Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
19 / 31
19 / 31

Pandup 16 — Ahumsuba swargadutki paojel

John Norton Loughborough

GSAM 247.1“Ahumsuba swargadut aduna makhoigi matung inlakle, amasung awangba khonjelna asumna haire: Kanagumba mina sha adu amasung magi murti adubu khurumlabadi, amasung Shagi khudam adu masagi maraibakta nattraga makhutta lourabadi, mahaknasu Ishworgi asaobagi angur ju adu thakkani; madu Mahakki asaobagi tenggotta karisu yandana heijillabani. Ashengba swargadutsinggi mamangda amasung Yaomachagi mamangda mahakpu mei amasung gandhakna awa khanghangani. Makhoigi awabagi meikhu adu loiba naidana mathakta kakhattuna leigani. Sha adu amasung magi murti adubu khurumbasing, amasung magi minggi khudam louriba kanagumba aduna nungthil ahing potthaba phangloi. Ashengbasinggi khaangheiba asi masidani: Ishworgi yathangsing amasung Jesugi thajaba ngaklibasing adu masidani.”1

GSAM 247Baibalda yaoba khwaidagi cheksinna lousillagadaba cheksin wahei

GSAM 247.2Masi Baibalda yaoba khwaidagi cheksinna lousillagadaba cheksin waheini; amasung paojel asi mamangda takhrabani haiba sakhi amata eikhoigi malemgi puwarigi irekta phangde haibasi chummi. Pareng asigi ahanba amasung anisuba swargadutsing asi houjikki meeronga mari leinabani haiba utkhre; masina paojel asi mamanggi chahichasinggi nattabani haibadu yamna mayek sengna khanghalli.

GSAM 247.31847 da Ahal J. V. Himes-na asumna haikhi:—

GSAM 247.4“[Phongdokpibagi] pandup 14 na angakpa laojel ama utli; akanba changyeng adugi pungpham aduda mioibasingbu cheksinhananaba laojel adu houjik phaoba laodri. Machan 9-11. Ishworgi lairikta masigi nattana asuk akiba pokhanba asaobagi cheirak laothokpa amata phangba ngamde. Asuk akiba pokhanba cheksin wahei ama mathou taba asina akanba changyeng ama leibani haiba khanghandabra?”2

GSAM 248Laishang hangdokle—warepnabagi upu adu ure

GSAM 248.1Paojel asigi maramda J. N. Andrews-na asumna haikhi: “Swargagi laishanggi khwaidagi ashengba ka adu hangdokpada warepnabagi upu adu uhanba thoudok asi swargadut taretsubana makhol khongliba matamda thokpani. Amasung Numit 2300 loibada eikhoigi achouba Athoiba purohitki thougal adu ka aduda hongkhatpagi maramna, ahanba swargadutki laothokpana utliba matam adu loibana laishang hangdokpagi matam adu khanghalli haina eikhoina khang-i. Ishworgi upugi mamangda thougal tounaba eikhoigi Athoiba purohit aduna khwaidagi ashengba maphamda changbana, upu adugi manungda leiba Ishworgi yathangsinggi maramda singlupki pukning chingli. Matam adudagi swargagi Laishangdagi Ishworgi yathangsing adu nganthoklaktuna leiri.

GSAM 248Potthaba numit hongba

GSAM 248.2“Chahicha khara mamangda marisuba yathang adu Ibungngogi potthaba numittagi laining tounadabasinggi Chayolgi ahanba numitki kumheida hongkhi haibasi yetnaba yaba nattaba achumba amani. Ashengba Shastrasingna mapham khudingmakta numit taretsuba adubu chayol khudinggi Ibungngogi Potthaba numit amakhaktani haina khangliba aduga mayoknana hongba asi toukhi. ‘Matamsing amasung wayelsing hongnaba khangani’ haina Daniyel-na mangjounana haikhiba achouba dharma thadokpa aduna masi toukhibani. Shakti asi maru oina malem apumbana khurumgadaba sha aduga mannai. Asuk kuina khongna netlakpa yathang asi houjik amuk achumbani haina utliba, amasung Ishworgi misingna atei yathang 9 aduga loinana masibu ngakpa hourakliba asi yamna maru oiba thoudok amani. Chinglai aduga aroibagi lanthengnabagi amasung ashengba sahargi thongjaosingdagi changbagi damak Lemhouribasing adubu Mahakna thourang toubiriba maramna Ishworda thagatchari. Phongdokpiba 12:17; 22:14. Dharma thadokpagi Potthaba numit aduga mayoknana marisuba yathang adu achumbani haina utpa, amasung Ishworgi yathangsing pumnamak sandokna takpa asina, houjikki matam asi ashengbasinggi khaangheibagi amasung ahumsuba swargadutki cheksin waheigi matamni haiba akanba sakhi pire.”3

GSAM 249.11844 gi Oktobar 22 phaoba achouba Anisuba lakpagi laothokpada thunglakpa paojel ani asi, haibadi ahanba amasung anisuba paojelsinggi maramda mamanggi pandupsingda pukning chinghanjakhi. Pandup asigi ahoubada leiba Shastragi wahei aduna, “Ahumsuba swargadut aduna makhoigi matung inlakle,” haina hairi; haibadi ahanba amasung anisuba swargadutsinggi matung inlakpani. Masiga mari leinana ahumsuba paojel hougatlakpagi maramda pukning chinghanbasi paba misingna khangningba oiba yai.

GSAM 249Ahanba Adventist Potthaba numit ngakpa mising

GSAM 249.21844 gi “Ahing yaibakki laojel” adugi matamda, Ibungngona Mahakki misinggi pukningbu numit taretsubagi Potthaba numit ngakpada lamjingba houkhi. Adventistsinggi marakta tambiba asi asumna hourakkhi: Numit taretsuba Baptist ama oiraba Rachel Preston-na Adventistsinggi singlup ama leiba Washington, N.H. da leinaba chatkhi. Mahakna lakpagi tambiba adu loukhatkhi, amasung mi 40 romna saba singlup aduna mahakki dharmagi pao sandokpagi thabak adugi mapanna marisuba yathanggi Potthaba numit adu loukhatkhi.4 Masina maram asigi thijinba houhankhi. 1844 gi Septembar 5 ki Laojelda eikhoina asumna pari: “Numit taretsuba ngakpa mathou tai haina khalliba adugi maramda mi kayagi pukning yamna langtakli.” Chayolgi ahanba numit ngakpagi maram adu achumbani haina utnaba kanna hotnadaba ama toubagi chephong semgatpana iba wareng ama manungda wahei asi yaorammi. Septembar 12 ki chephongdasu maram asi makha takhi; maduda mi kayana kanna amasung cheksinna neinaba houhanba maru oiba wahei asi eikhoina phang-i:—

GSAM 249Numit taretsuba asi wayelna lepkhiba numit amakhakni

GSAM 249.3“Hanna chatkhraba chayolda eikhoi warep asi louba tare: Khristansingna ashengba matam oina khainaba wayelna yathang pikhiba matamgi sharuk amata leite. Warep asi aranba oirabadi, ngaknaba wayel amata leiba numit asi numit taretsuba adu amakhakni haina eikhoina khalli.”

GSAM 250T. M. Preble-gi wareng

GSAM 250.11845 gi Phebruari 13 ki tang yathaba, T. M. Preble-na iba maram asigi wareng ama, 1845 gi Phebruari 28 da Portland, Maine-gi Israelgi asa haiba chephongda phongdokpana Adventistsing apunbagi pukningbu Potthaba numitki wahang asida chinghankhi. Baibalgi Potthaba numit ngakpham thokpagi maramsing amasung achouba dharma thadokpana madu Chayolgi ahanba numitta hongkhiba adu utlaba matungda, mahakna asumna hai: “Asumna eikhoina Daniyel 7:25 thunglakpa uri; macha oiba machina ‘matamsing amasung wayelsing’ hongli. Maram asina Potthaba numit oina Chayolgi ahanba numit ngakliba mi pumnamak adu popki Chayolgi ahanba numit ngakpa mising amasung Ishworgi Potthaba numit thugaiba misingni haina eida uba phang-i.”5

GSAM 250Potthaba numitki wahanggi maramda J. B. Cook

GSAM 250.2Asigi matung thuna J. B. Cook-ki wareng ama namthoklakkhi; maduda Chayolgi ahanba numit adu Potthaba numit oina ngaknaba Shastragi sakhi amata leite haina mahakna utkhi. Mahakna samlaba wahei asi sijinnakhi: “Asumna, khangdana oiba yai, popki Potthaba numitki phiral makhada jahaj tonglibasinggi hida phattaida leiba nungshit pumnamak laina louthokle.”

GSAM 250.3Nupa ani asina Potthaba numit ngakpa adu kuina leikhidrabasu, makhoina laina lephanba ngamlaroidaba thabak ama houhankhi. Maram asigi achumba khangningba mi cha kayagi chinda “popki Chayolgi ahanba numit ngakpa mising,” “Ishworgi yathang thugaiba mising,” amasung “popki Potthaba numitki phiral makhada jahaj tongba” haiba waheising asi leirammi. Asumna Fairhaven, Mass. gi Ahal Joseph Bates-ki pukning chinghankhi, amasung mahakna 1845 da Potthaba numit adu loukhatkhi.

GSAM 250Joseph Bates-na Potthaba numit loukhatpa

GSAM 250.4Mahakki thengnarakpa asi asumna oirammi: Washington, N.H. da Potthaba numit ngakliba mi lup adugi maramda taraba matungda, mahakna singlup adubu chatyenglaga madu kari haibano haiba khangnaba warep loukhi. Madugi matung inna mahak chatkhi, amasung makhoiga loinana maram adu neinabada makhoi chummi haiba ukhie; maduda Potthaba numitki wahangda phangba mangal adu khudakta loukhatkhi. New Bedford, Mass. da hallakpa matamda, New Bedford amasung Fairhaven anigi marakta leiba thongda mahakna mi khangba Ichin-inao nupa ama thengnakhi. Mahakna asumna koukhi: “Jahajki makok Bates, anouba pao kari leibage?” Ahal Bates-na paokhum pikhi: “Anouba pao adudi, numit taretsuba asi eikhoigi Ishwor Ibungngogi Potthaba numitni haibaduni.” “Phare,” haina nupa aduna hairammi, “ei yumda chattuna eigi Baibal paraga madugi maramda yengjagani.” Mahakna madugumna toukhi; amasung makhoi amuk thengnaba matamda, Ichin-inao nupa aduna Potthaba numitki achumba adu loukhatlaba amasung madu illaba oirammi.

GSAM 251Potthaba numitki maramda ahanba lairik

GSAM 251.2Ahal Bates-na khudakta leibak amatagi amada chattuna achumba asi sandokna takpa houkhi. Potthaba numitki wahanggi maramda lairik ama, nattraga lairik macha amakhak oirabasu, mahakki thabakta yamna mateng panggani haiba mahakna thuna ukhie. Amasung maram asigi maramda karigumba ama iduna phongdoknaba Ishworgi Thawaina mahakki pukningbu thougatpikhi. Adubu mahakki leijaba pumnamak adu York-ki shiling ama, haibadi sent 12½ khaktani; maram asina sen leitana madu karamna tougadage haibadu wahang adu oirammi. Maram asigi mahakki thengnarakpa adu, 1855 da eingonda mahakna takpibagumna, paba mida takpasi khangningba oiba yai.

GSAM 251Ata paund 4

GSAM 251.3Mahakna haikhibadudi, Ishworgi mamangda haijaringeida mahakna lairik adu inaba warep loukhi, amasung madu phongdoknaba lambi ama hanglagani haina thajaba phangkhi. Maram aduna mahakki thabak hounaba Baibal amasung Baibalgi waheising leipham utpa lairik aduga loinana ithapki mamangda mahak phamkhi. Pung ama manungda Shrimati Bates kada changlaktuna asumna haikhi: “Joseph, tan thongnaba eigi ata matik leitre.” Aduga matam adumaktada mahakna mathou taba atei pot macha kharasu hairak-i. “Ata kayamuk watlibage?” haina jahajki makok Bates-na hangkhi. “Paund 4 rom,” haina mahakna paokhum pikhi. “Yare,” haina mahakna haikhi. Mahak kadagi chatkhraba matungda, Bates-na manakta leiba dukan amada chattuna ata paund 4 amasung atei potsing adu leiraga yumda purak-i, amasung amuk mahakki ithapki mamangda phamkhi. Matam khara leiraga Shrimati Bates changlaktuna ithap mathakta leiba potsing adu ukhie, amasung asumna laokhi: “Ata asi kadagi lakpage?” “Karigino,” haina jahajki makok aduna haikhi, “matiktabra? Nangna paund 4 mathou tai hairambane.” “Hoi,” haina mahakna hairammi, “adubu nangna kadaidagi phangkhibano?” “Eina leibani,” haina mahakna haikhi; “tan thongba loisinnaba nangna mathou taba chang adu masi nattabra?” “Hoi,” haina Shrimati Bates-na makha tarak-i, “adubu jahajki makok Bates, New Bedford-dagi malemgi mapham pumnamakta jahaj pubirakpa mi nangna mapanda chattuna ata paund 4 leirakpabra?” “Hoi, tan thongba loisinnaba nangna mathou taba chang adu madu nattabra?” “Hoi,” haina Shrimati Bates-na haikhi, “adubu nangna ata paund 4(!) leirakpabra?”

GSAM 252Achumbagi damak dolar 11,000 sijinnaba

GSAM 252.1Thuna atei changyeng ama matung inlakle. Jahajki makok Bates-na samudragi thabak thadokpa matamda, jahaj ama manungda mahakki sharuk adu dolar 11,000 da yonkhi; adubu houjik mahakna achumbagi thabak mangjil thahanbagidamak mahakki leijaba pumnamak sijinnakhrabani. Matam asi phaoba Shrimati Bates-na mahakki sen-thumgi asengba phibam khanglamde; adubu houjik mahakna madu nupida khanghanba tai haina khallammi. Maram aduna mahakna tapthana asumna haikhi: “Nupi, malem asida eigi leiriba aroiba sen aduna eina potsing adu leibani.” Nungna kaplaga Shrimati Bates-na hangkhi: “Eikhoi kari tougadage?” Jahajki makok adu hougatle; amasung masagi jahajbu lamjingba jahajki makok amagi matik mangal pumnamakka loinana asumna haikhi: “Eina lairik ama igani; eina madu sandokpagani, amasung Potthaba numitki achumba asi malemgi mamangda sandokpagani.” “Phare,” haina Shrimati Bates-na mit manghanba piran marakta haikhi, “eikhoi karina hinggadage?” “Ibungngona lambi adu hangbigani,” haibadu jahajki makok Bates-ki noklaba paokhum adu oirammi. “Hoi,” haina Shrimati Bates-na haikhi, “Ibungngona lambi adu hangbigani! Madu nangna matam pumnamakta haiba wahei aduni.” Amasung kanna kaplaga mahak kadagi thokkhi.

GSAM 252Khanlamdaba mateng ama phangba

GSAM 252.2Jahajki makok Bates-na mahakki thabak pungkhai ama makha chattharaba matungda, mahakkidamak chithi ama leibagi maramna dakshangda chatkadabani haiba pukningda lakle. Mahak chatkhi, amasung chumna chithi ama leirammi. Matam aduda chithigi dak man sent 5 oirammi, amasung mangjounana madu piba nattraga pidaba asi chithi athaba migi ningbada oirammi. Chithi asi ikhiba mina karigumba maram amana dak man adu piramde. Masida amuk jahajki makok Bates-na masabu nemthaba tare; maramdi mahakki yamna khangnaba dakshanggi makok Shri Drew-da, sen leitraba maramna mahakna dak man adu piba ngamde haina haiba tare. Adubu mahakna asumna hairammi: “Masi kadagi lakpano haiba eingonda yenghanbigadra?” “Puraduna chatlu,” haina dakshanggi makok aduna haire, “sen adu matunggi matam amada pirak-u.” “Natte,” haina jahajki makok aduna haire, “dak man pidriba phaoba ei chithi adu dakshangdagi puthokloi.” Chithi adu mahakki makhutta leiringeida mahakna haire: “Chithi asigi manungda sen leigani haina eina khalli.” Amasung dakshanggi makok adugi mangonda onsillaga mahakna hang-i: “Adomna masi hangdokpiyu? Manungda sen leirabadi madudagi dak man adu louba yai; leitrabadi eina chithi asi paroi.” Dakshanggi makok aduna mahakki haijaba adu toubire; amasung yeng-u, manungda dolar 10 gi sen che ama leirammi. Chithi adu paraba matungda mahakna khang-i: Ahal Bates-ta sen mathou tari haiba Ibungngona yamna kanna mahakki pukningda changhankhibagi maramna sen adu khudakta mahakna thanbire haina hairiba mi amadagi chithi adu lakpani. Amasung thunamak thanbada mahakna dak man piba ningsingdaba oiba yai.

GSAM 253.1Dak man adu piraba matungda mahakna chinjak pot yonsang amada chattuna dolar 4 da ata pipa ama, aduga alu, chini amasung atei mathou taba potsing leirak-i. Potsing adu kada puragani haiba yathang pirabada mahakna asumna haire: “Nupi aduna potsing asi madugi nattabani haina haiba yai; adubu mahakna haibadu nakhoina tadragasu yai; potsing adu yumgi mamanggi sanggoida tathok-u.”

GSAM 253.2Matungda mahakna lairik namphamda chattuna, lamai 100 romna saba lairik macha amagi mashing 1,000 namthoknaba thourang toukhi. Yanakhibadudi, iba cheising mahakna pirakpa matung inna namthokpasingna yaba makhei thuna mayek chankhatkani, amasung aranba yengsinanaba namthok ahanba adu mahakta thagani. Mahakna sen phanglakpa matung inna thabakki man adu pigani, amasung pibagadaba sen pumnamak pidriba phaoba lairiksing adu namphamdagi puthokloi.

GSAM 253.3Kanagumbana mahakta pibagadaba sen amata leitrabani haiba jahajki makok Bates-na ningthina khanglammi. Adubu sen mathou taba matamda madu thanbinaba Ibungngona misinggi thamoi thougatpigani haina thajaraga, lairik asi iba mahakki toubagadaba thabakni haina mahakna khallammi. Che, ijei amasung atei potsing leiraba matungda, asumna yumgi mathou taba potsing adu mahakki mangjounana thungnanaba matam piraga, mahakki yumda chatpa lambi adugi makokta mahak chatkhi. Potsing adu maduda leiba urabada, mahakna yumgi maninggi thongdagi manungda changlaga, mahakki ithapki mamangda amuk phamkhi. Shrimati Bates changlaktuna pukning langtakna asumna haire: “Joseph, yumgi mamanggi sanggoida yeng-u! Pot adu kadagi lakpano? Pot puba gari amagi nupa ama asida laktuna potsing adu tathoknarammi. Eina mahakta potsing asi masigi nattabani haire, adubu mahakna tathoklambane.” “Phare,” haina jahajki makok Bates-na haire, “pumnamak chumgani haina eina khalli.” “Adubu,” haina Shrimati Bates-na haire, “madu kadagi lakpano?” “Phare,” haina jahajki makok aduna haire, “Ibungngona thabibani.” “Hoi,” haina Shrimati Bates-na haire, “Ibungngona thabibani; madu nangna matam pumnamakta haiba wahei aduni.” Matungda mahakna chithi adu nupigi makhutta piraga asumna haire: “Masi pabu, madudi madu kadagi lakpano haiba nangna khanggani.” Mahakna chithi adu paraga amuk kapnaba kada hangkhie; adubu kapba adu ahanba aduga makhal mannaramde. Amasung hallakpada mahakna thajaba watkhibagi damak nemthana kokpinaba haijakhi.

GSAM 254Lairikki damak sen lakpa

GSAM 254.1Iba amasung namthokpagi thabak mangjil tharakpaga loinana jahajki makok Bates-na matam matamda dak amasung atei lambisingdagi sen phanglak-i; karigumba matamda mahakna keidoungeida thengnadaba misingdagisu lak-i. Mahakna sen phanglakpa matung inna namthokpasingda piduna lairikki sen chingbagi manungda chansinkhi. Aroibada lairiksing pumnamak namthokpa loiba numit adu thungkhi; amasung Ichin-inao nupa Bates-na thajadraba mapham amadagi leihouriba sen adu pibiba phang-i. Asumna lairiksing sandokpa adu numit amakhak phaobasu leptuna leikhide.

GSAM 254Aroiba man adu pire

GSAM 254.2Memphis, Mich. gi H. S. Gurney-na 1884 gi Maarch thada eingonda asumna takpikhi: Ahal Bates-ki lairik adu namthokpa loikhiba ayuk adumaktada, wayelgi matam loikhraba sen shingbagi che amagi damak, mahakta keidoungeida amuk sen piroi haina haikhiba nupa amadagi mahakna dolar 100 phangkhi. Sen asi phanglaba matungda, madugi sharuk ama Ahal Bates-ki Potthaba numitki lairik machagi aroiba man pinaba sijinnabadu mahakna haraobagi maram oina loukhi. “Adubu,” haina Shri Gurney-na haikhi, “Ichin-inao nupa Bates-na lairikki man leihouriba adu kanana pibikhibano haiba mahak shiba numit adu phaoba khangkhide.” Potthaba numitki achumba namthokpada Ahal Bates-ki thengnarakpa asina, Potthaba numitki wahanggi maramda achumba phongdokpa houba adudagi eikhoigi misingda asumna hairibagum oirammi: “Thabak asigi lambida mangjil thaba chatlu, amasung nakhoi mangjil tharakpaga loinana Ishworgi ngakpi senbibana lambi hangbigani haina thajou.”

GSAM 255Ahal Bates-na Darshansing chingsinba

GSAM 255.1Mangjounana haidokpagi khudol amasung Potthaba numitki semdokpa asi karamna punsinkhibage haiba, Punshigi wareng machasingdagi samjillaba makhagi warol asina utkani:—

GSAM 255.21846 da New Bedford, Mass. da chatyengba matamda, Leishabi Harmon-na Ahal Joseph Bates-ga khangnakhi. Mahakna anganba matamdagi lakpagi thajaba adu loukhatkhrabani, amasung thabak aduda kanna shubiriba mi ama oirammi. Mahak asengba Khristan nupa aphaba ama oirammi, mi ikai khumnaba amasung thoujal leijaba ama oirammi. Mahakna Leishabi Harmon-bu masagi macha oirabaga managumna nungshina yengsinbikhi. Mahakna mahakki wa ngangba ahanba tarakpa matamda yamna pukning changba utkhi, amasung mahakna ngangba loikhraba matungda, Bates hougatlaktuna asumna haikhi: “Ei chingsinba Thomas amani. Eina Darshansing thajade. Adubu ngasigi ahing asida Ichin-inao nupi asina takliba Sakhi asi eikhoida Ishworgi asengba khonjelni haina eina thajaba ngamjarabadi, ei hingliba misinggi marakta khwaidagi haraoba mi adu oigani. Eigi thamoi yamna lengle. Wa ngangliba asi pukning sengna ngangbani haina eina thajei, adubu eikhoida mahakna takliba angakpa potsing adu mahakta karamna uhanbikhibano haibagi maramda eina sandokna takpa ngamde.”

GSAM 255Leishabi Harmonna Potthaba numit loukhatpa

GSAM 255.3Ahal Batesna Potthaba numit ngakkhi, amasung madugi maru oiba chetna takpikhi. Matam aduda Leishabi Harmonna madugi maru oiba phaojakhide, amasung Ahal Batesna atei yathang mapandagi marisuba yathanggi maram henna ngangbadu aranbani haina mahakna khankhi. Adubu Mapuna mahakpu swargagi Laishang utkhi. Swargada Ishworgi laishang hangdokle, amasung chanbibagi phambalna khumjinba Ishworgi upu adu mahakpu utkhi. Upugi atoppa atoppa matonda swargadut ani lepchare; makhoigi masasingna chanbibagi phambal adu khumle, amasung makhoigi maithongsing madugi maikei onsille. Mahakka loinariba swargadut aduna mahakpu haibikhi, masi swargagi lanmi pumnamakna Ishworgi khubina ikhraba Ishworgi wayel yathang adubu ikai khumnaba amasung asengba akiba loinana yenglibadu khanghanbani. Jesuna upugi khumjinba adu hangdokle, amasung mahakna yathang tara ikhraba nunggi paaksing adu ukhi. Yathang tara adugi mayai marakta marisuba yathang adu leiba amasung madubu arumba mangalgi koina koisilliba ubada mahak ngakle. Swargadut aduna hairi, ‘Swarga amasung malem, aduga makhoigi manungda leiba pot pumnamak sembiba ahingba Ishwor adubu khanghanba asi yathang tara asigi marakta masi amatani. Malemgi yumpham hapkhiba matam adumakta Potthaba numitkisu yumpham hapkhre.’ Achumba Potthaba numit adu ngaklamlabadi, thajadaba mi nattraga Ishwor leite haiba mi amata leiramloidabani haina mahakpu utkhi. Potthaba numit ngakpana taibangpanbu murti latpagi lamchatdagi ngak senbiramgani.

GSAM 256.1Marisuba yathang adu khongna netkhre; maram aduna wayel yathangda leiba kaiba adu semgatnaba amasung netkhraba Potthaba numitkidamak haijabagi eikhoibu koubi. Ishwordagi masabu henna wanghanjaba, amasung matamsing amasung wayel yathangsing hongnaba khallaba papki mi aduna Potthaba numit adubu chayolgi numit taretsubadagi Chayolgi ahanba numitta honghankhi. Asumna toubada mahakna Ishworgi wayel yathangda kaiba ama thokhankhi.

GSAM 256.2Ishworgi achouba numit adu laktringeigi mamang thangbada, Khristaki yeknabana thugaikhraba Ishworgi wayel yathangda amuk thajabana inba hallaknaba meesingbu cheksinnaba Paojel ama thabire. Tambiba amasung matou utpagi khuthangda wayel yathangda leiba kaiba adugi maikei makhoigi pukning chingsingadabani. Phongdokpa 14 gi, Ishworgi yathangsing amasung Jesugi thajaba laothokliba ahumsuba swargadut aduna Paojel asi loujabasing amasung Ishworgi yathangsing amasung mahakki wayel yathang adubu mittagi manikgumna ngaknaba taibangpanbu cheksinnaba khonjel hougatliba meesing adubu khanghanbani haina mahakpu utkhi. Aduga cheksinba asi tabagi matungda mi kayana Mapugi Potthaba numit loukhatkani haibasu mahakpu utkhi.6

GSAM 256.3Leishabi Harmon amasung Ahal Bateski thoudok asi Mapuna thabak toubagi mawongga channakhi. Hongba naidaba Ishworgi wayel yathangna hanglibadu asengba lairiktagi makhoida takpiba Ahal Batesna Leishabi Harmon amasung Ahal White animakki pukning Potthaba numitki maramda chinghankhi. Leishabi Harmonbu Mapuna akhannaba phongdokpasinggi yaipha pibiduna tha 18 rom oikhrabasu, masigi maramda mamangda mahakpu karisu utkhibade. Houjikti mahakki wayel yathang ngaknaba thajabasingna thorakliba maram aduna, Mangjounana haidokpagi khudolgi khuthangda makhoida mangal pinaba Mapugi matam lakle. Asumna mahakki masagi thabak toubagi mawonggi khuthangda Ahumsuba swargadutki paojel, ‘Ishworgi yathangsing amasung Jesu Khristagi Sakhi,’ adu punshinhankhi.

GSAM 257Ahumsuba swargadutki paojelgi ahouba

GSAM 257.1Matam adudagi atei Paojel aniga mari leinaba Ahumsuba swargadutki paojel sandokpa houkhi. Ishworgi upuga mari leinaba Potthaba numitki achumba aduna, amasung Laishanggi maramda henna phonglakpa mangal aduna, mamangda utkhrabadu chetna khanghankhi—mamanggi Anisuba lakpagi ihou adu achumbani, amasung Mapugi thouranggi manungda leibani. Houjik makhoina mamangdagi henna mapung phana ‘Ishworgi saharda chatpa lambida tongkhatnaba khongkal ahum’ haibagi wahanthok adu khangba ngamle.

GSAM 257Ahal Batesna Darshansing adu Ishwordagi lakpani haina loukhatpa

GSAM 257.21846 gi November thada Topsham, Maine da mepham ama pangthokkhi; maduda Ahal Bates yaokhi. Mepham aduda Shrimati White na Darshan ama phangkhi; maduna Darshansing asigi hourakpham Ishworni haibadu Ahal Batespu mapung phana thajahanle. (Leishabi Harmonna Ahal James White ga luhongkhiba mamangda panjakhre.) Mahak chahi 50 samudrada thabak toukhraba mini; hijeigi manungda mateng pangba macha oibadagi hijei mapu amasung hijeisinggi mapu oiba phaobagi thabak pumnamak mahakna toukhi. Mahakki thawanmichakgi maram khangba asuk chaokhi, mahakna eingonda haikhibagumna, swargada leiba potlam pumnamak yengduna samudrada mahak kadaida leiribage haiba, akshangsha amasung draghimangshagi matangda, yamna naksinnana khangba ngammi. Asigumba mi amana thawanmichak neinabagi maramda wa ngangnaba pukning changba madi mathou oigani.

GSAM 257.3Mahakka wa ngangnaringeida, Darshansing adu Ishwordagi lakpani haina mahakna karamna thajarakpage haibadu mahakna eingonda hairammi. Mahakna haikhi, numit amada Shrimati White ga thawanmichaksinggi maramda wa ngangnaba hotnakhi; adubu mahakna thuna khangle, Shrimati White na thawanmichak neinabagi maram karisu khangde. Tasengnamak, mahakna Ahal Bates ta haikhibagumna, maram adugi lairik amata mahakna keidounungda paorambage haibafao khangde. Maram adugi matangda wa ngangnaba mahakki apam leikhide; mahakna anouba malemgi maram amasung madugi matangda Darshanda mahakpu utkhrabagi maram ngangduna wa ngangbagi maikei hongkhre.

GSAM 258‘Hangdokliba swarga’

GSAM 258.1Mamanggi chahi, April 19, 1845 da, Illustrated London News na Lord Rosse dagi phangba, thawanmichak neinabasingda yamna pukning changhanba pao ama phongdokkhi. Madu mahakki yamna chaoba lapna uba mingnaselgi khuthangda mahakna thijin thikhokpa angakpa potlamgi maramni, khudongchaba oina thawanmichak neinabasingna ‘atiyada leiba ahangba’ haiba adugi mityengni. Mathakta pankhraba mepham adugi numidangwairam amada, Shri Curtiss ki yumda, phongdokpasing asigi matangda matam aduphaoba wakhal leptriba Ahal Bateski mangda, Shrimati White na Darshanda leiringeida thawanmichaksinggi maram ngangba houkhi. Mahakna graha amagi mathakta ukhiba golap machugi parengsing adugi phajaba cheksinna sandokna hairammi, amasung ‘Eina tha mari uri’ haina haikhi. Ahal Batesna, ‘O, mahakna Jupiter yenglibani!’ haikhi. Madugi matungda mahakna atiyagi ahangbada chatlibagumba lengbasing toukhi, amasung matam khuding hongliba phajaba parengsing amasung koisinggi maram sandokna haiba hourakle, aduga ‘Eina tha taret uri’ hairammi.7 Ahal Batesna laothokle, ‘Mahakna Saturn gi maram hairibani.’ Madugi matungda mahakna ‘Eina tha taruk uri’ haikhi, amasung adumak ‘hangdokliba swarga’ adugi matik mangal sandokna haiba houle; madubu henna nganba leipham amada changnaba ahangbani haina koukhi. Ahal Batesna haikhi, mahakna sandokna hairiba adu ayiba kanagumbagi lairikta mahakna paokhiba hangdokliba swargagi wari khudingmakpudagi henna chaoba oire.

GSAM 258.2Mahakna Darshanda leiraga wa ngangduna leiringeida, Ahal Batesna hougatle, amasung laothokle, ‘O, ngasi ahing asida Lord John Rosse leiramdanaba eina kayada pamliba!’ Ahal White na hangkhi, ‘Lord John Rosse haibasi kanano?’ Ahal Batesna haikhi, ‘O, mahak Englandgi achouba thawanmichak neinaba mi aduni. Nupi asina thawanmichak neinabagi maramda nganglibadu amasung “hangdokliba swarga” adugi maram sandokna hairibadu tananaba mahak mapham asida leiramba eina pammi. Masi maram aduda eina keidounungda paokhiba pumnamaktagi henna chaowi.’ Numidangwairam adudagi Ahal Batesna mapung phana thajare, Shrimati White gi Darshansing asi mahakki khangbagi wangmada amasung mahakna leingakpa ngamdabani. Masi amasung pibiba cheibagi amasung tambibagi mawong aduna Darshansing adu Ishwordagi lakpani haina mahakpu thajahankhi.

GSAM 259.1Shrimati White na Darshan aduda asumna sandokna haikhraba swargagi thoudok asi thawanmichakki maram iba meesingna yamna tangaida khakta panba maram amani. Masi ahanbada thijin phangkhiba Huygens na asumna sandokna haikhi:—

GSAM 259Orion gi thangsangda matik leiba mangal ama

GSAM 259.2“Thawanmichak neinabasingna Orion gi thangsangda thawanmichak ahum yamna naksinnana thambire. 1656 chahida eina lapna uba mingnasel ama loinana mayai oiba thawanmichak adu yengbada, thawanmichak ama adugi maphamda atei thawanmichak 12 thoklakle. Makhoigi marakta ahum amakna amaga thengnaba rom oikhi; aduga atei marisu thorakle, leichil amagi manungdagi ukhrabagumna nganthok-ngansinduna leiri. Maram aduna makhoigi akoiba mapham adu atiyagi atei maphamsingdagi henna nganbagum ukhi. Nongju nungsa phaba maramna atiyagi atei maphamsing adu pumkhreina amuba machu oina u-i. Adubu hangdokliba phiraida amagi manungdagi yengbagumna u-i, madugi khuthangda henna nganba atei leipham amada thingba yaodana yengba ngammi.”

GSAM 259.3William Herschel na atiyada leiba ahangba asigi matangda asumna hairi:—

GSAM 259.4“Asuk lappa mapham asida madugi mayai yuduna apakpana kona 10 ° ama sembadi, amasung madu asuk adu oibagi nakli, madugi chaobadu khallaga khangba ngamloi. Madu numitki chaobadagi 2,000,000,000,000 ruba chaogadabani haina singthanba toukhre.”

GSAM 259Numitdagi henna nganba

GSAM 259.5Wakhal neinaba mi Thomas Dick na nganba thawanmichakki leichil asigi maramda asumna hairi:—

GSAM 259.6“Eikhoida khwaidagi nakpa thawanmichak adugi lapthokpagi tangkhai oiba mapham ama phaobada eikhoibu thamlabadi, lapthokpa adu asuk chaorabasu, mapham adudagi mangal asina numitki mangalga mannanaba nakpa nganba utkani. Madugi henna nakpada leiba hingbasinggidi atiyagi achouba sharuk ama masigi mangalna mensingani, amasung waheina phongdokpa ngamdaba matik mangal loinana ugani. Adubu asigumba pot amagi aroibagi pandam, madugi mari leinabasing amasung matang pumnamak loinana, aroiba naidaba punsigi tunggi chahi kaya chatlakpada phonglaknaba ngairiba oiba yai. Sembiba malemgi lappa ahangbasingda leiba atei pot kaya amaga mannana, masinasu taibangpan-akoibagi phajaba amasung aruba mityengsing adu khara henna phonglakpa uningbagi apam thammoida hourakhan-i.”8

GSAM 260.1Maram asigi maramda iba wari ama loishillabada Ahal Batesna haikhi:—

GSAM 260.2“Asumna eikhoina puthokkhraba Sakhi pumnamaktagi (amasung mathou tarabadi eikhoina amuk henna yamna pinaba ngami), swargada khanghanba ngamdaba amasung yamna angakpa thoudok ama leiri haibadu uri; atiyada leiba ahangba ama, madugi akoibagi ashongba asi mail 11,000,000,314 [11,000,000,314] dagi henni. Mingchat leiba Huygens na hairi, ‘Atei lengdaba thawanmichaksinggi marakta eina asigumba ama keidounungda ukhide—henna nganba atei leipham amada thingba yaodana yengba ngammi.’”

GSAM 260Grahasinggi Darshangi matangda atei Sakhi ama

GSAM 260.3Pankhraba Darshan adu pibiba matamda leiramba Shrimati Truesdail dagi eikhoina amuk lou-i. Mahakna hairi:—

GSAM 260.4“Ichin-inao nupi White gi hakchang yamna sonkhi, amasung mahakki damak haijabasing touba matamda Ishworgi Thawai eikhoigi mathakta leibikhi. Mahakna malemgi potlamsingbu khangdare haibadu eikhoina thuna khangle. Masi grahasinggi malem adu mahakki ahanba ubani. Jupiter gi thasing adu awangba khonjelda singthabagi matungda, amasung thuna Saturn gi thasing adusu singthabagi matungda, mahakna aroibagi graha adugi koising adugi phajaba sandokna haikhi. Madugi matungda mahakna hairi, ‘Mapham asida leibasing asi awangba, matik leiba meesingni, malemda leiba meesingga yamna mannade. Mapham asida pap keidounungda changkhide.’ Ichin-inao nupa Bateski nokliba maithongdagi, mahakki Darshansinggi hourakphamgi matangda mahakki mamanggi chingnaba adu thuna manglakle haibadu phongna ukhi. Eikhoibu tambinaba swargada leiba potlam kaya amagi leipham mahakna matam matamda utpiba maramna, Hijei mapu Bates asi thawanmichak neinaba yamna nungshiba mi amani haina eikhoi pumnamakna khangkhi. Darshan adu loiraba matungda Ichin-inao nupi White na mahakki wahangsingda paokhum piraga, maram asigi matangda mahakna keidounungda tamkhide nattraga atei mawong amata khangba phangkhide haina haibada, mahak haraoba amasung nungaibana thalle. Mahakna Ishworbu thagatchakhi, amasung mahakna amuk hanna chingnaba thoktanaba grahasinggi maramgi Darshan asi pibibani haina thajaba phongdokkhi.”9

GSAM 261Kannaba sagol ama khudakta ningthina lenba

GSAM 261.1Topsham gi mepham asigi matung thuna, Darshansingga mari leinaba atei angakpa thoudok ama thokkhi. Madu Ahal Batesna eingonda haikhibagumna eina hairakkani:—

GSAM 261.2Ahal White na matik chadana tambiraba sagol ama amasung phambal ani leiba keithelgi pot pubagi gari ama sijinnaba phangkhi. Gari adugi mamangda thingba upak leithana semkhi; adubu gari mamang adu tapanba khongkal ama amasung sagol kaiba u marisingdagi yotki khongkal ama leirammi. Sagol adu pubada yamna cheksingadaba oikhi, maramdi sagol puba thouri nattraga karigumba pot amana mahakki nakal thenglabadi mahak khudakta kannana khongna phuba hou-i. Mahak chennattananaba matam pumnamakta thouri adu chingchetna thamduna leingakpa mathou tai. Sagol asi makhoina chatningliba mapham adugi mi amagi oikhi; amasung tambidaba sagolsing leingakpa Ahal White na heijakhraba maramna, sagol asiga yamna chaoba awaba phangloi haina mahakna khankhi. Adubu masagi kannana lengbasing toubagi matamda sagol aduna mamangda nupa ani hatkhre, makhoigi amabu lambi nakanda leiba nungda nambina hatkhre haibadu makhoina khanglamlabadi, mahakki masabu thajaba adu hanna khara watpa oiramgani.

GSAM 261.3Matam asida garida mi mari leirammi: mamanggi phambalda Ahal White amasung mahakki nupi, matunggi phambalda Ahal Bates amasung Israel Damon leirammi. Sagol adu leingaknaba Ahal White na mahakki ngamba makha tana cheksingduna leiringeida, Shrimati White na achumbagi maram wa ngangnarabada, Ishworgi shakti makhoigi mathakta lakle, amasung garida phamduna leiringeida mahakpu Darshanda pukhre. Darshanda changbada mahakna ‘Matik mangal oisanu!’ haina laothokpa matam adumakta sagol adu khudakta lepchetle, amasung makok kunthakhre. Matam adumakta, phibam asida leiringeida Shrimati White hougatle, amasung mahakki mitsing mathakta yenglingei, garigi mamang adu lanthoktuna sagol kaiba u marisingda kumthakhi, mahakki khutsing sagol adugi matunggi khong mathakki sharuksingda thamduna leirammi. Ahal Batesna Ahal White ta laoduna haikhi, ‘Sagol asina nupi adubu khongna phuduna hatkani.’ Ahal White na paokhum pikhi, ‘Houjikti Mapuna sagol asi leingakpiri; eina changdamba pamde.’ Sagol adu ahal oiba sagol amagumna yamna tuminna lepkhi. Lambi nakanda lam adu phut 6 rom wangna hougatle, amasung shambalgi nakanda napi hourakpa mapham ama leirammi. Shrimati White na mahakki mitsing mathakta yenglaga, makhada amuktasu yengdaduna, lam adu tongkhattuna napi leipham aduda chatkhatle; aduda minit khara mamang matungda chatladuna anouba malemgi phajaba adugi maram ngangduna sandokna takpikhi. Madugi matungda, makok adumak thamlaga, mahakna lam adudagi kumthakhre, garigi manakta chatlakle, sagol adugi matunggi sharukta khut thamlaga khongkalsingda tongkhatle, asumna u marisingda tongkhattuna amuk garigi manungda changle. Phambalda mahak phamthaba matam adumakta mahak Darshandagi thoklakle; aduga matam adumakta gari pubibana khudam amata pithana, sagol adu chatpa hourakkhi, amasung masagi lambida chatkhre.

GSAM 262.2Shrimati White garigi mapanda leiringeida, Ahal White na sagol adu tasengnamak tuminna leire nattraga leidre yengnaba changyeng touge haina khankhi. Ahanbada mahakna khongjelna sagol adu khajiktang thenghankhi; atei matam oirabadi sagol aduna khongna phuramgani, adubu houjikti lengba leitrabade. Madugi matungda mahakna yamna kannana phukhi, aduga henna kanna, aduga amuk henna kanna phukhi. Sagol aduna phubasing adubu khajiktasu pukning changkhidre, adubu Daniel nongshaikhongda leiringeigi ahing aduda swargadutsingna chin thingjinbiramba nongshasing adugumna kanagumbabu sokhandabagum ukhi. Ahal Batesna haikhi, ‘Mapham adu ikai khumnaba phaojaba mapham ama oirammi, amasung Darshansing adu puthokpiba shakti adumakna, matam adugi oina, sagol adugi kannaba lamchat adubu tuminhankhi haibadu phongna ukhi.’

GSAM 262.3Darshan asi mahakki hakchang sonba kharagi mahei khaktang oirabadi, wahang asi mathou oina hougatlak-i: sagol adusu asigumna narambage?

GSAM 262Israel Damon gi Sakhi

GSAM 262.4Ahal Batesna eingonda haikhiba wari adubu achumbani haina chetna khanghanba oina, makhada leiriba wahei asi eina mapham asida pigani:—

GSAM 262.5“Chahi 20 romgi mamangda, eina Potthaba numit ngakpa houkhraba matung thuna, kannaba sagol aduna chingliba yangba garida Israel Damon, Ahal Bates, amasung Ahal White ga mahakki nupiga makhoi pumnamak tongduna chatpa matamda Ichin-inao nupi White na Darshan phangkhibagi phibam adu Israel Damon na eingonda hairammi. Ahal Loughborough na ikhraba, thoudok adugi mathakta leiriba sandokna takpa asi eina ngasi pare, amasung madu Ahal Damon na eingonda haikhibaga chap mannare.” Ming ikatpa, “R. S. Webber, Battle Creek, Michigan, February 9, 1891.”

GSAM 263Darshansinggi matangda Ahal Bateski Sakhi

GSAM 263.1Ahal Batesna masagi thoudok asumna hairi:—

GSAM 263.2“Makhoigi manungda Ishworgi waheigi mayokta leiba karisu eina uba phangdrabasu, eina akiba phaojakhi amasung yamna kanna changyeng phangjakhi. Aduga kuina matam ama, madu mahakki hakchang kuina sonna leibadagi thorakpa khaktani haibadagi henna athoiba karigumba ama oibani haina eina thajaninglamde.

GSAM 263.3“Maram aduna, ngamjarabadi achumba adu khangjanaba, mahakki pukning harao saobana lengdabagum uba matamsingda (mephamgi mapanda), ateisinggi mangda mahakpu amasung mahakka loinariba marupsingbu, khudongchaba oina mahakki machebu, hangba amasung amuk hanna cheksinna hangnaba khudongchabasing eina thikhi. Madugi matungda mahakna New Bedford amasung Fairhaven da lakhiba matam kayada, eikhoigi mephamsingda, eina mahakpu Darshanda leiba matam kaya ukhre, amasung Topsham, Maine dasu ukhre. Aduga asigumba pukning lenghanba mityeng kharagi matamda leirambasingna, minamba nattraga pukningbu atei mi amagi pangalna leingakpa leirambra khangnaba eina wahei khudingmak kayamuk pukning changna amasung kanna tajakhre, lengba khudingmak kayamuk yengjakhre haibadu ningthina khang-i. Aduga ateisingga loinana potlam asising ujanaba eina phangkhiba khudongchaba asigi damak eina Ishworbu thagatchari. Houjik eina masagi oina chetna ngangba ngami. Thabak asi Ishworgini, amasung eikhoigi thabak ... October, 1844 da loishinkhraba matungda, mahakki “khaithokhraba,” “sundokhraba,” amasung “makuli laokhraba meesing” bu themjinnaba amasung pangal pinaba pibibani haina eina thajei. Matam adudagi “Yengu, mapham asida leiri!” amasung “Yengu, mapham aduda leiri!” haiba yaojaba phibam aduna Ishworgi achumba, piba pamna leiba meesingbu yamna wakhal kayahankhi; amasung makhoigi mangda puthokpiba manadabasing oiba lairik wahei kaya adubu sandokna takpa ngamdabasinggi damak yamna awaba oihankhi. Mamangda eina cheksinna khangba ngamdaba lairik wahei kayada eina mangal amasung tambiba phangjakhre haina eina phongdokchari. Mahak masabu katthokpa, achumba, piba pamna leiba Ishworgi macha amani haina eina thajei.”10

GSAM 263.4“Ayibi asina mahakki Darshansinggi “wakhal adu mamanggi tambiba nattraga lairik paduna phangba” natte. December, 1844 da mahakna ahanba Darshan phangkhiba matamda, mahak amasung Portland, Maine gi kangbu adugi mi pumnamakna (matam aduda mahakki mama-mapa aduda leirammi) “Ahing yaibakki laojel” adubu mamangda loikhrabani haina thadokkhrabani. Matam aduda Mapuna mahak amasung Portland gi kangbu aduna arankhraba adubu Darshanda mahakpu utpikhre. Madugi matungda mahakna kangbu aduda mahakki Darshan adugi maram haikhi, amasung makhoina tha taretsubagi makhoigi thoudok adu Ishworgi thabakni haina yakhre.”11

GSAM 2641847 da Paojel ahum adubu karamna lourambage

GSAM 264.1April, 1847 da Ahal James White na ikhiba makhada leiriba asina matam aduda Paojel ahum adubu karamna lourambage haiba utkani:—

GSAM 264.2“Anisuba lakpa thajaba kanglup pumnamakna pandup asigi (Phongdokpa 14) 6 suba amasung 7 suba waheisingda utkhraba swargadut aduna singlup amasung taibangpanda Anisuba lakpagi paojel adubu khanghanbani haibada yarei.... Anisuba swargadutki thabak adudi Babylon takhre haibadu Anisuba lakpa thajaba meesingda utpibani. Amasung “Ahing yaibakki laojel” gi pangalna makhoibu tummendagi hougattriphaoba makhoigi ayamba sharuk amana achumba asi khangkhide; madu 10 suba numit adu laktringeigi mamangda singlupsingdagi makhoina chenthokpa ngamnaba matam changna hougathankhibani. Maram aduna, 1844 gi tha taretsubadagi Ahumsuba swargadutki paojel adu asengbasingbu “chetna pairu,” amuk halluganu, amasung anisuba swargadutki laojelgi matamda leishabi kangbu aduna louthokkhraba khudamsing adubu “loukhatkanu” haina cheksinbani haibadu khangba ngammi; houjiksu madu adumak oiri.

GSAM 264.3“Amasung 1844 gi tha taretsubadagi Ishworgi meesinggi damak achumba Paojel adu asigumba cheksinba adumak nattabra?—Tasengnamak maduni.... 12 suba waheida asumna i, ‘Mapham asida asengbasinggi khangheiba leiri: mapham asida Ishworgi yathangsing amasung Jesugi thajaba ngakpasing leiri.’ Johan, nahakna makhoibu kadaida ukhibano?—Haibadi “mapham asida,” Ahumsuba swargadutki paojelgi matamda. 1844 gi tha taretsubadagi khangheina ngaiba matam adu oiraklabani, amasung Potthaba numit ngakpa amasung asigumba atei lamchat inba mi kanglup adu matam adudagi thoraklabani; maram aduna eikhoidi Ahumsuba swargadutki paojelgi matamda hinglibani haibadu phongna khangba ngammi.”12

Notes

  1. Phongdokpiba 14:9-12. ↩
  2. Romgi dharmagi maramda achumbasing, lamai 112. ↩
  3. Phongdokpiba 14:6-12 gi swargadut ahum, lamaising 131, 132. ↩
  4. Rachel Preston asi 1868 gi Phebruari 1 da Vernon, Vt. da chahi 59 shuraba matamda shikhibani. ↩
  5. Andrews-ki Potthaba numitki puwari, lamai 506, 1887 gi phongdokpa. ↩
  6. Ellen G. White-gi punsi wari machasing, lamai 95, 96. ↩
  7. Hourakpa amasung chaokhatpa da mahakna Saturn gi tha nipan ukhi haina i. Lairikki achumba-aranba yengnaba chephong eigi khuttagi thokkhre matungda ahongba asi tourammi. Madugi matungda Jupiter amasung Saturn animaktagi athoiba thasing thijin phangkhre. ↩
  8. Dick ki Thawanmichak leiba swarga, lamai 96. ↩
  9. Shrimati Truesdail gi January 27, 1891 gi chithi. ↩
  10. Yao kangbu machada wahei ama, lamai 21. ↩
  11. Lairik adumak, 22. ↩
  12. Lairik adumak, 10, 11, Brunswick, Maine, May 1847. ↩

Note

Back