Orí 6 — Ìhìn àti Àwọn Òjíṣẹ́
GSAM 108.1“Kọ ìran náà sílẹ̀, kí o sì ṣe é kedere lórí àwọn wàláà, kí ẹni tí ó bá kà á lè sáré. Nítorí ìran náà wà fún àkókò tí a yàn, ṣùgbọ́n ní òpin yóò sọ̀rọ̀, kò sì ní purọ́: bí ó tilẹ̀ pẹ́, dúró dè é; nítorí ó dájú pé yóò dé, kò ní pẹ́.”1
GSAM 108.2“Mo sì rí áńgẹ́lì mìíràn tí ń fò ní àárín ọ̀run, ẹni tí ó ní ìhìn rere ayérayé láti wàásù fún àwọn tí ń gbé lórí ilẹ̀, àti fún gbogbo orílẹ̀-èdè, àti ẹ̀yà, àti ahọ́n, àti ènìyàn, ó ń sọ̀rọ̀ ní ohùn ńlá pé, Ẹ bẹ̀rù Ọlọ́run, kí ẹ sì fi ògo fún un; nítorí wákàtí ìdájọ́ rẹ̀ dé: ẹ sì foríbalẹ̀ fún ẹni tí ó dá ọ̀run, àti ilẹ̀, àti òkun, àti àwọn orísun omi.”2
GSAM 108.3Àwọn tí ó kéde ìhìn Wíwá Kejì sọ pé “ìran” yìí pẹ̀lú àkókò tí a “yàn” rẹ̀, tí Hábákúkù wòlíì mẹ́nuba, ní àwọn ìran inú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Dáníẹ́lì àti ti Ìfihàn. Wọ́n ṣe àwọn ìran wọ̀nyí kedere gan-an nínú àwọn àlàyé wọn lórí àwọn Àwòrán àsọtẹ́lẹ̀ wọn, débi pé ẹni tí ó bá ka ìtumọ̀ náà lè “sáré” ní tòótọ́ kí ó sì fi ìmọ̀ náà fún àwọn mìíràn.
GSAM 108Ìhìn Pàtó Kan
GSAM 108.4Ìkéde àwọn Adventisti kì í ṣe ìkéde nìkan tí Pọ́ọ̀lù ṣe níwájú Fẹ́líkísì pé, “Òdodo, ìkóra-ẹni-níjàánu, àti ìdájọ́ tí ń bọ̀;” bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ọ̀rọ̀ tí Martin Luther sọ lẹ́yìn tí ó ti parí ìtumọ̀ Bíbélì, nígbà tí wọ́n sọ pé díẹ̀ ṣáájú ikú rẹ̀ ó wí pé, “Ó dá mi lójú pé ìdájọ́ kò jìnà; bẹ́ẹ̀ ni, Olúwa fúnra rẹ̀ yóò padà dé láàárín ọdún 300 mìíràn.” Bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ọ̀rọ̀ tí John Wesley sọ nígbà tí ó wí pé ó “rò pé ẹgbẹ̀rún ọdún náà lè bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún ọdún sí i.” Àwọn Adventisti sọ pé àwọn ń fúnni ní Ìhìn náà tí a ṣàpẹẹrẹ nínú Ìfihàn 14:6, 7, “Wákàtí ìdájọ́ rẹ̀ dé,” àti igbe inú Ìfihàn 10:6, “Àkókò kì yóò sí mọ́.” Irú àsọtẹ́lẹ̀ bẹ́ẹ̀ kò lè ṣẹ̀ nípasẹ̀ ìkéde ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó “ń bọ̀,” tí yóò wá “ní ọdún 300,” tàbí “ní ọgọ́rùn-ún ọdún,” ṣùgbọ́n ní àkókò pàtó, “ó dé.” Irú Ìhìn bẹ́ẹ̀, pẹ̀lú irú àkókò pàtó gan-an tí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí béèrè, ni àwọn Adventisti kéde fún gbogbo ayé.
GSAM 109Ìdájọ́ Nígbà Wíwá Kristi
GSAM 109.1Ní àkókò tí a kọ́kọ́ kéde Ìhìn yìí, gbogbo ẹ̀sìn Kristẹni gba pé ìdájọ́ yóò ṣẹlẹ̀ nígbà Wíwá Kejì Kristi. Nítorí náà, àwọn ènìyàn tí ó wà nínú irú ipò bẹ́ẹ̀, tí wọ́n ń fúnni ní ìhìn pé wákàtí ìdájọ́ dé, nígbà tí wọ́n sì di èrò yẹn mú, kò ṣeé ṣe kí wọ́n má kéde Wíwá Kejì Kristi. Ní tòótọ́, ohun tí ó fún Ìhìn náà ní agbára, tí ó sì ru àwọn ènìyàn sókè jù, ni ìkéde àkókò pàtó. Ní ìbẹ̀rẹ̀, wọ́n sọ pé òpin ayé yóò dé ní àkókò kan nínú “ọdún Júù” 1843, àti pé àkókò yìí wà láàárín March 21, 1843, àti March 21, 1844. Lẹ́yìn tí àkókò yìí kọjá, a kà nínú Ìkígbe ọ̀gànjọ́ ti ọdún 1844 pé ọjọ́ pàtó ni a ti yan fún òpin àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀. Èyí ni ọjọ́ kẹwàá oṣù keje Júù, tó bá Oct. 22, 1844 mu.
GSAM 109Ìṣírò Àwọn Ọjọ́ 2300
GSAM 109.2Ìpìlẹ̀ àkókò náà—1843—ni ọjọ́ 2300 ti Dáníẹ́lì 8. Wọ́n sọ pé, nítorí àwọn “ọjọ́” wọ̀nyí ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí a ti yan ẹranko láti dúró fún àwọn ìjọba, a gbọ́dọ̀ lo “ọjọ́” lọ́nà àpẹẹrẹ láti dúró fún ọdún, gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ Olúwa nípa àkókò àpẹẹrẹ ṣe wà nínú Númérì 14:34 àti Ìsíkíẹ́lì 4:5, 6; pé ọ̀sẹ̀ àádọ́rin—ọjọ́ 490—ti Dáníẹ́lì 9 ni yóò jẹ́ apá àkọ́kọ́ nínú ọjọ́ 2300, àti pé àwọn àkókò méjèèjì bẹ̀rẹ̀ pọ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ tí a fún nínú Dáníẹ́lì 9, tí ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀sẹ̀ àádọ́rin, ni “ìjáde àṣẹ láti tún Jerúsálẹ́mù ṣe àti láti kọ́ ọ.” Àṣẹ náà jáde ní ọdún keje Artasásésì Longimanus, 457 B.C., gẹ́gẹ́ bí a ṣe kọ ọ́ nínú Ézrá 7.
GSAM 110.1Pé èyí ni ọjọ́ tòótọ́ fún ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀sẹ̀ àádọ́rin ni a fi hàn nípa òtítọ́ pé ní ọ̀sẹ̀ 69—ọdún 483—láti 457 B.C., tàbí ní A.D. 27, ni Jésù ṣe ìrìbọmi lọ́dọ̀ Jòhánù, ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀, ó ń sọ pé, “Àkókò náà pé,”3 àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìránṣẹ́ Kristi, A.D. 27, kíkàn án mọ́ àgbélébùú lẹ́yìn ọdún mẹ́ta àti ìdajì láti ọjọ́ yẹn, “ní àárín [ìdajì] ọ̀sẹ̀ [kàádọ́rin],” ìparí iṣẹ́ àkànṣe láàárín àwọn Júù, A.D. 34, àti ìyípadà Sọ́ọ̀lù kíákíá, àpọ́sítélì sí àwọn Kèfèrí, fi hàn pé ọ̀sẹ̀ àádọ́rin parí ní ọjọ́ yẹn, àti pé nítorí náà wọ́n bẹ̀rẹ̀ ní B.C. 457. Wọ́n ṣe ìṣírò náà báyìí: Láti 2300 yọ 457 kúrò, 1843 ló kù. Àti nítorí pé ọdún 457 wà ṣáájú Kristi, a dé òpin ọdún 1843 gẹ́gẹ́ bí òpin ọjọ́ 2300.
GSAM 110Àwọn Ẹ̀rí Láti Ọ̀dọ̀ Àwọn Alátakò
GSAM 110.2A ti sọ ọ́ lọ́nà òtítọ́ pé “àwọn ìjẹ́wọ́ tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún òtítọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn alátakò rẹ̀ ń pèsè ẹ̀rí tó ga jù lọ.” Kò sí ọ̀kan nínú àwọn alátakò Ìhìn Wíwá tí ó sọ rí pé Ìdájọ́ ìwádìí àwọn ènìyàn Olúwa jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tí yóò ṣẹlẹ̀ ṣáájú wíwá Kristi; ṣùgbọ́n wọ́n ronú lórí ọ̀rọ̀ yìí ní ìbámu pẹ̀lú àwọn Adventisti. Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìsọ̀rọ̀ yìí, a máa fa ọ̀rọ̀ jáde látọ̀dọ̀ àwọn alátakò pàtàkì méjì.
GSAM 110.3Ọ̀gbẹ́ni N. Colver, nígbà tí ó ń wàásù ní Marlboro Street Chapel, Boston, ní 1842, ní ìtakò sí àwọn Adventisti, sọ pé:—
GSAM 111.1“Bí àwọn ọjọ́ wọ̀nyí bá jẹ́ ọdún, ayé yóò parí ní 1843; ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ yóò lè rí i; nítorí bí 490 bá parí ní ikú Kristi, ọjọ́ 2300 yóò parí ní 1843; ayé sì gbọ́dọ̀ parí, àyàfi bí a bá lè fi hàn pé ìṣẹ̀lẹ̀ mìíràn ni yóò ṣẹlẹ̀, èmi kò sì rí bí a ṣe lè ṣe bẹ́ẹ̀.”
GSAM 111.2Ọ̀jọ̀gbọ́n Stuart sọ ní nǹkan bí àkókò kan náà pé:
GSAM 111.2“Ó jẹ́ òtítọ́ àrà ọ̀tọ̀ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùtumọ̀ ní ayé Gẹ̀ẹ́sì àti Amẹ́ríkà ti máa ń lóye, fún ọ̀pọ̀ ọdún, pé àwọn ọjọ́ tí a darúkọ nínú Dáníẹ́lì àti Ìfihàn jẹ́ àfihàn, tàbí àpẹẹrẹ, àwọn ọdún. Mo ti rí i pé ó ṣòro láti tọpinpin ìbẹ̀rẹ̀ àṣà gbogbogbò yìí, èmi lè sọ pé ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ènìyàn ni ó ń ṣe é.”
GSAM 111Ẹ̀rí Ọ̀jọ̀gbọ́n Bush
GSAM 111.3Ọ̀jọ̀gbọ́n Bush sọ pé: “Ẹnikẹ́ni tí ó bá kọlu Ọ̀gbẹ́ni Miller lórí ọ̀rọ̀ àkókò, ó kọlu un lórí ibi tó lágbára jù. Àkókò rẹ̀ tọ́; ṣùgbọ́n ó ṣàṣìṣe nípa ìṣẹ̀lẹ̀ tí yóò ṣẹlẹ̀.” Bush jẹ́ onígbàgbọ́ pé gbogbo ayé yóò yí padà sí Kristi ṣáájú wíwá Kristi. Ẹ̀kọ́ rẹ̀ ni pé ẹgbẹ̀rún ọdún náà yóò bẹ̀rẹ̀ ní 1844.
GSAM 111.4Àwọn òjíṣẹ́ ìgbàgbọ́ Wíwá Kejì kọ́ni nínú àwọn ìwàásù gbangba wọn pé ìtàn ayé fi hàn pé àwọn orílẹ̀-èdè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ wà ní ipò gan-an tí àwòrán Dáníẹ́lì 2 ṣàpẹẹrẹ, nígbà tí òkúta náà yóò lu àwòrán náà lórí ẹsẹ̀, tí Ọlọ́run ọ̀run yóò sì gbé ìjọba rẹ̀ kalẹ̀; àti nínú orí 7, nígbà tí “ìjọba àti ìṣàkóso àti títóbi ìjọba lábẹ́ gbogbo ọ̀run ni a ó fi fún àwọn ẹni mímọ́ Ọ̀gá jù lọ.” Wọ́n tún tọ́ka sí òtítọ́ pé àwọn àmì—ti ara, ti òṣèlú, àti ti ìwà—ni ohun tí Ìwé Mímọ́ sọ tẹ́lẹ̀ pé a ó rí nígbà tí Olúwa fẹ́ farahàn.
GSAM 111Àwọn Iṣẹ́ Iyanu Ní Ọ̀run
GSAM 111.5Olúwa sọ nípasẹ̀ wòlíì Jóẹ́lì pé: “Èmi yóò fi iṣẹ́ ìyanu hàn ní ọ̀run àti lórí ilẹ̀, ẹ̀jẹ̀, àti iná, àti òpó èéfín. A ó yí oòrùn padà sí òkùnkùn, àti òṣùpá sí ẹ̀jẹ̀, kí ọjọ́ ńlá àti ẹ̀rù ti Olúwa tó dé.”4 Àwọn Adventisti gbàgbọ́, wọ́n sì kọ́ni pé aurora borealis ti àwọn ọ̀rúndún ìkẹyìn (tí a sábà ń pè ní ìmọ́lẹ̀ àríwá) ni “iná àti àwọn òpó èéfín” tí ó bá àpèjúwe wòlíì mu; àti gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ tó dára jù tí a lè rí nínú ìtàn (a tọ́ka sí Ìwé Ìmọ̀ Gbogbo Edinburg gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí), a kì í sábà rí i ṣáájú àkókò yìí.
GSAM 112.1Nítorí náà, nígbà tí Ìhìn pé Olúwa ń bọ̀ láìpẹ́ ń lọ sí àwọn apá ilẹ̀ tó jìnnà jù lọ, a gbé àwọn àmì jáde ní ọ̀run tí ó mú òtítọ́ náà lágbára, tí ó sì dá àwọn ènìyàn dúró kí wọ́n fiyè sí i.
GSAM 112.2Ní Jan. 25, 1837, àfihàn ìmọ́lẹ̀ àríwá tí ó dàbí iná tó lẹ́wà jù wáyé, ó sì dàbí ẹni pé ó ń darí èrò ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn sí àsọtẹ́lẹ̀ wòlíì Jóẹ́lì nípa ohun tí yóò ṣáájú ọjọ́ ńlá Olúwa. Àpèjúwe ìṣẹ̀lẹ̀ náà tó tẹ̀lé yìí wá láti inú Olùkéde Ìṣòwò New York ti Oct. 22, 1839. Ó bá ìṣẹ̀lẹ̀ tí òǹkọ̀wé rí ní Victor, Ontario County, N.Y., mu pátápátá.
GSAM 112Aurora Iná ti 1837
GSAM 112.3“Ní alẹ́ Jan. 25, 1837, àfihàn àgbàyanu kan ti irú ìṣẹ̀lẹ̀ kan náà [èyí tí ó túmọ̀ sí ìmọ́lẹ̀ àríwá] wáyé ní ọ̀pọ̀ apá orílẹ̀-èdè, gẹ́gẹ́ bí àwọn olùkà wa yóò rántí dájú. Níbi tí yìnyín ti bo ilẹ̀, ìran náà jẹ́ ńlá, ó sì ‘bani lẹ́rù’ ní ọ̀nà tí a kò tíì rí rí. Ní ibi kan tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ òkè, àwọn ènìyàn tí ó rí ìṣẹ̀lẹ̀ náà sọ fún wa pé ó dàbí ‘ìgbì iná tí ń yí lọ sí isalẹ̀ òkè,’ àti ní gbogbogbò, gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀, yìnyín tí ó bo ilẹ̀ dàbí iná tí a da pọ̀ mọ́ ẹ̀jẹ̀, nígbà tí lókè (gẹ́gẹ́ bí àpọ́sítélì ṣe sọ), ‘ọ̀run tí ń jó,’ dàbí àpèjúwe àsọtẹ́lẹ̀ ọjọ́ ìkẹyìn débi pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ yà; àwọn ọmọ tí ń wò ó bẹ̀rù, wọ́n sì béèrè bóyá ó jẹ́ wíwá ìdájọ́; àwọn ẹranko pàápàá sì mì pẹ̀lú ìbẹ̀rù tí ó hàn gbangba.”
GSAM 113.1Kì í ṣe ní Amẹ́ríkà nìkan ni a ti fi àmì wòlíì Jóẹ́lì hàn, ṣùgbọ́n bí ẹ̀kọ́ nípa wíwá Olúwa ṣe ń di mímọ̀ ní Britania Nlá, a tún gbé àmì kan náà jáde ní ọ̀run ní orílẹ̀-èdè náà. Olùkéde Ìṣòwò New York ti Oct. 22, 1839, fa ọ̀rọ̀ wọ̀nyí jáde láti inú àwọn ìwé ìròyìn London nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àrà ọ̀tọ̀ tí a rí ní orílẹ̀-èdè náà ní alẹ́ September 3:—
GSAM 113Aurora ti 1839
GSAM 113.2“LONDON, SEPT. 5 [1839].—Láàárín aago mẹ́wàá alẹ́ Ọjọ́bọ̀ àti aago mẹ́ta òwúrọ̀ lánàá, a rí ní ọ̀run ọ̀kan lára àwọn àpẹẹrẹ tó lẹ́wà jù lọ ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àgbàyanu wọ̀nyí, àwọn ìràwọ̀ tí ń ṣubú àti ìmọ́lẹ̀ àríwá, tí a ti rí fún ọ̀pọ̀ ọdún. Àmì àkọ́kọ́ ìṣẹ̀lẹ̀ àrà ọ̀tọ̀ yìí jẹ́ ìmọ́lẹ̀ pupa dídán, tí ó dàbí èéfín, tí ó dìde láti apá àríwá ọ̀run ní ìṣẹ́jú mẹ́wàá ṣáájú aago mẹ́wàá, ó sì tàn díẹ̀díẹ̀ sí àárín ọ̀run; ní aago mẹ́wàá tàbí ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún lẹ́yìn aago mẹ́wàá, gbogbo ọ̀run láti ìlà-oòrùn dé ìwọ̀-oòrùn di aṣọ ìmọ́lẹ̀ ńlá kan. Ó ní ìrísí tí ó ń bani lẹ́rù gan-an, ó sì dàbí iná ńlá tó burú. Ìmọ́lẹ̀ náà yí padà púpọ̀; ní ìgbà kan ó dàbí pé ó ń ṣubú, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ó sì tún dìde pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ líle. A rí ọ̀pọ̀ èéfín tí ó dàpọ̀ mọ́ ọn, tí ó ń yí kiri, gbogbo ẹni tí ó sì ń wò ó dàbí ẹni pé ó dá a lójú pé ‘ìjona ńlá’ ni.”
GSAM 113.3“Ìbẹ̀rù gbá ìlú ńlá náà mú; ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn ń sáré sí ọ̀nà tí wọ́n rò pé ìjàmbá ẹ̀rù náà wà. Àwọn ẹ̀rọ iná tí ó jẹ́ ti àwọn ibùdó ẹgbẹ́ panápaná ní Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, àti àwọn tí ó jẹ́ ti àwọn ibùdó ìwọ̀-oòrùn London pẹ̀lú—ní tòótọ́, gbogbo ẹ̀rọ iná ní London—ni a fi ẹṣin fà, wọ́n sì gùn lọ sí ‘ibi ìparun’ tí wọ́n rò pé ó wà pẹ̀lú agbára ju ti ìgbà gbogbo lọ; kẹ̀kẹ́, àwọn ẹlẹ́ṣin, àti ọ̀pọ̀ ènìyàn sì tẹ̀lé wọn. Díẹ̀ nínú àwọn ẹ̀rọ náà lọ títí dé High Gate àti Halloway [nǹkan bí maili mẹ́rin] kí a tó rí àṣìṣe náà. Àwọn ìrísí wọ̀nyí pẹ́ ju wákàtí méjì lọ, nígbà tí òwúrọ̀ ń súnmọ́, ìran náà sì di ohun ńlá tí ó lẹ́wà.
GSAM 114.1“Ní aago méjì òwúrọ̀, ìṣẹ̀lẹ̀ náà yí padà sí ìran tó lẹ́wà gan-an, tí ó sì ṣòro gan láti ṣàpèjúwe. Gbogbo London tàn bí ọ̀sán, afẹ́fẹ́ sì mọ́ gan-an. Apá gúúsù ọ̀run, ní àkókò tí a mẹ́nuba, dúdú gan-an bí kò tilẹ̀ ní àwọsánmà; ṣùgbọ́n àwọn ìràwọ̀ tí kò lóǹkà tàn pẹ̀lú ẹwà. Apá kejì ọ̀run fi ìyàtọ̀ àrà ọ̀tọ̀ ṣùgbọ́n tí ó lẹ́wà hàn; ó mọ́ pátápátá, ìmọ́lẹ̀ náà sì lágbára gan-an; àwọn ìràwọ̀ tí ń ta jáde ń bọ̀ léraléra, wọ́n sì yí padà nínú ọlá wọn—ó dàbí pé a dá wọn ní àárín ọ̀run, wọ́n sì tàn débi pé wọ́n dàbí ẹni pé wọ́n ń bú. Ìṣe rẹ̀ dàbí mànàmáná. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ìràwọ̀ kéékèèké jáde lókè ibi tí ọ̀run àti ilẹ̀ ti pàdé, wọ́n sì ta sí ilẹ̀ pẹ̀lú kíákíá tó bẹ́ẹ̀ tí ojú kò fi lè tẹ̀lé ipa wọn; wọ́n dàbí pé wọ́n tún ń bú, wọ́n sì ń da èéfín pupa tó ṣókùnkùn sí gbogbo ọ̀run. Àwọn àwọ̀ náà lẹ́wà jù lọ.
GSAM 114.2“Ní ìdajì lẹ́yìn aago méjì, ìran náà yí padà sí òkùnkùn, tí ó sì nígbà tí ó tú ká fi òṣùmàrè ìmọ́lẹ̀ hàn ní ibi gíga ọ̀run, àti yí àgbègbè òkùnkùn tí ó bo apá gúúsù orílẹ̀-èdè náà ká. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn náà, àwọn òpó ìmọ́lẹ̀ fàdákà tàn jáde láti inú rẹ̀. Wọ́n pọ̀ sí i lọ́nà ìyanu, wọ́n sì dàpọ̀ mọ́ èéfín pupa dídán tí ó dá sílẹ̀ ní àkókò kan náà; nígbà tí wọ́n dé gíga jù, ìran náà kọjá gbogbo ohun tí a lè ronú. Àwọn ìràwọ̀ ń ta sí gbogbo ọ̀nà, wọ́n sì ń bá a lọ títí di aago mẹ́rin, nígbà tí gbogbo rẹ̀ parí.”
GSAM 114Àwọn Ìrísí Àjèjì Nínú Oòrùn
GSAM 114.3Nígbà tí àwọn oníwàásù alààyè ń ṣàlàyé òtítọ́ nípa wíwá Olúwa, a rí ọ̀pọ̀ iṣẹ́ ìyanu tí ó yàtọ̀ ní ọ̀run ní onírúurú apá ayé. Nínú àwọn wọ̀nyí, ààyè wa yóò jẹ́ kí a ṣàfihàn ìrísí oòrùn ní Norwich, England, ní December, 1843 nìkan. Irú ìṣẹ̀lẹ̀ kan náà wáyé ní New Haven, Conn., Sept. 9, 1844, fún wákàtí méjì ṣáájú àti lẹ́yìn ọ̀sán, ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn sì rí i.
GSAM 115Ìrísí Àjèjì Oòrùn
GSAM 115.1Àyíká kékeré inú dúró fún oòrùn. Ó ní àwọ̀ ọsàn tí ó mọ́lẹ̀. Apá òde àwọn àyíká méjì tí ó yí oòrùn ká ní ìjìnnà tí kò dọ́gba dàbí pé ó ní àwọ̀ kan náà; ṣùgbọ́n apá inú àwọn àyíká wọ̀nyí jẹ́ ofeefee jinlẹ̀, ọ̀run inú àwọn àyíká náà sì dàbí àwọ̀ ilẹ̀ tó ṣókùnkùn, àwọn àyíká ńlá mẹ́ta tí ń kọjá nínú àti lábẹ́ oòrùn sì dàbí ìmọ́lẹ̀ dídán tí ó yàtọ̀.
GSAM 115.2Nípa ìṣẹ̀lẹ̀ náà ní England, a kà nínú lẹ́tà kan láti ọ̀dọ̀ E. Lloyd, London, Jan. 3, 1844, báyìí:—
GSAM 115.3“‘Àmì nínú oòrùn’ àgbàyanu kan ti wà, tí àwọn aráàlú pàtàkì Norwich àti ilẹ̀ tó yí i ká rí, irú èyí tí a kò tíì rí rí ní England. A rí i ní December tó kọjá, ní nǹkan bí aago méjìlá ọ̀sán, ó sì pẹ́ fún wákàtí méjì. Ó dẹ́rù bà àwọn olùgbé gan-an. Ó ṣẹlẹ̀ kété ṣáájú kí Arákùnrin Winter, Burgess, àti Routon tó ṣí iṣẹ́ ìránṣẹ́ wọn ní ìlú náà. Ó dàbí pé ó pèsè ọ̀nà fún òtítọ́, kí wọ́n lè rí àṣeyọrí rere níbẹ̀.”
GSAM 116.1Àkọsílẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ náà ní New Haven, Conn., wà nínú Ìkígbe ọ̀gànjọ́ ti Oct. 10, 1844, a sì mú un láti New Haven Palladium ti Sept. 10, 1844. Nínú àkọsílẹ̀ náà, olóòtú sọ pé, “Onímọ̀ sáyẹ́ǹsì kankan kò tíì lè ṣàlàyé ìdí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí lọ́nà tí ó tẹ́ ẹ lọ́rùn.”
GSAM 116.2A tún tẹ àkọsílẹ̀ ìran yìí tí ó hàn pẹ̀lú oòrùn ní New Haven, Conn., Sept. 9, 1844, jáde nínú Hartford Courant ti Sept. 12, 1844, ó sì kà báyìí:—
GSAM 116.3“Àwọn orùka yí oòrùn ká ní Ọjọ́ Ajé, Sept. 9, 1844, fún wákàtí méjì ṣáájú àti lẹ́yìn ọ̀sán, ó dàbí pé àwọn aráàlú wa rí wọn lápapọ̀ pẹ̀lú ìfẹ́ púpọ̀, wọ́n sì jí ìfẹ́ ọgbọ́n kan sílẹ̀ láti mọ̀ sí i nípa àwọn ìrísí irúfẹ́ bẹ́ẹ̀ àti ìdí wọn.
GSAM 116.4“Ìhalo yìí jẹ́ àrà ọ̀tọ̀ nítorí pé ó pẹ́, ó sì pèsè àǹfààní rere fún àkíyèsí. Ní nǹkan bí ọ̀sán, ó ní àwọn orùka kíkún méjì ní pàtàkì, ọ̀kan tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ dígírì 45 ní fífẹ̀, tí ó yí oòrùn ká ní àárín rẹ̀, àti èkejì tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ dígírì 72 ní fífẹ̀, tí àárín rẹ̀ wà ní ibi gíga ọ̀run, ìpínlẹ̀ rẹ̀ sì kọjá lórí oòrùn. Àyíká kékeré náà wà pẹ̀lú ẹlípísì kan tí ó ní ìlà àárín gígùn kan àti ìyapa kékeré kúrò ní àyíká pípé. Ní tààràtà ní òdìkejì oòrùn, àti ní dígírì 36 sí àríwá ibi gíga ọ̀run, àyíká ńlá náà ni àwọn àyíká mìíràn méjì, tí ìwọ̀n wọn fẹ́rẹ̀ẹ́ tàbí tó dọ́gba pátápátá, gé, wọ́n sì ṣe ààyè dídán ní ibi tí wọ́n ti pàdé, irú èyí tí ìmọ́lẹ̀ àpapọ̀ àwọn orùka ìmọ́lẹ̀ mẹ́ta lè dá sílẹ̀. Àyíká tí ó yí oòrùn ká fi àwọn àwọ̀ òṣùmàrè hàn, ní ọ̀pọ̀ ìgbà pẹ̀lú dídán àti ẹwà púpọ̀. Àwọn orùka mìíràn jẹ́ funfun, ìmọ́lẹ̀ wọn sì dín kù bí wọ́n ṣe jìnnà sí oòrùn. Ṣùgbọ́n àwọn apá kéékèèké àwọn àyíká, pẹ̀lú àwọn àwọ̀ prism [òṣùmàrè], hàn ní àwọn àkókò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ní ìlà-oòrùn àti ní ìwọ̀-oòrùn.... Irú ìṣọ̀kan ìkọ́lé bẹ́ẹ̀ gbọ́dọ̀ dale lórí òfin kan tí ó ń ṣàkóso bí ìhalo ṣe ń dá sílẹ̀; ṣùgbọ́n a kò tíì ṣàlàyé irú òfin náà ní kíkún.... Kò ṣòro púpọ̀ láti ṣàlàyé bí orùka tí ó yí oòrùn ká ṣe ń dá sílẹ̀, nítorí ìdí rẹ̀ jọ èyí tí ń dá òṣùmàrè sílẹ̀, ṣùgbọ́n láti ṣàlàyé ìpilẹ̀ṣẹ̀ orùka tí ìpínlẹ̀ rẹ̀ wà ní àárín oòrùn, ó ti ṣòro síi.”
GSAM 117Àwọn Iṣẹ́ Ìyanu Tí Ń Mú Àsọtẹ́lẹ̀ Ìwé Mímọ́ Ṣẹ
GSAM 117.1A lè mọ bí a ṣe lo àwọn iṣẹ́ ìyanu wọ̀nyí tí a rí ní ojú ọ̀run, ní England àti ní America, nípa kíka Ìtumọ̀ Orí Kẹrìnlélógún Mátíù, tí Sylvester Bliss kọ, tí a sì tẹ̀ jáde ní Boston ní 1843. Lẹ́yìn tí ó fa ọ̀rọ̀ yọ láti inú díẹ̀ lára àwọn àkọsílẹ̀ tí a mẹ́nu kàn lókè, ó sọ pé:—
GSAM 117.2“Báyìí ni gbogbo ‘àmì ńlá’ àti ‘ohun ẹ̀rù’ tí Ìwé Mímọ́ òtítọ́ sọ tẹ́lẹ̀ dà bí ẹni pé wọ́n ti ṣẹ, pẹ̀lú àwọn tí Olùgbàlà sọ pé yóò ṣáájú wíwá rẹ̀.
GSAM 117.3“Gẹ́gẹ́ bí yíyọ ewé igi ṣe jẹ́ àmì tí ó dájú pé ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ń bọ̀, bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ ni ó dájú pé, nígbà tí àwọn àmì wọ̀nyí bá ṣẹ, àwọn Kristẹni gbọ́dọ̀ mọ̀ pé wíwá Kristi sún mọ́lé, àní ní ẹnu ọ̀nà. Kì í ṣe pé a kàn fún wọn láyè láti mọ̀ ọ́n; Olùgbàlà wa pàṣẹ fún wọn láti mọ̀ ọ́n.”5
GSAM 117ÀWỌN ÒJÍṢẸ́
GSAM 117.4Lẹ́yìn tí a ti tọ́ka sí díẹ̀ lára àwọn kókó pàtàkì inú ìhìn Wíwá Kejì, bí a ṣe kọ́kọ́ kéde rẹ̀, ó lè dára láti wo díẹ̀ lára àwọn tí wọ́n kó ipa pàtàkì nínú ìkéde ńlá náà. A ti sọ orúkọ ọ̀pọ̀ àwọn tí wọ́n wà lára àwọn òjíṣẹ́ tó ní ẹ̀bùn jù lọ ní àkókò náà ní ilẹ̀ òkèèrè, tí wọ́n ké ìkígbe náà. Bí a ṣe ń tọ́ka sí díẹ̀ lára àwọn tí wọ́n mú ipò iwájú ní America, tí Olúwa gbé ẹrù iṣẹ́ náà lé lórí, yóò túbọ̀ fi hàn pé ọwọ́ Olúwa wà nínú Ìgbésẹ̀ Adventi ní tòótọ́.
GSAM 118William Miller
GSAM 118.1Lákọ̀ọ́kọ́, a ó wo ọ̀ràn William Miller, ẹni tí ó gbajúmọ̀ tó bẹ́ẹ̀ nínú Ìgbésẹ̀ Adventi ní United States tí ọ̀pọ̀ ènìyàn fi mọ ìgbésẹ̀ náà ní orúkọ “Ẹ̀kọ́ Miller” nìkan.
GSAM 118.2A bí William Miller ní Pittsfield, Mass., ní oṣù Féburárì, 1782. Láti kékeré, ó fi àmì agbára àti ìṣiṣẹ́ ọpọlọ tí ó kọjá ti àwọn ọmọ mìíràn hàn. Láàárín ọdún díẹ̀, àwọn àmì wọ̀nyí túbọ̀ fara hàn sí gbogbo àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀. Ó ní ara tí ó lágbára, ọpọlọ tí ń ṣiṣẹ́ dáadáa tí ó sì dàgbà dáadáa láti ìṣẹ̀dá, àti ìwà rere tí kò ṣeé bá wí. Kò tíì lo ju ọdún díẹ̀ lọ láti máa gba ẹ̀kọ́ kékeré tí ilé-ẹ̀kọ́ àgbègbè ń pèsè, kí àwọn ènìyàn tó gbà ní gbogbogbò pé ìmọ̀ rẹ̀ ti kọjá ti àwọn olùkọ́ tí a sábà máa ń gbà síṣẹ́.
GSAM 118.3Ọ̀gbẹ́ni Miller ṣègbéyàwó ní 1802, ó sì lọ gbé ní Poultney, Vt. Àwọn ọkùnrin tí ó ń bá rìn láti ìgbà tí ó kó lọ sí Poultney, tí wọ́n sì ti ràn án lọ́wọ́ púpọ̀ nínú ọ̀ràn ayé rẹ̀, ti tẹ̀lé gidigidi àwọn ìlànà iyèméjì àti ẹ̀kọ́ pé Ọlọ́run dá ayé ṣùgbọ́n kò fi ara rẹ̀ hàn nípasẹ̀ ìṣípayá. Wọn kì í ṣe ẹni ìwà búburú; ní àpapọ̀, ọmọ orílẹ̀-èdè rere ni wọ́n, tí ìwà wọn sì sábà máa ń jẹ́ ti ìwà pẹ̀lẹ́, àánú àti ìṣerere. Síbẹ̀, wọn kò gba Bíbélì gẹ́gẹ́ bí òṣùwọ̀n òtítọ́ ẹ̀sìn, wọ́n sì gbìyànjú láti fi àwọn ìwé Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen àti àwọn mìíràn ṣe àtìlẹ́yìn fún kíkọ̀ ọ́ sílẹ̀ wọn, kí ó lè dà bí ohun tó bójú mu. Ọ̀gbẹ́ni Miller kẹ́kọ̀ọ́ àwọn ìwé wọ̀nyí dáadáa, níkẹyìn ó sì polongo pé òun náà gba ẹ̀kọ́ yìí gbọ́. Òun fúnra rẹ̀ sọ pé ó gbé ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀kọ́ yẹn fún ọdún méjìlá, bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí 1804.
GSAM 118.4Nígbà tí a fún un ní ipò kápítéènì, ó wọ ẹgbẹ́ ọmọ ogun ní 1810. Nígbà tí ó padà láti inú iṣẹ́ ológun, ó kó ìdílé rẹ̀ lọ sí Low Hampton, N.Y., láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀ níbẹ̀ ní 1812. Gẹ́gẹ́ bí àgbẹ̀, ó ní àkókò púpọ̀ sí i fún kíkàwé. Ó rí i pé èrò rẹ̀ pé Ọlọ́run kò fi ara rẹ̀ hàn nípasẹ̀ ìṣípayá kò fún òun ní ìdánilójú ayọ̀ kankan lẹ́yìn ayé ìsinsìnyí. Lẹ́yìn ibojì, gbogbo rẹ̀ jẹ́ òkùnkùn àti ìbànújẹ́. Láti lo ọ̀rọ̀ tirẹ̀:
GSAM 118.4“Èrò pé ènìyàn yóò parun pátápátá mú kí ọkàn tutù sí mi, ó sì mú ẹ̀rù bà mí; bí a bá sì pè gbogbo ènìyàn wá láti jíhìn, ìparun dájú fún gbogbo wọn. Ọ̀run dà bí idẹ lórí mi, ilẹ̀ sì dà bí irin lábẹ́ ẹsẹ̀ mi. Ayérayé!—kí ni í ṣe? Ikú sì!—kí ló dé tí ó fi wà? Bí mo ṣe ń ronú sí i, bẹ́ẹ̀ ni mo ń jìnnà sí ìdánilójú. Bí mo ṣe ń ronú sí i, bẹ́ẹ̀ ni àwọn ìpinnu mi ń tú ká sí i. Mo gbìyànjú láti dẹ́kun ìrònú, ṣùgbọ́n n kò lè ṣàkóso àwọn èrò mi. Mo wà nínú ìpọ́njú ní tòótọ́, ṣùgbọ́n n kò mọ ohun tí ó fà á.... Láìpẹ́ lẹ́yìn náà, lójijì, ìwà Olùgbàlà fara hàn kedere nínú ọkàn mi. Ó dà bí ẹni pé ó ṣeé ṣe kí ẹnìkan wà tí ó dára tó bẹ́ẹ̀, tí ó sì kún fún àánú tó bẹ́ẹ̀, tí òun fúnra rẹ̀ yóò fi ṣe ètùtù fún àwọn ìrékọjá wa, tí yóò sì tipa bẹ́ẹ̀ gbà wá kúrò nínú jíjìyà ẹ̀ṣẹ̀. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ mo rí bí irú ẹni bẹ́ẹ̀ ṣe gbọ́dọ̀ jẹ́ ẹlẹ́wà tó; mo sì rò pé mo lè fi ara mi sí apá rẹ̀, kí n sì gbẹ́kẹ̀ lé àánú irú ẹni bẹ́ẹ̀.”
GSAM 119Ìyípadà Ọkàn William Miller
GSAM 119.1Ó tún sọ pé:
GSAM 119.1“Mo rí i pé Bíbélì fi irú Olùgbàlà tí mo nílò gan-an hàn; ó sì yà mí lẹ́nu bí ìwé tí kò bá ní ìmísí ṣe lè gbé àwọn ìlànà kalẹ̀ tí ó bá àìní ayé tí ó ṣubú sínú ẹ̀ṣẹ̀ mu dé ìwọ̀n yẹn. Mo ní láti gbà pé Ìwé Mímọ́ gbọ́dọ̀ jẹ́ ìṣípayá láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run. Ó di ìdùnnú mi; mo sì rí ọ̀rẹ́ kan nínú Jésù.... Bíbélì wá di ohun tí mo ń kẹ́kọ̀ọ́ jù lọ, mo sì lè sọ ní òtítọ́ pé mo ṣèwádìí rẹ̀ pẹ̀lú ìdùnnú ńlá. Mo rí i pé a kò tíì sọ ìdajì rẹ̀ fún mi rí. Ó yà mí lẹ́nu pé èé ṣe tí n kò fi rí ẹwà àti ògo rẹ̀ tẹ́lẹ̀, ó sì jẹ́ ìyàlẹ́nu fún mi pé mo ti lè kọ̀ ọ́ sílẹ̀ rí.”
GSAM 119.2William Miller fúnra rẹ̀ ṣàpèjúwe ọ̀nà tí ó gbà ń kẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì báyìí:
GSAM 119.2“Mo pinnu láti fi gbogbo èrò tí mo ti ní tẹ́lẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ kan, láti fi ẹsẹ Ìwé Mímọ́ wé ẹsẹ Ìwé Mímọ́ dáradára, àti láti máa kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ, pẹ̀lú ètò.... Nígbàkigbà tí mo bá rí ohun kan tí kò yé mi, àṣà mi ni láti fi í wé gbogbo àwọn ẹsẹ tí ó jẹ mọ́ ọn; pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ Cruden, mo sì ń yẹ gbogbo ẹsẹ Ìwé Mímọ́ wò tí èyíkéyìí nínú àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì tó wà nínú ibi tí kò yé mi ti fara hàn.... Báyìí ni mo ṣe ń kẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì, ní ìgbà àkọ́kọ́ tí mo kà á tán, fún nǹkan bí ọdún méjì, mo sì ní ìdánilójú kíkún pé òun fúnra rẹ̀ ni olùtumọ̀ ara rẹ̀.
GSAM 120.1“Bí mo ṣe ń kẹ́kọ̀ọ́ báyìí, mo ní ìdánilójú pé, bí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ti ṣẹ ní ìgbà àtijọ́ bá jẹ́ òṣùwọ̀n kankan fún dídá ọ̀nà tí àwọn tí ó kù yóò gbà ṣẹ́ lẹ́jọ́, nígbà náà àwọn èrò tí ọ̀pọ̀ ènìyàn gbà nípa ìjọba ẹ̀mí Kristi—ẹgbẹ̀rún ọdún ìjọba ní ayé ṣáájú òpin ayé, àti ìpadà àwọn Júù—kò ní àtìlẹ́yìn ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.... Mo rí i pé Ìwé Mímọ́ kọ́ni ní kedere pé Jésù Kristi yóò tún sọ̀ kalẹ̀ wá sí ilẹ̀ ayé yìí, yóò wá nínú àwọsánmà ọ̀run, nínú gbogbo ògo Baba rẹ̀.
GSAM 120.2“Mo rí ìdùnnú nínú kíkẹ́kọ̀ọ́ Ìwé Mímọ́ tí n kò rò tẹ́lẹ̀ pé a lè rí gbà láti inú àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀. Nígbà tí mo bẹ̀rẹ̀ sí í kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀, n kò ní ìrètí pé èmi yóò rí àkókò wíwá Olùgbàlà, ní ìbẹ̀rẹ̀ sì ó ṣòro fún mi láti gba àbájáde tí mo rí gbọ́; ṣùgbọ́n ẹ̀rí náà wọ inú mi pẹ̀lú agbára tó bẹ́ẹ̀ tí n kò fi lè kọ ohun tí mo ti ní ìdánilójú rẹ̀ sílẹ̀. Mo fẹ́rẹ̀ẹ́ fìdí múlẹ̀ pátápátá nínú àwọn ìpinnu mi, mo sì bẹ̀rẹ̀ sí í dúró, kí n máa ṣọ́nà, kí n sì máa gbàdúrà fún wíwá Olùgbàlà.”
GSAM 120.3Ó tún sọ pé:
GSAM 120.3“Mo gbà gbọ́; lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni ojúṣe láti kéde ẹ̀kọ́ yìí tẹ̀ mí lọ́kàn, kí ayé lè gbà gbọ́, kí wọ́n sì múra sílẹ̀ láti pàdé Onídàájọ́ àti Ọkọ Ìyàwó ní wíwá rẹ̀. Kò pọn dandan kí n ṣàlàyé gbogbo àwọn àdánwò gígùn àti líle tí mo kojú níhìn-ín. Ó tó láti sọ pé, lẹ́yìn ọdún mélòó kan, Ẹ̀mí Ọlọ́run, agbára òtítọ́ àti ìfẹ́ fún àwọn ọkàn rọ̀ mí láti gbé àgbélébùú mi, kí n sì kéde àwọn nǹkan wọ̀nyí fún ayé tí ń kú, tí ń ṣègbé.”
GSAM 120.4Ọ̀gbẹ́ni Miller, bí àwọn tí Ìhìn náà mú jáde ní àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn, kọ́kọ́ rò pé òun yóò ṣe iṣẹ́ tí a rán òun nípa kíkọ àti títẹ̀ jáde nínú àwọn ìwé ìròyìn àti àwọn ìwé kéékèèké. Ó kọ́kọ́ tẹ àwọn èrò rẹ̀ jáde nínú Vermont Telegraph, ìwé ìròyìn ìjọ Onítẹ̀bọmi, tí a ń tẹ̀ ní Brandon, Vt. Èyí ṣẹlẹ̀ ní ọdún 1831. Ó kọ́kọ́ sọ̀rọ̀ ní gbangba lórí ọ̀ràn náà ní ọdún 1832. Ó sọ nípa ìpàdé yìí pé, “Olúwa da oore-ọ̀fẹ́ rẹ̀ sí orí ìjọ, ọ̀pọ̀ sì gbà gbọ́ sí ìgbàlà ọkàn wọn.”
GSAM 121.1Ní 1836 a tẹ àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ jáde nínú díẹ̀ lára àwọn ìwé ìròyìn àkókò náà. Ní ìgbà òtútù 1837-38, a tẹ àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ jáde nínú ìwé kékeré kan. Ní 1838 a tẹ ìwé kékeré kejì tí ó ní ojú ìwé 204 jáde, nínú ìwé yìí sì ni Ọ̀gbẹ́ni Miller sọ pé agbára Ottoman lè ṣubú ní ọdún 1839 tàbí 1840. Àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àkọ́kọ́ tí ó ṣe ní èyíkéyìí nínú àwọn ìlú ńlá jẹ́ ní ọdún 1836. Nígbà náà ni ó sọ̀rọ̀ ní àwọn ìlú Randolph, Lowell, Groton àti Lynn, Mass.
GSAM 121.2Títí di 1840, Ọ̀gbẹ́ni Miller fẹ́rẹ̀ẹ́ dá wà gẹ́gẹ́ bí olùsọ̀rọ̀ ní gbangba lórí kókó pé wíwá Kristi sún mọ́lé. Ní ọdún yẹn, lójijì, ọgọ́rọ̀ọ̀rún ènìyàn darapọ̀ mọ́ ọn láti kéde Ìhìn náà. A ó wo ohun tí ó fa ìyípadà ńlá yìí ní orí tó tẹ̀ lé. Ní ìgbà òtútù 1839-40, Ọ̀gbẹ́ni Miller ṣe ọ̀wọ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kan ní Exeter, N.H. Ibẹ̀ ni ó ti kọ́kọ́ pàdé Alàgbà J. V. Himes, ẹni tí ó gba ìgbàgbọ́ náà ní àkókò yẹn, tí ó sì dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ Alàgbà Miller láti ìgbà yẹn gẹ́gẹ́ bí olùtẹ̀wé àti oníwàásù onítara fún ìhìn ńlá Wíwá Kejì.
GSAM 121Joshua V. Himes
GSAM 121.3Nípa òṣìṣẹ́ onítara yìí nínú ìgbésẹ̀ ńlá yìí, kò sí ohun tí a lè ṣe tí ó dára ju fífa ọ̀rọ̀ yọ láti inú àkọsílẹ̀ ẹni tí ó kọ ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀, tí ó sọ pé:—
GSAM 121.4“A bí Joshua V. Himes ní Wickford, R.I., ní ọjọ́ 19 oṣù Mèè, 1805. Baba rẹ̀ jẹ́ ẹni tí a mọ̀ dáadáa gẹ́gẹ́ bí oníṣòwò pẹ̀lú West Indies, ó sì jẹ́ ọmọ ìjọ pàtàkì nínú ìjọ Episcopal ti Pọ́ọ̀lù Mímọ́ ní Wickford. Ìyá rẹ̀ ní ìwà pẹ̀lẹ́ àti ìfẹ́ fún Olùgbàlà, ó sì máa ń sọ nípa rẹ̀ fún ọmọ rẹ̀, ẹni tí ó ń fi ìtara fetí sí i.
GSAM 121.5“Èrò baba náà ni láti kọ́ Joshua ọmọ rẹ̀ lẹ́kọ̀ọ́ fún iṣẹ́ òjíṣẹ́ nínú ìjọ tí òun fúnra rẹ̀ wà, ṣùgbọ́n àwọn ipò kan kò jẹ́ kí ó rí bẹ́ẹ̀. Ọlọ́run ní iṣẹ́ mìíràn fún ọmọ yẹn láti ṣe, ó sì ń ṣètò àwọn nǹkan ní ọ̀nà tí yóò mú àbájáde tí ó fẹ́ wá. Ní 1817, baba náà rán ẹrù olówó iyebíye kan lọ sí òkè òkun lábẹ́ àbójútó Olórí Ọkọ̀ Carter, pẹ̀lú Alexander Stewart gẹ́gẹ́ bí alábòójútó ẹrù. Àwọn ọkùnrin wọ̀nyí ṣe aláìṣòótọ́; nígbà tí wọ́n dé èbúté kan ní West Indies, wọ́n ta ọkọ̀ àti ẹrù rẹ̀, wọ́n sì sá lọ. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí yí gbogbo ètò tí a ti ṣe fún ọjọ́ iwájú Joshua ọ̀dọ́ padà, ẹni tí a fẹ́ rán lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga Brown ní Providence, R.I. Dípò èyí, ní oṣù Épírì, 1821, a mú un lọ sí New Bedford, Mass., a sì fi í sábẹ́ William Knights láti kọ́ iṣẹ́ ṣíṣe àga àti àwọn ohun èlò ilé láti inú igi.
GSAM 122.1“Nígbà tí ó dé ilé rẹ̀ tuntun, ó fi ìtara bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tí a yàn fún un, pẹ̀lú ìpinnu láti di ògbóǹtarìgì nínú iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀. Ṣùgbọ́n láìpẹ́ ó rí i pé ipò ẹ̀sìn tí ó yí i ká kò bá ìfẹ́ ọkàn rẹ̀ mu pátápátá. Ó sọ pé, ‘Ọ̀gá mi jẹ́ ẹni tí ó gba ẹ̀kọ́ pé Ọlọ́run jẹ́ ẹnìkan ṣoṣo, tí kò sì gba Mẹ́talọ́kan gbọ́; ó sì mú mi lọ sí ìjọ rẹ̀. Àlùfáà Orville Dewey ni pásítọ̀. Kò tíì pẹ́ tí ó fi àwọn ẹ̀kọ́ tí ìjọ ti gbà tẹ́lẹ̀ sílẹ̀. Ẹ̀kọ́ tí mo gbà lábẹ́ Bíṣọ́ọ̀bù Griswold àti Àlùfáà William Burge, olùṣọ́ ìjọ Pọ́ọ̀lù Mímọ́ ní Wickford, àti bí mo ti sábà máa ń gbọ́ Dókítà Crocker, olùsọ̀rọ̀ tó jáfáfá, ti ìjọ Jòhánù Mímọ́ ní Providence, R.I., kò mú mi múra rárá láti gba ọ̀rọ̀ dídùn Ọ̀gbẹ́ni Dewey tí ó fi ń sẹ́ àwọn ẹ̀kọ́ Kristi àti àwọn àpọ́sítélì rẹ̀.’
GSAM 122.2“Níwọ̀n bí kò ti sí ìjọ Episcopal ní New Bedford ní àkókò yẹn, ó pinnu láti máa lọ sí Ìjọ Kristẹni Àkọ́kọ́ [kì í ṣe ìjọ Ọmọ-ẹ̀yìn], ó sì darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ náà lẹ́yìn náà. Ó sọ pé, ‘Níhìn-ín ni mo ti rí Bíbélì tí a ṣí sílẹ̀ àti òmìnira ìrònú, mo sì lo méjèèjì dáadáa.’ Ìjọ yìí wà lábẹ́ ìtọ́jú Àlùfáà Moses Howe. Àlùfáà Ọ̀gbẹ́ni Clough ṣe ìrìbọmi fún Joshua V. Himes ní ọjọ́ 2 oṣù Féburárì, 1823. Pẹ̀lú ọkàn tí ń jó fún ìtara Ọ̀gá rẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ní ọmọ ọdún méjìdínlógún, láti sọ ìtàn àgbélébùú àti láti rọ àwọn ènìyàn láti ronúpìwàdà. Ó sọ nípa ara rẹ̀ pé:—
GSAM 122.3“‘Láìpẹ́ mo di olùgbani níyànjú, a sì fún mi ní àṣẹ láti mú ẹ̀bùn mi dàgbà.... Mo parí àkókò ìkọ́ṣẹ́ mi lọ́nà tí ó tẹ́ni lọ́rùn, mo sì gba ìyìn. Ṣùgbọ́n fún ọdún márùn-ún tàbí mẹ́fà, mo máa ń ṣe iṣẹ́ àfikún, mo sì tipa bẹ́ẹ̀ rí ọjọ́ kan tàbí méjì nínú ọ̀sẹ̀ fún kíkẹ́kọ̀ọ́ àti iṣẹ́ ìránṣẹ́ ìhìnrere ní àwọn àdúgbò tí ó ṣaláìní; mo sì fi èso iṣẹ́ náà lé pásítọ̀ mi lọ́wọ́.’
GSAM 123.1“Ní 1825, a yàn án gẹ́gẹ́ bí míṣọ́nnárì ti àpéjọ àwọn ìjọ Kristẹni ní gúúsù Massachusetts. Alàgbà Himes sọ pé, ‘Kò sí ètò tàbí ọ̀nà fún títọ́jú àwọn míṣọ́nnárì, mo sì pinnu láti bẹ̀rẹ̀ òwò fún ìgbésí ayé mi, kí n sì máa wàásù bí mo ti lè ṣe tó.’
GSAM 123.2“Ní 1828 ó fi New Bedford sílẹ̀ pẹ̀lú ìpinnu tí yóò mú àṣeyọrí wá, láìsí iyèméjì tàbí àìní agbára, ó sì lọ sí Plymouth, níbi tí ó ti wàásù ọ̀rọ̀ Ọlọ́run nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́, nínú àwọn yàrá tí a mú lò fún ìgbà díẹ̀, àti níbikíbi tí ó bá ti rí ẹni tí yóò gbọ́ ọ̀rọ̀ rẹ̀. Ní 1829 ó tẹ̀ síwájú pẹ̀lú irú iṣẹ́ yìí ní Fall River títí di 1830, nígbà tí ó kó lọ sí Boston gẹ́gẹ́ bí pásítọ̀ Ìjọ Kristẹni Àkọ́kọ́ àti Èkejì; ó sì dúró níhìn-ín fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n. Ní 1839 ó gba iṣẹ́ Adventi gbọ́, gẹ́gẹ́ bí Alàgbà William Miller olókìkí ṣe ṣàlàyé rẹ̀. Ó fi gbogbo ìtara rẹ̀ wọ iṣẹ́ tuntun náà, iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ sì kún fún iná àti agbára. Ní 1840, ó bẹ̀rẹ̀ sí í tẹ Àwọn Àmì Àwọn Àkókò jáde, láti ṣe àtìlẹ́yìn iṣẹ́ tí ó ti fi gbogbo ọkàn rẹ̀ sí. Gbogbo owó rẹ̀, gbogbo iṣẹ́ rẹ̀ àti gbogbo agbára rẹ̀ ni ó fi sí iṣẹ́ yìí, ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn sì yí padà.”
GSAM 123Iṣẹ́ Àpapọ̀ Miller àti Himes
GSAM 123.3Láti 1840 títí di ìgbà ìwọ́wé 1844, Alàgbà Miller àti Alàgbà Himes jọ ṣiṣẹ́ pọ̀ ní ọ̀pọ̀ ìgbà bí wọ́n ṣe ń lọ láti ìlú dé ìlú, ní ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn pẹ̀lú àgọ́ wọn tí ó tóbi púpọ̀, ní ìgbà òtútù nínú àwọn ilé ìjọsìn àti àwọn gbọ̀ngàn ìlú. Agbára ara ńlá Alàgbà Himes pa á mọ́ títí tí ó fi wọ ọdún kejìléláàádọ́rùn-ún ayé rẹ̀. Agbára ọpọlọ rẹ̀ sì dúró ṣinṣin títí dé òpin. Ní ọjọ́ 28 oṣù Sẹ̀tẹ́ńbà, ọdún 1894, ó ṣe ìwàásù tí ó ru ọkàn sókè gidigidi fún ìjọ àwọn Adventisti Ọjọ́ Keje tí ó ju ẹgbẹ̀rún mẹ́ta lọ ní pápá ìpàdé ibùdó ní Lansing, Michigan. Ó dà bí ẹni pé ó sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ìtara àti agbára ọjọ́ àtijọ́. Èyí jẹ́ ohun ìyanu ní tòótọ́ fún ọkùnrin kan tí ó ti pé oṣù mẹ́ta nínú ọdún kọkànléláàádọ́rùn-ún ayé rẹ̀, tí ó sì ń jìyà àrùn tí kò ní ìwòsàn, èyí tí ó pa á ní ọdún tó tẹ̀ lé.
GSAM 124.1Alàgbà Miller àti Alàgbà Himes dúró bí ẹni pé wọ́n wà ní “iwájú ogun” nínú Ìgbésẹ̀ Adventi ti Wíwá Kejì ní America, wọ́n sì jẹ́ méjì péré lára ọ̀pọ̀lọpọ̀ tí wọ́n bá wọn ṣiṣẹ́ láti kéde ẹ̀kọ́ wíwá Kristi, tí àwọn ìwà pàtàkì wọn jẹ́ ìpinnu tí ó dúró ṣinṣin àti ìṣòótọ́ pípé. Àwọn ọkùnrin wọ̀nyí jẹ́ ní pàtàkì lára irú àwọn tí ayé ń pè ní “àwọn tí wọ́n fi ọwọ́ ara wọn tẹ̀ síwájú,”—àwọn tí ìdojúkọ àwọn ìṣòro líle ìgbésí ayé ti mú dàgbà, tí wọ́n ti kọ́ láti dá iṣẹ́ kan lẹ́jọ́ lórí ohun rere tí ó wà nínú rẹ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ìlànà, láìṣe ti wíwá àǹfààní ara wọn. Irú ìwà àwọn tí Alàgbà Miller sọ pé wọ́n sábà máa ń gba Ìhìn náà láàárín àwọn ìjọ ni wọ́n ní, “àwọn ọmọ ìjọ tí ó bẹ̀rù Ọlọ́run jù, tí ó fi ara wọn fún un jù, tí ó sì ní ìyè ẹ̀mí jù.” Àwọn òjíṣẹ́ onírúurú ìjọ fìdí òtítọ́ yìí múlẹ̀, nígbà tí wọ́n sọ, lẹ́yìn tí àwọn Adventisti ti yà kúrò lọ́dọ̀ wọn níkẹyìn, pé, “Ó [ẹ̀kọ́ náà] ti mú àwọn tó dára jù lọ nínú agbo wa lọ.”
GSAM 124Àwọn Oníwàásù Adventisti Pàtàkì Mìíràn
GSAM 124.2Ó lè dára láti dárúkọ díẹ̀ lára àwọn ọkùnrin tí wọ́n kó ipa pàtàkì pẹ̀lú Alàgbà Miller àti Alàgbà Himes nínú ìgbésẹ̀ àwọn àkókò ìbẹ̀rẹ̀ yẹn. Àkọ́kọ́ lórí àtòkọ náà ni Charles Fitch, ti Cleveland, Ohio, ẹni tí ó dámọ̀ràn ní 1842 pé kí a ní àwọn àwòrán láti ṣàlàyé àwọn ìran Dáníẹ́lì àti Ìṣípayá. Èrò náà dá lórí Hábákúkù 2:2, 3. Charles Fitch kú ní ọjọ́ 10 oṣù Ọ̀któóbà, 1844.
GSAM 124.3Dókítà Josiah Litch, ti Philadelphia, ẹni tí, gẹ́gẹ́ bí a ó ti rí ní orí tó tẹ̀ lé, Olúwa ru ọkàn rẹ̀ láti kéde òtítọ́ kan, èyí tí ìmúṣẹ rẹ̀ mú kí ìfẹ́ sí ìhìn Adventi bẹ̀rẹ̀ sí í pọ̀ sí i lójijì, kíákíá.
GSAM 124.4Elon Galusha, ti Lockport, N.Y., òjíṣẹ́ olókìkí ti ìjọ Onítẹ̀bọmi, ẹni tí ìkọ̀wé àti iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ lórí ọ̀ràn wíwá Olúwa tí ó sún mọ́lé ru ìjọ yẹn sókè gidigidi.
GSAM 125.1E. R. Pinney, ti Seneca Falls, N.Y., òjíṣẹ́ olùfọkànsìn mìíràn ti ìjọ Onítẹ̀bọmi, ẹni tí iṣẹ́ ìránṣẹ́ àti ìkọ̀wé rẹ̀ ní agbára nínú iṣẹ́ náà. Ó yẹ kí a pè é ní “Iyọ̀ ayé.”
GSAM 125.2Geo. Storrs, ti ìlú New York, ẹni tí ó jẹ́ oníwàásù ìsọjí pàtàkì ṣáájú kí ó tó gba ẹ̀kọ́ Adventi gbọ́. Àwọn ìwé rẹ̀ ní ipa ńlá ní ríru àwọn ènìyàn sókè láti túbọ̀ ya ara wọn àti ohun ìní wọn sí mímọ́ fún iṣẹ́ náà; èyí rí bẹ́ẹ̀ ní pàtàkì ní àwọn ọ̀sẹ̀ ìkẹyìn Ọjọ́ 2300. Òun ni ẹni tí ó, lẹ́yìn Ìjákulẹ̀ náà, gbé àwọn ìwàásù rẹ̀ mẹ́fà lórí ẹ̀dá ènìyàn, ipò àwọn òkú àti ìyà ọjọ́ iwájú síwájú àwọn Adventisti àti ayé fún àyẹ̀wò.
GSAM 125.3Alàgbà Stockman, ti Portland, Maine, jẹ́ òṣìṣẹ́ onítara mìíràn nínú àwọn ìsọjí William Miller ní ìlú yẹn. Ó kú ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ṣáájú òpin ọdún Júù 1843, nígbà tí àwọn Adventisti ń retí, tí wọ́n sì ń dúró de wíwá Olúwa ní àkókò yẹn.6
GSAM 125.4Àwọn ọkùnrin pàtàkì mìíràn tún wà tí, nítorí àìní àyè, a ó kàn dárúkọ, bí N. N. Whiting, ẹni tí ó ṣe ìtumọ̀ Májẹ̀mú Tuntun sí èdè Gẹ̀ẹ́sì, tí a mọ̀ sí Ìtumọ̀ Whiting; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley àti Edwin Burnham (arákùnrin mẹ́ta), gbogbo wọn jẹ́ òṣìṣẹ́ tó jáfáfá nínú Ìhìn náà.
Notes
- Hábákúkù 2:2, 3. ↩
- Ìfihàn 14:6, 7. ↩
- Mákù 1:14, 15. ↩
- Jóẹ́lì 2:30, 31. ↩
- Ìtumọ̀ Orí Kẹrìnlélógún Mátíù, ojú ìwé 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
- A lè rí i ní ìrọ̀rùn, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú Àwọn Ìkọ̀wé Ìbẹ̀rẹ̀, ojú ìwé 17, ìdí tí Alàgbà Fitch àti Alàgbà Stockman fi ń fẹ́ gidigidi láti mọ ohun tí ó ti ṣẹlẹ̀ láti ìgbà tí wọ́n ti sùn. ↩