọ̀kọ̀ọ̀kan jẹ́ $25. Níwọ̀n bí kò ti sí òfin ní Ìpínlẹ̀ Michigan tí a lè fi dá ilé-iṣẹ́ kan sílẹ̀ fún ìṣàkóso àwọn ilé-iṣẹ́ ìlera, a fi ohun-ìní náà sí ìtọ́jú àwọn olùtọ́jú ohun-ìní fún ìgbà díẹ̀, títí a fi lè ṣe ìforúkọsílẹ̀ ilé-iṣẹ́ náà.
GSAM 360A Bẹ̀rẹ̀ Ìwé Ìròyìn Ìlera
GSAM 360.4Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Kẹjọ, àwọn alákóso tún bẹ̀rẹ̀ sí tẹ ìwé ìròyìn ìlera oṣù kan, ojú ewé mẹ́rìndínlógún pẹ̀lú ìbòrí, ní irú ìwé ìròyìn. A pè é ní Atúnṣe Ìlera. A ṣì ń tẹ ìwé ìròyìn yìí jáde títí di òní, lábẹ́ orúkọ Ìlera Rere, ó sì ti di ìwé ìròyìn ìlera aṣáájú ayé báyìí. Ìwé ìròyìn yìí kì í ṣe pé ó ń kọ́ni nípa ìlera àti ìlànà ìkóra-ẹni-níjàánu nìkan, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ọ̀nà ìpolówó ilé-iṣẹ́ ìlera náà, tí a ṣí ní gbangba fún àwọn aláìsàn àti àwọn olùgbé ní ọjọ́ 5 Oṣù Kẹsàn-án, 1866. Nítorí náà, ilé-iṣẹ́ náà ni a ti ra, pèsè, tí ó sì wà ní ṣíṣe kí ó tó pé oṣù mẹ́rin láti ìgbà tí a kọ́kọ́ mẹ́nuba ọ̀rọ̀ náà fún àwọn ènìyàn wa; a sì ti ṣe ìlérí ìpín ìdókòwò tó tó $11,000, púpọ̀ nínú rẹ̀ sì ti san.
GSAM 361A Ṣètò Ilé-iṣẹ́ Ìṣègùn
GSAM 361.1Ní ìgbà òtútù ọdún 1866-67, Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Michigan gbé òfin kan kalẹ̀ tí a lè fi dá ilé-iṣẹ́ kan sílẹ̀ fún ìṣàkóso ilé-iṣẹ́ ìlera. Ní Oṣù Karùn-ún 17, 1867, a ṣe ìgbésẹ̀ yìí, a gba àwọn òfin abẹ́lé, a sì fi ilẹ̀ àti ohun-ìní mìíràn lé àwọn olùtọ́jú ohun-ìní tí a dìbò yàn lọ́nà tó tọ́ lọ́wọ́. Gbogbo iye ìpín ìdókòwò tí a ti ṣe ìlérí títí di ọjọ́ yẹn jẹ́ $26,100; nínú rẹ̀, $18,264.87 ni a ti san. Ilé-iṣẹ́ náà ní ẹgbẹ́ àwọn dókítà àti olùrànlọ́wọ́ tó tóótun, àwọn ilé náà sì fẹ́rẹ̀ẹ́ kún fún àwọn aláìsàn; àwọn mélòó kan nínú wọn ti gba ìgbàgbọ́ wa, lẹ́yìn tí wọ́n ti mọ̀ nípa wa gẹ́gẹ́ bí ènìyàn àti nípa òtítọ́ lẹ́yìn tí wọ́n wá sí ilé-iṣẹ́ náà.
GSAM 361Aṣọ Tó Ní Ìlera
GSAM 361.2Ní gbogbo ọjọ́-ori àti ní gbogbo orílẹ̀-èdè, ọkàn àdánidá máa ń gba ipa ayé, pẹ̀lú ìgbéraga ìgbésí-ayé, àwọn ìwà òmùgọ̀ àti àwọn àṣà aṣọ rẹ̀. Ọdún 1863, ní orílẹ̀-èdè wa, nígbà tí a fi ọ̀rọ̀ ìlera àti aṣọ hàn sí Mrs. White, kì í ṣe àyàfi; a lè rí i nínú ìfẹ́ àfẹ́jù àwọn obìnrin láti tẹ̀lé àṣà tí ó gbajúmọ̀ ti lílo oruka aṣọ, tí ìwọ̀n wọn mú kí ọ̀pọ̀ nínú wọn dàbí ẹni pé wọ́n ń rìn nínú bálùùn tí a yí padà. Ní àkókò kan náà, àwọn àṣejù méjì mìíràn nínú aṣọ bẹ̀rẹ̀, tí ó fa àríyànjiyàn púpọ̀. Àkíyèsí kúkúrú kan nípa wọn yóò bóyá mú kí òǹkàwé lóye dáadáa ẹ̀rí tí Mrs. White fún nípa ọ̀rọ̀ aṣọ, tí a rí nínú Àwọn Ẹ̀rí fún Ìjọ, No. 10.
GSAM 362A Dá Àwọn Àṣejù Nínú Aṣọ lẹ́bi
GSAM 362.1Àṣejù àkọ́kọ́ ni lílo aṣọ tí ó ní ìtàgùn lẹ́yìn, tàbí ìrù aṣọ, láti ìnṣì mẹ́wàá títí dé ìdajì yadi tàbí ju bẹ́ẹ̀ lọ ní gígùn, gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ ẹni tó wọ̀ ọ́ ṣe rí. A sábà máa ń jẹ́ kí wọn wọ́n sẹ́yìn lórí ilẹ̀, àwọn ọkùnrin sì ń pè wọn ní “àwọn aṣọ tí ń gbá ojú pópó.” Àṣejù kejì jẹ́ òdìkejì pátápátá, ó sì jẹ́ àṣà aṣọ tí ó jọ ti àwọn ọkùnrin bí ó ti ṣeé ṣe tó. Àwọn tí ń tẹ̀lé Miss Bloomer gba àṣà yìí, nítorí náà ni a ṣe pè é ní “aṣọ Bloomer.” Ní ìparí, a yí orúkọ náà padà sí “Aṣọ Amẹ́ríkà.” Àwọn alátìlẹ́yìn aṣọ yìí máa ń ṣe ìpàdé láti ibi dé ibi, ọ̀pọ̀ nínú àwọn arábìnrin wa sì fẹ́ gba a. Àwọn kan wọ̀ ọ́ gan-an.
GSAM 362Ẹ̀rí Nípa Ọ̀rọ̀ Aṣọ
GSAM 362.2Nípa ohun tí a fi hàn sí Mrs. White nípa ọ̀rọ̀ aṣọ, màá fa àwọn ìpínrọ̀ díẹ̀ yọ láti inú Ẹ̀rí ìmọ̀ràn No. 11:—
GSAM 362.3“Àwọn ènìyàn Ọlọ́run olóòótọ́ ni ìmọ́lẹ̀ ayé àti iyọ̀ ilẹ̀, wọ́n sì yẹ kí wọ́n máa rántí pé ipa wọn níye lórí. Bí wọ́n bá yí aṣọ gígùn jù lọ padà sí aṣọ kúkúrú jù lọ, wọ́n máa ba ipa wọn jẹ́ gidigidi. Àwọn aláìgbàgbọ́, tí ó jẹ́ ojúṣe wọn láti ṣe àǹfààní fún àti láti wá mú wá sí Ọ̀dọ́-àgùntàn Ọlọ́run, yóò kórìíra. Ọ̀pọ̀ ìmúdàgba ni a lè ṣe nínú aṣọ àwọn obìnrin nípa ìlera, láì ṣe àyípadà ńlá tó máa mú kí ẹni tó ń wò ó kórìíra.
GSAM 362Aṣọ Àtúnṣe
GSAM 362.4“Kò yẹ kí a fi aṣọ dídi ìbàdí àti egungun ẹja ńlá tẹ ara pọ̀ rárá. Aṣọ yẹ kí ó rọrùn pátápátá kí ẹ̀dọ̀fóró àti ọkàn lè ṣiṣẹ́ dáadáa. Aṣọ yẹ kí ó dé díẹ̀ sí abẹ́ orí bàtà, ṣùgbọ́n ó yẹ kí ó kúrú tó láti má kan ẹ̀gbin ojú ọ̀nà àti pópó, láì jẹ́ pé ọwọ́ ni a fi ń gbé e sókè. Aṣọ tó kúrú síi ju èyí lọ yóò yẹ, yóò rọrùn, yóò sì ní ìlera fún àwọn obìnrin nígbà tí wọ́n bá ń ṣe iṣẹ́ ilé, pàápàá jù lọ fún àwọn tí a fi dandan ṣe iṣẹ́ ita díẹ̀ tàbí púpọ̀.
GSAM 363Kí A Bo Ara Dọ́gba
GSAM 363.1“Bí gígùn aṣọ náà bá ṣe wù kí ó rí, ó yẹ kí a bo ẹsẹ̀ wọn dáadáa gẹ́gẹ́ bí ti àwọn ọkùnrin. A lè ṣe èyí nípa lílo sokoto tí a fi aṣọ inú ṣe, tí a kó sínú ìdè tí a sì so mọ́ kokosẹ̀, tàbí tí ó kún tí ó sì dín sílẹ̀ ní ìsàlẹ̀; àwọn wọ̀nyí sì yẹ kí ó gùn tó láti bá bàtà pàdé. Ẹsẹ̀ àti kokosẹ̀ tí a bá bo báyìí ni a dáàbò bo kúrò lọ́wọ́ afẹ́fẹ́. Bí a bá jẹ́ kí ẹsẹ̀ àti ara wà ní ìtùnú pẹ̀lú aṣọ gbígbóná, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ yóò dọ́gba, ẹ̀jẹ̀ yóò sì wà ní mímọ́ àti ní ìlera, nítorí a kò ti mú un tutù tàbí dá a dúró nínú ọ̀nà àdánidá rẹ̀ káàkiri ara.”
GSAM 363.2A fi gígùn aṣọ yìí hàn gẹ́gẹ́ bí àárín tó yẹ láàárín aṣọ tí ó ní ìtàgùn lẹ́yìn àti Aṣọ Amẹ́ríkà. A kò sọ pé ẹnikẹ́ni gbọ́dọ̀ wọ̀ ọ́, ṣùgbọ́n pé wọn kò gbọ́dọ̀ gba ọ̀nà tí yóò gé ipa wọn kúrò, tí yóò sì mú kí àwọn tí wọ́n yẹ kí wọ́n ràn lọ́wọ́ kórìíra. A kò sọ pé wọn gbọ́dọ̀ bo kokosẹ̀ wọn ní ọ̀nà tí a ṣàpèjúwe nibi, ṣùgbọ́n pé a lè ṣe é ní ọ̀nà yẹn. Bí a bá lè ṣe ohun kan náà ní ọ̀nà mìíràn, bíi pẹ̀lú aṣọ abẹ́ gígùn àti sọ́kòtò ẹsẹ̀ tí a hun, yóò bá ẹ̀rí yẹn mu pátápátá.
GSAM 363Àwọn Kókó Márùn-ún Tó Ṣe Pàtàkì Fún Aṣọ Tó Ní Ìlera
GSAM 363.3A ó ṣàkíyèsí pé nínú àṣà aṣọ tí a dábàá, kókó márùn-ún wà tí ó ṣe pàtàkì fún aṣọ tó ní ìlera, èyí ni:—
GSAM 363.41. Láti má lo aṣọ dídi ìbàdí mọ́, kí a sì yẹra fún gbogbo ohun tó ń tẹ ìbàdí pọ̀.
GSAM 363.52. Láti yọ gbogbo ìdè kúrò lórí apá tàbí ẹsẹ̀ tí yóò dí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ lọ́fẹ̀ẹ́.
GSAM 364.13. Láti bo gbogbo apá ara dọ́gba, pàápàá ẹsẹ̀ àti kokosẹ̀.
GSAM 364.24. Láti so yẹ̀rì mọ́ èjìká, kí a má ṣe jẹ́ kí ó rọ̀ sórí ìdí pẹ̀lú ìdè lábẹ́ ipò kankan.
GSAM 364.35. Gígùn aṣọ.
GSAM 364.4Àwọn kókó mẹ́rin àkọ́kọ́ ni gbogbo dókítà ọlọ́gbọ́n ń gbé lárugẹ báyìí, àti nípa kókó karùn-ún, aṣọ tó ní ìtàgùn lẹ́yìn àti aṣọ kúkúrú jù lọ ni a ti kọ̀ sílẹ̀ báyìí.
GSAM 364Mrs. Jenness-Miller Nípa Aṣọ
GSAM 364.5Ní ọdún 1890, Mrs. Jenness-Miller ti New York, nínú ìwé ìròyìn aṣọ ìmótótó tó ní ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ga jù lọ ní ayé yẹn, gbé àbá kalẹ̀ pé kí àwọn obìnrin gé aṣọ wọn kúrú díẹ̀díẹ̀, kí àyípadà náà má ṣe wáyé lójijì jù, títí wọ́n yóò fi dé ibi tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ orí bàtà obìnrin—gígùn kan náà tí Ẹ̀rí ìmọ̀ràn No. 11 gbé lárugẹ.
GSAM 364Ìtẹ́wọ́gbà Dr. Trall
GSAM 364.6Ní ọdún 1868, a ṣètò fún Dr. R. T. Trall, ti Kọ́lẹ́ẹ̀jì Ìtọ́jú Ìlera ní Florence Heights, N.J., láti fún àwọn òjíṣẹ́ wa ní ọ̀sẹ̀ kan ti àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní Battle Creek, Mich., ní òpin Oṣù Karùn-ún. Nígbà ìdánilẹ́kọ̀ọ́ náà, dókítà náà jẹ́ àlejò Alàgbà White. Mrs. White kò lọ sí àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ náà, ṣùgbọ́n níwọ̀n bí dókítà náà ti máa ń gun kẹ̀kẹ́ ojú-ọ̀nà lójoojúmọ́ pẹ̀lú Alàgbà White àti aya rẹ̀ àti Alàgbà J. N. Andrews, a mọ̀ pé ó máa gbọ́ àwọn èrò rẹ̀ nípa ìmótótó, àìsàn àti ohun tí ń fà á, ipa àwọn oogun, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ó kàn sọ ohun tí a ti fi hàn án nínú Ìran wòlíì, ṣùgbọ́n kò sọ ibi tí ìmọ̀ rẹ̀ ti wá. Dókítà náà sọ pé ìmọ̀ ìṣègùn wà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn èrò tí ó sọ. Alàgbà Andrews sọ fún mi pé nígbà tí ọ̀rọ̀ wọn ti parí ní ọjọ́ kejì, dókítà náà béèrè lọ́wọ́ Mrs. White ibi tí ó ti parí ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìṣègùn rẹ̀. Ó yà á lẹ́nu nígbà tí ó mọ̀ pé kò tíì kẹ́kọ̀ọ́ àwọn nkan wọ̀nyí rí, ṣùgbọ́n pé ó ń fún un ní àbájáde ohun tí a ti fi hàn án ní Ostego, Mich., Okudu 6, 1863. Ó fi dá a lójú pé gbogbo èrò rẹ̀ bá ẹ̀kọ́ ara àti ìmótótó mu pátápátá, àti pé ní ọ̀pọ̀ ọ̀rọ̀ ó lọ jinlẹ̀ ju bó ṣe ti lọ rí lọ. Lẹ́yìn ìrìn àti ìjíròrò irú bẹ́ẹ̀ fún nǹkan bí ọjọ́ márùn-ún, dókítà náà fẹ́ mọ̀ lọ́wọ́ Alàgbà White ìdí tí a fi pè é láti ilé-ẹ̀kọ́ rẹ̀ wá kọ́ àwọn òjíṣẹ́ ní Battle Creek. Ó ní, “Mrs. White ti múra dáadáa láti fún wọn ní ìtọ́ni tí wọ́n nílò nípa ìmótótó gẹ́gẹ́ bí mo ṣe rí.”
GSAM 365Ìmọ̀ Ìṣègùn Fọwọ́sí
GSAM 365.1Àwọn ìwé rẹ̀ púpọ̀ nípa oríṣiríṣi ẹ̀ka ìmótótó tó wúlò ti wà níwájú gbogbo ènìyàn fún ọ̀pọ̀ ọdún, ọ̀pọ̀ nínú wọn sì ti kó jọ sínú ìwé kan tí a pè ní Ìkóra-ẹni-níjàánu Kristẹni àti Ìmótótó Bíbélì. Àwọn kan nínú àwọn dókítà tó kẹ́kọ̀ọ́ jù lọ ti kéde, lẹ́yìn ìwádìí pẹ̀lú ìṣọ́ra, pé ìmọ̀ ìṣègùn bá wọn mu pátápátá. Pẹ̀lú rẹ̀, wọn kì í ṣe àbájáde ìkẹ́kọ̀ọ́, ṣùgbọ́n kíkọ ohun tí Olúwa ti fi hàn án nínú ìran ni wọ́n jẹ́.
GSAM 365Ẹ̀rí Dr. Kellogg
GSAM 365.2Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé àwọn ìwádìí ìmọ̀ ìṣègùn bá ohun tí a ṣí síwájú Mrs. White nínú ìran ní 1863 mu, màá fa àwọn ọ̀rọ̀ kan yọ láti inú ọ̀rọ̀ ìṣáájú ìwé Ìkóra-ẹni-níjàánu Kristẹni tí J. H. Kellogg, M.D., kọ, ẹni tí ó wà ní olórí ilé ìwòsàn olókìkí ayé ti Battle Creek, Mich. Ó ní:—
GSAM 365.3“1. Ní àkókò tí àwọn ìwé tí a ń tọ́ka sí kọ́kọ́ farahàn, a fẹrẹ̀ kọ̀ ọ̀rọ̀ ìlera sílẹ̀ pátápátá, kì í ṣe àwọn ènìyàn tí a kọ sí nìkan, ṣùgbọ́n ayé lápapọ̀ náà.
GSAM 365.4“2. Àwọn díẹ̀ tí ń gbé àìní àtúnṣe nínú àṣà ara lárugẹ, pẹ̀lú ìgbéga àwọn ìlànà àtúnṣe tòótọ́, tún ń tan àwọn àṣìṣe tó hàn gbangba jù lọ, àti ní àwọn ọ̀ràn kan àwọn àṣìṣe tó jẹ́ ìríra, káàkiri.
GSAM 366.1“3. Kò sí ibi kankan, kò sì sí ẹni kankan, tí ó ti gbé àkójọpọ̀ àwọn òtítọ́ ìmótótó tí ó ní ètò tí ó sì bá ara wọn mu kalẹ̀, tí kò ní àwọn àṣìṣe tó hàn gbangba, tí ó sì bá Bíbélì àti àwọn ìlànà ẹ̀sìn Kristẹni mu.
GSAM 366.2“Lábẹ́ àwọn ipò wọ̀nyí ni àwọn ìwé tí a tọ́ka sí fi ara hàn. Àwọn ìlànà tí a kọ́ kò dá lórí àṣẹ sáyẹ́ǹsì, ṣùgbọ́n ẹni tí kò gbé ara rẹ̀ kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ló fi wọn hàn ní ọ̀nà tó rọrùn àti tó ṣàlàyé, ẹni tí ó sọ pé ó ń kọ́wé pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àti àṣẹ ìmọ́lẹ̀ àtọ̀runwá.
GSAM 366Àwọn Ìlànà Náà Ti Dánwò Dára
GSAM 366.3“Báwo ni àwọn ìlànà tí a gbé kalẹ̀ lábẹ́ àwọn ipò àrà ọ̀tọ̀ bẹ́ẹ̀ àti pẹ̀lú àwọn ohun àgbàyanu bẹ́ẹ̀ tí a sọ nípa wọn ṣe dúró nínú àdánwò àkókò àti ìrírí? Ìbéèrè ni a lè béèrè lọ́nà tó bójú mu. A lè rí ìdáhùn rẹ̀ nínú àwọn òtítọ́ tí a lè jẹ́rìí sí pẹ̀lú ìdánwò tó pọ̀.... Àwọn ìlànà tí ní ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n sẹ́yìn a kọ̀ sílẹ̀ pátápátá tàbí tí a fi ṣe ẹ̀gàn, ti wọ̀lú sí ìgbẹ́kẹ̀lé àti ọ̀wọ̀ àwọn ènìyàn ní ìdákẹ́jẹ́, títí ayé fi fẹ́rẹ̀ẹ́ gbàgbé pé kì í ṣe ní gbogbo ìgbà ni a ti ń gba àwọn ìlànà náà. Àwọn ìṣàwárí tuntun nínú sáyẹ́ǹsì àti àwọn ìtumọ̀ tuntun ti àwọn òtítọ́ àtijọ́ ti ń fi ẹ̀rí ìmúdájú kún un nígbà gbogbo, títí dé àkókò yìí tí gbogbo ìlànà tí a gbé lárugẹ ní ju ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n sẹ́yìn ti ní ẹ̀rí sáyẹ́ǹsì tó lágbára jù lọ láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀.”
GSAM 366Ẹ̀rí Ìpilẹ̀ Ọlọ́run ti Àwọn Ìran
GSAM 366.4“Dájúdájú, a gbọ́dọ̀ ka a sí ohun àgbàyanu, tí ó sì ń fi ẹ̀rí tí kò ṣeé ṣiyèméjì hàn nípa ìmọ̀ àti ìtọ́sọ́nà Ọlọ́run, pé láàárín àwọn ẹ̀kọ́ tí ó dàrú tí ó sì ń tako ara wọn, tí wọ́n ń béèrè àṣẹ sáyẹ́ǹsì àti ìrírí, ṣùgbọ́n tí àwọn èrò àṣejù ti yí padà tí àfikún aṣìṣe púpọ̀ sì ti sọ wọ́n di aláìlèṣe rere—a gbọ́dọ̀ gbà pé ó jẹ́ ohun àrà ọ̀tọ̀ pé ènìyàn tí kò sọ pé ó ní ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tàbí ẹ̀kọ́ gíga lè ṣètò, láti inú ọ̀pọ̀ èrò tí ó dàrú tí aṣìṣe sì kún fún un, tí àwọn onkọ̀wé àti onírònú díẹ̀ gbé kalẹ̀ lórí ọ̀ràn ìlera, ara àwọn ìlànà ìmótótọ́ tí ó bá ara wọn mu, tí ó dúró ṣinṣin, tí ó sì jẹ́ òtítọ́ débi pé ìjíròrò, ìwádìí, àwárí àti ìrírí ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n kò tíì yọ ìlànà kan ṣoṣo kúrò, ṣùgbọ́n wọ́n ti ṣiṣẹ́ láti fi àwọn ẹ̀kọ́ tí a kọ́ múlẹ̀.” A kọ ọ́ sílẹ̀, “Battle Creek, Mich., 1890.”
GSAM 367Ilé-iṣẹ́ Ìlera Tó Fẹ̀síwájú
GSAM 367.1Lábẹ́ ìṣàkóso J. H. Kellogg, M.D., ẹni tí ó darapọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ náà gẹ́gẹ́ bí dókítà olórí ní 1876, a rí i pé ìbéèrè fún ìtọ́jú pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ní ìrúwé 1877 a ní láti pèsè àyè síi. Ní 1876, a yí orúkọ ilé-iṣẹ́ náà padà láti Institute Àtúnṣe Ìlera sí Ilé-ìtọ́jú Àìsàn Ìṣègùn àti Iṣẹ́-abẹ̀, àti ní 1878 a kọ́ ilé pàtàkì tuntun kan.
GSAM 367.2Ilé yìí jẹ́ ẹsẹ̀ 136 x 46 ní ìwọ̀n, ó sì ní ilẹ̀ mẹ́rin lókè apá ilé tí ó wà ní abẹ́ ilẹ̀. A ń fi èéfín omi gbígbóná mú gbogbo rẹ̀ gbóná, a sì ń fi gáàsì tan ìmọ́lẹ̀ sí i. Kété lẹ́yìn tí a ṣí i, àwọn aláìsàn àti àlejò kún inú rẹ̀ fẹ́rẹ̀ẹ́ tán.
GSAM 367.3Títí di àkókò yẹn, ohun tí ìjẹ́rìí Mrs. White sọtẹ́lẹ̀ ní 1866 nípa ilé-iṣẹ́ náà ti ṣẹ ní ọ̀nà tó yanilẹ́nu. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ti gba ìmọ́lẹ̀ Òtítọ́ òní, àwọn tí ìbáṣepọ̀ wọn àkọ́kọ́ pẹ̀lú àwọn ènìyàn yìí wá nígbà tí wọ́n wá sí ilé-iṣẹ́ náà láti wá ìlera.
GSAM 367Ibi Ìsinmi Ìlera Ní Ìgbèríko
GSAM 367.4Nínú Àwọn Àmì Àwọn Àkókò ti November 22, 1877, M. G. Kellogg, M.D., arákùnrin J. H. Kellogg tí wọ́n jọ ní òbí kan ṣoṣo, kéde pé ó ti rí ilẹ̀ ní ẹ̀gbẹ́ Howell Mountain, maili méjì àti ìdajì sí àríwá ìlà-oòrùn St. Helena, Napa County, Cal., ó sì fẹ́ kọ́ ilé kan tí a máa pè ní “Ibi Ìsinmi Ìlera Ní Ìgbèríko,” tí yóò wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ Crystal Springs. Ní ìgbà òtútù 1877-78 a kọ́ ilé kan, a sì ṣí i fún ìtọ́jú àwọn aláìsàn ní ìbẹ̀rẹ̀ 1878. Ibi ìsinmi ìlera yìí, gẹ́gẹ́ bí ilé-iṣẹ́ ìyá rẹ̀, ilé-ìtọ́jú àìsàn ní Battle Creek, kò dàgbà nìkan ní ìwọ̀n, ṣùgbọ́n ó tún di ibi tí a ti mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ wá sí ìmọ̀ àti ìgbàgbọ́ nínú ìhìn náà.
GSAM 368Ìwé Ìròyìn Ìlera Pacific
GSAM 368.1Ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 1885 jẹ́ àkókò ìlọsíwájú tó kún fún ìṣẹ̀lẹ̀ nínú iṣẹ́ Ìhìn áńgẹ́lì kẹta. Ní ọjọ́ kìíní May, a fi Ibi Ìsinmi Ìlera Ní Ìgbèríko ní St. Helena sí abẹ́ ìṣàkóso ìṣègùn dókítà kan tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ tí ó sì gba ìwé-ẹ̀rí déédéé. Ní oṣù June, a bẹ̀rẹ̀ sí í tẹ Ìwé Ìròyìn Ìlera Pacific àti Olùgbèjà Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì jáde lẹ́ẹ̀kan ní oṣù méjì, ìwé ojúewé 24 kan tí Alàgbà J. H. Waggoner ń bójú tó gẹ́gẹ́ bí olùṣàtúnṣe. Nípasẹ̀ àwọn ohun èlò wọ̀nyí, ìyè tuntun wá sí ilé-iṣẹ́ ìlera; dípò tí yóò fi pàdánù, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní àwọn ọdún ìṣáájú, ó bẹ̀rẹ̀ sí í fi èrè tó kù hàn lọ́dọọdún, láti $2,000 dé $4,000 lọ́dọọdún, títí di ọdún tí ó parí ní April 1891, nígbà tí èrè tó kù ju $12,000 lọ.
GSAM 368.2Ní ìpàdé Ẹgbẹ́ Ibi Ìsinmi Ìlera Ní Ìgbèríko, ní St. Helena, 1887, a ṣe àlàyé yìí nípa owó ilé-iṣẹ́ náà: Ní May 1, 1885, iye ohun-ìní ilé-iṣẹ́ náà jẹ́ $5,322.76 nìkan, tàbí $2,547.24 kéré ju gbogbo owó ìpín tí a ti tú jáde títí di ọjọ́ yẹn. Ní ọ̀rọ̀ míì, ilé-iṣẹ́ náà ti ná gbogbo èrè rẹ̀ àti $2,547.24 nínú owó ìpín rẹ̀. Ní April 1, 1887, iye ilé-iṣẹ́ náà lókè gbogbo gbèsè rẹ̀ jẹ́ $21,372.64, tàbí èrè $16,049.88 nínú oṣù mẹ́tàlélógún. Nínú iye yìí, a ti gba owó ìpín tó jẹ́ $5,280, a sì ti fi ẹ̀bùn $2,497.60 fún ilé-iṣẹ́ náà; nítorí náà, lórí iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ náà, èrè tó kù jẹ́ $8,272.28. Ní àkókò yìí, a ń tẹ Ìwé Ìròyìn Ìlera Pacific jáde gẹ́gẹ́ bí ìwé oṣù ojúewé 32 kan pẹ̀lú ìbòrí, a sì rí i pé ó wúlò síi gan-an fún ìgbéga àwọn ohun tí ilé-iṣẹ́ náà dúró fún àti àwọn ìlànà rẹ̀.
GSAM 369Iṣẹ́ Àánú
GSAM 369.1Nínú Òjíṣẹ́ Ìṣègùn fún January 1891, nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa Ilé-ìtọ́jú Àìsàn Battle Creek, Dókítà J. H. Kellogg sọ pé—
GSAM 369.2“Ìtọ́jú àánú tí a ti pèsè láàárín mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n ọdún tí ilé-iṣẹ́ náà ti wà ti ju $100,000 lọ ní púpọ̀, ó sì ju owó ìpín tí a fi sílẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ lọ ní ìgbà púpọ̀.
GSAM 369.3“Yàtọ̀ sí iṣẹ́ àánú tí a mẹ́nuba, ilé-iṣẹ́ náà ti rán àwọn olùkọ́ni, nọọsi, àwọn olùkọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ ìdáná, àti àwọn ènìyàn mìíràn tí a ti kọ́ fún oríṣiríṣi ẹ̀ka iṣẹ́ òjíṣẹ́ jáde.”
GSAM 369Ẹ̀bẹ̀ Fún Àwọn Ọmọ Aláìníbàbá
GSAM 369.4Ní Àpéjọ Gbogbogbo, ní March 8, 1891, Dókítà Kellogg ṣe ẹ̀bẹ̀ tó jinlẹ̀ gan-an nítorí àwọn ọmọ aláìníbàbá. Ó sọ pé: “Mo rí ara mi tí a yàn sí ‘aṣojú fún gbogbo ènìyàn,’ èmi yóò sì dúró fún àwọn tí kò ní aṣojú—àwọn ọmọ aláìníbàbá, tí kò sí ẹni tí yóò bójú tó wọn.”
GSAM 369Ẹ̀bùn $30,000 Ti Mrs. Haskell
GSAM 369.5Nínú Òjíṣẹ́ Ilé fún January 1892, a ṣe ẹ̀bẹ̀ líle fún owó láti pèsè ilé fún àwọn ọmọ aláìníbàbá. Nínú ìwé ìròyìn náà ni orúkọ àwọn tí ìlérí wọn fún ilé náà dé $17,716 wà—iye tí ó kéré jù, gẹ́gẹ́ bí àwọn olùbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ náà ṣe rò, fún iṣẹ́ ńlá bẹ́ẹ̀; nítorí náà, wọ́n bẹ̀rù pé iṣẹ́ náà lè pẹ́. Ṣùgbọ́n Ẹni tí ó ń rí òpin láti ìbẹ̀rẹ̀, tí ó sì ní “ẹran ọ̀sìn lórí ẹgbẹ̀rún òkè,” ṣètò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bẹ́ẹ̀ pé obìnrin ọlọ́rọ̀ kan tí kì í ṣe ti ìgbàgbọ́ wa, Mrs. Caroline E. Haskell ti Chicago, opó Mr. Frederick Haskell, nígbà tí ó gbọ́ nípa iṣẹ́ àánú tí a ń pète yìí, fi $30,000 sí ọwọ́ ìgbìmọ̀ ìkọ́lé lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, pẹ̀lú àdéhùn tí ó rọrùn pé kí a lo gbogbo rẹ̀ fún kíkọ́ ilé àwọn ọmọ aláìníbàbá gẹ́gẹ́ bí ètò tí a ti ṣàlàyé tẹ́lẹ̀, kí a máa ṣàkóso rẹ̀ pẹ̀lú ọkàn gbooro àti ọ̀làwọ́, kí a sì pè ilé-iṣẹ́ náà ní Ilé Ìrántí Haskell ní ìrántí ọkọ rẹ̀ tó ti kú.
GSAM 370.1Pẹ̀lú owó tí a pèsè báyìí, Ẹgbẹ́ Òjíṣẹ́ Ìṣègùn àti Àánú lè kọ́ ilé náà, kí ó sì ṣí i gẹ́gẹ́ bí ilé àwọn ọmọ aláìníbàbá láàárín ọdún náà. A yà ilé yìí sí mímọ́ ní Jan. 25, 1894. Fún ọ̀pọ̀ ìgbà lẹ́yìn ọjọ́ yẹn, ìdílé náà, tí ó ní àwọn ọmọ aláìníbàbá, àwọn olùrànlọ́wọ́ àti àwọn olùkọ́, ti ní ìpíndọ́gba ènìyàn ọgọ́rùn-ún.
GSAM 370Ilé Ìrántí James White
GSAM 370.2Yàtọ̀ sí ìtọ́jú àti àtìlẹ́yìn àwọn ọmọ aláìníbàbá wọ̀nyí, ẹgbẹ́ yìí tún ń bójú tó ilé àánú mìíràn tí a ń pè ní Ilé Ìrántí James White, níbi tí a ti ń bójú tó àwọn arúgbó àti àwọn ènìyàn tí kò ní ilé tó ju ogún lọ, tí a sì ń jẹ́ kí wọ́n ní ìtùnú.
GSAM 370Àwọn Òjíṣẹ́ Ìṣègùn
GSAM 370.3Nínú ẹ̀ka iṣẹ́ yìí, a ṣe ìgbésẹ̀ míì tó lágbára nígbà tí a bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ àwọn òjíṣẹ́ ìṣègùn. Ní ìyìn fún ìsapá yìí fún gbígbé aráyé sókè, Mrs. White, nígbà tí ó ń kọ láti Preston, Australia, ní Sept. 16, 1892, sọ pé—
GSAM 370.4“Mo fẹ́ kí ọgọ́rùn-ún ènìyàn wà nínú ẹ̀kọ́ níbi tí ènìyàn kan wà báyìí. Ó yẹ kí ó rí bẹ́ẹ̀. Àwọn ọkùnrin àti obìnrin lè wúlò síi gẹ́gẹ́ bí òjíṣẹ́ ìṣègùn ju bí wọ́n ṣe lè wúlò gẹ́gẹ́ bí òjíṣẹ́ tí kò ní ẹ̀kọ́ ìṣègùn.”
GSAM 370.5Iye àwọn tí ń gba ẹ̀kọ́ ìmúrasílẹ̀ fún fífi ara wọn fún iṣẹ́ ìgbésí ayé irú yìí ti pọ̀ sí i gidigidi láti ìgbà tí a ti kọ ohun tí ó wà lókè yìí.
GSAM 370Ìdàgbàsókè Iṣẹ́ Ìlera
GSAM 370.6Nínú Òjíṣẹ́ Ìṣègùn fún January 1894, àlàyé kúkúrú kan wà tí ó ń ṣàfihàn àwọn òtítọ́ tó fani mọ́ra nípa ìdàgbàsókè iṣẹ́ ìlera. Ó kà báyìí:
GSAM 371.1“A ṣètò Institute Àtúnṣe Ìlera ní 1866.... A ra ilé onígi kékeré kan, ilé ìgbé ayé aládàáni ní ibi ẹlẹ́wà tí ó sì ní ìlera lórí ilẹ̀ gíga Battle Creek, ọ̀kan lára àwọn ìlú Michigan tí ń dàgbà. Dókítà méjì, àwọn olùtọ́jú ìwẹ̀ méjì, nọọsi kan (tí kò tíì gba ẹ̀kọ́), àwọn olùrànlọ́wọ́ mẹ́ta tàbí mẹ́rin, aláìsàn kan, àti àìrọrùn lọ́pọ̀lọpọ̀, pẹ̀lú ìgbàgbọ́ púpọ̀ nínú ọjọ́ iwájú ilé-iṣẹ́ náà àti àwọn ìlànà tí a fi dá a sílẹ̀—èyí ni ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó wà lónìí. A mọ̀ ọ́ sí Institute Àtúnṣe Ìlera.
GSAM 371.2“Ní ibi tí ilé kékeré ìpilẹ̀ṣẹ̀ wà, ilé kan wà báyìí tí ó gùn ẹsẹ̀ 312, tí ó sì jin ẹsẹ̀ 100, tí ó ga ní ilẹ̀ mẹ́fà, tí ó sì lè gba àlejò ọgọ́rùn-ún mẹ́ta, tí a pèsè pẹ̀lú gbogbo ohun èlò tí sáyẹ́ǹsì òde-òní lè dábàá fún ìtọ́jú àti ìmúpadàbọ̀sípò àwọn aláìsàn. Dókítà mẹ́wàá, ọ̀pọ̀ nínú wọn sì jẹ́ ògbóǹtarìgì nínú ẹ̀ka wọn, ni wọ́n jẹ́ ẹ̀ka ìṣègùn. Àwọn nọọsi àti àwọn olùrànlọ́wọ́ mìíràn jẹ́ ìdílé tí ó ju ọgọ́rùn-ún mẹ́ta lọ, àwọn tí ń ṣabẹ̀wò sí ilé-iṣẹ́ náà sì wá láti gbogbo ìpínlẹ̀ nínú Union, àti láti ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè mìíràn. Ilẹ̀kùn rẹ̀ máa ń ṣí sílẹ̀ fún òjíṣẹ́, ti ilé tàbí ti òkè-òkun, láìka ìjọ tí ó ti wá sí, ìdílé náà sì ṣọ̀wọ́n láìní ọ̀kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ nínú àwọn àlejò wọ̀nyí.”
GSAM 371Ilé Ìwòsàn Ilé-ìtọ́jú Àìsàn
GSAM 371.3“A kọ́ ilé ìwòsàn náà ní 1888, ilé kan tí ó jẹ́ ẹsẹ̀ 100 x 60, tí ó ga ní ilẹ̀ márùn-ún. A ń lo ilẹ̀ mẹ́ta tó wà lókè fún ẹ̀ka iṣẹ́-abẹ̀ ilé-ìtọ́jú àìsàn, àwọn yàrá aláìsàn àti àwọn wàdì. Àwọn ọ́fíìsì fún iṣẹ́ àánú ilé-iṣẹ́ náà tún wà níbẹ̀. Àwọn ilé kékeré ogún, mélòó kan nínú wọn tí a ń fi èéfín omi gbígbóná mú gbóná tí a sì ń fi iná mànàmáná tan bí ilé pàtàkì, yí i ká, wọ́n sì kún fún aláìsàn tàbí akẹ́kọ̀ọ́. A ṣètò ilé-ẹ̀kọ́ fún ìkọ́ àwọn nọọsi òjíṣẹ́ ìṣègùn ní July 1, 1884. Ní oṣù mẹ́fà àkọ́kọ́, a forúkọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ márùndínlógójì sílẹ̀.”
GSAM 372Àsọtẹ́lẹ̀ Nípa Àwọn Òṣìṣẹ́ Tí Yóò Jáde
GSAM 372.1Nígbà tí Mrs. White ń sọ̀rọ̀ nípa ilé-iṣẹ́ ìlera tí ó wà ní St. Helena, Cal., nínú lẹ́tà tí ó kọ láti Tramelan, Switzerland, ní Feb. 6, 1887, ó sọ pé—
GSAM 372.2“Ọlọ́run ti sọ pé bí àwọn ọkùnrin tí ó darapọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ yìí bá rìn pẹ̀lú ìrẹ̀lẹ̀ àti ìgbọràn, tí wọ́n ń ṣe ìfẹ́ Ọlọ́run, yóò wà láàyè, yóò sì ṣe rere; láti inú rẹ̀ ni a ó sì rán àwọn òjíṣẹ́ jáde láti bùkún àwọn mìíràn pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ tí Ọlọ́run ti fún wọn. Nínú ẹ̀mí Jésù, wọ́n yóò wó àwọn ère ní àwọn ibi gíga lulẹ̀; wọ́n yóò ṣí ìgbàgbọ́ asán síta, wọ́n yóò sì gbin òtítọ́, ìwẹ̀nù àti ìwà-mímọ́ sí ibi tí aṣìṣe, títẹ́ ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ara ẹni lọ́rùn, àìwọ̀ntúnwọ̀nsì àti ẹ̀ṣẹ̀ nìkan ti ń tọ́jú sí.”
GSAM 372.3A ń fa àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí yọ, nítorí pé wọ́n kan àwọn ilé-iṣẹ́ mìíràn tó jọ èyí pẹ̀lú agbára kan náà.
GSAM 372A Ṣèlérí Aṣeyọrí Nínú Iṣẹ́ Ìlera
GSAM 372.4Nínú ẹ̀rí pàtàkì tí a fi fún ìjọ́ ní 1891, a kà pé: “Ìbùkún Ọlọ́run yóò wà lórí gbogbo ìsapá tí a ṣe láti jí ìfẹ́ sí Àtúnṣe ìlera dìde; nítorí ó ṣe pàtàkì ní gbogbo ibi. Ìsọjí gbọ́dọ̀ wà nípa ọ̀ràn yìí; nítorí Ọlọ́run pinnu láti ṣe púpọ̀ nípasẹ̀ ọ̀nà yìí.”
GSAM 372Kọ́lẹ́ẹ̀jì Òjíṣẹ́ Ìṣègùn Amẹ́ríkà
GSAM 372.5Ìmọ́lẹ̀ tẹ̀síwájú ní ìgbésẹ̀ dé ìgbésẹ̀ lórí ọ̀nà tó bójú mu fún ìtọ́jú àìsàn, títí di June 1895, nígbà tí a ṣẹ̀dá ìbéèrè fún ṣíṣètò ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn. Láti bá ìbéèrè yìí mu, a ṣètò Kọ́lẹ́ẹ̀jì Òjíṣẹ́ Ìṣègùn Amẹ́ríkà fún ète pàtàkì ti kọ́ àwọn dókítà láti ṣiṣẹ́ lábẹ́ Ẹgbẹ́ Òjíṣẹ́ Ìṣègùn àti Àánú ti Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje, ní àwọn pápá ilé àti òkè-òkun. A ṣe ayẹyẹ ìbẹ̀rẹ̀ ní Battle Creek, Sept. 30, 1895, a sì ṣí kọ́lẹ́ẹ̀jì náà ní ọjọ́ kejì, October 1, pẹ̀lú kíláàsì akẹ́kọ̀ọ́ ogójì.
GSAM 372.6Nínú ìkéde kọ́lẹ́ẹ̀jì náà, a kà pé:
GSAM 372.6“A forúkọ kọ́lẹ́ẹ̀jì náà sílẹ̀ ní Chicago, lábẹ́ àwọn òfin Ìpínlẹ̀ Illinois. Ẹ̀kọ́ náà yóò jinlẹ̀ tó bí ti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn tó dára jù lọ ní United States. A ó fúnni ní ẹ̀kọ́ díẹ̀ ní Chicago, díẹ̀ sì ní Battle Creek, Mich.”
GSAM 373.1Nípa àwọn tí ń múra sílẹ̀ fún iṣẹ́ òjíṣẹ́ ìṣègùn, a kà èyí nínú Òjíṣẹ́ Ìṣègùn ti August 1895:
GSAM 373.1“Kíláàsì àwọn nọọsi tí ń gba ẹ̀kọ́ báyìí ní Ilé-ẹ̀kọ́ Ìkọ́ Nọọsi ti Ilé-ìtọ́jú Àìsàn Battle Creek ju 250 lọ; gbogbo ẹni tí ó ti tóótun báyìí láti ṣiṣẹ́ nínú iṣẹ́ òjíṣẹ́ ìṣègùn ló ti ní ipò tí a yàn fún un. A nílò nọọsi fún Àwọn Erékùṣù Òkun Gúúsù, India, Àwọn Erékùṣù West Indies, South America, mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n tàbí ọgbọ̀n fún Àwọn Ìpínlẹ̀ Gúúsù ti United States, àti fún àwọn ìlú ńlá wa.”
GSAM 373Ìdàgbàsókè Iṣẹ́ Òjíṣẹ́ Ìṣègùn
GSAM 373.2Ní ayẹyẹ ìparí ẹ̀kọ́ kíláàsì àwọn Nọọsi Òjíṣẹ́ Ilé-ìtọ́jú Àìsàn, tí a ṣe ní Tabernacle, Nov. 5, 1895, Dókítà Kellogg sọ pé—
GSAM 373.3“Ní ọdún méjìlá sẹ́yìn, ní ayẹyẹ irú yìí, nọọsi méjì ló parí ẹ̀kọ́. Ní àkókò yìí, ẹgbẹ́ nọọsi kan wà láàárín ọgọ́rùn-ún mẹ́ta sí mẹ́rin. Dókítà mọ́kàndínlógún ni ó wà ní ilé-ìtọ́jú àìsàn, àti méjìlélógún ní àwọn ilé-iṣẹ́ tó jọra, tí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ díẹ̀ tàbí púpọ̀ pẹ̀lú ilé-ìtọ́jú àìsàn, tí Ẹgbẹ́ Òjíṣẹ́ Ìṣègùn àti Àánú sì ń bójú tó. Mẹ́tàléláàádọ́ta nínú àwọn nọọsi wa wà ní orílẹ̀-èdè òkè-òkun yàtọ̀, ní Sweden, Old Mexico, Gold Coast ti Africa, Australia, South Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa àti British Guiana. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìṣègùn mẹ́tàlélọ́gọ́ta ń gba ẹ̀kọ́ báyìí. Mọ́kànlélógójì nínú wọn wà níbí, méjìlélógún sì wà ní University of Michigan àti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ mìíràn. Nọọsi méjìlélógún ń parí ẹ̀kọ́ níbí lálẹ́ yìí, wọ́n sì ti múra tán láti jáde gẹ́gẹ́ bí nọọsi tí a fọwọ́sí.”
GSAM 373.4Ní títẹ̀lé ìdàgbàsókè àwọn ilé-iṣẹ́ ìlera wa títí dé 1902, a rí Ilé-ìtọ́jú Àìsàn Battle Creek, pẹ̀lú kọ́lẹ́ẹ̀jì ìṣègùn rẹ̀ àti ilé-ẹ̀kọ́ ìkọ́ nọọsi, gẹ́gẹ́ bí ilé-iṣẹ́ irú rẹ̀ tó tóbi jù lọ ní ayé tí Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje ní.
GSAM 374Àwọn Ilé Pàtàkì Jóná
GSAM 374.1Ní alẹ́ Feb. 18, 1902, ilé pàtàkì ńlá náà, pẹ̀lú àwọn ohun èlò rẹ̀ tó dára, àti ilé ìwòsàn tó ní àyè púpọ̀, jóná tán. Àwọn aláìsàn àti àlejò irinwó wà nínú àwọn ilé náà nígbà yẹn, ṣùgbọ́n nípasẹ̀ ìsapá akọni àwọn dókítà, nọọsi àti olùrànlọ́wọ́, àti pẹ̀lú ààbò pàtàkì Olúwa, a yọ gbogbo wọn kúrò nínú àwọn ilé náà láìfarapa tó burú.
GSAM 374Ilé-ìtọ́jú Àìsàn Tuntun
GSAM 374.2A ti kọ́ ilé mìíràn, tó tóbi tó sì lágbára ju ti ìṣáájú lọ, sí ibi tí àwọn ilé àtijọ́ wà. A fi òkúta igun ilé tuntun náà sílẹ̀ ní May 12, 1902, a sì yà ilé náà sí mímọ́ ní May 31, 1903. Àwọn alákóso ilé-iṣẹ́ náà sọ nípa ilé tuntun náà pé “ó lágbára, ó sì máa pẹ́ bí ilé tí a lè fi irin, òkúta, bíríkì àti símẹ́ǹtì kọ́ ṣe lè rí.”
GSAM 374.3“Ohun èlò ilé-iṣẹ́ náà jẹ́ òde-òní jù lọ, péye jù lọ, mímọ́ jù lọ, rọrùn jù lọ àti lágbára jù lọ ní gbogbo ọ̀nà tí a lè rí; a sì gbà pé, bí ó ti dúró báyìí tí a ti parí, Ilé-ìtọ́jú Àìsàn Battle Creek pèsè àwọn ohun èlò àti ìrọ̀rùn fún àwọn aláìsàn tí ó dájú pé kò sí èyí tí ó tayọ wọn.”
GSAM 374.4“Ète àwọn alákóso ilé-iṣẹ́ náà ni láti kó gbogbo ọ̀nà tuntun àti ohun èlò fún ìtọ́jú àwọn aláìsàn tí a mọ̀ nínú ìṣègùn tó bójú mu jọ sí ibi kan, lábẹ́ àwọn ipò tó dára, kí wọ́n sì máa lo àwọn ọ̀nà wọ̀nyí pẹ̀lú ẹ̀rí-ọkàn rere àti òye.”
GSAM 374Ọ̀pọ̀ Ilé-ìtọ́jú Àìsàn Ni A Ó Ṣètò
GSAM 374.5Ìmọ́lẹ̀ tí a fi fún àwọn ènìyàn yìí ni pé Olúwa fẹ́ kí ilé-ìtọ́jú àìsàn púpọ̀ wà, tí wọ́n máa jẹ́ kékeré ní ìwọ̀n tí a sì pín káàkiri ayé, dípò ilé-iṣẹ́ ńlá díẹ̀. Inú wa dùn láti rí i pé a ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣí àwọn ilé-ìtọ́jú àìsàn kékeré ní oríṣiríṣi apá ayé, pàápàá jù lọ ní ọdún mẹ́wàá tó kọjá. Nínú Ìwé Ọdún Àpéjọ Gbogbogbo fún 1904, àtòjọ ohun tí ó ju àádọ́ta lọ nínú àwọn ilé-iṣẹ́ kékeré wọ̀nyí wà.
GSAM 375Àtòjọ Àwọn Ilé-ìtọ́jú Àìsàn
GSAM 375.1Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè jẹ́ ohun tó fani mọ́ra láti sọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó yọrí sí ìdásílẹ̀ wọn, nítorí àyè wa kéré, a ó ní ìtẹ́lọ́rùn pẹ̀lú àtòjọ àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n wà àti iye wọn ní orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan. A rí ní United States, 35; Great Britain, 3; Germany, 1; Switzerland, 1; Denmark, 1; Norway, 1; Sweden, 1; South Africa, 1; Australia, 2; New Zealand, 1; Erékùṣù Samoa, 1; Old Mexico, 1; India, 1; Japan, 1.
GSAM 375Àtòjọ Àwọn Yàrá Ìtọ́jú
GSAM 375.2Yàtọ̀ sí àwọn ilé-ìtọ́jú àìsàn wọ̀nyí, yàrá ìtọ́jú méjìlélógún wà, mẹ́tàdínlógún nínú wọn sì wà ní United States; ọ̀kan ní Jaffa, ọ̀kan ní Jerusalem, Palestine; ọ̀kan ní Guadalajara, Old Mexico; ọ̀kan ní Kimberley, South Africa; àti ọ̀kan ní Rockhampton, Australia. Yàtọ̀ sí wọ̀nyí, ilé-ìjẹun ewébẹ̀ mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n wà níbi tí ènìyàn ti lè rí oúnjẹ ìmótótọ́ tó ní ìlera, tí wọ́n sì tún lè gba ẹ̀kọ́ díẹ̀ tàbí púpọ̀ nípa ọ̀nà tó yẹ fún gbígbé ayé.
GSAM 375.3Àwọn ìṣirò wọ̀nyí nípa ìlọsíwájú àwọn ìlànà Àtúnṣe ìlera fi hàn bí Olúwa ṣe lè “ṣe iṣẹ́ ńlá nípasẹ̀ ọ̀nà yìí,” gẹ́gẹ́ bí a ti sọ tẹ́lẹ̀ nípasẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ní 1866; wọ́n sì tún fi hàn, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ tẹ́lẹ̀ ní 1863, bí “àwọn ìlànà àtúnṣe ìlera” ṣe lè kó ipa nínú “múra àwọn ènìyàn sílẹ̀ fún ìṣípò padà nígbà wíwá Olúwa.” Nítorí náà, kí àwọn ilé-iṣẹ́ ìlera wọ̀nyí lè pọ̀ sí ọgọ́rùn-ún ìgbà, kí wọ́n sì yára ṣe ohun tí a yàn àti tí a ṣe àgbékalẹ̀ wọn fún.
Notes
- 3 Johanu 2. ↩