Pandup 27 — Atei sakhising achumbani haiba khanghanba
GSAM 442.1“Jehoshaphat lepkhatladuna hairak-i, He Judah amasung Jerusalem-da leibasing, eigi wa taro; nakhoigi Ishwor oiriba Mapubu thajou, aduga nakhoi chetna leigani; mahakki mangjounana haidokpasingbu thajou, aduga nakhoi chaokhatkani.”1
GSAM 442.2Chahi kayagi mamangda Mangjounana haidokpagi khudolgi mapanna Sakhi ama pikhi: aroiba matam thungdringeida achumba asigi namthoklaba chephamsing “langban matamgi una heiba amagumna” sandokkani. Achumba thajariba misingbu thabak asi tounanaba magun amagumda sindoktuna nattraga khutsamnahanduna thabak touhandradi madu karamna pangthokkadage haiba wahang asi mi kayagi pukningda hourakkhi. Ishworgi ngakpi senbida yamna pikpa ahoubasingdagi achouba maheising matam matamda phang-i; eikhoigi marakta hourakpa thabak toubagi pathapgi chaokhatpadasu adumak oikhi.
GSAM 442Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpasinggi lup
GSAM 442.31870 gi matamda Massachusetts-ki South Lancaster-da katthokchaba Ichin-inao nupi kharagi thabaktagi Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpasinggi lup ama semgatpagi wakhal ahanba hourakkhi. Ichin-inao nupising asina eikhoigi thajabagi mapanda leiba mi tongan-tonganbasingda eikhoigi singlupki paoche amasung lairik machasing dakna thabaduna, matungda makhoida chithi ibagi thourang adu matam khara chathakhi. Asidagi mi kharana achumba lousinkhi; aduna Ahal S. N. Haskell-gi pukningda, “Ichin-inao nupi kharana touriba asi eikhoigi mi pumnamakna touba yaroidra?” haiba wahang hourakkhi. Maru oina 1871 gi manungda Amuk yengsinba amasung pao sandokpagi chephamsingda wahiram asi khara kharaga haina khannakhi. 1871 gi Disembar 29 da pangthokpa Malemgi apunba mephamgi akhannaba mephamda Ahal Haskell yaorami amasung ihou asigi achangba kannaba sandokna takpirammi; aduda lairik machagi lupsing semgatnaba paotak piba warep ama loukhi. Asigumba lupsing semgatpagi thourangsing mapung phahanaba Ahal S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner, amasung I. D. Van Horn-bu loishang macha ama oina khankhi.
GSAM 443.1Ihou asina Paojelgi thabak chathabada anouba matam ama hourakkhi. Matam adu phaoba achumba tambiba haibasi asengba matamda wa ngangna pao sandokpa migi hotnabada khaktamak panlami. Ahal Haskell-na Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpasinggi lupbu mahei phanghananaba thourangsing neinaba amasung chattahanbada chahi kaya yamna nungsitna thabak toukhi. Thabak makhal aduda mahak asengna ahanba lamyanba mi oirammi haibasi mahakpu achumna ikai khumnaba oigani. Leibak manunggi Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpasinggi lupsinggi maramda khaktamak nattana, 1878 da Battle Creek-ta tinnaba Malemgi apunba mephamda apunba Lairik machagi lup ama semgatpagi thourang puthokpibasu mahakni. Lup adubu matungda Malem sinba Lairik machagi lup haina koukhi; magi thabakphamdi America-da khaktamak nattana mapan leibaksingdasu eikhoigi singlupsinggi mephamsinggi manungda yaodaba lamsingni.
GSAM 443Thabak heiba ihan panbasing—Maria Huntley
GSAM 443.2Mapuna mahakki ngakpi senbigi mapanna thabak heiba ihan panbasing thokhanbikhi; makhoina ihou asida Ahal Haskell-da achouba mateng pangkhi. Ichin-inao nupi Maria Huntley-na ningthina lepdana thabak tourammi, matunggi chahisingda hakchanggi yamna awaba thengnarabasu mahakna thabak toukhi; chahi 14 romgi mamangda mahakki thougalphamda mahak sikhikhi. Mahakki hotnajarabagi mapanna houjik mapan leibaksingda leiriba thabak toubagi khudongchabasinggi mayam ahanba phangkhi. Atei ihan panbasingnasu thabak adumak changsinlak-i; thabakpham henna chaokhatlakpaga loinana lon tongan-tonganbasingda thabak touba ihan panbasing mathou tarak-i.
GSAM 444Mafamgi singlupsingda piriba saphu
GSAM 444.1Adubu eikhoigi marakta lairik machagi lupki thabak semgatpagi khwaidagi maru oiba maheidi mafamgi Singlup sindokpasingda dharmagi pao sandok ningba pukning hourakhanba amasung hengat-hanbada piriba saphu aduni. Maduna mi khudingmakta chithi iba amasung paba lairik-che yenthoktuna karigumba ama toubagi khudongchaba pikhi; amasung thawaising kanbinanaba hakchangna changsinduna thabak toubagi thouna phanghanbikhi.
GSAM 444Lairik machagi thabak maramgi Sakhi
GSAM 444.2Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpagi thabakgi maramda Mangjounana haidokpagi Thawaigi mapanna pikhiba paotakki masak taknanaba eikhoina Sakhising masin 29 amasung 30 dagi makhagi asi louthok-i:—
GSAM 444.3“Thabak amana atoppadagi henna maru oirabadi, madudi eikhoigi phongdoklaba lairiksing miyamgi mangda thambaduni; asumna makhoibu Mapugi lairik thijinbada lamjingbani. Dharmagi pao sandokpagi thabak—eikhoigi phongdoklaba lairiksing imungsingda pu changba, makhoiga wari shanaba, makhoiga loinana amasung makhoigidamak haijaba—asi aphaba thabak amani; nupa nupisingbu singlupki yoksinbagi thabak touba tamhanba thabak amasu oiri.
GSAM 444.4“Mi khudingmak thabak asigida chunnade. Khwaidagi phaba hounaba heisingba amasung ngamba leiba, khangna amasung pathap inna thabak adu lousingadaba, amasung lepdana thouna phana makha chathagadaba mising adubu khangadabani. Yamna ningthina sindoklaba thourang ama leigadabani; amasung madu thajabagi matung inna pangthokadabani. Mafam khudinggi singlupsingna lairik macha amasung dharmagi pao sandokpagi thabakta khwaidagi ningthina pukning chingadabani.”
GSAM 444.5“Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpagi thabak asi aphaba thabak amani. Asi Ishworgi thabakni. Masibu magun amatadasu hanthana louraroi; adubu masigi asengba pandamdagi lamman-hanbagi khudongthiba leijari. Dharmagi pao sandokpagi lamda thabak tounanaba Lairik yonduna pao sandokpa mising mathou tai. Mi loinabagi aphaba lamchat khangdaba mising asi thabak asigida chunnade. Mi loinaba heiba, ngangba lon phaba, mamangda thokkadaba ubagi pukning mei kanna leiba, aphaba phattaba khangdokpa pukning leiba amasung thawaisinggi mamal khangba nupa nupising aduna mahei phangba yagani.”
GSAM 445.1Chahi 12 gi manungda eikhoigi singlupsing amasung Lairik yonduna pao sandokpa misingna $8,000,000 dagi henba mamalgi lairik, lairik macha amasung che machasing yonkhibana Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpasinggi lupki thabak asengna kannaba leiba adugi achouba sakhi piri.
GSAM 445Mangjounana haidokpa amasung taibanggi lousing
GSAM 445.2Europe-ki thabakphamgi thabakga mari leinana mangjounana haidokpa wa ama pikhi; madu mayek sengna thunglaklibana mafam asida madu ningsinba matik chai. Thabak subasing amasung miyamna America-da touba amagumna maduda, maru oina Scandinavia-da, thabak chathaba yaroi haina chetna hairammi. Makhoina ngakkhringeida Shrimati White-na maduda mahei phangna thabak touba yarabasu nattana America-da pangthokpa magun adumakna madu makha chathahansu yagani haina hairammi. Makhoina phangliba piklaba sendai adudagisu Tara thokpagi sharuk ama piba hourabadi Ishworna makhoigi asha touba adudagi yamna henna makhoibu chaokhat-hanbigani haibasi Mapuna mahakpu ubikhi haina mahakna hairammi. Mahakna makhoida amuksu hairammi, Lairik yonduna pao sandokpa misingna Scandinavia-da mamang thouna lairik leinaba yana che chanba magunna lairik yonba yagani, amasung madu mahei phangani. Leibak adugi Lairik phongdokphamsinggi thabak lamjingbasingna, “Madu touba yaroi,” haina hairammi; makhoina “magun aduna keidounungda lairik yondri.” Matungda thokkhiba aduna, maram asida Mapugi swargadutna mahakpu ubiba adudi taibanggi lairik yonbasing amasung lairik phongdokpasinggi lousingdagi yamna henna phak-i haiba adu takle. Maduda lairik yonduna pao sandokpagi thabak ahoubadagi mahei phanglak-i. Makhoigi piklaba sendai adugi tara thokpagi sharuk ama dharmagi thabakta piba houkhiba kharana Lairik yonduna pao sandokpa mi oirakle; makhoina masabu yoksinba ngamkhibasu nattana mamangdagi henna sen phanglakle, aduna makhoina henna chaoba Tara thokpagi sharuk ama piba ngamle.
GSAM 445.31895 gi chahida Norway-gi Christiana-da leiba eikhoigi Lairik phongdokphamda namthoklaba lairiksing adugi $40,000 dagi henba mamalgi lairiksing Lairik yonduna pao sandokpa misingna yonkhi. Masibu mangjounana haidokpa atoppa ama thunglakpa haina khangbiyu; madu touba yaroi haina singlupki manung amadi mapan anidamakda makhei khudingdagi chetna haiba wa kaya leiringei asida madu thungle.
GSAM 445.41871 amasung madugi matungda semkhiba lairik machagi lupsinggi thabakgi maramda, asigumba thabak subasinggi hotnajabagi mapanna achumbada puthorakpa misinggi masingsi dharmagi thougaloisingna hakchangna hotnajaduna puthorakpa misinggi masingga yammak mannak-i haina thajaba yaba magunna haiba yai. Thourang asigi mapanna Paojel malemgi phurup amasung lon khudingmakta sandokli.
GSAM 446Leiteng amasung lairik machagi thabak
GSAM 446.11873 gi Eprilda California-gi Lairik macha amasung dharmagi pao sandokpasinggi lupna pukning chingba pao ama pirakkhi. Leibak aduda achumba lousinkhrabasingna lup aduda katthokkhiba leitengsing, matam adu phaobagi adu, solhanduna, sana lupagi maseng khangnanaba yengsinduna, madugi asengba sana lupagi mamalda $200 da yonkhi haibaduni. Sen adu pumnamak lairik macha, che macha amasung matam matamda phongdokpa paochesing leibada sijinnakhi amasung makhoising adu yenthokkhi. Leiteng adu yonduna phangkhiba sendagi leikhiba lairik-che pabadagi mi 20 na achumba lousinle haiba adu lup aduna hannana chetna khangkhre. Pabadagi achumba khanglakpa mising adugi marakta California-gi Oakland-da leiba John I. Tay yaorammi.
GSAM 446Dharmagi pao sandokpham oiba San Francisco
GSAM 446.21875 da San Francisco-gi singlupta maru oiba Sakhi ama pikhi. Madu yamna mayek sengna thunglaklibana houjik maduda pukning changhanli. Singlup asina ahoubadagi khurumjabagi mepham pangthoknanaba achouba ka sing amasung mephamphamsing kiraida louba mathou tarammi; madusu yamna sen chathaduna amasung khudongchadaba khara leirammi, maramdi mafam adusingda mepham mathang-mathang pangthokpa ngamlamde, matam ayambada madu atei thourangsinggi damak mathou tarambagi.
GSAM 446.31875 gi Epril 14 amasung 20 gi numidangda San Francisco-gi singlupki lamjingba misingbu Market lambigi naknana Fifth lambida leiba Shrimati J. L. James-ki yumda kousinkhi. Maduda Shrimati White-na phibam adugi maramda Darshanda mahakpu ubikhiba adu eikhoida hairammi. Madudi San Francisco matam pumnamakta dharmagi pao sandokpham ama oigani, maduda thabak chathaba yagani; amasung maram asi lousingna lamjinglabadi mi kayana makha tarana achumba lousinlakani. Misingbu kounaba amasung thabak hotnaba yaba khurumjapham ama sagatlabadi, makhoigi marakta atei mi kayasu tinsinlakani; makhoinasu mepham yum ama semgatpada chathaba amasung lougadaba sentup singhanbada mateng panglagani.
GSAM 447.1Shrimati White-na makha tana hairammi: mahakna San Francisco-gi singlup aduda khurumjapham ama sagatpagi maru oiba adu pukning changna takpagadi, lairaba singlup aduda madu amambada changsinba amagum ugani haiba adu mahakna ukhi. Adubu makhoina changsinlakpaga loinana Ishworgi ngakpi senbina makhoigi mangda khongthang khudingda lambi hangdokpiba makhoina ugani, amasung lam khudingda marup mateng pangbasing thorak-hanbigani, aroibada sentup pumnamak singkhroiba phaoba haina taknaba mahakpu yathang pikhi.
GSAM 447.2Mamangda panjaraba mephamsing aduda tinnakhiba mi kharagi marakta ei yaorambagi, asumna haiba yai: malem asigi lairabasing oiba mi ayambana yaoba kanglup aduna 35 x 80 phutki mepham yum ama sagatnaba changsinba wakhal adu, madusu lumpham amagi khwaidagi pikpa chathabasu $6,000 dagi tandana chathagadaba magun uba sahar amada, tasengna “amambada changsinba” amagumna urammi. Makhoina thabak adu houbaningba hourakpagi maram amakhaktadi Shrimati White-na makhoida pikhiba Sakhi adu Mapudagi lakpani amasung tasengna thunggani haina makhoina thajaba mapung phana leiramba aduni.
GSAM 447.3Thabak asi ahoubadagi houjik phaoba khara kharaga haina madu leinajaduna leirambagi, mathakki Sakhi adu saruk khudingda thungle haiba asi ei mafam asida haining-i. Eikhoina lumphamsing thinba hourakpada $6,000 gi lumpham ama $4,000 da phangba ngamkhi. Ichin-inao nupi amana mahakki yum-lam yonba ngamlagadi $1,000 pigani haina hairammi. Mahakna khudakta yum-lam yonbada mateng pangba mida mahakki lan adu pikhi; mi aduna mamal adu yamna han-i haina mahakpu hairammi. Chayol 2 gi manungda mahakki yum-lam adu ahanbada mahakna lepkhiba mamaldagi $1,000 henna mamal phangna yonkhi amasung mahakki washak sen adu pikhi. Atoppa lairaba Ichin-inao nupa amadi singlupki yum adu karamna sagatpa yagadage khanglamde, adubu “Mapuna madu tougadabani hairabadi, mahakna magun amagumna lambi hangdokpigani” haina hairammi. Mahakki sikhidraba marei amagi lan adu yenthaibagi thabak loisinkhre amasung madugi mapanna mahak $20,000 gi mapu oikhre haiba khanglakpada mahak ngaklammi. Mahakna yum adu sagatnaba $1,000 pikhi amasung masana leinaba yum thamnanaba singlupki lumpham adugi ahum thokpagi sharuk ama leikhi; asumna magun anina lup adugi potlum hanthahanbikhi.
GSAM 448San Francisco-da maru oiba thoujal ama
GSAM 448.1Asumna yum adu sagatpa makha chatharingeida loishang macha aduna phangkhiba katthokpa amasung thoujal kayagi maram eikhoina panba yai. Yum adu lumphamga loinana $14,000 rom chathaduna sagatkhi amasung madugi tangkhaidaggi henba adu yum loisindringeida katthoklaba senna singkhi haiba adu panlabadi chare. Yum adu sagatkhiba Laguna lambi adu sahar adugi maheiroisangsinggi yum watpa saruk ama oirammi; aduna yum adugi yumthak leisindringeida maheiroi tamba loisangna maheiroisang pangthoknanaba makhada leiba ka sing kiraida lounaba laklammi. Tha khudinggi kiraigi dollar 75, chahi 2 romgi manungda phangkhiba aduna, senmasu amasung matam khudinggi chathabasing singkhi; maduna lup aduna thagatpa ngamba sen adu lemhouba sentup singhanbada sijinnaba yahanbikhi.
GSAM 448Isingna laiyengba laiyengpham ama
GSAM 448.2Houjik matam aduda lounakhiba sentup adugi saruk pikcha ama lemhouri; amasung singlupki yum adugi leimakhagi kada mathou taba khutsu khutlai pumnamak leiba isingna laiyengba laiyengpham ama lei. Madu sen-thumgi awaba pumnamaktagi nanthoktuna leiri amasung lemhouba sentup adudagi yamna henna mamal lei; sentup adusu thuna singkhigani.
GSAM 448.3Misingna achumba lousinbagi maramda Sakhi adugi saruk adu yamna angakpa magunna thungle. Mi tang khara khaktamak nattana mi chama kayana sahar aduda achumbagi mangal phangkhre; houjik makhoi malemgi mafam tongan-tonganbasingda sandokle. Matam matamda ei San Francisco chatpada, makhoiga aroiba tinnakhiba matam adugi matungda achumba lousinkhraba mi 2 dagi 10 phaoba thengnei; amasung aroiba adu houjiksu thungdri.
GSAM 449Ahal White-ki siba
GSAM 449.11880 gi matamda Shrimati White-bu Mangjounana haidokpagi Thawaigi mapanna mahakki mapuroiba Ahal James White-da taknaba paotak pikhi: mahakna puba wakhal awabasing amasung thougi potlum kaya thadoktuna, atoppasing amadi henna nahariba misinggi khutta sinsingadabani; amasung mahakna “mahakki aroiba onthokpagi thourang tougadabani”—haibadi mahakki malem asigi chensiba thuna loigadabani. Mahakna paotak asi taba houkhi, amasung matam chana toukhi; maramdi 1881 da mahakki thabaksing loikhi amasung Jesu-da mahak tumkhikhi. Julai 31 da mahakpu malaria lainana phakhi. Agast 3 da mahakpu yumdagi Battle Creek-ki hakchang phahanphamda pukhi; maduda piba ngamba yengsinba amasung cheksinba pumnamak mahakta pibikhi, adubu mahei leiramde. Mahakki lainaba makha tana henna phattraklammi. Lainaba ahoubadagi mahakki “aroiba onthokpa” adu lakle haiba ningba mahakki pukningda hannana hourammi.
GSAM 449Ahal Smith-ki hairiba wa
GSAM 449.2Thoudok asigi maramda ngangduna Ahal Uriah Smith-na hai: “Mahakki sibagi phibamsing adudagi henna phaba phibam oiba yaningai leiramde. Mahakki lainabagi aroiba numit 3 gi manungda wakhal leiringeigi matam pumnamakta mahakna naiba amata leiramde haina sakhi pirammi. Nungshiba Potthaba numit adugi nungthilda mahakki hingba tapna tapna mangkhiringeida pukning sengba marup kaya, mittumna loinana, yum adugi manungda amasung naknada lepkhattuna leirammi. Ingthaba tumba amada changba amagumna mahak siba aduda changkhikhi; amasung pumnamak loiraba matungda nungsiba ingthaba ama mahakki maithonggi magun khudingmakta chetna leiba amagumna urammi. Haijaba asi paokhum piraba amagumna oirammi:
GSAM 449.4Mahak siba matamda mahakki chahi 60 amasung numit 2 oirammi. Battle Creek-ta mahakpu ikai khumnarammi haiba adu Agast 13 gi mahakki potphamgi thouramda mi 2500 dagi tandaba mi lakpagi mapanna khangba phang-i; amasung Oak Hill leiphamda leiba mahakki aroiba potthapham phaoba gari 95 gi mathang amasung khongna chatpa mi kayana mahakki matung illammi.
GSAM 450.1Mahak sikhidraba matungda pikhiba amasung Amuk yengsinba amasung pao sandokpada phongkhiba sakhisinggi maraktagi, Ahal S. N. Haskell-na ikhiba makhagi asi eikhoina louthok-i:—
GSAM 450.2“Khudongthidaba matam ayambada mahakki chumthokpa wakhal, laljarabasinggi pukning honglakpagi khudamsing ubada makhoida takpiba nungsiba thamoi amasung ngakna chaoba thawai adu, mahakpu langtakpikhrabasing phaobadasu asumna touba adu, amasung mahakna achumbani haina thajaba adu nungsiba adu eina khallabadi, tasengna ei haiba yai: Israel-da mapa ama sikhre. Amasung mahak potthariba matam asida dharmagi thabak asina amadi mi kayana mahakki mamangda thokkadaba khangba lousing amasung mapagi yengsinbagi watpa adu khaogani.”
GSAM 450.3Mahak sikhidraba matamda eikhoigi yeknabasingna houjik Paojel asi lepgadabani haina chetna hairammi. Adum oikhide; Ishworgi khutki makhada mahakna semgatkhiba loisangsing adudi henna henna chaokhatnaba leirammi, “Mapuna thabiba upamsing” amagumna oinaba, makhoidagi masing yamna mahei panba mashasing sandoknanaba.
GSAM 450Dharmagi wayel yathang semgadaba mangjounana haidokpa
GSAM 450.4Ahumsuba swargadutki paojel sandokpasingna Phongdokpa 13 gi mangjounana haidokpa adugi matung inna United States amasung atei mafamsingda Ishworgi yathangsing ngakpagi maramna misingbu ot-neiba matam lakani haina haikhibadagi chahi 58 lanthokkhre. Shrimati White-na iba Ahoubagi ibasing haina mingthomba lairik amada tamthiba asigi maramda makhagi asi eikhoina pari:—
GSAM 450.5“Swargadutna hairammi, ‘Nakhoi yeng-u!’ Eigi pukning phattabasing nattraga thajadabasingda onsinkhi. Makhoi pumnamakna houramaduna leirammi. Ishworgi misingda leiriba thouna amasung panggal aduna makhoibu hougat-hallami amasung saogat-hallami. Makhei khudingda thiningai oidaba, thiningai oidaba leirammi. Ishworgi mangal amasung panggal leiba kanglup adugi mayokta thourangsing louba eina ukhi. Makhoigi akoibada amamba henna maya kankhatlammi; adum oinamak makhoi Ishworna yajarabasing oina, mahakpu thajaduna, chetna leplammi. Makhoi ningthina khangdaba phibamda leiba eina ukhi; madugi matungda eina makhoina Ishworda yamna pukning changna laoduna haijaba takhi. Numidang nungthil makhoigi laoba leplamde: ‘He Ishwor, nahakki aningba thungbiyu! Nahakki ming ikai khumnaba oihanba yarabadi, nahakki misinggi damak nanthoknaba lambi ama hangdokpibiyu! Eikhoigi akoibada leiba Ishwor khangdaba misingdagi eikhoibu kanbiyu. Makhoina eikhoibu hatnaba lepkhre; adubu nahakki panggal leiba khutna kanbiba purakpa ngammi.’”2
GSAM 451.1“Matungda malemgi lamjingba misingna tinnaduna tanariba amasung Satan amadi mahakki swargadutsingna makhoigi akoibada thawaina thabak touriba eina ukhi. Leibak adugi mafam tongan-tonganbasingda yenthoklaba che ama eina ukhi. Maduda yathang pirammi: asengba misingna makhoigi akhannaba thajaba adu thadoktraga, Potthaba numit ngakpa toktraga amasung Chayolgi ahanba numit ngaktraga, lepkhiba matam ama loiraba matungda miyamna makhoibu hatpa yagani.”3
GSAM 451America-da ot-neiba
GSAM 451.2Eikhoibu yetnabasingna leibak asida ot-neiba keidounungda lakpa ngamloi haina hairakle, maramdi America-gi Apunba Leibaksinggi Maru Wayel Pathapna asumna laothok-i: “Kongresna laining ama leppibagi pathap amatta semba yaroi, nattraga laining ningtamna pangthokpabu thingba yaroi.” Masigi mathakta, leibak macha ayambagi “Hak-singgi Wayel Pathap” nasu laininggi pathap semba thing-i. Asumna haibasing leirabasu eikhoigi misingna cheksinhanbagi Paojel amasung yetnaba adubu thengnanabagidamak changdabagi thouranggi maram sandokpa lepphidre.
GSAM 451.31863-da America-gi Apunba Leibaksinggi Maru Wayel Pathap amasung leibakki pathapsingbu hongdoktuna lainingbu namduna pangthokhanbada sijinnaba yahanba pandam leihaiba kanglup ama semkhi. Wakhal asising thajabasing yamna thuna hougatlakle; misingbu achumba touhanbada, maruoina Nongmaijing ngakpada, namduna touhanba yai haiba wakhal adusu sandoklakle. Maram asina leibak macha mayamda tasengna ot-neiba hourakle. Makhoigi marakta, maning pukninggi achumba thajabagi matung inna atoppa numit ngakpasinggidamak khannarakpa leiba Nongmaijinggi pathap leiba leibaksingsu yaori; Nongmaijing ngakpadrabagi maramna misingbu keishumda thamkhre.
GSAM 452Phaba 116
GSAM 452.11878 chahidaggi 1896-gi Mars phaoba America-da Numit taretsuba Adventistsingbu phaba 116-gi pareng ama eigi mamangda lei. Makhoigi maraktagi 109-bu maral leire haina wayenkhi. Makhoigi ayambabu numit 20-dagi 60 phaoba keishumda thamkhi; amasung mi 12 rombu mi hatpasing, huransing amasung khwaidagi phattaba maral leibasingga yotli punsinduna suhanba kanglup amada thabak suhanba namkhi. Phibam pumnamakta makhoida cheirak pibasing masamakna makhoibu khwaidagi phaba leibakmisingni haina yakhikhi.
GSAM 452Laininggi ningtamba kanglup
GSAM 452.21889-gi Julai 21-da Battle Creek, Michigan-da Leibakki laininggi ningtamba kanglup kouba kanglup ama semkhi. Madugi pandamdi laininggi pathap sembabu yetnaba, laining amasung miyamgi leingakki achumba mari adugi maramda miyamda pao sandokpa, amasung maning pukninggi achumba thajabagi maramna ot-neiba phanglibasingbu mateng pangbani. Kanglup asina lairiksing sandokpada amasung eikhoigi leibakta matam adugi tougadaba thabaksing amasung akibasinggi maramda miyambu khanghanbada achouba thabak toubikhi. Tasengnamak, Phongdokpiba 14:9-12-gi Paojelda yaoriba cheksinhanbasing henna sandokpada maduna achouba thabak toubikhi.
GSAM 452Laininggi nattaba paocheisinggi mateng
GSAM 452.3Matam aduda Numit taretsuba Adventistsingda thokhanbiba ot-neibasing adugi maram New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean haiba paocheising amasung asigumba ateisinggi paochei semloigi kolamda ikhi. America-gi Apunba Leibaksinggi leibakmi amana mahakki maning pukninggi achumba thajababu inbagi amasung yathangda takpiriba numit adumak ngakpagi maramna mahakpu wayel chumsinna toudabagi maramda ningtamna wa ngangba waresing phongkhi. Asigumba paocheigi waresinggi mapanna waram asi paliba mi miliyon mayamgi mamangda purakkhi. Tha amagi manungda, eikhoina chahi 20 hendana yetnarabasu thengnaba ngamkhibadagi henba mi mayamda Ahumsuba swargadutki paojel-gi maru oiba achumba adubu khanghankhi.
GSAM 453Migi asaobana Mapu Ibungobu thagat-hanba
GSAM 453.1Asumna misingna Ishworgi thabak thingnanaba amasung marisuba yathangda ngak-u haiba Potthaba numit adugi mahutta thamba atoppa Potthaba numit amabu tengbangnanaba pathap phangnanaba hotnaba aduna achumba henna thuna chaokhatnanaba lambi hangdokpada mateng oikhi haiba u-i.
GSAM 453.2Asigumba pambeisinggi mapanna tha kharagi manungda pangthokkhribasing adugi maram khanbada, Mapugi Puya-gi wahei ani pukningda kanna ningsinghallak-i. Amada asumna i-i: “Eikhoina achumbagi mayokta karisu touba ngamde, adubu achumbagi damak toubatani;”4 Atoppada, “Tasengnamak, migi asaobana Nahakpu thagatkani; lemhouriba asaoba adubu Nahakna thingjinkani.”5
GSAM 453Nongmaijinggi pathapsinggi maramda mangjounana haidokpa
GSAM 453.31885-da namthokkhiba Sakhi mashing 32-da America-gi Apunba Leibaksingda Nongmaijinggi pathapsing karamna leppagani haibagi maramda wa ama lei. Maduda asumna i-i: “Miyamgi pamjaba amasung tengbangba phangnanaba pathap sembasingna Nongmaijinggi pathap ama sem-u haiba hanggatpada ayaba pigani.”6 Masi karamna pangthokkhrabage haiba eikhoina khajiktang khannarasi.
GSAM 453Malemgi Pot Utnaba Kummeigi pathap semba
GSAM 453.41892-da Illinois-ki Chicago-da chahi adugi Mei-dagi Oktobar phaoba pangthokkadaba Malemgi Pot Utnaba Kummei adubu Nongmaijingda hangdokpa thing-u haina Kongresda hanggatkhi. Mathakta mangjounana hairamba adugumba namthabagi makhada asigumba pathap ama 1892-gi Julai 19-da leppikhi. Masi Uttar America-gi Apunba Leibaksinggi Kongresna Potthaba numitki wahang asigi maramda ahanbada pathap semkhibani haiba ningsingu.
GSAM 453.5Singlupsingna maminggi pareng achou-achouba, haijabagi che amasung tarik paosing tharkhi. Makhoina Kongresda haijabakhakta nattana, Kongreski mi oibasingda thoujallaga (?) asumna khanghankhi: “Eikhoina masigi mapanna eikhoi masamak amasung amana amada washakli: warepsing asida haijariba phibamsing adugi makhada nattaradi, Malemgi Pot Utnaba Kummeigidamak makha tana mateng makhal amatta pinaba vote piba Kongreski mi oiba kana amattabu, Awangba Mikhalshanggi mi oirabasu nattraga mihut oirabasu, houjiktagi houraga mathou nattraga thajaba thamba pham amattagidamak eikhoina khaloi amasung tengbangloi.” Phibamsing adudi Kummei adu Nongmaijingda thingjinba leigadabani haibaduni.
GSAM 4541892-da Kongresda ngangba wasing
GSAM 454.1Pathapgi paotak adu yarakpa matamda Kongreski mephamda ngangba wasinggi khudam amagi oina makhagi asi parou:
GSAM 454.1“Yadaba wa adubu cheda mayek sengna iraga America-gi Apunba Leibaksinggi Kongresna pikhatpa eina uba pammi. Iyu. Nakhoina karamna igani? ... Thouna pharadi, madugi waheising semmu; thouna pharadi, madubu tengbangu; madubu yaraba khalabasinggi maraktagi kaya amasungda mapham asida amuk hallakkani? Amatta oidasanu haina eina asa touri. Madubu yetnabana nakhoi masamak khudongthiningaidaba phibamda challi.”
GSAM 454Singlupna chaothokpa wa
GSAM 454.2Pathapgi paotak asi leppinaba Kongresda hanggattuna leppihankhibasingna madubu makhoigi laininggi pathap sembagi thourangda maru oiba mai pakpa amani haina loukhi. Masi adugi matung thuna Pennsylvania-gi Pittsburg-da makhoigi mingchat leiba laininggi thougaloi amana laininggi wa takpada makhagi asi haikhibadagi sengna khang-i:—
GSAM 454.3“Singlupna achouba leingaklon nattraga leingakpagi kanglupsingda pangal lei haiba adu mamang thokhiba Malemgi Pot Utnaba Kummeigi waramda yamna sengna utkhi. Leibak asigi khwaidagi awangba lup oiriba America-gi Apunba Leibaksinggi Awangba Mikhalshangna laininggi khonjel tadaiduna, achouba pot utnaba mapham adugi thong Nongmaijingda hangdokpa yaroi haiba singlupna piramba achangba aduga loinana Malemgi Pot Utnaba Kummeigidamak $5,000,000 thadoknaba pathapgi paotak adu yakhikhi. Aphaba achouba achumba asi khumliba phibamna Khristabu thajaba migi pukningda asumna khanhan-i: asi touba yarabadi, chapsangna mathou taba atoppa thourangsing adusu touba yagani. Singlupna pangal leppa leitana phanglakli, amasung tungda madugi khonjel mamangdagisu henna yengsinba oigani.”
GSAM 454.3Asumna 1885-da pikhiba Sakhi adu karamna thunglakle amasung thunglakli haiba eikhoina u-i.
GSAM 455Katholik amasung Protestant-ki amata oiba
GSAM 455.1Masiga mari leinana, 1885-da haikhiba amasung Sakhi mashing 32-dasu phangba atoppa mangjounana haidokpa amagi maram eikhoina lougatkani:—
GSAM 455.2“Protestant lainingna awangba khongban adugi mathakta mahakki khut thadoktuna Rome-gi pangalgi khut pairaba matamda; mahakna aroiba khangdaba khongban adugi mathakta khut thadoktuna thawaisingga warinabagi lainingga khut pairaba matamda; amata oiba ahum asigi pangalgi makhada, eikhoigi leibakna Protestant amasung miyamna khanlaba mihutsingna palliba leingak ama oibagi mahakki Maru Wayel Pathapki maru oiba pathap pumnamak hunthoktuna, Pope-ki aranba amasung minam-minambasing sandoknanaba thourang semlaba matamda, Satan-gi angakpa thabaksing tounaba matam yourakle amasung aroiba nakshinlakle haina eikhoina khangba yagani.”7
GSAM 455.3Mangjounana haidokpa asigi ahanba sharuk karamna houjikmak thunglakli haiba utnabagidamak, eikhoigi akoibada thoklibasing aduda pukning changhanbakhak chang-i. Protestant-ki laininggi thougaloising amasung miyam animakna Katholiksinggi thoujal phangnanaba hotnaba, makhoibu makhoigi apunba mephamsingda yaobinaba koubiba amasung asigumbasing adu yengu. Mathakki Sakhi adu pikhiba 1885-da, houjik asumna uribasing asigi khudam khajiktangsu yamna uba phangkhide haiba ningsingu.
GSAM 455.4Protestantsingna Pope-ki matung inbasinggi khut amasung mateng karamna thijillibage haiba utnabagidamak, eina Missouri-gi Kansas City-gi Star paocheigi 1896-gi Mars 18-gi chedagi wa lou-i.
GSAM 455Methodistsing amasung Asengba Patrick-ki Numit
GSAM 455.51896-gi Mars 17, Asengba Patrick-ki Numitta, Missouri-gi Kansas City-gi Coates Ishei Shannaphamda Kansas City-gi maru oiba Methodist singlupki tengbangloi oiriba Daktar Mitchell-na wa ngangkhikhi. Star paocheina wa ngangba adugi sharuk amabu “lila oiba phibam macha ama” haina hairi. Daktar Mitchell-na makhagi asi haiba matamda miyamna kanna khut thapkhikhi:—
GSAM 455.6“Maning thajabakhak achumbani haina aran-khubana khanba adu khangdabagi machani. Eikhoina eikhoigi yumlonbasingbu matik chana khangdabana eikhoi asumna khanbani. Eikhoi Protestantsingda Katholiksinggi maramda haidokpa yadaba phattaba wasing thajanaba tambire. Katholiksingdasu Protestantsinggi maramda haidokpa yadaba phattaba wasing thajanaba tambire. Houjikti eikhoina amana amagi mitta yengnaba amasung amana amagi khut painaba yaba phaoba nakshillakpada amana amagi maramda leiramba aranba wakhal adubu khanglakli; eikhoina amana amabu henna khangnarabadi, amana amabu henna nungshinagani. Eikhoi tinnadana leiraduna amana amagi asoiba thirammi. Yaipha thourang pibiba Khristagi matung inbasinggi oina masi ikainingai oiba thabakke. Khristabu thajaba mi pumnamakpu mamal yamna tangba ee adumakna kanbire; Ishworgi thoujal adumakna eikhoibu panbire, amasung swarga adumakta younaba eikhoina asa tou-i. Ichin-inao nupasing, eikhoina asida amana amabu khangnaraba henna phare.”
GSAM 456.1Star paocheina makha tana asumna i-i:—
GSAM 456.2“Matungda Daktar Mitchell-na mahakki tung thakta phamliba Pita Dalton [Katholik purohit] lomda onsinduna, khut thadoktuna asumna haikhi: ‘Ichin-inao nupa Dalton, masida eigi khut leire.’ Pita Dalton hougattuna thadokliba khut adu pairak-i, amasung Daktar Mitchell-na madubu nikpada mahakna asumna haikhi: ‘Taibangpanda sahar amata asida yamna kuina leiminnaraba matungda swargada amana amabu khanghannaba swargadut ama mathou tabagi phibam eikhoida thoklarabadi, madudi yamna ikainingai oigani. Eikhoi taibangpan asidamak khangnarasi.’ Taribasingna khut thapkhi, amasung Pita Dalton phamtharaba matungda Daktar Mitchell-na mahakki wa ngangba makha takhi.”
GSAM 456Achouba amasung warep pibiba thoudok ama
GSAM 456.3Australia-gi Melbourne-dagi 1892-gi Februari 18-da ikhiba atoppa chepao amadagi eikhoina wa lou-i:
GSAM 456.3“Thoudoksing adu leisinlakpa yengsilliba oina swarga pumnamak eigi mamangda utkhibire. Taibangpanda Ishworgi leingakki maramda achouba amasung kuina leirakpa yetnaba asida awaba khongpham ama phongdoklagani. Achouba amasung warep pibiba thoudok ama thoklagani, amasung madu yamna thunamak thoklagani.”
GSAM 456Wayenba Brewer-gi “Khristabu thajaba leibak”
GSAM 456.4Che asi ikhraba numit 11-gi matungda, madu America-gi Apunba Leibaksingda youraktriba matamda, leibak asigi tunggi phibam warep piriba thoudokni haina Protestant amasung Katholik animakna louba thoudok ama thokkhi. Eina haiba adudi Februari 29-da Awangba Wayenba Brewer-na pikhiba America-gi Apunba Leibaksinggi Khwaidagi Awangba Wayelshanggi “Masi Khristabu thajaba leibak amani” haiba warep aduni. Hanjouna utkhiba adugumna, chahi adumakki Julai 19-da Malemgi Pot Utnaba Kummei Nongmaijingda thingjinnaba Pathapgi Paotak adu yakhikhi. Madu yahanbada kanna haijaramba laininggi thougaloisingna Khwaidagi Awangba Wayelshangna masi Khristabu thajaba leibakni haina laothokkhrabana, Khristabu thajabasinggi Potthaba numit adu sengdahanbagi thabaktagi ngakpigadabani haiba maram asigi mathakta kanna haijakhi. Leibak semdokpagi kanglupnasu asumna khankhi: masi Khristabu thajaba leibak oibana Ishwor amasung mahakki pathapsingbu leingakki yumbal oina yakhangadabani, amasung asigumba ateising. Tasengnamak, aroiba yetnaba asida achouba amasung warep pibiba thoudok ama thokkhi, “amasung madu yamna thunamak.”
GSAM 457Ariba matamgi mangjounana haidokpasing
GSAM 457.1Ishworgi thougaloising oiriba mangjounana haidokpasingda pikhiba Darshan-sing adu makhal ani leiba gum-i. Amabu “Phongna uba darshan” kou-i; madudi Darshan uba matamda mi adubu atoppa mina uba yaba aduni. Atoppabuna “ahinggi Darshan” kou-i. Ahanba makhalgi Darshan adugi maram 1 Samuel 3:1-da hai-i; maduda angang Samuel-gi thengnarakpa asi waheising asina i-i: “Numit adusingda Mapu Ibungogi wahei yamna yamdana phang-i; Phongna uba darshan leiramde.”
GSAM 457Phongna uba darshan-sing
GSAM 457.2Mangjounana haidokpa Ezekiel-gi mathakta Mapu Ibungogi khut leiramba Darshan adu asigumba makhalgi ama, haibadi Phongna uba darshan amani. Judah-gi ahalsing mahakki mamangda phamliba matamda, makhoina mahakpu Phongna uba darshan-da uba phangkhi.8 Atoppa matam amada mangjounana haidokpa Daniel-bu Chaldea-gi leingakpasinggi marakta leiringeida Darshan amada pusinkhi. Makhoi aduda leiramlarabadi mahakna Darshan uriba adu uba ngamlamgani; adubu madugi mahutta, “yamna chaoba nikkhatpa ama makhoigi mathakta lakle, maram aduna makhoi masabu lotnanaba chenkhre.”9
GSAM 457Shrimati White-ki ahinggi Darshan-sing
GSAM 457.3Shrimati White-ki ahoubagi Darshan-sing pumnamak Phongna uba darshan oirammi. 1884-dagi houraga Darshan-singgi mapham asigi phibam honglakle; houjikti madu Mapugi Puya-da “ahinggi Darshan-sing” haiba aduni. Madu manglan khaktani haibadi natte; adubu mamang chahisingda Phongna uba darshan-singda toubiramba adugumna mangal nganba swargadut adumak uhanbiduna mahakpu tambi. Baibalda “ahinggi Darshan-sing”-gi khudam mayam i-i; Ahouba 46:2; Daniel 2:19; 7:13; Pakhonchatpasinggi Thabaksing 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25 pabana masi laihaa uba phang-i.
GSAM 458.1Shrimati White-ki ahinggi Darshan-sing asida maru oiba mangjounana haidokpa mayam pibire; hanna takhriba adugumna makhoi adu yamna chumthokna thunglakle. Tunggi matamda phangkhiba Darshan kharagi maram eina houjik takkani.
GSAM 458Washington-da lengba
GSAM 458.21893-da Shrimati White-na asumna haikhi:
GSAM 458.2“Houjikti Battle Creek-ta thabak mayam amatta khomjinlakli. Thabaksing adu khaidoktuna atoppa saharsingda thamlarabadi, mangal amasung khangbana atoppa maphamsingda yaipha pibiba yaramgani, amasung madu Ishworgi thourangga chunnaramgani. Mapu Ibungona Battle Creek-ta anisuba Jerusalem ama leiba pamde. Ishworgi aningba pangthokladi, kanna semdokpa amasung hongdokpa toudaba yaroi, amasung thabak subagi khutsasing amasung loisangsing atoppa maphamda leppadaba yaroi.”
GSAM 458.31903-gi Mars-ta Oakland, California-da pangthokkhiba Malemgi apunba mepham-da mahakna asumna haikhi:
GSAM 458.3“Chahi mayamgi manungda eikhoigi misingda Battle Creek-tagi thokkhro haina cheksinhanbire. Adubu maduda thabak mayam leppikhrabana, aduda leiba nunngairammi, amasung karigi makhoi lenggadabano haiba misingna khangba ngamkhide.”
GSAM 458.4“Atoppa mapham amada leinabagidamak hanglakpa wahang adugi paokhum oina eina hoi haina paokhum piri. Malemgi apunba mepham-gi thabak suba maphamsing amasung lairik phongdokpagi thabak Battle Creek-tagi lenghallu. Mapham adu kadai oigani, Atlantic-ki mapan leirambada oigadra nattraga atoppa mapham amada oigadra haiba eina khangde. Adubu masi eina haigani: maduda Review-gi thabak suba mapham adu amuk sagatnanaba Battle Creek-ta nung ama nattraga chekkham ama keidounungda thamganu. Ishworna madugidamak henna phaba mapham ama leibirabani.”
GSAM 458.5Tambiba asi taraba matungda, thajabasinggi mepham aduna “Malemgi apunba mepham-gi thabak suba maphamsing Battle Creek, Michigan-dagi Atlantic-ki mapan leirambagi mapham amada lenghallu” haina khalaga warep loukhi.
GSAM 459.1Malemgi apunba mepham-gi mepham loiraba matungda Battle Creek-ta pangthokkhiba Malemgi apunba mepham-gi paotanabada “Malemgi apunba mepham-gi maru loisang New York sahargi akoibada thamba eikhoina yai” haina khalaga warep loukhi. Madugi matung inna, yaba mapham ama thijinaba achouba kanglup ama khankhi. Kanglup aduna makhoigi thourang Shrimati White-da khanghanduna, makhoigidamak henna mangal pibiba leibraba haina hangkhi. Paokhumda mahakna asumna haikhi:—
GSAM 459.2“Eikhoina khanglaga amasung haijaraga chatnanaba Mapu Ibungona mateng pibisanu. Eikhoigi Lairik phongdokpham kadaida thamgadabano haiba eikhoina khangba, amasung madu yamna thuna khangba, mahakna pambire haina eina thajai. Eikhoigi ngakpiba yaba lambi amatangdi leichil adu lengba matamdumakta lengnaba thourang leiba aduni haina eina khang-i. Mahakna eikhoibu lamjingbinaba eikhoina haijarasi. Mahakki ngakpi senbiba thourangna Battle Creek thadokpa mahakna pammi haiba utpire....
GSAM 459.3“New York-ta thabak sugadabani, adubu eikhoigi Lairik phongdokpham adu maduda leppigadabra haibadi eina haiba ngamde. Eina phangkhraba mangal adu lengba adu yanaba matik chana seng-i haina eina louba ngamde.”
GSAM 459.4New York sahar amasung akoibagi saharsingda chayol ani rom mapham thiduna chatlabasu, kanglup aduna Lairik phongdokpham-gidamak chunnaba mapham ama phangba ngamkhide. Matam asida Mei 30-da ikhiba che ama lakle; maduda Shrimati White-na asumna haikhi:—
GSAM 459.5“Eikhoigi ichin-inaosingna Review and Herald-gi Lairik phongdokpham-gidamak mapham ama thiba matamda, makhoina kanna Mapu Ibungobu thigadabani. Makhoina yamna cheksinna, mit yengsinna amasung haijaduna, makhoi masagi pangal sonba adubu matam pumnamakta khangduna chatkadabani. Eikhoina migi wayenba wakhalda thajaba yade. Ishworna pibiba lousing adu eikhoina thigadabani....
GSAM 459.6“Loisang adu New York-ta leppibagi maramda eina haigadabadi: cheksillu. Madu New York-ki nakanda leiba eina yade. Houjik eigi maram pumnamak piba ngamde, adubu sahar adudagi mail 30-gi manungda leiba mapham amatta nakshillamgani haina eina thajai. Atoppa maphamsinggi akoibasing neinarou. Washington, D.C.-gi phajabasing yamna ningthina thijingadabani haina eina thajai.
GSAM 460.1“Eikhoina loisang asi sahar amada nattraga sahargi akoibagi yum leiramda leppiba yaroi. Madu lou-lei mapham amada, lamna koisinba yaba maphamda leppigadabani.”
GSAM 460Phaba yonnaba pibagidamak mangjounana haidokpa
GSAM 460.2Pao asi phanglaba matungda kanglup aduna haijaduna Washington-gi akoibada thiba houkhi; aduda tambiba asi yaoba ahumsuba che ama lakle:
GSAM 460.2“Nongpokta eikhoigi thabak kadaida thamgadabano haibagi maramda eikhoina mangal phangnanaba haijarakkhi, amasung eikhoida mangal yamna sengna lakpire. Sen ningtamna sijinnaba yaba misingna sen yamna thadokkhraba maphamsing eikhoida yonnaba pibigani haiba senglaba mangal eida pibire. Achouba yumlen asisinggi mapusing sirak-i, nattraga makhoigi pukning atoppa pandam amada changlak-i, amasung mapham adu yamna hannaba mamalda yonnaba piri....
GSAM 460.3“Eida pibiba mangaldagi, houjik oinadi Review and Herald-gi maru loisang Washington-gi nakanda leigadabani haiba eina khang-i.”
GSAM 460Mangjounana haikhiba mapham phangba
GSAM 460.4Chepao asi khutta pairaga, kanglup aduna District of Columbia-da mapham ama thiba houkhi, adubu ekar amada dolar 1,000-dagi taba lam ama phangba ngamkhide. Aroibada makhoigi pukning Takoma Park-ta changhankhi. Makhagi asi kanglup adugi paodamni:—
GSAM 460.5“Eikhoina District of Columbia-gi mapan thakta, adubu Takoma Park sahargi ngamkheigi manungda leiba ekar 50 romgi lam ama phangkhi. Madu dolar 6,000, haibadi ekar amada dolar 120-gi mamalda eikhoina leiba yarammi. Eikhoina mapham adu yamna ningthina yengkhi. Chahi khara mamangda Boston-gi maiba amana madu hakchang phahanbagi loisang amagi mapham oinaba khankhirammi haiba eikhoina khanglakle. Mahakna lam adu leibada amasung madugi manunggi u-pambi machasing, utonsing amasung phattaba pot-chaising louthokpada dolar 60,000 rom thadokkhi haina hai. Sen-thumgi awabasingna mahakpu mahakki thourang pangthokpa ngamhanlamde, amasung lam adu madu sen puhanbagi washak oina paiba mi amagi khutta changkhi; mi adugi senggi chang dolar 15,000 oirammi.
GSAM 461.1“Takoma Park-ki leibakmisinggi mihut oiriba sahar mapu amasung maru oiba mi kharana mapham aduda eikhoibu yamna nungaijaba taramna okpikhi, amasung eikhoigi thourangsing pangthokpada marup oina mateng pangminnaba washak pibikhi.
GSAM 461.2“Eikhoigi khongchat amasung thiba pumnamakta Sakhi-singna takpiramba achangbasing mapham asigumna mapung phana matik chaba atoppa mapham ama eikhoina phangkhide. Ishworgi ngakpi senbiba thourangna eikhoibu mahakna eikhoida leihanba pambiba mapham aduda lamjingbire haina eikhoina thajai.”
GSAM 461.3Pandup asi amasung mamanggi pandupsingda utpiraba Sakhi mayam thunglakpa adu yengbada, eikhoina “eikhoigi Mapu Ibungo Ishworda thajaduna chetna leirasi; amasung mahakki mangjounana haidokpabu thajaduna chaokhatsi,” maduna eikhoina tungda leiriba thoudoksinggidamak thourang leiba ngamnaba amasung makhoina eikhoibu khangdana phaoba toudanabani.