Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 31
24 / 31

Orí 21 — Ọwọ́ Ìtọ́sọ́nà Nínú Iṣẹ́

John Norton Loughborough

GSAM 322.1“Èmi ó tọ́ ọ sọ́nà, èmi ó sì kọ́ ọ ní ọ̀nà tí ìwọ yóò máa rìn.”1

GSAM 322.2Ẹni tí ó fi Olúwa ṣe ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ máa ń rí àbójútó rẹ̀ nígbà gbogbo. Síbẹ̀, àwọn àkókò kan wà tí a ń mọ̀ àbójútó yìí dáadáa ju ti ìgbà mìíràn lọ, bí ìgbà tí ó bá gbà wá lọ́nà àrà ọ̀tọ̀ lọ́wọ́ ibi àti ewu tí a rí àti èyí tí a kò rí, àti tí ìpèsè rẹ̀ bá ṣí ọ̀nà sílẹ̀ ní tààràtà fún ìtànkálẹ̀ òtítọ́ rẹ̀. Àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí ni orí yìí ń sọ nípa rẹ̀.

GSAM 322Ìran wòlíì Àkọ́kọ́ ní Michigan

GSAM 322.3Ní oṣù karùn-ún, 1853, Alàgbà White àti aya rẹ̀ ṣèbẹ̀wò sí Michigan. Èyí ni ìgbà àkọ́kọ́ tí wọ́n dé apá ìwọ̀-oòrùn Buffalo, N.Y. Ní Ọjọ́ Ìsinmi ìkẹyìn oṣù karùn-ún, wọ́n wà ní Tyrone, níbẹ̀ ni a sì fi oríṣiríṣi ẹgbẹ́ àwọn Olùpa Ọjọ́ Ìsinmi mọ́ ní ìpínlẹ̀ náà hàn Mrs. White nínú ìran wòlíì, pẹ̀lú ìkìlọ̀ nípa àwọn agbára tí ó lè ṣiṣẹ́ lòdì sí wọn. Ní ọjọ́ 2 oṣù kẹfà, ní Jackson, ó kọ àwọn kan nínú ohun tí a ti fi hàn án sínú ojú ìwé ńlá mẹ́jọ. Ó fún mi ní ẹ̀dà ìran wòlíì náà tí a fi ikọ̀wé òjé kọ, pẹ̀lú àdéhùn pé èmi yóò fún un ní ẹ̀dà tí a kọ kedere pẹ̀lú ikọ̀wé àti tàdáwà.

GSAM 322Obìnrin Kan Tí Ó Sọ Pé Òun Jẹ́ Mímọ́

GSAM 322.4Lára àwọn ohun mìíràn tí a fi hàn án, a ṣàpèjúwe ọ̀ràn obìnrin kan tí ó ń gbìyànjú láti ti ara rẹ̀ bọ́ sí àárín àwọn ènìyàn wa. Ó sọ pé obìnrin yìí ń sọ pé òun jẹ́ mímọ́ gidigidi. Mrs. White kò tíì pàdé rẹ̀ rí, kò sì mọ ohunkóhun nípa rẹ̀ àyàfi èyí tí a fi hàn án nínú ìran wòlíì yìí. Kì í ṣe ọ̀nà tí obìnrin náà gbà ń ṣiṣẹ́ nìkan ló sọ, ṣùgbọ́n ó tún sọ pé nígbà tí a bá bá a wí, yóò ṣe ojú bí ẹni mímọ́, yóò sì wí pé, “Olúwa—mọ—ọkàn—mi.” Ó sọ pé obìnrin yìí ń bá ọ̀dọ́kùnrin kan rìn káàkiri ilẹ̀ náà, nígbà tí ọkọ rẹ̀, tí í ṣe àgbàlagbà, wà nílé tí ó ń ṣiṣẹ́ láti pèsè fún wọn nínú ọ̀nà búburú wọn. Mrs. White sọ pé Olúwa ti fi hàn án pé “láìka gbogbo bí obìnrin náà ṣe ń fi ara rẹ̀ hàn bí ẹni mímọ́ sí, òun àti ọ̀dọ́kùnrin náà jẹ̀bi rírú òfin keje.” Pẹ̀lú àpèjúwe ọ̀ràn yìí tí a kọ sínú ìwé nínú àpò mi, mo fi ìdààmú ọkàn díẹ̀ dúró láti rí bí ọ̀ràn náà yóò ṣe rí.

GSAM 323Ìpàdé ní Vergennes, Michigan

GSAM 323.1A ṣe àwọn ìpàdé ní Jackson, Battle Creek, Bedford àti Hastings, lẹ́yìn náà a sì dé Vergennes, ní àgbègbè Kent, tí ó wá hàn pé ibẹ̀ ni obìnrin náà ń gbé. A dé ibi tí a ó ti sùn ní alẹ́ ní ọjọ́ 11 oṣù kẹfà, ní ìgbà díẹ̀ ṣáájú Ọjọ́ Ìsinmi. Ilé Alàgbà White kan, tí ó ti jẹ́ òjíṣẹ́ nínú Ẹgbẹ́ Ìjọ Kristẹni tẹ́lẹ̀, ni a wọ̀ sí. Nítorí pé ilẹ̀ tí àwọn ènìyàn ṣẹ̀ṣẹ̀ tẹ̀ dó sí ni, a ti pèsè ilé àbà ńlá kan tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ́, ní ibùsọ̀ máìlì mẹ́ta síwájú sí i, fún àwọn ìpàdé wa; a sì wá rí i pé obìnrin tí a rí nínú ìran wòlíì náà ń gbé ní ibùsọ̀ máìlì méjì síwájú ibi ìpàdé náà.

GSAM 323Ẹ̀rí ìmọ̀ràn sí Ẹlẹ́sìn Aláṣejù

GSAM 323.2Ní ọjọ́ 12 oṣù kẹfà, ní aago 10:30 òwúrọ̀, a péjọ sínú àbà náà fún ìpàdé. Mrs. White jókòó ní ẹ̀gbẹ́ òsì pèpéle, èmi jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀, Alàgbà Cornell lẹ́gbẹ̀ẹ́ mi, Alàgbà White sì wà ní apá ọ̀tún pèpéle tí ó ń sọ̀rọ̀. Lẹ́yìn tí ó ti sọ̀rọ̀ fún bí ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, àgbàlagbà ọkùnrin kan àti ọ̀dọ́kùnrin kan jọ wọlé, wọ́n sì jókòó sí ìjókòó iwájú lẹ́gbẹ̀ẹ́ pèpéle. Obìnrin kan tí ó ga, tí ó tẹ́ẹ́rẹ́, tí àwọ̀ rẹ̀ dúdú, bá wọn wá; ó sì jókòó nítòsí ilẹ̀kùn. Lẹ́yìn ọ̀rọ̀ kúkúrú kan láti ẹnu Alàgbà White, Mrs. White dìde, ó sì bẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ rẹ̀ nípa bí àwọn òjíṣẹ́ ṣe gbọ́dọ̀ ṣọ́ra kí wọ́n má bàa ba iṣẹ́ tí a fi lé wọn lọ́wọ́ jẹ́, ó sì lo ẹsẹ Ìwé Mímọ́ náà pé, “Ẹ mọ́, ẹ̀yin tí ń ru ohun èlò Olúwa.” Ó sọ pé kì í ṣe ètò Ọlọ́run láti pe obìnrin kan láti máa bá ọkùnrin mìíràn yàtọ̀ sí ọkọ rẹ̀ rìn káàkiri ilẹ̀ náà. Níkẹyìn, ó sọ ní gbangba pé,

GSAM 323.2“Obìnrin yẹn tí ó jókòó nítòsí ilẹ̀kùn ní ìgbà díẹ̀ sẹ́yìn sọ pé Ọlọ́run ti pe òun láti wàásù. Ó ń bá ọ̀dọ́kùnrin yìí tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ jókòó ní iwájú tábìlì rìn káàkiri, nígbà tí àgbàlagbà yìí, ọkọ rẹ̀—kí Ọlọ́run ṣàánú rẹ̀!—ń ṣiṣẹ́ takuntakun nílé láti rí owó tí wọ́n ń lò láti máa bá ẹ̀ṣẹ̀ wọn lọ. Ó ń sọ pé òun jẹ́ mímọ́ gan-an—pé a ti sọ òun di mímọ́—ṣùgbọ́n pẹ̀lú gbogbo bí ó ṣe ń fi ara rẹ̀ hàn bí ẹni mímọ́, Ọlọ́run ti fi hàn mí pé òun àti ọ̀dọ́kùnrin yìí jẹ̀bi rírú òfin keje.”

GSAM 324.1Gbogbo àwọn tí ó wà níbẹ̀ mọ̀ pé Mrs. White kò tíì rí àwọn ènìyàn wọ̀nyí rí títí wọ́n fi wọ inú àbà náà. Bí ó ṣe tọ́ka sí wọn, tí ó sì ṣàlàyé ìwà wọn lọ́nà tí ó gbà ṣe é, ní ipa lórí èrò àwọn tí ó wà níbẹ̀, ó sì mú ìgbẹ́kẹ̀lé wọn pọ̀ sí i, ó sì fìdí ìgbàgbọ́ wọn nínú àwọn ìran wòlíì múlẹ̀.

GSAM 324A Sọ Àwọn Ọ̀rọ̀ Náà Bí A Ti Sọ Tẹ́lẹ̀

GSAM 324.2Bí Mrs. White ṣe ń sọ ẹ̀rí ìmọ̀ràn rẹ̀, àwọn ènìyàn ń fi ìtara wo Ìyáàfin Alcott, obìnrin tí a ń bá wí náà, láti rí bí ó ṣe gba ohun tí a sọ, àti ohun tí yóò ṣe tí yóò sì sọ. Bí kò bá jẹ̀bi ẹ̀sùn tí a fi kàn án, ohun tí a ó retí lọ́wọ́ rẹ̀ ni pé kí ó dìde kí ó sì sẹ́ gbogbo rẹ̀. Bí ó bá jẹ̀bi, tí ìwà rẹ̀ sì bàjẹ́ púpọ̀, ó tún lè sẹ́ gbogbo rẹ̀, bí ó tilẹ̀ mọ̀ pé òótọ́ ni. Dípò èyí, ohun tí ẹ̀rí ìmọ̀ràn náà sọ pé yóò ṣe nígbà tí a bá bá a wí gan-an ló ṣe. Ó dìde díẹ̀díẹ̀, nígbà tí gbogbo ojú wà lára rẹ̀, ó ṣe ojú bí ẹni mímọ́, ó sì sọ díẹ̀díẹ̀ pé, “Olúwa—mọ—ọkàn—mi,” ó sì jókòó láìsọ ọ̀rọ̀ mìíràn. Ohun tí ẹ̀rí ìmọ̀ràn náà sọ pé yóò sọ gan-an ló sọ, ó sì sọ ọ́ ní ọ̀nà kan náà.

GSAM 325A Jẹ́wọ́ Ẹ̀bi

GSAM 325.1Lóòótọ́, Ọlọ́run mọ ọkàn wọn, àwọn fúnra wọn sì mọ̀ pé àwọn jẹ̀bi ẹ̀sùn náà; nítorí lẹ́yìn náà, ọ̀dọ́kùnrin náà sọ fún Ọ̀gbẹ́ni Gardner, tí ó ń gbé ní ibẹ̀ kan náà, tí ó sì bi í léèrè fínnífínní nípa ọ̀ràn náà pé, “Ọ̀gbẹ́ni Gardner, ohun tí Mrs. White sọ nípa wa jẹ́ òtítọ́ pátápátá;” obìnrin náà sì tún jẹ́wọ́ pé ohun tí a fi hàn nípa òun àti ọ̀dọ́kùnrin náà jẹ́ òtítọ́, lẹ́yìn tí ó ti sọ fún Ìyáàfin Wilson ní Greenville, ní 1862, pé òun “kò ní gbójúgbóyà láti sọ ọ̀rọ̀ kan lòdì sí Arábìnrin White, kí a má bàa rí òun bí ẹni tí ń bá Ọlọ́run jà.”

GSAM 325Ẹgbẹ́ Ońṣẹ́ Náà

GSAM 325.2Ní ìgbà ìrẹ̀dànù ewé ọdún 1853, àwọn díẹ̀ tí inú wọn kò dùn ní Michigan para pọ̀, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í tẹ ìwé ìròyìn kan jáde tí a ń pè ní Ońṣẹ́ Òtítọ́. Ó dà bí ẹni pé iṣẹ́ ìwé ìròyìn yìí àti àwọn tí ó ń darí rẹ̀ ni láti wó lulẹ̀ àti láti ba orúkọ jẹ́ dípò kí wọ́n gbé ró. Ọ̀pọ̀ irọ́ ni wọ́n kọ sínú àwọn ojú ìwé rẹ̀, tí ó ń dà wá láàmú nínú iṣẹ́ wa fún ìhìn náà; bí ó sì ṣe jẹ́ ìgbà àkọ́kọ́ tí a ń dojú kọ irú ìkọlù gbangba bẹ́ẹ̀, a rò pé ojúṣe wa ni láti fi hàn pé àwọn ọ̀rọ̀ ìbanijẹ́ wọn jẹ́ irọ́. Ṣíṣe èyí gba àkókò tí a bá ti lò láti mú òtítọ́ tí a fi lé wa lọ́wọ́ tẹ̀síwájú, ó sì bá ète Sátánì mu dáadáa, ẹni tí ó dájú pé òun ló ru àtakò yìí sókè. Bí ọ̀ràn ṣe ń lọ nìyí títí di ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ 20 oṣù kẹfà, 1855, nígbà tí Alàgbà White àti aya rẹ̀, Alàgbà Cottrell àti èmi ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ìpàdé kan ní Oswego, N.Y. Ẹnì kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Lillis ti dá wa láàmú nínú ìpàdé wa; ó wọlé, ó sì pín àwọn ìwé ìbanijẹ́ wọ̀nyẹn fún àwọn ènìyàn. Ìbéèrè nípa ohun tí ojúṣe wa jẹ́ nínú ọ̀ràn yìí tún dìde. Gbogbo ìsapá tí a ti ṣe tẹ́lẹ̀ láti dá irọ́ wọn lóhùn ti kàn mú kí wọ́n dá irọ́ púpọ̀ sí i ni.

GSAM 325Ìmọ̀ràn àti Àsọtẹ́lẹ̀

GSAM 325.3Ní ìpàdé àdúrà kan tí a ṣe ní ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ náà ní ilé John Place, ní ìlú Oswego, a fún Mrs. White ní ìran wòlíì kan, nínú èyí tí a fi hàn án pé bí a bá tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ wa, tí a ń wàásù òtítọ́ láìka irú àwọn ènìyàn bí “ẹgbẹ́ Ońṣẹ́” sí, wọn yóò bẹ̀rẹ̀ sí í bá ara wọn jà, ìwé ìròyìn wọn yóò sì dáwọ́ dúró; nígbà tí èyí bá sì ṣẹlẹ̀, a ó rí i pé iye wa ti di ìlọ́po méjì. Bí a ṣe gbàgbọ́ pé ọ̀dọ̀ Olúwa ni ẹ̀rí ìmọ̀ràn yìí ti wá, a bẹ̀rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí í ṣe gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ.

GSAM 326Ìwópalẹ̀ Ẹgbẹ́ Ońṣẹ́ àti Ìwé Ìròyìn Rẹ̀

GSAM 326.1Iṣẹ́ òtítọ́ tẹ̀síwájú kíákíá, nígbà tí ìṣòro wá sáàárín àwọn “ẹgbẹ́ Ońṣẹ́” fúnra wọn. Láàárín àkókò kúkúrú, ẹgbẹ́ náà fọ́nká, ọ̀pọ̀ àwọn aṣáájú wọn sì ti fi Ọjọ́ Ìsinmi sílẹ̀. Láìpẹ́, ìwé ìròyìn wọn dáwọ́ dúró nítorí àìsí ìrànlọ́wọ́; ẹni tí ó ti ṣe olóòtú rẹ̀ fún àkókò kan sì yíjú sí kíkọ́ni ní ilé-ẹ̀kọ́. Ṣùgbọ́n bí kò ṣe tíì kọ́ láti darí ara rẹ̀ lákọ̀ọ́kọ́, kò lè darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ rárá. Nígbà tí ó ń gbìyànjú láti bá ọ̀kan nínú àwọn ọmọkùnrin ilé-ẹ̀kọ́ rẹ̀ wí, ó fa ìbọn kékeré aláyípo kan yọ, tí ó sì tẹ̀; ìbọn náà dún kán-án, ṣùgbọ́n kò yinbọn. Láti sá fún àwọn ènìyàn tí ó fẹ́ pa á láìsí ìdájọ́, ó pọn dandan fún un láti sá ní òru lọ sí Kánádà.

GSAM 326Àbájáde Fún Iṣẹ́ Adventi

GSAM 326.2Ní àkókò yìí, ìṣọ̀kan àti ìfọkànsọ̀kan tó pọ̀ ju ti ìgbàkigbà rí lọ wà láàárín àwọn ènìyàn wa; bí a sì ṣe ń sapá láti mú ìhìn náà dé àwọn ibòmíràn, ọ̀nà ń ṣí sílẹ̀ ní gbogbo ẹ̀gbẹ́.

GSAM 326.3Nínú nọ́ńbà 10, ìdìpọ̀ 11, ti Àyẹ̀wò àti Ìkéde, ọjọ́ 14 oṣù kìíní, 1858, olóòtú náà sọ nípa àbájáde iṣẹ́ àwọn Ońṣẹ́ pé: “Ní àkókò tí àwọn kan ya ara wọn sọ́tọ̀, nígbà tí wọ́n gbìyànjú láti wó Àyẹ̀wò àti Ìkéde lulẹ̀, iye ohun ìní ìjọ́ tí ó wà ní ọ́fíìsì jẹ́ $700 péré. Láti ìgbà náà, ó ti pọ̀ sí $5,000. Nígbà náà, nǹkan bí ẹgbẹ̀rún kan ènìyàn ló ń san owó láti máa gba ìwé náà, ní báyìí ẹgbẹ̀rún méjì ni wọ́n, yàtọ̀ sí iye ènìyàn tí ó pọ̀ tí a ń fi ìwé náà ránṣẹ́ sí ‘lọ́fẹ̀ẹ́.’”

GSAM 326.4Bí a ti dé àkókò náà (1858) tí “ẹgbẹ́ Ońṣẹ́” pín tí wọ́n sì fọ́nká, tí Ońṣẹ́ sì dáwọ́ dúró, àwọn iye tí a mẹ́nu kàn lókè ní ìtumọ̀ pàtàkì. Bí iye àwọn tí ń san owó láti gba Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti di ìlọ́po méjì gan-an, bẹ́ẹ̀ ni iye àwọn onígbàgbọ́ ti ju ìlọ́po méjì lọ. Báyìí ni àsọtẹ́lẹ̀ tí a sọ nípasẹ̀ Mrs. White ní oṣù kẹfà, 1855, ṣe ṣẹ.

GSAM 327Àbá Àkọ́kọ́ Nípa Àwọn Ìpàdé àgọ́

GSAM 327.1Àṣà wa ní ìbẹ̀rẹ̀ ìhìn náà ni láti máa ṣe ìpàdé ní àwọn ilé-ẹ̀kọ́ nígbà tí a kò bá rí ibi tí ó sàn ju bẹ́ẹ̀ lọ. Ní àkókò kan, nínú ilé irú èyí, ogunlọ́gọ̀ ènìyàn péjọ tó bẹ́ẹ̀ tí ilé-ẹ̀kọ́ méjì tí ó tóbi tó o kò fi lè gbà wọ́n. Kí gbogbo wọn lè gbọ́, olùsọ̀rọ̀ dúró ní fèrèsé tí a ṣí sílẹ̀, ó sì ń bá àwọn tí ó wà nínú ilé sọ̀rọ̀ àti ọ̀pọ̀ àwọn olùgbọ́ tí iye wọn pọ̀ ju àwọn tí ó wà nínú ilé lọ, tí wọ́n jókòó nínú àwọn kẹ̀kẹ́ ẹṣin wọn àti lórí koríko. Rírí ìpéjọpọ̀ ńlá yìí ni ó mú kí a bẹ̀rẹ̀ sí í gbèrò ṣíṣe àwọn ìpàdé àgọ́.

GSAM 327Ìpàdé àgọ́ Àkọ́kọ́ ní Battle Creek, Michigan

GSAM 327.2Nítorí náà, ní ọjọ́ 22 oṣù karùn-ún, 1854, Alàgbà James White àti àwọn mìíràn tí wọ́n jókòó ní ìgbìmọ̀ pinnu pé lílo àgọ́ fún ìpàdé yóò jẹ́ ètò tí a lè ṣe. Ní àkókò náà, a kì í sábà lo àgọ́ ńlá fún ohun mìíràn ju eré àṣerégèé, àfihàn àwọn ẹranko àti onírúurú eré àfihàn lọ. Michigan ni ìpínlẹ̀ àkọ́kọ́ tí Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje ti gbìyànjú irú ọ̀nà iṣẹ́ yìí. Ìpàdé àgọ́ àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní Battle Creek, ní ọjọ́ 10 oṣù kẹfà, 1854. Ní àkókò yìí, ọ̀nà ṣíṣe ìpàdé ní àsìkò ẹ̀ẹ̀rùn yìí ti gbòòrò gidigidi.

GSAM 327Àbá Nípa Àwọn Ìpàdé ibùdó

GSAM 327.3Ní ọdún 1868, a tún gbé ìgbésẹ̀ mìíràn láti mú iṣẹ́ náà lọ síwájú. A fara balẹ̀ ronú bóyá ó yẹ kí a máa ṣe àwọn ìpàdé ibùdó, a sì pinnu pé èyí yóò jẹ́ ọ̀nà tí ó dára gan-an láti rí ààyè fún àwọn ènìyàn wa nígbà tí wọ́n bá péjọ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún àwọn ìpàdé gbogbogbo. Bí àgọ́ ńlá kan bá wà fún ìsìn gbogbo ènìyàn, tí àwọn àgọ́ kéékèèké sì wà fún àwọn ìdílé, àwọn ènìyàn yóò lè gbé ní ìrọ̀rùn, a ó sì lè lo ọjọ́ mélòó kan lọ́nà tí ó ṣàǹfààní nínú ìgbìmọ̀ àti ìjọsìn.

GSAM 328Ìpàdé ibùdó Àkọ́kọ́ ní Wright, Michigan

GSAM 328.1A ṣe ìpàdé ibùdó àkọ́kọ́ ní Wright, Michigan, ní ọjọ́ 1-7 oṣù kẹsàn-án, 1868. Àwọn ìpéjọpọ̀ gbogbogbo pàtàkì wọ̀nyí ti àwọn ènìyàn wa ti gbòòrò tó bẹ́ẹ̀ tí a fi ń ṣe àwọn ìpàdé ibùdó tí ó ju àádọ́ta lọ lọ́dọọdún ní onírúurú agbègbè iṣẹ́ náà. Kì í ṣe ní Amẹ́ríkà nìkan ni a ti ń ṣe àwọn ìpàdé ibùdó wọ̀nyí, ṣùgbọ́n ní Yúróòpù, Australia, New Zealand àti Gúúsù Áfíríkà pẹ̀lú.

GSAM 328.2Ìpéjọpọ̀ irú èyí tí ó tóbi jù lọ tí àwọn ènìyàn wa ti ṣe rí ni ti ọdún 1893, ní Lansing, Michigan. Nínú ìpéjọpọ̀ ńlá yẹn, ènìyàn 3,400 ń gbé nínú àgọ́ ìdílé tí ó ju 500 lọ. A lo aṣọ àgọ́ tí ó ju 150,000 yaadi lọ láti ṣe onírúurú àgọ́ tí ó wà ní ibùdó náà.

GSAM 328Ìgbàlà Kúrò Nínú Jàǹbá Ọkọ̀ Ojú Irin

GSAM 328.3Ní ọjọ́ kejì lẹ́yìn tí a pinnu láti ra àgọ́ àkọ́kọ́ wa tí ó wọn ẹsẹ̀ 60 (ọjọ́ 23 oṣù karùn-ún, 1854), Alàgbà White àti aya rẹ̀, tí wọ́n wà ní Jackson, Michigan nígbà náà, fẹ́ bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò wọn lọ sí Wisconsin, níbi tí wọn yóò ti ṣiṣẹ́ fún àkókò kan. A lo ọ̀sán ní ilé D. R. Palmer, tí kò jìnnà sí ibùdó ọkọ̀ ojú irin. Lọ́pọ̀ ìgbà ní ọ̀sán náà, Alàgbà White sọ pé, “Ọkàn mi kò balẹ̀ nípa bíbẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò yìí; ṣùgbọ́n, Ellen, a ti ní ìpinnu láti lọ ṣiṣẹ́ níbẹ̀, a sì gbọ́dọ̀ lọ. Bí kò bá ṣe pé a ti pinnu àkókò kan sílẹ̀, èmi kì bá tí lọ ní alẹ́ òní.”

GSAM 328.4Bí alẹ́ ṣe ń wọlé, tí àkókò tí ọkọ̀ ojú irin yóò dé sì ń sún mọ́lé, a gbàdúrà fún ìgbà díẹ̀. Ó dà bí ẹni pé a darí gbogbo wa láti gbàdúrà fún ààbò Alàgbà White àti aya rẹ̀ nínú ìrìnàjò yìí. Bí a ṣe dìde, Alàgbà White fi ìgbàgbọ́ rẹ̀ hàn pé Olúwa yóò tọ́jú wọn, yóò sì pa wọ́n mọ́.

GSAM 328.5Ní aago mẹ́jọ alẹ́, mo bá wọn lọ sí ọkọ̀ ojú irin láti ràn wọ́n lọ́wọ́ láti rí ibi ìjókòó àti láti to àwọn ẹrù wọn sí àyè. A wọ ọ̀kan nínú àwọn ọkọ̀ akérò tí àwọn ìjókòó rẹ̀ ní ẹ̀yìn gíga, tí a ń pè ní “ọkọ̀ ìsùn” nígbà náà. Mrs. White sọ pé, “James, èmi kò lè dúró sínú ọkọ̀ yìí, mo gbọ́dọ̀ jáde kúrò níbí.” Mo ràn wọ́n lọ́wọ́ láti rí ìjókòó ní àárín ọkọ̀ tí ó kàn. Mrs. White jókòó, ó sì gbé àwọn ẹrù rẹ̀ sí orí itan rẹ̀, ṣùgbọ́n ó sọ pé, “Ọkàn mi kò balẹ̀ nínú ọkọ̀ ojú irin yìí.” Agogo dún, mo sì kánjú kí wọn pé “Ó dìgbà,” láìpẹ́ mo sì lọ sí ilé Cyrenius Smith láti sùn ní alẹ́.

GSAM 329.1Ní nǹkan bí aago mẹ́wàá alẹ́, ẹnu ya gbogbo wa gidigidi láti gbọ́ bí Alàgbà White, tí a rò pé ó ti lọ jìnnà lójú ọ̀nà sí Chicago, ṣe ń kan ilẹ̀kùn pé kí a ṣí fún un. Ó sọ pé ọkọ̀ ojú irin náà ti kúrò lórí irin ní ibùsọ̀ máìlì mẹ́ta ní ìwọ̀-oòrùn Jackson; pé èyí tí ó pọ̀ jù nínú ọkọ̀ náà, pẹ̀lú ẹ̀rọ rẹ̀, ti fọ́ pátápátá; ṣùgbọ́n bí àwọn ènìyàn mélòó kan tilẹ̀ kú, òun àti Mrs. White là á já láìfarapa. Láìpẹ́, ó rí ẹṣin àti kẹ̀kẹ́ ẹṣin gbà, ó sì bá Abram Dodge lọ mú Mrs. White wá. Alàgbà náà ti gbé e ní apá rẹ̀ lọ ní ọ̀nà díẹ̀, kọjá ilẹ̀ tútù ẹlẹ́rẹ̀ àti odò kékeré kan, dé ibi ààbò, jìnnà sí ibi jàǹbá náà.

GSAM 329.2Ní kùtùkùtù òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, mo bá Ọ̀gbẹ́ni Dodge lọ wo àwókù ọkọ̀ náà. Níbi tí ojú ọ̀nà ti kọjá ojú irin ní ìgùn tí ó tẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́, akọ màlúù kan ti dùbúlẹ̀ sinmi lórí irin gan-an. Ẹ̀rọ ọkọ̀ náà kò ní irin tí ń ti màlúù kúrò lójú ọ̀nà níwájú rẹ̀, nítorí náà, nígbà tí ó kọlu ẹranko náà, ó já kúrò lórí irin sí apá òsì. Ní ìkọlù àkọ́kọ́ tí ẹ̀rọ náà fi lu ilẹ̀, ọkọ̀ ẹrù tí àpótí ìwé Alàgbà White wà nínú rẹ̀ fò kúrò lórí irin pátápátá, kò sì bàjẹ́; ní àkókò kan náà, ọkọ̀ akérò tí ó wà lẹ́yìn gbogbo ọkọ̀ ojú irin náà tú kúrò lára àwọn yòókù láìsí ìrànlọ́wọ́ ènìyàn, ó sì dúró jẹ́ẹ́ lórí irin. Ẹ̀rọ náà àti ọkọ̀ ìpèsè rẹ̀ sáré lórí ilẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ irin fún nǹkan bí ọ̀pá mẹ́fà tàbí mẹ́jọ, nígbà náà ni ẹ̀rọ náà kọlu kùkùté igi óákù kan tí ìbú rẹ̀ láti ẹ̀gbẹ́ kan dé òmíràn tó ẹsẹ̀ mẹ́ta. Agbára tí ọkọ̀ náà fi ń lọ pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ẹ̀rọ náà fi dojú délẹ̀, tí ẹ̀yìn ọkọ̀ ìpèsè rẹ̀ sì yí padà kọjá sórí irin. Ọ̀pọ̀ jù lọ nínú àwọn ọkọ̀ náà, tí wọ́n ń bọ̀ pẹ̀lú gbogbo agbára, kọlu àwókù ẹ̀rọ náà, èyí sì fa ìkọlù kejì. Ọkọ̀ àkọ́kọ́ tí ó kọlu ẹ̀rọ náà jẹ́ ọkọ̀ tí a fi ń kó ẹrù ránṣẹ́ kíákíá, ó sì fọ́ sí wẹ́wẹ́ bí igi ìdáná. Òun àti ohun gbogbo tí ó wà nínú rẹ̀ di òkìtì àwókù lórí àti ní àyíká ọkọ̀ ìpèsè náà. Èyí tí ó kàn jẹ́ ọkọ̀ akérò ipò kejì, tí ó ní èrò méjìdínlógún nínú rẹ̀; ọ̀kan nínú wọn kú, gbogbo àwọn yòókù sì farapa, díẹ̀ tàbí púpọ̀. Ọkọ̀ ìsùn ya ọkọ̀ yìí sí méjì bí ó ṣe gún un kọjá. Apá iwájú ọkọ̀ ìsùn náà fọ́ sí wẹ́wẹ́, ìjókòó tí ọkàn Mrs. White kò balẹ̀ láti dúró sí sì fọ́ pátápátá.

GSAM 330Ẹ̀rí Pé Ọlọ́run Gbà Wọ́n Lọ́wọ́ Ewu

GSAM 330.1Bí a ṣe wo àwókù náà, tí a sì wo ọkọ̀ tí Alàgbà White àti aya rẹ̀ wà nínú rẹ̀ ní àkókò jàǹbá náà, tí ó dúró jẹ́ẹ́ fúnra rẹ̀ ní ọ̀nà bí ọ̀pá mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sí àwókù náà, a ní ìmọ̀lára láti sọ nínú ọkàn wa pé Ọlọ́run gbọ́ àdúrà, ta ni sì mọ̀ bóyá ó rán áńgẹ́lì rẹ̀ láti tú ọkọ̀ yẹn kúrò, kí àwọn ìránṣẹ́ rẹ̀ lè là á já láìfarapa? Èrò yìí túbọ̀ wọ ọkàn wa nígbà tí ẹni tí ń darí bírékì ọkọ̀ sọ pé òun kọ́ ni ó tú u, àti pé kò sí ẹni tí ó wà lórí pèpéle ọkọ̀ nígbà tí èyí ṣẹlẹ̀, àti pé bí a ṣe ṣe é jẹ́ ohun ìjìnlẹ̀ fún òun àti fún gbogbo àwọn òṣìṣẹ́ ọkọ̀ ojú irin náà. Ohun tí ó sì tún jẹ́ ohun ìjìnlẹ̀ jù bẹ́ẹ̀ lọ fún wọn ni pé irin ìsopọ̀ àti èèkàn rẹ̀ kò fọ́, èèkàn náà pẹ̀lú ẹ̀wọ̀n rẹ̀ sì dùbúlẹ̀ lórí pèpéle ọkọ̀ tí ó bàjẹ́ náà bí ẹni pé ọwọ́ tí ó ṣọ́ra ló gbé e síbẹ̀.

GSAM 330.2Nígbà tí ó fi di ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ 24, a ti kó àwókù kúrò lójú irin débi tí àwọn ọkọ̀ ojú irin fi ń rìn gẹ́gẹ́ bí ti tẹ́lẹ̀, Alàgbà White àti Mrs. White sì tún wọ ọkọ̀, wọ́n sì dé ibi tí wọ́n ti ní ìpinnu iṣẹ́ ní Wisconsin láìséwu.

GSAM 330A Bá Àwọn Alátakò Wí

GSAM 330.3Kì í ṣe ohun gbogbo ni ó “rọrùn” fún Ísírẹ́lì ìgbàanì. Wọ́n ní àwọn ọ̀tá lóde tí ó ń wá ọ̀nà láti dí ìlọsíwájú wọn lọ́wọ́ ní gbogbo ìgbésẹ̀. “Ọ̀pọ̀ ènìyàn àdàlù” àti àwọn tí kò ya ara wọn sí mímọ́ nínú ibùdó jẹ́ ohun èlò tí ó múra tán fún Sátánì, tí ó fi ń gbìyànjú láti ru àìtẹ́lọ́rùn, ìjà, kíkùn àti ìṣọ̀tẹ̀ sókè. Bí ọwọ́ Ọlọ́run tí ń mú àṣeyọrí wá ṣe wà pẹ̀lú àwọn tí ó gbẹ́kẹ̀ lé e, tí ìṣẹ́gun sì ń tẹ̀ lé ìsapá wọn, jẹ́ ẹ̀rí pé àwọn ènìyàn yìí ti rí ojú rere rẹ̀—pé ọwọ́ Olúwa ló ń darí wọn.

GSAM 331.1Bẹ́ẹ̀ náà ni ó rí ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ìlọsíwájú ìhìn áńgẹ́lì kẹta; kì í ṣe nítorí pé àwọn òtítọ́ tí a fi síwájú àwọn ènìyàn bá ọkàn ẹ̀dá mu ni ó ṣe tẹ̀síwájú. Ní òdìkejì, òtítọ́ tí ó jẹ́ àárín gbùngbùn ìhìn náà—Ọjọ́ Ìsinmi Olúwa—lòdì sí ìfẹ́ ìmọtara-ẹni-nìkan àti èrè ayé, ó ń ya àwọn tí ó ṣègbọràn sí i sọ́tọ̀ kúrò nínú òwò ayé fún ọjọ́ méjì lọ́sẹ̀. Iṣẹ́ òtítọ́ òní ti ní àwọn ọ̀tá lóde, tí wọ́n pinnu tí wọ́n sì ń tẹra mọ́ ìsapá wọn láti wó iṣẹ́ náà lulẹ̀. A lè sọ nípa wọn, ní ọ̀rọ̀ olórin Sáàmù pé, “Bí kì í bá ṣe Olúwa tí ó wà ní ìhà tiwa, kí Ísírẹ́lì wí nísinsìnyí; bí kì í bá ṣe Olúwa tí ó wà ní ìhà tiwa, nígbà tí àwọn ènìyàn dìde sí wa; nígbà náà ni wọn ìbá gbé wa mì láààyè, nígbà tí ìbínú wọn ru sí wa.”2

GSAM 331.2Àwọn ẹni tí ó ní ìmọtara-ẹni-nìkan tí wọn kò sì ní ìtẹ́lọ́rùn ti dìde láàárín wa láti ìgbà dé ìgbà, tí wọ́n ń sọ àwọn ohun ńlá tí a ó ṣe nígbà tí ète wọn bá ṣẹ; ṣùgbọ́n bí ìmọ́lẹ̀ àdììtú tí a máa ń rí lórí ilẹ̀ ẹlẹ́rẹ̀, ìmọ́lẹ̀ wọn ti kú tipẹ́tipẹ́. Láàárín àkókò náà, iṣẹ́ òtítọ́ òní ti ń tẹ̀síwájú dájú, díẹ̀díẹ̀ káàkiri ayé, tí ó ń túbọ̀ fìdí múlẹ̀, tí ó sì ń lágbára sí i pẹ̀lú gbogbo ìgbésẹ̀ ìlọsíwájú.

GSAM 331Àwọn Alàgbà Stephenson àti Hall

GSAM 331.3Ní ìgbà ooru ọdún 1855, Àwọn Alàgbà Stephenson àti Hall gbìyànjú láti dá ìṣọ̀tẹ̀ sílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Wisconsin. Àwọn arákùnrin olórí mọ̀ dáadáa pé wọ́n fẹ́ dán gbogbo àwọn kókó mìíràn nínú ìgbàgbọ́ wa wò pẹ̀lú ẹ̀kọ́ wọn ti “Àkókò Tí ń Bọ̀”, wọ́n sì ń fẹ́ gidigidi kí a kọ́ àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje nípa àkókò ìdánwò lẹ́yìn Wíwá Kejì Kristi.

GSAM 331Àsọtẹ́lẹ̀ Nípa Wọn

GSAM 331.4Ní Oṣù kọkànlá 20, 1855, a fi ìran wòlíì kan hàn Mrs. White nípa ipa-ọ̀nà wọn, pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ nípa bí yóò ṣe parí, nínú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí: “Ṣé o rò, ènìyàn aláìlera, pé o lè dá iṣẹ́ Ọlọ́run dúró? Ènìyàn aláìlera, ìfọwọ́ kan ṣoṣo láti inú ìka Rẹ̀ lè mú kí o ṣubú lulẹ̀. Yóò jẹ́ kí o wà fún ìgbà díẹ̀ péré.”

GSAM 332.1Àwọn alatako wa ti sọ pé ìran yìí kéde pé àwọn ọkùnrin wọ̀nyí yóò kú láìpẹ́, àti pé, nítorí wọ́n wà láàyè fún ọ̀pọ̀ ọdún, ìran náà kò ṣẹ. Kò sí ohun kankan nínú ìran náà nípa ikú wọn. A fi wọ́n hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọkùnrin tí ń wá bí wọ́n ṣe lè dá iṣẹ́ Ìhìn áńgẹ́lì kẹta dúró. Bí a tilẹ̀ fi hàn wọ́n pé ó rọrùn fún Ọlọ́run láti dá wọn dúró, a tún fi kún un pé, “Yóò jẹ́ kí o wà fún ìgbà díẹ̀ péré.” Kí ni wọ́n ṣe?—Dípò kí ogun wọn yọrí sí ìṣẹ́gun gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti retí, ó dàbí ẹni pé a fi wọ́n sílẹ̀ láti wá ọ̀nà wọn nínú òkùnkùn. Lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ díẹ̀, wọ́n kọ Ọjọ́ Ìsinmi sílẹ̀ pátápátá, wọ́n sì yí padà láti tako rẹ̀. Wọ́n ti retí láti dá ẹgbẹ́ “Àkókò Tí ń Bọ̀” sílẹ̀, pẹ̀lú ara wọn gẹ́gẹ́ bí aṣáájú. Dípò kí èyí yọrí sí ìṣẹ́gun, nípa kíkọ Ọjọ́ Ìsinmi sílẹ̀ wọ́n pàdánù ìmú wọn lórí àwọn ènìyàn wa pátápátá. Báyìí, nípasẹ̀ ipa-ọ̀nà tiwọn, wọ́n ṣẹ́gun ète tí wọ́n kọ́kọ́ fẹ́ ṣe. Àwọn ènìyàn wa sọ pé, “Ní tòótọ́, Ọlọ́run ‘jẹ́ kí wọ́n wà fún ìgbà díẹ̀ péré.’”

GSAM 332Ìparí Ìgbésí-ayé Ìbànújẹ́

GSAM 332.2Nípa ohun tí ó ṣẹlẹ̀ sí àwọn ọkùnrin méjèèjì wọ̀nyí, ó yẹ kí a sọ díẹ̀ nípa àyànmọ́ ìbànújẹ́ wọn, gẹ́gẹ́ bí àwọn arákùnrin tiwọn fúnra wọn, àwọn onígbàgbọ́ “Àkókò Tí ń Bọ̀” tí wọ́n bá wọn ṣiṣẹ́ lẹ́yìn tí wọ́n fi Ọjọ́ Ìsinmi sílẹ̀, ṣe sọ. Ní ọdún 37 sẹ́yìn, Ọ̀gbẹ́ni Hall di aláìlera ọpọlọ díẹ̀ (nítorí rirọ ọpọlọ); ohun tó fa ipò yìí ni pé àwọn ènìyàn mìíràn fi ẹ̀tàn gba ọ̀pọ̀ ohun-ini rẹ̀. Ó ń gbé lábẹ́ ìrònú èké pé bí ó bá jáde síta, ara rẹ̀ yóò tẹ́ pẹrẹsẹ, tàbí yóò tẹ́ mọ́lẹ̀. Kò léwu, ṣùgbọ́n dájúdájú, fún gbogbo ọdún pípẹ́ wọ̀nyí, kò yẹ fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ ní ọ̀nà kankan.3

GSAM 332.3Alàgbà Stephenson ti kú fún bí ọdún mẹ́rìndínlógún. Fún ọ̀pọ̀ ọdún ṣáájú ikú rẹ̀, ọkàn rẹ̀ kò pé (ó ya were), bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò léwu fún àwọn mìíràn. Kí ó tó di bẹ́ẹ̀, lábẹ́ òmìnira tí ó rò pé ó ní nítorí ẹ̀kọ́ tí kò sí òfin tí ó ti gba, ó fi aya tirẹ̀ sílẹ̀—obìnrin tí kò sí ẹ̀sùn àìmọ́ lórí rẹ̀ (kìkì nípa lílo agbẹjọ́rò aláìṣòótọ́ ni ó fi lè gba ìkọ̀sílẹ̀)—ó sì fẹ́ obìnrin mìíràn tí ó kéré jù aya àkọ́kọ́ lọ. Ìṣe yìí rú ìwà rere lọ́nà tí ó hàn gbangba tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn arákùnrin “Àkókò Tí ń Bọ̀” tirẹ̀ kò fi fọwọ́ sí ipa-ọ̀nà rẹ̀, wọn kò sì tún jẹ́ kí ó wàásù fún wọn mọ́.

GSAM 333.1Àwọn ọ̀rọ̀ tí àwọn arákùnrin tiwọn sọ nípa àwọn ọjọ́ ìkẹyìn àwọn ọkùnrin wọ̀nyí ń fi ìyọ́nú jíjinlẹ̀ hàn; síbẹ̀, òtítọ́ tí kò ṣe é ṣe lọ́ṣọ̀ọ́ ni wọ́n jẹ́, tí a sì fún láìsí ìkórìíra tàbí ẹ̀tanú. Pẹ̀lú èyí, a fi àwọn olùkà wa sílẹ̀ kí wọ́n fa ìpinnu tiwọn jáde nípa ìmúṣẹ ẹ̀rí náà ní ti ara.

GSAM 333Alàgbà J. H. Waggoner Gba Ìhìn Náà

GSAM 333.2Ní ọdún 1852, Alàgbà J. H. Waggoner, ẹni tí ó ń ṣàkóso ìwé ìròyìn agbègbè kan ní Wisconsin, gba Òtítọ́ òní, àti ní ọdún tó tẹ̀lé e ó fi ara rẹ̀ fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ pátápátá. Ní ọdún 1857, ó kọ ìwé kékeré méjì tó ṣe pàtàkì gan-an, ọkọ̀ọ̀kan tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ojú-ìwé igba. Àkọ́kọ́ ni a pè ní Ìṣẹ̀dá àti Ìtẹ̀sí Ẹ̀mí-ìbánisọ̀rọ̀ Ìgbàlódé, èkejì sì ni Ìkọ̀sílẹ̀ Ẹ̀kọ́ Àkókò Tí ń Bọ̀. Àkọ́kọ́ yìí kò kàn jẹ́ ohun èlò láti gba ọ̀pọ̀ ènìyàn là kúrò nínú ìdẹkùn Sátánì, ṣùgbọ́n, pẹ̀lú ìbùkún Ọlọ́run, ó tún ṣí ojú ọ̀pọ̀ àwọn tí kò mọ ohun tí wọn lè fi ṣe àwọn ìfarahàn ìgbàlódé wọ̀nyí.

GSAM 333.3Ìkọ̀sílẹ̀ rẹ̀ ti Ẹ̀kọ́ Àkókò Tí ń Bọ̀ jẹ́ ìfihàn kíkún jù lọ ti àwọn ẹ̀kọ́ èké nípa àkókò ìdánwò fún àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀ lẹ́yìn Wíwá Kejì Olúwa wa. Ìkọ̀sílẹ̀ ẹ̀kọ́ náà pé tó bẹ́ẹ̀ tí kì í ṣe pé a kò dá a lóhùn nìkan, ṣùgbọ́n a kò tíì rí ìgbìyànjú kankan láti dá a lóhùn. Ìwé náà ṣàlàyé, pẹ̀lú ọ̀nà tó ṣe kedere àti kúkúrú jù lọ, ipò Kristi gẹ́gẹ́ bí àlùfáà lórí ìtẹ́ Baba rẹ̀ (oyè-àlùfá rẹ̀ ti Melkisedeki) ní àkókò ìpín yìí, àti ipò tí yóò gba lórí ìtẹ́ tirẹ̀ nínú ìjọba ayérayé rẹ̀ lọ́jọ́ iwájú—ìtẹ́ tí kò ní oyè-àlùfáà alárínà kankan ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú rẹ̀.

GSAM 334.1Lẹ́yìn náà, Alàgbà Waggoner kọ ìwé kékeré kẹta tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìwọ̀n kan náà, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Ètùtù Nínú Ìmọ́lẹ̀ Làákàyè àti Ìfihàn. Ní ìgbà ọdún 1884, a tún un ṣe, a sì fẹ̀ sí i di ìwé tó tó ojú-ìwé 400. Ó jẹ́ àkọsílẹ̀ tó ṣe kedere àti kúkúrú nípa kókó tí àkọ́lé rẹ̀ tọ́ka sí.

GSAM 334.2Láti àkókò yìí lọ, ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ atẹ̀wé, gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé àti olùṣàtúnṣe. Ó tún tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀, ó sì lo àwọn ọdún ìkẹyìn rẹ̀ ní Yúróòpù.

GSAM 334.3Ní Oṣù Kẹrin 17, 1889, ó kú lojiji ní Basel, Switzerland, lẹ́yìn tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ìwé rẹ̀ ìkẹyìn, Láti Edeni sí Edeni. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún, ó ṣiṣẹ́ ọjọ́ kan pátápátá ní kíkọ, ó sì kọ sí inú ìwé-àkọsílẹ̀ rẹ̀ pé, “Mo ṣe iṣẹ́ líle lónìí.” Láti inú ìròyìn tí àwọn arákùnrin Yúróòpù ṣe nípa ọ̀ràn rẹ̀, a rí àwọn àlàyé wọ̀nyí:

GSAM 334.4“Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kẹtàdínlógún, ní nǹkan bí aago márùn-ún ààbọ̀, ó ṣubú kú sínú ilé ìdáná rẹ̀ láìsí ìkìlọ̀ kankan, nítorí ìdádúró ọkàn. Ó ti ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti parí ẹ̀dà Gẹ̀ẹ́sì ti ìwé tuntun rẹ̀, ó sì retí láti bẹ̀rẹ̀ ìrìn-àjò sí London ní ọjọ́ Àìkú tó tẹ̀lé, láti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú iṣẹ́ tó wà níbẹ̀ kí ó tó padà sí Amẹ́ríkà ní ìgbà ooru tó ń bọ̀.”

GSAM 334.5Láti ọdún 1854, Alàgbà Waggoner ti wà níwájú gbogbo ènìyàn nígbà gbogbo, ó ń dáàbò bo òtítọ́, nínú pẹpẹ àti nínú atẹ̀wé. Nígbà ikú rẹ̀, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ẹni ọdún 69. A sin ín ní Basel ní Oṣù Kẹrin 20. Báyìí ni ọ̀kan nínú àwọn òṣìṣẹ́ àkọ́kọ́ nínú iṣẹ́ náà ṣubú ní ipò ojúṣe rẹ̀.

GSAM 334Ìwòsàn Nípasẹ̀ Ìgbàgbọ́

GSAM 334.6Ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà ìrúwé ọdún 1858, Mrs. White ti ń jìyà gidigidi fún ọ̀pọ̀ ọjọ́, ó sì wà lórí ibùsùn rẹ̀ nínú ipò tí kò lè ṣe ohunkóhun. Ní ìrọ̀lẹ́ kan, ní sún mọ́ ọ̀gànjọ́, ó daku; ìdílé rẹ̀ gbìyànjú gbogbo ọ̀nà tí wọ́n mọ̀ láti mú un padà sí ìmọ̀lára, ṣùgbọ́n ìgbìyànjú wọn kùnà. Ó wà nínú ipò yìí ju ìdajì wákàtí lọ, nígbà tí Alàgbà White pè Alàgbà Andrews àti èmi ní kánjú láti darapọ̀ mọ́ àkókò àdúrà kan. Ní ìdáhùn sí àwọn ẹ̀bẹ̀ àtọkànwá tí a gbé sókè lẹ́gbẹ̀ẹ́ ibùsùn rẹ̀, Olúwa fi àánú mú un padà sí ìmọ̀lára, ó sì gbé e dìde sí ìlera àṣà rẹ̀. Nígbà tí ó ń fi ọpẹ́ fún Ọlọ́run, a gbé e lọ sínú Ìran wòlíì, ó sì tún wà lórí ibùsùn. Díẹ̀ nínú ohun tí a fi hàn án nínú ìran yìí ni a lè kà nínú “Àwọn Ẹ̀rí fún Ìjọ,” Nọ́mbà 5.

GSAM 335Ìfarahàn Ara Tí Ó Yàni Lẹ́nu

GSAM 335.1Ìfarahàn ara pàtàkì kan ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìran yìí, èyí tí a fẹ́ fa àkíyèsí pàtàkì sí. Alàgbà White àti èmi jókòó ní ẹ̀gbẹ́ kan ibùsùn, Alàgbà Andrews sì wà ní ẹ̀gbẹ́ kejì. Ọwọ́ rẹ̀ máa di pọ̀ lórí àyà rẹ̀ ní àkókò kan, tàbí kí ó máa na apá rẹ̀ ní ọ̀nà ọ̀fẹ́ àti ẹlẹ́wà rẹ̀ sí àwọn ìran ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí ó ń wò. Apá òkè ara rẹ̀ ga kúrò lórí ibùsùn, tó bẹ́ẹ̀ tí ààyè tó tó inṣù mẹ́jọ tàbí mẹ́sàn-án wà láàárín èjìká rẹ̀ àti irọ̀rí. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, láti ìbàdí sókè ara rẹ̀ tẹ̀ ní igun tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ìwọ̀n ọgbọ̀n. Ó wà nínú ipò yẹn jálẹ̀ ìran náà, èyí tó gba ọgbọ̀n ìṣẹ́jú. Kò sí ẹni tó lè gba ipò bẹ́ẹ̀ nípa ti ara láìsí ìtìlẹ́yìn ọwọ́ àti apá, kéré jù lọ kí ó lè dúró bẹ́ẹ̀ fún àkókò yẹn. Níhìn-ín lẹ́ẹ̀kansi ni ẹ̀rí pé agbára kan tí kò sí lábẹ́ àkóso rẹ̀ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìran náà.

GSAM 335Àsọtẹ́lẹ̀ Mìíràn

GSAM 335.2Ní ọjọ́ kìíní Oṣù Kẹwàá, 1858, Alàgbà àti Mrs. White àti òǹkọ̀wé ìwé yìí ṣe ìpàdé gbogbogbo ní Rochester, New York. Láti inú ìpàdé yìí, òǹkọ̀wé ìwé yìí bá wọn lọ sí irin-àjò káàkiri ìpínlẹ̀ New York àti àwọn ìpínlẹ̀ New England. Ní Ọjọ́ Ìsinmi kan, a fi Ìran wòlíì kan hàn Mrs. White, nínú èyí tí a fi hàn án, lára àwọn ohun mìíràn, pé ní ibìkan nínú ìrìn-àjò tí a pinnu, Sátánì yóò ṣe ìkọlù alágbára sí i, àti pé Alàgbà White àti èmi gbọ́dọ̀ di i mú nípasẹ̀ ìgbàgbọ́, Olúwa yóò sì gbà á là.

GSAM 336Ìpọ́njú Mrs. White

GSAM 336.1Níhìn-ín lẹ́ẹ̀kansi ni àsọtẹ́lẹ̀ ohun tí yóò ṣẹlẹ̀. Ohun tó tẹ̀lé yóò fi hàn bí ó ṣe ṣẹ pẹ̀lú ìpéye. Ní Ọjọ́ Ìsinmi àkọ́kọ́ lẹ́yìn ìpàdé Rochester, a wà ní Roosevelt, ní Ọjọ́ Ìsinmi tó tẹ̀lé e sì a wà ní Brookfield, Madison County. Ní ọ̀sẹ̀ tó tẹ̀lé, a ṣe àwọn ìpàdé nínú ilé ìdáná Ọ̀gbẹ́ni Ballou tó gbooro ní Mannsville, Jefferson County. Nígbà tí a ń rìn lórí ọkọ̀ ojú irin láti Brookfield sí Mannsville, ojú Mrs. White bẹ̀rẹ̀ sí í wú, ó sì pupa ní abẹ́ ojú méjèèjì. Ó dùn ún tó bẹ́ẹ̀ tí nígbà tí a dé Mannsville ó fi ní láti lọ sùn. Wíwú náà pọ̀ sí i fún ọjọ́ méjì, kò jẹ́ kí ó sùn, kò sì jẹ́ kí ó kópa nínú àwọn ìpàdé. Orí rẹ̀ wú títí ojú méjèèjì fi di, ojú rẹ̀ sì yí padà tó bẹ́ẹ̀ tí kò tún dà bí ojú ènìyàn mọ́. Lárin gbogbo ìrora líle yìí àti ìdààmú inú tó pọ̀, tí àìsùn mú wá, ọ̀tá ń sapá gidigidi láti mú kí ó kùn sí Ọlọ́run. Báyìí ni ọ̀ràn náà ṣe ń lọ títí dé ìparí àwọn ìpàdé tí a yàn.

GSAM 336.2Lẹ́yìn tí àwọn ìpàdé náà parí, Alàgbà White sọ fún mi pé,

GSAM 336.2“Arákùnrin John, èyí gan-an ni ìkọlù Sátánì sí aya mi tí a kìlọ̀ fún wa ní Rochester. O rántí pé a ṣe ìlérí níbẹ̀ pé bí a bá fọwọ́ sowọ́ pọ̀, tí a sì gbé e ró nípasẹ̀ ìgbàgbọ́, tí a kò jẹ́ kí ọwọ́ wa tú sílẹ̀ fún ìṣẹ́jú kan nígbà tí ìjàkadì bá dé, agbára ọ̀tá yóò bàjẹ́, a ó sì gbà á là. Ẹ jẹ́ ká wọlé kíákíá kí a sì ṣe àkókò àdúrà.”

GSAM 336Ìgbàlà Gẹ́gẹ́ Bí A Ṣèlérí

GSAM 336.3A lọ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sínú yàrá tí Mrs. White ti wà lórí ibùsùn, a sì gbàdúrà tọkàntọkàn fún un, nígbà tí àwọn arákùnrin nínú yàrá tí a ti ń ṣe ìpàdé ti wà nínú àdúrà ìdákẹ́jẹ́. Ní nǹkan bí ìṣẹ́jú mẹ́wàá lẹ́yìn tí a bẹ̀rẹ̀ sí í gbàdúrà, agbára Olúwa sọ̀kalẹ̀, ó sì kún yàrá náà. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, gbogbo ìrora Mrs. White dáwọ́ dúró, ó sì pè fún oúnjẹ. Àkókò náà jẹ́ nǹkan bí aago márùn-ún ìrọ̀lẹ́. Ní aago méje, gbogbo wíwú ojú rẹ̀ ti parí, ó sì lọ sí ìpàdé ìrọ̀lẹ́ náà, lójú ẹni gbogbo ó sì dára bí ìgbà gbogbo.

GSAM 337.1Ní ìbéèrè àwọn ará ìlú, a sọ ọ̀rọ̀ kan ní ìrọ̀lẹ́ nípa “Ogún Àwọn Ènìyàn Mímọ́”, ní ìparí rẹ̀ Mrs. White sì fúnni ní ìṣírí. Nígbà tí Alàgbà White wà níta pẹ̀lú ọmọkùnrin rẹ̀ kékeré, W. C., a gbé e lọ sínú ìran níwájú àjọ ènìyàn ńlá yẹn. Díẹ̀ nínú ohun tí a fi hàn án nígbà náà ni a lè kà nínú àpilẹ̀kọ ìkẹyìn ti Àwọn Ẹ̀rí fún Ìjọ, Nọ́mbà 5, tí a kọ ní Mannsville, N.Y., Oṣù Kẹwàá 21, 1858.

GSAM 337.2Ìtúsílẹ̀ tí Mrs. White rí ní àkókò tí a mẹ́nuba lókè jẹ́ pípé gẹ́gẹ́ bí a ti sọ tẹ́lẹ̀ nínú ìran tí a fi hàn ní Rochester. Kò sí ìṣòro irú bẹ́ẹ̀ tó tún ṣẹlẹ̀ ní ìrìn-àjò náà, a sì ní ìṣẹ́gun ológo fún òtítọ́ ní gbogbo ibi.

GSAM 337Àsọtẹ́lẹ̀ Ogun Abẹ́lé Amẹ́ríkà

GSAM 337.3Ní Ọjọ́ Ìsinmi, Oṣù Kínní 12, 1861, oṣù mẹ́ta pátápátá ṣáájú ọjọ́ tí a ta ìbọn àkọ́kọ́ sí Fort Sumter (èyí tó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ ogun náà gan-an, tí ó yọrí sí ìtúsílẹ̀ àwọn ẹrú Áfíríkà 4,000,000 ní Amẹ́ríkà), a yà ilé ìpàdé Adventisti Ọjọ́ Keje ní Parkville, Mich., sọ́tọ̀. Alàgbà White àti aya rẹ̀, Àwọn Alàgbà Waggoner àti Smith, àti òǹkọ̀wé ìwé yìí wà níbi iṣẹ́ náà. Ní ìparí ọ̀rọ̀ Alàgbà White, Mrs. White fúnni ní ìṣírí tó ru ọkàn, lẹ́yìn náà ó jókòó sórí àga. Ní ipò yìí ni a gbé e lọ sínú ìran. Ilé náà kún fún ènìyàn, ó sì jẹ́ ibi ìbẹ̀rù mímọ́ gan-an. Lẹ́yìn tí ó jáde kúrò nínú ìran náà, ó dìde, ó sì wo yí ká ilé náà, ó sọ pé:

GSAM 338.1“Kò sí ènìyàn kan nínú ilé yìí tó ti lá àlá nípa ìṣòro tó ń bọ̀ sí ilẹ̀ yìí. Àwọn ènìyàn ń fi òfin ìyapa South Carolina ṣe eré, ṣùgbọ́n a ṣẹ̀ṣẹ̀ fi hàn mí pé ọ̀pọ̀ ìpínlẹ̀ yóò darapọ̀ mọ́ ìpínlẹ̀ yẹn, ogun tó burú jù lọ yóò sì wáyé. Nínú ìran yìí, mo rí àwọn ọmọ-ogun ńlá ti ẹgbẹ́ méjèèjì péjọ sí pápá ogun. Mo gbọ́ ariwo ìbọn ńlá, mo sì rí àwọn òkú àti àwọn tó ń kú ní gbogbo ibi. Lẹ́yìn náà mo rí wọn ń sáré lọ, wọ́n sì ń bá ara wọn jà ọwọ́ sí ọwọ́ [wọ́n ń fi ọ̀bẹ ìbọn gún ara wọn]. Lẹ́yìn náà mo rí pápá náà lẹ́yìn ogun, ó kún fún àwọn òkú àti àwọn tó ń kú. Lẹ́yìn náà a gbé mi lọ sí àwọn ẹ̀wọ̀n, mo sì rí ìjìyà àwọn aláìní tí wọ́n ń rù díẹ̀díẹ̀. Lẹ́yìn náà a gbé mi lọ sí ilé àwọn tí ọkọ, ọmọ, tàbí arákùnrin wọn ti pàdánù nínú ogun. Mo rí ìpọ́njú àti ìrora wọn.”

GSAM 338.2Lẹ́yìn tí ó wo yí ká ilé náà díẹ̀díẹ̀, ó sọ pé, “Àwọn kan wà nínú ilé yìí tí yóò pàdánù àwọn ọmọkùnrin wọn nínú ogun yẹn.”

GSAM 338Ẹ̀rí Mrs. Ensign Nípa Àwọn Ìran Wòlíì

GSAM 338.3Gẹ́gẹ́ bí ìmúdájú òtítọ́ tó wà lókè, àti gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé a ṣe àsọtẹ́lẹ̀ náà ní ọjọ́ tí a sọ, àti láti fi hàn bí ìjọ ènìyàn ṣe lóye rẹ̀ tí ó sì tan an ká, a fúnni ní ẹ̀rí yìí:

GSAM 338.4“Èyí jẹ́rìí pé mo ń gbé ní St. Joseph County, Michigan, ní Oṣù Kínní, 1861, ní nǹkan bí maili mẹ́fà sí Parkville. Èmi kì í ṣe Adventisti nígbà náà. Ní ọjọ́ kejìlá oṣù náà, ọ̀pọ̀ àwọn aládùúgbò mi lọ sí Parkville láti lọ sí àwọn ìpàdé. Nígbà tí wọ́n padà sílé, wọ́n sọ fún mi pé obìnrin kan wà ní ìpàdé náà tí ó wà nínú ipò àìmọ̀ ara, tó sì sọ pé ogun ẹ̀rù ń bọ̀ sórí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà; pé àwọn ọmọ-ogun ńlá ni a ó kó jọ ní ẹgbẹ́ méjèèjì, ní Gúúsù àti ní Àríwá, ọ̀pọ̀ ènìyàn yóò sì jìyà nínú ẹ̀wọ̀n; pé àìní tó ń pa ni a óò ní nínú ọ̀pọ̀ ìdílé nítorí pípàdánù ọkọ, ọmọkùnrin àti arákùnrin nínú ogun; àti pé àwọn ọkùnrin wà nínú ilé náà tí yóò pàdánù àwọn ọmọkùnrin wọn nínú ogun yẹn.” Wọ́n fọwọ́ sí i pé, “Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, California, Oṣù Kínní 30, 1891.”

GSAM 339.1Ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ ogun ẹ̀rù yẹn, Mrs. White tún sọ pé Àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje “yóò wà nínú àwọn ipò líle nítorí ogun náà, àti pé ojúṣe gbogbo ènìyàn ni láti gbàdúrà tọkàntọkàn kí a lè fún wọn ní ọgbọ́n láti mọ ohun tí wọn yóò ṣe nínú àwọn àkókò ìdánwò tó wà níwájú wọn.”

GSAM 339Bí Ogun Abẹ́lé Ṣe Tóbi

GSAM 339.2Nígbà tí a fúnni ní ìran náà, àwọn ènìyàn Àríwá lápapọ̀ kò ní ìmọ̀ púpọ̀, bí ó bá tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ní ìmọ̀ díẹ̀, nípa ogun tó ń bọ̀. Kódà Ààrẹ Lincoln, oṣù mẹ́ta lẹ́yìn náà (Oṣù Kẹrin 12, 1861), nígbà tí ọ̀pọ̀ ìpínlẹ̀ ti darapọ̀ mọ́ South Carolina nínú òfin ìyapa rẹ̀, tí a sì ti ta ìbọn àkọ́kọ́ sí Fort Sumter, pè fún àwọn ọkùnrin 75,000 péré, fún àkókò kúkúrú ti oṣù mẹ́ta.

GSAM 339.3Àpapọ̀ iye àwọn ọmọ-ogun tí a forúkọ sí ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan nígbà ogun náà jẹ́ 2,859,132. Ìwé Ìmọ̀ Britannica sọ pé “ọmọ-ogun Confederate kà, ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1863, sí nǹkan bí 700,000 ọkùnrin,” ṣùgbọ́n ó ṣòro láti mọ iye gangan tí wọ́n forúkọ sí lápapọ̀. Ó ṣírò iye àwọn tó kú nínú wọn sí “nǹkan bí 300,000 ọkùnrin.” Díẹ̀ nínú àwọn ìwé ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ tuntun fi iye àdánù ní ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan (àwọn tí wọ́n kú nínú ogun, tàbí tí wọ́n kú nítorí ọgbẹ́ tàbí àìsàn tí wọ́n rí nínú pápá ogun tàbí nínú ẹ̀wọ̀n) sí 359,528. Nípa gbèsè ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan, Britannica sọ pé:

GSAM 339.4“Gbèsè náà dé ibi gíga jù lọ ní Oṣù Kẹjọ 31, 1865, ó sì tó $2,845,907,626.56. Àwọn owó tí wọ́n rí gbà tó nǹkan bí $800,000,000 tún ti ná, púpọ̀ jù lọ sí ogun náà; àwọn ìpínlẹ̀, àwọn ìlú, àwọn agbègbè àti àwọn ìlú kéékèèké ti ná owó-orí tiwọn, wọ́n sì kó gbèsè tiwọn jọ fún àwọn ète ogun; àwọn ìsanwó owó ìfẹ̀yìntì yóò bóyá tó $1,500,000,000 ní ìparí. A kò lè mọ iye owó tí ẹgbẹ́ Confederate ná rí; ohun-ini tí àwọn ọmọ-ogun Federal àti Confederate run kò rọrùn láti ṣírò; iye owó ẹrú ($2,000,000,000) ní Gúúsù ni ogun náà pa run. Ní gbogbo rẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò lè ṣírò iye ogun náà pẹ̀lú ìpéye, $8,000,000,000 jẹ́ ìṣírò tó yẹ.”4

GSAM 340Ìmúdájú Mìíràn Nípa Ìran Náà

GSAM 340.1Nípa àsọtẹ́lẹ̀ nípa àwọn ọkùnrin nínú ilé ìpàdé Parkville tí yóò pàdánù àwọn ọmọkùnrin wọn nínú ogun, màá sọ kàn pé ní ìgbà ìwọ̀wé ọdún 1883, mo pàdé alàgbà ìjọ Parkville, ẹni tí ó tún jẹ́ alàgbà ní Oṣù Kínní 1861 nígbà tí a fi ìran náà hàn; mo sì béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ bóyá ó rántí ọ̀rọ̀ tí Mrs. White sọ nígbà tí ó ń sọ ìran náà nípa ogun. “Bẹ́ẹ̀ ni,” ni ó sọ, “mo rántí.” “Ṣé o lè sọ fún mi iye àwọn tí o mọ̀ pé wọ́n wà nínú ilé náà ní ọjọ́ yẹn tí wọ́n pàdánù àwọn ọmọkùnrin nínú ogun?” Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ó rántí orúkọ márùn-ún, ó sì sọ pé, “Mo mọ̀ pé àwọn wọ̀nyí wà níbẹ̀, àti pé wọ́n pàdánù àwọn ọmọkùnrin nínú ogun; bí mo bá wà nílé, níbi tí mo ti lè bá àwọn ènìyàn mi sọ̀rọ̀, mo lè fún ọ ní orúkọ púpọ̀ sí i. Mo rò,” ó tẹ̀síwájú, “pé márùn-ún mìíràn wà, yàtọ̀ sí àwọn tí mo ti mẹ́nuba.”

GSAM 340.2Ọdún mẹ́rin àti jù bẹ́ẹ̀ lọ ti ìjàkadì aláìṣàárẹ̀ níhà Gúúsù, títí tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdajì gbogbo àwọn ọmọ-ogun tí a kó jọ fi pàdánù ẹ̀mí wọn nínú ogun tàbí nítorí àìsàn, fi hàn pé àsọtẹ́lẹ̀ tó wà lókè ṣẹ pẹ̀lú agbára.

GSAM 340Ẹrú àti Ogun

GSAM 340.3Nígbà tí Mrs. White ń sọ ìran tí a fi hàn án ní Oṣù Kínní 4, 1862, ó sọ pé:

GSAM 340.4“A ti mú ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn lọ́kàn láti forúkọ sí ogun pẹ̀lú ìmọ̀ pé ogun yìí ni a ó fi pa ẹrú run; ṣùgbọ́n ní báyìí tí wọ́n ti darapọ̀ mọ́ ogun, wọ́n rí i pé a ti tan wọ́n jẹ, pé ète ogun yìí kì í ṣe láti pa ẹrú run, ṣùgbọ́n láti pa á mọ́ bí ó ṣe wà.”

GSAM 341.1A sọ ohun tó wà lókè ní àkókò tí a ń béèrè fún àwọn ọmọ-ogun láti ran iṣẹ́ náà lọ́wọ́, kí wọ́n mú gbogbo ẹrú tí ó sá lọ sí àgbègbè ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan padà sí ọ̀dọ̀ olúwa wọn; àwọn ọmọ-ogun sì dàbí ẹni pé wọ́n ń sọ pé, “Bí a bá ṣàṣeyọrí láti pa ìṣọ̀tẹ̀ yìí run, kí ni a ti rí gbà?” Wọ́n dáhùn pẹ̀lú ìrẹ̀wẹ̀sì pé, “Kò sí ohun kankan. Ohun tí ó fa ìṣọ̀tẹ̀ náà kò tíì yọ kúrò. Ètò ẹrú, tó ti ba orílẹ̀-èdè wa jẹ́, ni a fi sílẹ̀ láàyè láti tún ru ìṣọ̀tẹ̀ mìíràn sókè.” Àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, tí a mú láti inú Àwọn Ẹ̀rí fún Ìjọ Nọ́mbà 7, níbi tí a ti sọ ìtàn ogun náà pátápátá nínú àkọ́lé “Ẹrú àti Ogun”, kò sọ pé a kò ní pa ẹrú run láé, ṣùgbọ́n wọ́n ń ṣàpèjúwe ipò náà gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ-ogun ṣe ń rí i nígbà yẹn. Díẹ̀ síwájú nínú ẹ̀rí kan náà ni àsọtẹ́lẹ̀ yìí wà:

GSAM 341Àsọtẹ́lẹ̀ Ìṣẹ́gun Fún Àríwá

GSAM 341.2“Síbẹ̀, a kéde ààwẹ̀ orílẹ̀-èdè! Olúwa wí pé, ‘Ààwẹ̀ tí mo yàn kò ha ni láti tú ìdè ìwà búburú, láti tú ẹrù tí ó wúwo, kí a sì jẹ́ kí àwọn tí a ń pọ́n lójú lọ ní òmìnira, kí ẹ sì ṣẹ́ gbogbo àjàgà?’ Nígbà tí orílẹ̀-èdè wa bá ṣe ààwẹ̀ tí Ọlọ́run ti yàn, nígbà náà ni yóò gba àdúrà wọn nípa ogun náà; ṣùgbọ́n ní báyìí, wọn kò wọ etí rẹ̀.”

GSAM 341.3Àwọn tí ó mọ ìtàn ogun náà dáadáa mọ̀ nípa àwọn ìjákulẹ̀, àjálù, ìdádúró àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, tí ó bá àwọn ìsapá Àríwá láti ṣẹ́gun àwọn ọmọ-ogun Gúúsù títí di àkókò tí a ṣe ìkéde ìdásílẹ̀—Oṣù Kínní 1, 1863. Ṣùgbọ́n báwo ni àwọn ìṣẹ́gun ṣe yára tó láti ìgbà yẹn títí di ìparí ogun náà! Ẹ̀rí tó hàn gbangba ni fún àwọn tí ń wo ìlọsíwájú iṣẹ́ náà pé àsọtẹ́lẹ̀ Oṣù Kínní 4, 1862 ṣẹ. Lẹ́yìn tí a gbé àwọn ẹrù kúrò, a tú ìdè ẹrú, a sì ṣẹ́ àjàgà kúrò lórí ẹrú! Ó hàn gbangba pé Ọlọ́run gbọ́ àdúrà àwọn ènìyàn rẹ̀, ó sì ṣe ojúrere sí ìsapá láti parí ogun náà nígbà tí wọ́n yan ààwẹ̀ tí ó dùn mọ́ ọn!

GSAM 342Ẹ̀rí Gómìnà Àtijọ́ St. John

GSAM 342.1Nínú ọ̀rọ̀ tí Gómìnà Àtijọ́ John P. St. John ti Kansas sọ ní Ottawa, Ill., èyí tí mo gbọ́ ní ọ̀sán Oṣù Kẹfà 29, 1891, ó sọ ọ̀rọ̀ wọ̀nyí:

GSAM 342.2“Mi ò tíì ní ìjákulẹ̀ tó pọ̀ tó bí èyí tí mo ní nígbà tí àwọn ọmọ-ogun Confederate ṣẹ́gun wa ní Bull Run. Ṣùgbọ́n gbogbo rẹ̀ jẹ́ apá kan nínú ètò Ọlọ́run. Ká ní a ṣẹ́gun àwọn ọmọ-ogun Confederate, àwọn olóṣèlú ì bá ti pèsè àlàáfíà, Ìṣọ̀kan ì bá sì tẹ̀síwájú pẹ̀lú ẹrú, a sì ì bá ní i títí di òní. Fún ọdún méjì, àwọn ọmọ-ogun Confederate ní àǹfààní; ṣùgbọ́n lẹ́yìn tí Lincoln ṣe ìkéde ìdásílẹ̀ olókìkí náà, a yí padà sí ẹgbẹ́ Ọlọ́run, a kò sì lè pàdánù mọ́.”

Notes

  1. Sáàmù 32:8. ↩
  2. Sáàmù 124:1-3. ↩
  3. Àwọn òtítọ́ wọ̀nyí ni ìdílé rẹ̀ sọ fún Arákùnrin Frederickson ti Dakota ní Oṣù Kẹrin, 1892. ↩
  4. Ìwé Ìmọ̀ Britannica (ẹ̀dà kẹsàn-án), Ìdìpọ̀ 23, ojú-ìwé 780. ↩

Note

Back