Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
08 / 31
08 / 31

Orí 5 — Ìhìn Wíwá Kejì

John Norton Loughborough

GSAM 93.1“Ẹ kọ́ àkàwé igi ọ̀pọ̀tọ́: Nígbà tí ẹ̀ka rẹ̀ bá ṣì rọ̀, tí ó sì ń yọ ewé, ẹ mọ̀ pé ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn sún mọ́lé; bẹ́ẹ̀ náà ni ẹ̀yin, nígbà tí ẹ bá rí gbogbo nǹkan wọ̀nyí, ẹ mọ̀ pé ó [àkọsílẹ̀ ẹ̀gbẹ́: òun] sún mọ́lé, títí dé ẹnu-ọ̀nà. Lóòótọ́ ni mo wí fún yín, ìran yìí kì yóò kọjá lọ títí gbogbo nǹkan wọ̀nyí yóò fi ṣẹ. Ọ̀run àti ayé yóò kọjá lọ, ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ mi kì yóò kọjá lọ.”1

GSAM 93.2Nínú ìwé mímọ́ yìí, a ń tọ́ka sí àkókò tí a lè mọ̀ pé wíwá Kristi wà “ní ẹnu-ọ̀nà,” pẹ̀lú ìdánilójú kan náà tí a fi mọ̀ pé ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn sún mọ́lé nígbà tí a bá rí ewé kékeré tuntun tí ń yọ. A tún lè mọ̀ pé a ti dé ìran tí kì yóò kúrò lórí pẹpẹ ìṣe títí Kristi fúnra rẹ̀ yóò fi dé. Nígbà tí àkókò bá dé láti kọ́ àkàwé náà, ó dájú gidigidi pé àkókò Olúwa ni láti jí àwọn olùkọ́ dìde láti kọ́ àkàwé náà. Ìbéèrè aposteli náà ní ìgbà mìíràn kan báyìí mu pẹ̀lú, “Báwo ni wọn yóò ṣe gbọ́ láìsí oníwàásù? Báwo ni wọn yóò sì ṣe wàásù, bí a kò bá rán wọn?”2

GSAM 93Àkókò Àwọn Àmì

GSAM 93.3Nínú orí tó ṣáájú, a rí bí a ṣe rí ìmọ̀ nípa òpin àkókò ọjọ́ 2300, àti pé ó dé sí “wákàtí ìdájọ́ rẹ̀.” Nínú àkàwé tí a mú wá níbí, a dé sí àkókò Olúwa fún àkàwé yìí àti fún ìhìn “ìdájọ́” tí a ó kéde fún ayé. Lẹ́yìn tí Olùgbàlà sọ nípa “ìpọ́njú” ńlá tí yóò wá sórí àwọn ènìyàn rẹ̀, tí a ó “kúrú,” ó sọ pé, “Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ìpọ́njú ọjọ́ wọ̀nyí, oòrùn yóò ṣókùnkùn, òṣùpá kì yóò sì fúnni ní ìmọ́lẹ̀ rẹ̀, àwọn ìràwọ̀ yóò sì ṣubú láti ọ̀run, agbára ọ̀run yóò sì mì: nígbà náà ni àmì Ọmọ ènìyàn yóò hàn ní ọ̀run.”3

GSAM 94.1Ṣàkíyèsí pé, kò sọ nípa àmì ìkẹyìn tí a mẹ́nu kàn pé ó jẹ́ àmì wíwá rẹ̀; ṣùgbọ́n ó jẹ́ àmì pé Ọmọ ènìyàn wà níbẹ̀, a sì rí i tí ó ń bọ̀. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí a fún nínú ẹsẹ̀ yìí gẹ́gẹ́ bí àmì tí a fi lè gbé ìgbàgbọ́ kalẹ̀ lórí wíwá rẹ̀ tí ó sún mọ́lé, ni àmì nínú oòrùn, òṣùpá àti ìràwọ̀. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ mìíràn tí ó tẹ̀lé e ṣẹlẹ̀ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú wíwá rẹ̀ gidi nínú àwọsánmà ọ̀run. Nítorí náà, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn àmì kẹta wọ̀nyí—èyí tí ó wà nínú ìràwọ̀—àkókò Olúwa dé láti jí àwọn olùkọ́ rẹ̀ dìde, kí wọ́n sì kọ́ni pé wíwá Kristi wà ní ẹnu-ọ̀nà.

GSAM 94.2Báyìí, nípa àkókò tí àwọn àmì wọ̀nyí farahàn: ó yẹ kí oòrùn ṣókùnkùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ìpọ́njú náà.4 Gẹ́gẹ́ bí Máàkù ṣe kọ̀wé, ó yẹ kí ó jẹ́ “ní ọjọ́ wọ̀nyí, lẹ́yìn ìpọ́njú náà.”5 Olùgbàlà wa ti sọ pé a ó kúrú àwọn ọjọ́ náà. Nípasẹ̀ àṣẹ Maria Theresa, àti Àwọn Òfin Ifarada láti 1773 sí 1776, a kúrú ìbínú inúnibíni sí ìjọ́. Bí agbára inúnibíni náà tilẹ̀ pa àṣẹ lórí apá ìjọba títí di 1798, inúnibíni rẹ̀ dópin ní nǹkan bí 1773. Bí a bá fi àwọn ọ̀rọ̀ Olùgbàlà wé ara wọn, èyí yóò fi àmì àkọ́kọ́ nínú àwọn àmì wọ̀nyí sí àárín 1773 àti 1798.

GSAM 94Ọjọ́ Òkùnkùn àti Alẹ́

GSAM 94.3Ní ọjọ́ 19 Oṣù Karùn-ún, 1780, oòrùn ṣókùnkùn lọ́nà tó kọjá àdánidá. Kì í ṣe òṣùpá ló bo oòrùn mọ́lẹ̀, nítorí òṣùpá ti kún ní ọjọ́ tó ṣáájú. Síbẹ̀, òkùnkùn bò gbogbo apá àríwá ìlà-oòrùn United States láti agogo mọ́kànlá òwúrọ̀ títí di agogo mọ́kànlá alẹ́. Ní àkókò yẹn, kì í ṣe oòrùn nìkan ló ṣókùnkùn, ṣùgbọ́n òṣùpá kọ̀ láti dá ìmọ́lẹ̀ oòrùn padà. Ó jẹ́ òkùnkùn tí kò jẹ́ kí oòrùn tàn sórí ojú òṣùpá. Gẹ́gẹ́ bí Noah Webster ṣe sọ ní ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà, “A kò tíì rí ìdí tó tẹ́ni lọ́rùn kankan fún òkùnkùn yìí.”

GSAM 95.1Nípa ọjọ́ òkùnkùn yìí, Herschel, onímọ̀ ìràwọ̀, sọ pé: “Ọjọ́ Òkùnkùn ní North America jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣẹ̀dá àgbàyanu wọ̀nyí tí a ó máa kà nípa rẹ̀ pẹ̀lú ìfẹ́, ṣùgbọ́n tí ọgbọ́n ènìyàn kò lè ṣàlàyé.”

GSAM 95.2Àwọn tí wọ́n ṣàpèjúwe òkùnkùn alẹ́ ọjọ́ 19 Oṣù Karùn-ún, 1780, sọ pé, bí òṣùpá tilẹ̀ kún, “bí gbogbo ohun tó ń tan ìmọ́lẹ̀ nínú àgbáyé bá ti parẹ́ kúrò nínú ìwàláàyè, òkùnkùn náà kò bá lè pé ju bẹ́ẹ̀ lọ.”

GSAM 95Ìṣubú Àwọn Ìràwọ̀

GSAM 95.3Àmì kẹta nínú àwọn wọ̀nyí, ìṣubú àwọn ìràwọ̀, ṣẹ ní ọjọ́ 13 Oṣù Kọkànlá, 1833. Ní alẹ́ yẹn, tàbí dípò bẹ́ẹ̀, láti wákàtí márùn-ún ṣáájú ìmọ́lẹ̀ òwúrọ̀, òjò meteor kan rọ̀; àwọn kan fi wé odò iná tí ń sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run, àwọn mìíràn sì fi wé iná kéékèèké tí ń fò kúrò nínú iṣẹ́ iná ńlá kan. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí bo gbogbo North America, láti Gulf of Mexico ní gúúsù títí dé Hudson’s Bay ní àríwá, àti láti Sandwich Islands ní ìwọ̀-oòrùn títí dé ibi tí ó kù ọgọ́rùn-ún díẹ̀ maili sí Liverpool ní ìlà-oòrùn. Ní gbogbo ibi tí a ti rí i, òjò ìràwọ̀ náà ń bá a lọ láìdáwọ́dúró, ó sì ń ṣubú pọ̀ bí òjò-dídì nígbà tí òjò-dídì bá ń rọ̀ gidigidi.

GSAM 95.4Nípa òjò ìràwọ̀ yìí ní 1833, a tún fa ọ̀rọ̀ yọ láti inú ìwé ìròyìn Connecticut Observer ti ọjọ́ 25 Oṣù Kọkànlá, 1833:—

GSAM 95.5“Olóòtú ìwé ìròyìn Old Countryman ṣe ọ̀ràn ‘ìṣubú àwọn ìràwọ̀’ náà ní pàtàkì gidigidi. Ó sọ pé, ‘A ń kéde òjò iná tí a rí ní òwúrọ̀ Ọjọ́rú tó kọjá gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ẹ̀rù, aṣáájú tó dájú, àti àmì aláàánú ti ọjọ́ ńlá tí ó burú náà, tí àwọn olùgbé ayé yóò rí nígbà tí a bá ṣí èdìdì kẹfà. Àkókò náà ti sún mọ́lé, a sì ṣàpèjúwe rẹ̀ kì í ṣe nínú Májẹ̀mú Tuntun nìkan, ṣùgbọ́n nínú Májẹ̀mú Láéláé pẹ̀lú; kò ṣeé ṣe láti rí àwòrán tó péye jù ti igi ọ̀pọ̀tọ́ tí ń dà èso rẹ̀ sílẹ̀ nígbà tí afẹ́fẹ́ líle fẹ́ ọ́.’”

GSAM 96Àsọtẹ́lẹ̀ Thomas Burnett

GSAM 96.1Àwọn ènìyàn ti kọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn ará ìgbà àtijọ́ láti retí ìmúṣẹ gidi ti àmì yìí. Thomas Burnett, nínú Àbá Ìmọ̀ nípa Ayé rẹ̀, tí a tẹ̀ jáde ní London ní ọdún 1697, sọ nípa Mátíù 24:29 pé:—

GSAM 96.2“Láìsí àní-àní, gbogbo onírúurú meteor iná ni yóò wà ní àkókò yẹn; àti lára wọn ni àwọn tí a ń pè ní ìràwọ̀ tí ń ṣubú, tí, bí wọ́n tilẹ̀ kéré ní ẹyọ kọ̀ọ̀kan, bí wọ́n bá pọ̀ gidigidi tí wọ́n sì ń ṣubú, gẹ́gẹ́ bí wòlíì ṣe sọ, bí ewé láti inú àjàrà tàbí èso láti inú igi ọ̀pọ̀tọ́, wọ́n á jẹ́ ìran tó ń yani lẹ́nu. A kò nílò láti ka àwọn nǹkan wọ̀nyí sí ọ̀rọ̀ àsọdùn àti ewì, ṣùgbọ́n sí àsọtẹ́lẹ̀ tí ó hàn gbangba, àti sí àwọn nǹkan tí yóò ṣẹ ní ti gidi.”

GSAM 96Ẹ̀rí Ọ̀jọ̀gbọ́n Olmstead

GSAM 96.3Ọ̀jọ̀gbọ́n Olmstead, ti Yale College, Massachusetts, ẹni tí a ti pè ní “onímọ̀ ìmọ̀ òjò àti ojú-ọ̀run tó tóbi jù ní America,” sọ nípa àwọn ìràwọ̀ tí ń ṣubú ní ọjọ́ 13 Oṣù Kọkànlá, 1833 pé:—

GSAM 96.4“Iwọn òjò ìràwọ̀ 1833 pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ó bo apá pàtàkì kan lórí ilẹ̀ ayé, láti àárín Atlantic ní ìlà-oòrùn títí dé Pacific ní ìwọ̀-oòrùn; àti láti etíkun àríwá South America títí dé àwọn agbègbè tí a kò mọ̀ dáadáa láàárín àwọn ilẹ̀ Britain ní àríwá. Ìfihàn àwọn ìràwọ̀ tí ń fò kì í ṣe pé a rí i nìkan, ṣùgbọ́n ó ní irú ìrísí kan náà ní gbogbo ibi.”

GSAM 96.5Nípa ìfihàn yìí, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí 11 P.M. ọjọ́ 12 Oṣù Kọkànlá tí ó sì tẹ̀síwájú títí di nǹkan bí 4 A.M. ọjọ́ 13, ọ̀jọ̀gbọ́n náà sọ pé:—

GSAM 96.6“Àwọn tí wọ́n ní oríire láti rí ìfihàn àwọn ìràwọ̀ tí ń fò ní òwúrọ̀ ọjọ́ 13 Oṣù Kọkànlá, 1833, ó ṣeé ṣe kí wọ́n ti rí ìfihàn iṣẹ́ iná ọ̀run tó tóbi jù tí a ti rí láti ìṣẹ̀dá ayé, tàbí ó kéré tán nínú àwọn àkọsílẹ̀ ìtàn.”

GSAM 97A Rí Òjò Ìràwọ̀ Pẹ̀lú Ní Europe

GSAM 97.1Nínú ìwé kan tí Leonard Heinrich Kelber tẹ̀ jáde ní Stuttgart, Germany, ní ọdún 1835, a kọ́ pé a tún rí àmì yìí ní ìhà kejì Atlantic, ní oṣù kan náà, ṣùgbọ́n lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀. Ó sọ pé:—

GSAM 97.2“Ní ọjọ́ 25 Oṣù Kọkànlá, 1833, ìfihàn ẹlẹ́wà kan ti àwọn ìràwọ̀ tí ń ṣubú wà lórí kọ́ńtínẹ́ǹtì Europe,” àti pé “ní Minsterburg, Silesia, àwọn ìràwọ̀ ṣubú bí òjò iná. Pẹ̀lú wọn ni àwọn bọ́ọ̀lù iná ṣubú, tí ó mú kí alẹ́ mọ́lẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn ènìyàn rò pé àwọn ilé tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ wọn ń jó.

GSAM 97.3“Ní àkókò kan náà ní Prin, Austria, ìràwọ̀ ṣubú bo ààyè tí ó ju ọgọ́rùn-ún márùn-ún maili onígun lọ. Àwọn kan ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí odò iná tí ń sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run. Àwọn kan pè é ní òjò iná. Ó dẹ́rù ba àwọn ẹṣin, wọ́n sì ṣubú lulẹ̀. Ìbẹ̀rù mú ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣàìsàn.”

GSAM 97Ìtumọ̀ Àkàwé Náà

GSAM 97.4Ní títẹ̀lé ìlà àsọtẹ́lẹ̀ yìí kọjá ìmúṣẹ àmì kẹta—ìṣubú àwọn ìràwọ̀—Olùgbàlà wa sọ pé, “Ẹ kọ́ àkàwé igi ọ̀pọ̀tọ́.” Ọ̀rọ̀ yìí kò kan ìran tí ń gbé nígbà tí Olúwa wa sọ̀rọ̀ yìí, ṣùgbọ́n ó kan ìran tí yóò rí àwọn nǹkan wọ̀nyí tí a ti mú ṣẹ—kì í ṣe tí ń mú ṣẹ, ṣùgbọ́n tí a ti mú ṣẹ. Àwọn nǹkan tí yóò ṣẹ gẹ́gẹ́ bí àmì pé Kristi wà ní ẹnu-ọ̀nà kò ní ìmìtìtì ọ̀run tí a ó rí nígbà tí ó bá ń bọ̀ ní gidi. Àwọn àmì wíwá rẹ̀ tí ó sún mọ́lé ní àmì kẹta yìí, èyí tí ó wà nínú ìràwọ̀. Àkókò tí Olúwa yàn fún àwọn ènìyàn láti kọ́ àkàwé igi ọ̀pọ̀tọ́ wà ní ìhà yìí ti 1833. Níhìn-ín ni àkókò Olúwa láti jí ayé dìde sí òtítọ́ ńlá pé wíwá rẹ̀ wà ní ẹnu-ọ̀nà, àti pé wíwá rẹ̀ yóò ṣẹ kí ìran tí ó gbọ́ àkàwé náà tó kọjá lọ. Nítorí náà, a rí bí àsọtẹ́lẹ̀ yìí ṣe fi àkókò hàn nígbà tí a ó fi ìkéde wíwá ńlá náà fún ayé.

GSAM 98Ìkéde Kárí Ayé

GSAM 98.1Ní ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ yìí, a rí pé ní ọdún 1833 gan-an, Olúwa ń jí àwọn ońṣẹ́ tàbí àwọn òjíṣẹ́ rẹ̀ dìde ní oríṣìíríṣìí apá ayé, àwọn tí wọ́n kéde láti 1833 sí 1844 pé wíwá Kristi sún mọ́lé, “títí dé ẹnu-ọ̀nà”; àwọn wọ̀nyí sì kọ́ àkàwé igi ọ̀pọ̀tọ́, wọ́n ń tọ́ka sí àwọn àmì wíwá rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti paṣẹ fún wọn. Ìhìn yìí, yálà nípasẹ̀ olùkọ́ alààyè tàbí nípasẹ̀ ojú ìwé tí a tẹ̀, lọ sí gbogbo ibùdó míṣọ́nnárì ní ayé, àti sí gbogbo ibùdó ọkọ̀ òkun lórí ilẹ̀ ayé.

GSAM 98.2Iwọn ìhìn náà ni olóòtú ìwé ìròyìn Voice of Truth, ti Rochester, New York, fi hàn kedere nínú ẹ̀dà Oṣù Kíní, 1845:—

GSAM 98.3“A ti wàásù ihinrere ayérayé, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàpèjúwe rẹ̀ nínú Ìfihàn 14:6, 7, fún gbogbo orílẹ̀-èdè, ẹ̀yà, èdè àti ènìyàn; ó ń sọ pẹ̀lú ohùn ńlá pé, ‘Ẹ bẹ̀rù Ọlọ́run, kí ẹ sì fún un ní ògo; nítorí wákàtí ìdájọ́ rẹ̀ ti dé: kí ẹ sì foríbalẹ̀ fún ẹni tí ó dá ọ̀run, ayé, òkun àti àwọn orísun omi.’ Kò sí ọ̀ràn mìíràn tí a lè fi òtítọ́ rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀rí ju pé a ti gbé ìhìn yìí dé ọ̀dọ̀ gbogbo orílẹ̀-èdè àti èdè lábẹ́ ọ̀run, nínú ọdún díẹ̀ tó kọjá, nípa wíwàásù wíwá Kristi ní 1843 [1843, àkókò àwọn Júù—àkókò wa, 1844], tàbí pé ó sún mọ́lé. Nípasẹ̀ àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ìtẹ̀jáde, ohùn náà ti lọ sí gbogbo ilẹ̀ ayé, àti ọ̀rọ̀ náà sí òpin ayé.”

GSAM 98.4Àwọn ènìyàn kan tí kò mọ̀ àwọn òtítọ́ wọ̀nyí ti ka Ìgbésẹ̀ Wíwá Kejì sí ohun tí ó ní ààlà sí ibi kan pàtó, wọ́n rò pé ó jẹ́ iṣẹ́ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú William Miller àti ọgọ́rùn-ún díẹ̀ àwọn òjíṣẹ́ tí ó wà pẹ̀lú rẹ̀ ní apá àríwá United States. Ó lè yà àwọn ẹni bẹ́ẹ̀ lẹ́nu láti mọ̀ pé ìgbésẹ̀ náà ní America, nínú èyí tí Alàgbà Miller àti Alàgbà Himes jẹ́ aṣáájú pàtàkì, jẹ́ apá kékeré kan ṣoṣo nínú ìgbésẹ̀ ńlá kan tí, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ lókè, lọ “dé òpin ayé.”

GSAM 99BÍ ÌGBÉSẸ̀ NÁÀ ṢE BẸ̀RẸ̀ NÍ ORÍṢÌÍRÍṢÌÍ ORÍLẸ̀-ÈDÈ

GSAM 99.1Àkókò Olúwa dé fún ìkéde yìí láti jáde sí ayé, àti ní nǹkan bí ogún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ apá ayé, ní àkókò tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ kan náà, a jí àwọn ọkùnrin dìde tí, láìmọ iṣẹ́ ara wọn, jáde lọ kéde ìhìn yìí sí gbogbo apá ayé. Àwọn tí a mẹ́nu kàn nínú orí 4, tí wọ́n gba ìmọ́lẹ̀ nípa òpin ọjọ́ 2300, yàtọ̀ sí ẹnìkan ṣoṣo—A. Campbell—ni a mú lọ láti kópa nínú ìkéde Ìhìn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti Ìfihàn 14; èyí sì jẹ́ nípasẹ̀ iṣẹ́ Ẹ̀mí Ọlọ́run tààràtà, kì í ṣe nípa fífi ìmọ́lẹ̀ náà ránṣẹ́ sí ara wọn.

GSAM 99Ní Ìfiwéra Pẹ̀lú Àtúnṣe Ìgbàgbọ́

GSAM 99.2Bí a bá lo òfin kan náà sí ìgbésẹ̀ yìí tí D’Aubigné lò sí ìbẹ̀rẹ̀ Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ ńlá ti ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, ó dájú pé a gbọ́dọ̀ ka a sí ìhìn Olúwa, tí ó dé ní àkókò Olúwa. Nípa Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ náà lápapọ̀, òpìtàn náà sọ pé:—

GSAM 99.3“Germany kò fi òtítọ́ náà ránṣẹ́ sí Switzerland, Switzerland kò sì fi í ránṣẹ́ sí France, France kò sì fi í ránṣẹ́ sí England. Gbogbo orílẹ̀-èdè wọ̀nyí gba a láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run, gẹ́gẹ́ bí apá kan ayé kò ṣe ń fi ìmọ́lẹ̀ ránṣẹ́ sí apá kejì; ṣùgbọ́n oòrùn kan náà ń tan ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ taara sí gbogbo ilẹ̀ ayé. Kristi, òwúrọ̀ tí ó ń yọ láti òkè, tí a gbé ga ju gbogbo ènìyàn lọ, ni, ní àkókò Àtúnṣe Ìgbàgbọ́, gẹ́gẹ́ bí ní ìgbà ìdásílẹ̀ Kristẹni, iná Ọlọ́run tí ó fún ayé ní ìyè. Ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, ẹ̀kọ́ kan náà ni a fi dá sílẹ̀ ní àkókò kan náà nínú ilé àti ìjọ àwọn orílẹ̀-èdè tó jìnnà jùlọ, tí ó sì yàtọ̀ síra. Ìdí rẹ̀ ni pé Ẹ̀mí kan náà ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo ibi, ó ń mú ìgbàgbọ́ kan náà jáde.

GSAM 99.4“Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ Germany àti ti Switzerland jẹ́ ẹ̀rí òtítọ́ yìí. Zwingle kò ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Luther. Láìsí àní-àní, ìsopọ̀ kan wà láàrín àwọn ọkùnrin méjèèjì wọ̀nyí; ṣùgbọ́n a gbọ́dọ̀ wá a lókè ayé. Ẹni tí ó fún Luther ní òtítọ́ láti ọ̀run ni ó fún Zwingle pẹ̀lú. Ọlọ́run ni ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ láàrín wọn. ‘Mo bẹ̀rẹ̀ sí í wàásù ihinrere,’ ni Zwingle sọ, ‘ní ọdún oore-ọ̀fẹ́ 1516, èyí túmọ̀ sí pé ní àkókò tí a kò tíì gbọ́ orúkọ Luther ní orílẹ̀-èdè wa. Èmi kò kọ́ ẹ̀kọ́ Kristi láti ọ̀dọ̀ Luther, ṣùgbọ́n láti inú ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Bí Luther bá ń wàásù Kristi, ó ń ṣe ohun tí mo ń ṣe; ohun náà nìkan ni.’”6

GSAM 100.1Nípa iṣẹ́ Farel àti Lefèvre ní France, òpìtàn náà sọ pé:—

GSAM 100.2“Nítorí náà, Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ ní France kì í ṣe ohun tí a kó wọlé láti ilẹ̀ òkèèrè. A bí i ní ilẹ̀ France; ó hù ní Paris; ó ní gbòǹgbò àkọ́kọ́ rẹ̀ nínú ilé-ẹ̀kọ́ gíga fúnra rẹ̀, èyí tí ó jẹ́ agbára kejì nínú Kristẹndọ́mù Roman. Ọlọ́run fi àwọn ìlànà iṣẹ́ náà sínú ọkàn òtítọ́ àwọn ènìyàn Picardy àti Dauphiny kí ó tó bẹ̀rẹ̀ ní orílẹ̀-èdè mìíràn.

GSAM 100.3“A ti rí pé Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ Switzerland jẹ́ ominira kúrò nínú Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ Germany. Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ France sì jẹ́ ominira kúrò nínú méjèèjì. Iṣẹ́ náà bẹ̀rẹ̀ ní àkókò kan náà ní àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyí, láìsí ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú ara wọn; gẹ́gẹ́ bí nínú ogun, gbogbo agbára tó para pọ̀ di ọmọ-ogun kan ń rìn ní ìgbà kan náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀kan kò sọ fún èkejì pé kí ó rìn, nítorí àṣẹ kan náà, tí ó ti ọ̀dọ̀ Alákòóso Àgbà kan náà wá, ni gbogbo wọn gbọ́. Àkókò náà pé, àwọn ènìyàn sì ti múra, Ọlọ́run sì bẹ̀rẹ̀ Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ ìjọ́ rẹ̀ ní gbogbo orílẹ̀-èdè lẹ́ẹ̀kan náà. Irú àwọn òtítọ́ bẹ́ẹ̀ fi hàn pé Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ ńlá ti ọ̀rúndún kẹrìndínlógún jẹ́ iṣẹ́ Ọlọ́run.”7

GSAM 100.4Nípa Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ ní England, lábẹ́ Thos. Bilney, Fryth, Tyndale àti àwọn mìíràn, D’Aubigné tún sọ pé:—

GSAM 100.5“Nítorí náà, Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ England bẹ̀rẹ̀ láìdá lórí Luther àti Zwingle, ó sì gbẹ́kẹ̀ lé Ọlọ́run nìkan. Iṣẹ́ ọ̀rọ̀ Ọlọ́run kan náà ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè Kristẹndọ́mù wọ̀nyí lẹ́ẹ̀kan náà. Orísun Àtúnṣe Ìgbàgbọ́ ní Oxford, Cambridge àti London ni Májẹ̀mú Tuntun Giriki tí Erasmus tẹ̀ jáde. [Tyndale àti Thomas Bilney kúrò ní Cambridge ní ọdún 1519.] Ọjọ́ kan dé tí England fi yangàn nítorí orísun gíga yìí ti Àtúnṣe Ìgbàgbọ́.”8

GSAM 101.1Ìkéde wíwá Kristi dìde ní ọ̀nà tó jọ èyí tí a ṣàlàyé lókè nípa Àtúnṣe Ìgbàgbọ́. A ru àwọn ọkùnrin sókè láti jáde lọ ní àkókò kan náà ní àwọn apá ayé tí iye wọn ju ìlọ́po mẹ́rin iye àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́rin tí a mẹ́nu kàn lọ, láìmọ ara wọn tàbí láìní ìbánisọ̀rọ̀ èrò pẹ̀lú ara wọn, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í kéde àwọn òtítọ́ Ìwé Mímọ́ kan náà, kì í ṣe nínú orílẹ̀-èdè mẹ́rin ayé nìkan, ṣùgbọ́n sí gbogbo ayé tí ọ̀làjú wà.

GSAM 101Àwọn Iṣẹ́ Joseph Wolff

GSAM 101.2Ó yẹ kí a pe àfiyèsí sí àwọn òtítọ́ nípa bí ìkéde wíwá Olúwa ti tàn tó níbí:—

GSAM 101.3“Ní 1831, a rán Joseph Wolff, D.D., láti Britain Ńlá gẹ́gẹ́ bí míṣọ́nnárì láti ṣiṣẹ́ láàárín àwọn Júù ní Palẹstínì. Gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwé àkọsílẹ̀ rẹ̀, títí di ọdún 1845, ó kéde wíwá Olúwa tí ó sún mọ́lé ní Palẹstínì, Íjíbítì, ní etí Òkun Pupa, Mesopotamia, Crimea, Persia, Georgia, jákèjádò Ilẹ̀ Ọba Ottoman, ní Gíríìsì, Arabia, Tọ́kì, Bokhara, Afghanistan, Cashmere, Hindostan, Tibet, ní Holland, Scotland, Ireland, ní Constantinople, Jerúsálẹ́mù, St. Helena, àti nínú ọkọ̀ ojú omi lórí Òkun Mẹditaréníà, àti ní ìlú New York, sí gbogbo ẹ̀ka ìjọ. Ó sọ pé òun ti wàásù láàárín àwọn Júù, àwọn ará Tọ́kì, àwọn Mùsùlùmí, àwọn Parsees, àwọn ẹlẹ́sìn Híńdù, àwọn ará Kaldea, àwọn Yesedes, àwọn ará Siria, àwọn Sabeans, sí àwọn gómìnà pasha, àwọn olórí sheikh, àwọn ọba shah, àwọn ọba Organtsh àti Bokhara, ayaba Gíríìsì, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.”9

GSAM 101.4Ní Yemen, agbègbè tí àwọn àtọmọdọ́mọ Hobabu, baba ìyàwó Mose, ń gbé, Joseph Wolff rí ìwé kan tí ó sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ báyìí: “Àwọn Lárúbáwá ibí yìí ní ìwé kan tí wọ́n ń pè ní ‘Seera,’ tí ó sọ̀rọ̀ nípa ‘Wíwá Kejì Kristi, àti Ìjọba Rẹ̀ nínú Ògo!’”10

GSAM 102.1Ní Yemen, ó lo ọjọ́ mẹ́fà pẹ̀lú àwọn ọmọ Rekabu, tí ó sọ nípa wọn pé: “Wọn kò mu wáìnì, wọn kò gbin ọgbà àjàrà, wọn kò fúnrúgbìn, wọ́n ń gbé nínú àgọ́, wọ́n sì rántí ọ̀rọ̀ Jonadabu ọmọ Rekabu. Àwọn ọmọ Ísírẹ́lì láti inú ẹ̀yà Dani, tí wọ́n ń gbé lẹ́gbẹ̀ẹ́ Terim ní Hatramawt, wà pẹ̀lú wọn; àwọn náà, gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ Rekabu, ń retí wíwá Mèsáyà láìpẹ́ nínú àwọsánmà ọ̀run.”

GSAM 102.2Láti inú ohun tí a sọ lókè, a rí i pé nínú ọdún mẹ́rìnlá wọ̀nyẹn, Wolff fúnra rẹ̀ ti kéde ìhìn pé wíwá Kristi wà lẹ́nu ilẹ̀kùn, ní orílẹ̀-èdè tí ó ju ogún lọ. Ní àkókò kan náà, a ń jíròrò ẹ̀kọ́ náà káàkiri ní Jámánì, pàápàá ní gúúsù láàárín àwọn ará Moravia.

GSAM 102Ìhìn náà ní Jámánì àti Rọ́ṣíà

GSAM 102.3Òǹkọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan, Mourant Brock, sọ fún wa pé “ní Württemberg, àwùjọ àwọn Kristẹni kan wà tí iye wọn tó ọgọ́rọ̀ọ̀rún, tí wọ́n ń retí wíwá Kristi láìpẹ́.” Hengstenberg, ẹni tí a sọ ní àkókò náà pé ó jẹ́ onímọ̀ ẹ̀kọ́ Ọlọ́run tí ó ní ẹ̀bùn jù lọ ní Jámánì, kéde ẹ̀kọ́ náà ní àwọn apá mìíràn ti Jámánì.

GSAM 102.4Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 13, oṣù Kejìlá, 1892, Pásítọ̀ L. R. Conradi ti Jámánì sọ pé:—

GSAM 102.5“Bengel, ní Jámánì, tan ìfẹ́ fún ìfarahàn Olúwa wa sínú ọkàn ọ̀pọ̀ ènìyàn, èyí tí ó mú kí ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn kẹ́kọ̀ọ́ ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ bí wọn kò ti ṣe rí.... Ìmọ́lẹ̀ tàn ní Jámánì, a sì pín àwọn ìwé tí ó fi ìtumọ̀ Ọjọ́ 2300 hàn káàkiri níbẹ̀. Ìsọjí ẹ̀sìn tẹ̀ lé e, pàápàá ní Württemberg; nígbà tí inúnibíni sì bẹ̀rẹ̀, ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìdílé lọ sí gúúsù Rọ́ṣíà, wọ́n sì tan ẹ̀kọ́ náà níbẹ̀ láàárín àwọn ará orílẹ̀-èdè wọn tí wọ́n ti kó lọ síbẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn. Bí àwọn pásítọ̀ ṣe ti àwọn ṣọ́ọ̀ṣì wọn mọ́ wọn, wọ́n máa ń ṣe ‘stunden’ wọn, tàbí ‘ìpàdé wákàtí’, ní ilé àwọn ènìyàn, àyàfi díẹ̀ lára wọn, ọgọ́rọ̀ọ̀rún ènìyàn sì yí padà sí ìgbàgbọ́. Kódà ní àkókò náà, a jíròrò Ọjọ́ Ìsinmi láàárín wọn, ṣùgbọ́n nítorí tí ẹnikẹ́ni kò gbé ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́, ọ̀rọ̀ náà kú síbẹ̀. Àgbẹ̀ ọmọ Rọ́ṣíà kan yí padà sí ìgbàgbọ́ nínú ‘stunden’ náà, ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ kan náà láàárín àwọn ará Rọ́ṣíà. Èyí ló wá yọrí sí ìgbésẹ̀ ńlá àwọn ‘Stundist’ ti òní, tí agbára rẹ̀ tàn dé igun tí ó jìnnà jù lọ ní Siberia àti ẹkùn tí ó kọjá òkè Caucasus.”

GSAM 103.1Nínú Àyẹ̀wò àti Ìkéde ti ọjọ́ 31, oṣù Keje, 1891, ọ̀rọ̀ kan wà láti ọ̀dọ̀ Pásítọ̀ Conradi nípa Arákùnrin Schäche ti Australia, ẹni tí ó ń gbé ní Silesia ní àkókò tí ó ń sọ̀rọ̀ rẹ̀, tí ó sì lo apá kan àkókò rẹ̀ láti ṣiṣẹ́ fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ inú orílẹ̀-èdè ti Bàbá Gosner, onímọ̀ ẹ̀kọ́ Ọlọ́run àti ajíhìnrere ọmọ Jámánì tí ó lókìkí. Ó sọ ohun tí ó tẹ̀ lé yìí láti ọ̀dọ̀ Arákùnrin Schäche nípa ìwé Kelber:—

GSAM 103.2“Lẹ́yìn 1836, tàbí nígbà tí àkókò tí Ìṣírò Bengel tọ́ka sí ti kọjá, ìkéde kan jáde nínú ìwé ìròyìn ẹkùn Schweidnitz láti ilé ìtajà ìwé Ọ̀gbẹ́ni Sommerfeldt níbẹ̀, nípa ìwé kan tí L. Henry Kelber kọ nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá àti aláyọ̀ tí yóò ṣẹlẹ̀ ní ọdún 1843 àti 1844. Èmi kò rántí orúkọ ìwé náà gan-an. A rí ìwé náà gbà, a sì kà á pẹ̀lú àwọn ènìyàn mélòó kan tí wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí i, lẹ́yìn ilẹ̀kùn tí a tì pa, ní ọdún 1839-40. Ìwé náà fi hàn láti inú Daniẹli, Ìfihàn, àti Mátíù 24 pé òpin sún mọ́lé, ó sì tún ní àtẹ ìṣírò tí ó fi bí a ṣe rí ọjọ́ tí a sọ lókè náà hàn.”

GSAM 103Ìhìn náà ní Britain Ńlá

GSAM 103.3Nínú ìwé kan tí a tẹ̀ ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí a pè ní Ẹgbẹ̀rún Ọdún, a sọ pé “700 òjíṣẹ́ Ìjọ Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ń gbé ìkígbe ìpadàbọ̀ Olùràpadà sókè.” Díẹ̀ lára àwọn òjíṣẹ́ tí wọ́n ní ẹ̀bùn jù lọ ní àkókò náà wà láàárín àwọn tí ó kéde ẹ̀kọ́ wíwá Olúwa ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì láti 1840 sí 1844. Nínú wọn, a ó mẹ́nu kan orúkọ Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dókítà Nisbett, Àlùfáà A. Dallas, M.A. [nínú ìwé rẹ̀, Wo Jerúsálẹ́mù, ojú ìwé 114, ó fi òwe Mátíù 24 sí ìran yìí], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

GSAM 104Ìhìn náà ní Holland

GSAM 104.1Hentzepeter kéde ẹ̀kọ́ Wíwá Kejì ní Holland; a sọ pé òun ni òjíṣẹ́ tí ó jáfáfá jù lọ ní orílẹ̀-èdè náà ní àkókò yẹn. Òun ni olùtọ́jú Ilé Ìkóhun Ìtàn Ọba ní The Hague, tí ọba yàn sí ipò náà. Ó sọ nípa ara rẹ̀ nínú lẹ́tà kan tí ó kọ sí olóòtú Ìkígbe ọ̀gànjọ́ ní oṣù Kẹfà, 1844, pé àlá kan tí ó wúni lórí gidigidi ni ó kọ́kọ́ fa àfiyèsí rẹ̀ sí ọ̀rọ̀ náà. Ó ṣe ìwádìí Ìwé Mímọ́ lórí ọ̀rọ̀ náà, ní ọdún 1830 ó sì tẹ ìwé kékeré kan jáde tí ó ṣàlàyé ẹ̀kọ́ náà. Ní 1841 ó tún tẹ ìwé kékeré mìíràn jáde nípa òpin ayé. Nínú lẹ́tà kan náà, ó sọ pé ìròyìn àkọ́kọ́ tí òun gbọ́ nípa William Miller àti àwọn mìíràn tí wọ́n ń kéde ní gbangba pé wíwá Kristi sún mọ́lé, jẹ́ ní 1842, nígbà tí ó ń bá ọkùnrin kan tí ó wá sí Holland láti Amẹ́ríkà sọ̀rọ̀.

GSAM 104Ìhìn náà ní Tartary

GSAM 104.2Láti ọdún 1821 pàápàá, a ti gbà ẹ̀kọ́ wíwá Olúwa gbọ́, a sì ti ń kọ́ni nípa rẹ̀ ní Tartary. Ní nǹkan bí àkókò yìí, a rán míṣọ́nnárì ọmọ Ireland kan sí orílẹ̀-èdè náà, àlùfáà ọmọ Tartar kan sì bi í pé, “Nígbà wo ni Kristi yóò wá ní ìgbà kejì?” Ó dáhùn pé òun kò mọ ohunkóhun rárá nípa rẹ̀, èyí sì mú kí àlùfáà náà yà gidigidi sí irú ìdáhùn bẹ́ẹ̀ láti ọ̀dọ̀ míṣọ́nnárì tí ó wá láti kọ́ wọn ní ẹ̀kọ́ Bíbélì; ó sì sọ pé òun rò pé “ẹnikẹ́ni tí ó ní Bíbélì lè mọ èyí.” Àlùfáà náà wá sọ èrò tirẹ̀, pé òun rò pé Kristi yóò wá ní nǹkan bí ọdún 1844 lẹ́yìn ìbí Kristi. A rí òtítọ́ yìí nínú Ìwé Ìròyìn Ireland, 1821.

GSAM 104Ìhìn náà ní Amẹ́ríkà, India, àti ní Orí Ilẹ̀ Yúróòpù

GSAM 104.3Nínú Àwọn Ìwé Ìhìn Wíwá Olúwa, ìdìpọ̀ 2, ojú ìwé 135, 1844, Mourant Brock ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì sọ pé:—

GSAM 105.1“Kì í ṣe ní Britain Ńlá nìkan ni a ti ń retí ìpadàbọ̀ Olùràpadà tí ó sún mọ́lé, tí a sì ń gbé ohùn ìkìlọ̀ sókè, ṣùgbọ́n ní Amẹ́ríkà, India, àti ní orí ilẹ̀ Yúróòpù pẹ̀lú. Ní Amẹ́ríkà, nǹkan bí ọ̀ọ́dúnrún òjíṣẹ́ ọ̀rọ̀ náà ń wàásù ‘ìhìnrere ìjọba yìí’ lọ́nà yìí; nígbà tí nǹkan bí 700 òjíṣẹ́ Ìjọ Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní orílẹ̀-èdè yìí ń gbé ìkígbe kan náà sókè.”

GSAM 105Sí Gbogbo Èbúté Òkun lórí Ilẹ̀ Ayé

GSAM 105.2E. R. Pinney, ti Seneca Falls, N.Y., òjíṣẹ́ Ìjọ Onítẹ̀bọmi kan tí ó fi gbogbo ọkàn sin Ọlọ́run, tí ó ya ìgbésí ayé rẹ̀ sí ìkéde ẹ̀kọ́ wíwá Olúwa, sọ nínú ìwé rẹ̀ Àlàyé Mátíù 24, ojú ìwé 8, 9, pé:—

GSAM 105.3“Ní 1842 pàápàá, a ti rán àwọn ìwé nípa Wíwá Kejì sí gbogbo ibùdó míṣọ́nnárì ní Yúróòpù, Éṣíà, Áfíríkà, àti Amẹ́ríkà, ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì Òkè Rocky.... Àwọn ọ̀gágun ọkọ̀ ojú omi wa àti àwọn atukọ̀ sọ fún wa pé kò sí èbúté tí wọ́n dé tí wọn kò ti rí i pé ìkéde yìí ti ṣáájú wọn dé ibẹ̀, a sì máa ń bi wọ́n ní ìbéèrè nípa rẹ̀ léraléra.”

GSAM 105Ẹgbẹ̀rún Mẹ́ta Ń Kéde Ìhìn náà

GSAM 105.4Pásítọ̀ G. W. Mitchel, ti Zanesville, Ohio, òjíṣẹ́ mìíràn tí òun fúnra rẹ̀ kéde ẹ̀kọ́ náà, sọ fún òǹkọ̀wé yìí nínú ìjíròrò kan ní Newark, Ohio, ní ọjọ́ 8, oṣù Kẹjọ, 1894, pé Alàgbà William Miller sọ fún òun nínú ìjíròrò kan ní McConnellsville, Ohio, ní oṣù Kẹsàn-án, 1844, pé òun ní “orúkọ àti àdírẹ́sì ẹgbẹ̀rún mẹ́ta òjíṣẹ́ ní oríṣiríṣi apá ayé tí wọ́n ń kéde pé, ‘Ẹ bẹ̀rù Ọlọ́run, ẹ sì fi ògo fún un; nítorí wákàtí ìdájọ́ rẹ̀ dé,’ tí ọ̀pọ̀ jù lọ nínú wọn wà ní Àríwá Amẹ́ríkà àti Britain Ńlá.”

GSAM 105.5William Miller, nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa bí ‘ìkígbe’ yìí ti tàn káàkiri tó, sọ pé:—

GSAM 105.6“Ẹnìkan tàbí méjì ní gbogbo ìhà ayé ni ó ti kéde ìhìn náà, gbogbo wọn sì fohùn ṣọ̀kan lórí àkókò náà,—Wolff ti Éṣíà; Irving, tí ó wà ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tẹ́lẹ̀; Mason ti Scotland; Davis ti South Carolina; àti ọ̀pọ̀ ènìyàn ní agbègbè yìí, ni wọ́n ń gbé ìkígbe náà sókè, tàbí tí wọ́n ti gbé e sókè.”11

GSAM 106A Rán Ohùn Èlíjà ti Hutchinson Káàkiri

GSAM 106.1Ní 1837, a rán Alàgbà R. Hutchinson láti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì sí Canada gẹ́gẹ́ bí míṣọ́nnárì ẹ̀ka Wesley. Nígbẹ̀yìngbẹ́yín ó tẹ̀dó sí Montreal. Ó mọ ọ̀pọ̀ ènìyàn ní àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè. Ní ọdún 1843 àti 1844 ó tẹ ìwé ìròyìn kan jáde tí a pè ní Ohùn Èlíjà, nínú èyí tí ó sọ̀rọ̀ nípa ẹ̀kọ́ wíwá Olúwa. Níwọ̀n bí ó ti rọrùn fún un láti rí ọkọ̀ ojú omi tí ń lọ sí àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè, tí ó sì ní àǹfààní láti fi àwọn àpò ńlá ìwé ìròyìn rẹ̀ ránṣẹ́ láìsan owó ìfìwéránṣẹ́, ó rán wọn lọ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ sí gbogbo apá ayé. Ó sọ nípa iṣẹ́ tirẹ̀ pé òun rán wọn lọ lọ́fẹ̀ẹ́ sí Nova Scotia, New Brunswick, Newfoundland, ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, Ireland, Scotland, Wales, Faranse, Jámánì, Constantinople, Rome, àti gbogbo apá ilẹ̀ ọba Britain àti àwọn ilẹ̀ abẹ́ rẹ̀.

GSAM 106Ní Àwọn Erékùṣù Sandwich

GSAM 106.2Nínú Ìkígbe ọ̀gànjọ́ ti ọjọ́ 12, oṣù Kẹwàá, 1843, lẹ́tà kan wà láti ọ̀dọ̀ Ìyáàfin O. S. Burnham, ti Kaloa, Erékùṣù Kaui, ní Àwọn Erékùṣù Sandwich. Òun àti ọkọ rẹ̀ jẹ́ olùkọ́ ilé-ẹ̀kọ́ ní ibẹ̀. Wọ́n gba ẹ̀kọ́ wíwá Olúwa, wọ́n sì ń kéde rẹ̀ níbẹ̀; àwùjọ àwọn onígbàgbọ́ kan sì ń jọ́sìn pẹ̀lú wọn ní àwọn erékùṣù náà.

GSAM 106Ìfiwéra Ìhìn náà pẹ̀lú ti Jòhánù Onítẹ̀bọmi

GSAM 106.3Báyìí, a rí i pé a kéde ẹ̀kọ́ wíwá Olúwa dé àyè tí ó tó láti mú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Ìwé Mímọ́ nípa rẹ̀ ṣẹ.

GSAM 106.4Wòlíì Aísáyà sọ ìhìn tí yóò kéde wíwá Kristi ní ìgbà àkọ́kọ́ nínú ọ̀rọ̀ wọ̀nyí: “Ohùn ẹni tí ń ké ní aginjù, Ẹ tún ọ̀nà Olúwa ṣe, ẹ mú òpópónà kan tọ́ ní aṣálẹ̀ fún Ọlọ́run wa. Gbogbo àfonífojì ni a ó gbé ga, gbogbo òkè ńlá àti òkè kékeré ni a ó rẹ̀ sílẹ̀; ibi wíwọ́ ni a ó mú tọ́, ibi pálapàla ni a ó sọ di pẹ̀tẹ́lẹ̀. A ó sì fi ògo Olúwa hàn, gbogbo ẹran ara yóò sì rí i papọ̀, nítorí ẹnu Olúwa ni ó ti sọ ọ́.”12 Àsọtẹ́lẹ̀ yìí ṣẹ nínú iṣẹ́ “Jòhánù Onítẹ̀bọmi, tí ń wàásù ní aginjù Judia, tí ó ń wí pé, Ẹ ronúpìwàdà, nítorí ìjọba ọ̀run sún mọ́lé.”13

GSAM 107.1Ọkùnrin yìí nìkan, ní oṣù mẹ́fà tí ó fi ṣiṣẹ́ ní orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo ti Judia, mú àsọtẹ́lẹ̀ àgbàyanu yìí ṣẹ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àsọtẹ́lẹ̀ yìí fi ààlà sí iṣẹ́ Jòhánù ní ti àkókò àti ibi, kò rí bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìkéde Wíwá Kejì, nítorí iṣẹ́ náà yóò wá pẹ̀lú ‘ìkígbe rara,’ yóò sì tàn ká gbogbo ayé.

GSAM 107.2Báyìí, nínú ìmọ́lẹ̀ àwọn òtítọ́ tí a ti gbé kalẹ̀, a rí bí àsọtẹ́lẹ̀ nípa ìhìn wíwá Olúwa ṣe ṣẹ ní pípé. Àkókò Ọlọ́run dé fún kíkọ́ni ní òwe igi ọ̀pọ̀tọ́, àti fún jíjẹ́ kí ìkéde àkọ́kọ́ ti Ìhìn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ jáde; ó sì gbé àwọn òjíṣẹ́ rẹ̀ dìde láti kéde ìkígbe náà sí gbogbo orílẹ̀-èdè, ènìyàn, àti èdè.

Notes

  1. Mátíù 24:32-35. ↩
  2. Róòmù 10:14, 15. ↩
  3. Mátíù 24:29, 30. ↩
  4. Mátíù 24:29. ↩
  5. Máàkù 13:24. ↩
  6. Ìtàn Àtúnṣe Ìgbàgbọ́, Ìwé 8, orí 1, ìpínrọ̀ 2, 3. ↩
  7. Ibid., Ìwé 12, orí 3, ìpínrọ̀ 10. ↩
  8. Ibid., Ìwé 18, orí 2, ìpínrọ̀ 12. ↩
  9. Ohùn Ìjọ, ojú ìwé 343. ↩
  10. Ìrìn Iṣẹ́ Ìránṣẹ́ Wolff sí Bokhara. ↩
  11. Àwọn Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ William Miller, ojú ìwé 238, 1843. ↩
  12. Aísáyà 40:3-5. ↩
  13. Mátíù 3:1, 2. ↩

Note

Back