Pandup 18 — Lairik phongdokpagi thabakta Ishworgi ngakpi senbiba
GSAM 281.1“Eikhoina Mapubu khangnanaba makha tana hotnarabadi, matam aduda eikhoina mahakpu khanggani; mahakki thorakpa adu ayukki mangal adugumna thourang tourabani.”1
GSAM 281.21849 gi tha 6 phaoba Ahal White amasung mahakki nupi, amasung Ahal Bates-ki thabaksing adu New England-gi leibaksingda khakta pangthoklammi. Matam asida Connecticut-ki Middletown-da leiba leisabi Clarissa Bonfoey-na Ahal White-ki imungda yaorammi. Masigi mamang matam kharagi mamangda, mahakki mama sikhrammi, amasung macha oiba imung ama leihanbada mathou taba pot pumnamak mahakpu leipikhrammi. Asumna Ahal White-na amuk hanna imung leiba houba ngamlammi; mahakna Connecticut-ki Rocky Hill-da leiba Belden-gi yumgi saruk amada masi tourammi.
GSAM 281Anouba matamgi thawaisingga wari sanabagi thajaba hourakpa
GSAM 281.31849 gi tha 3 gi 24 da Topsham, Maine-da apunba mepham ama pangthoklammi. Potthaba numit aduda Shrimati White-da Darshan ama pibirammi; madugi hiramsi yamna maru oirammi. Matam adugi phibamgi apunba wakhal ama hanna khanjarabadi, Darshan adugi maram henna phajana khangba ngamgani.
GSAM 281.41848 gi tha 3 gi aroiba sarukta New York-ki Wayne jillagi Hydesville-da “khalloi oiba makholsing”, nattraga tungda “thawaisinggi thong khonba” haibada onlakhiba adu houraklammi. Masi ahanbada Fox imunggi yumda thoklammi. Asaoba matamgi aroiba sarukta imung adu Rochester, New York-ta honglammi. Mapham adugi Corinthian Hall-da miyamgi mangda utlammi, amasung nupimachasing adubu changyeng tounaba apunba khwaidagi phaba khunggangmisinggi maraktagi khandoklaba nupa nupisingna semba lupna yamna chingthana thirammi. Miyamgi ayambana thong khonba adubu minamba, nattraga khutki thourang amana lotna minamba oina urabasu, thuna thajaba mising phaobana masi yamna chaokhatkani haiba wakhal yamna leiramde.
GSAM 282Thawaisingga wari sanabagi thajabagi maramda mangjounana haidokpasing
GSAM 282.1Mathakta pankhraba Darshan aduda Shrimati White-na Rochester amasung atei maphamsingda khalloi oina thong khonba adu Satan-gi panggalni haibadu urammi, amasung asigumba thoudoksing henna henna thokkani haibadu urammi. Minamkhrabasingbu henna soki leidanaba dharmagi mapot sethangani; amasung ngammadi Ishworgi misinggi pukning adu potsing asida chingsillaga, Asengba Thawaigi tambibasing aduda makhoibu chingnahan-gani haibadu urammi.
GSAM 282.2Matam aduda, mi khara leirabasu yamna kharakhaktana, mangjounana haidokkhiba adugumna thawaisingga wari sanabagi thajaba adu malem sinbada sandokkani haibagi wakhal khajiktang leirammi; nattraga matik chana sindoklaba singlupsing amasung singlup ngakpasing leiba dharma ama oinaba makhoi hanna thokkani haibadu khallammi.
GSAM 282Mangjounana haidokkhiba adu thungba
GSAM 282.3Adubu United States khaktada makhoigi lupki mi 10,000,000 lei haina paodokkhiba adu eikhoina khanba matamda, mangjounana haidokkhiba adu thunglabani haiba phongna uri. Houjik makhoina dharmagi mapot setlaba adugi maramda, Washington, D.C.-gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpa, 1903 gi tha 11 gi 12 dagi eikhoina makhada pibagi asi purakli:—
GSAM 282.4“Kuithadriba matamda sahar asida pangthokkhiba Thawaisingga wari sanaba thajabasinggi leibakki apunba lupki mephamda anouba dharmagi thouram pangthokpagi pathap ama yaraklammi. Singlup ngakpasing nattraga dharmagi thougaloisingbu ‘khut tinna katthokpagi’ thourang tourammi, amasung thawaisingga wari sanaba thajabasinggi kangbu amabu ‘singlup’ ama oina lounarammi. Anouba thouramgi pathap adugi makhagi saruk asi pajarabadi masi uba phanggani:—
GSAM 282.5“‘Dharmagi itihaski khwaidagi ariba matamdagi khut tinna katthokpagi thouram haina khangnarakhiba aduna hanna matik chana pham haptradi, singlup ngakpa nattraga dharmagi thougaloi kanagumbabu singlup nattraga lup amagi mathakta pham hapka-roi. Singlup nattraga lup amagi ngakpa oinaba kourakpa phangdriba, nattraga mahak leiriba leibakta dharmagi lup ama oina phamliba Thawaisingga wari sanaba thajabasinggi leibak amagi lupna, nattraga United States of America-gi Thawaisingga wari sanaba thajabasinggi apunba lupna dharmagi pao sandokpa mi oina thabaktagi haptriba mi ama khut tinna katthoknaba ningsingba mi oiba yaroi. Singlup ngakpa nattraga dharmagi pao sandokpagi thabakta changnaba ningsingba mising pumnamak khwaidagi nembada chahi ahum thawaisingga wari sanaba thajabasinggi singlup nattraga lup amaga mapung phana punna leiminlaba oigadabani. Amasung khwaidagi nembada chahi ani leibak amagi lup nattraga apunba lupna changyeng tounaba wa ngangpa oina ayaba piba mi oigadabani. Chahi ama mapung phana thadri phaoba pham haplaba singlup ngakpasing khut tinna katthokpa phangbagi matik chai-roi.’”
GSAM 283New York-ki Oswego-da Ahal White
GSAM 283.1Lairik phongdokpagi thabak adu New York-ki Oswego-da leibana, 1849 gi mana taba matamda Ahal White-na Connecticut-tagi mapham asida mahakki leipham honglammi; amasung chahi adumakki tha 11 gi 3 da mapham asida thajabasinggi mepham ama pangthoklammi. Madugi matungda makhoina pangthokkhiba thabakki maramda Shrimati White-na asumna hai:—
GSAM 283.2“Eikhoina matam aduda New York leibakta thabak touba eikhoigi thou oirabani haina warep loukhi. Eigi mapuroibana iba amasung phongdokpa mahakki mathou oina pukningda puduna leirammi. Eikhoina Oswego-da yum ama sanda loukhi, eikhoigi Ichin-inao nupasingdagi yumgi potsing pukhi, amasung imung leiba houkhi. Mapham aduda eigi mapuroibana ikhi, phongdoklammi, amasung pao sandoklammi. Mahak matam khudingda lan-phi setlaga leiba mathou tarammi, maramdi aranba adu sandoklamba, Anisuba lakpa matam leppiba adu pao sandoklamba, amasung eikhoigi thajabagi mathakta ngamliba mi pumnamakki pukningbu ma-onnahanbada hotnaba, masabu Adventistsing haijabasingga mahakna matam kayada yetnaba mathou tarammi.”2
GSAM 283Anisuba lakpagi amuk yengsinba phongdokpa
GSAM 283.31850 gi mana taba matamda amuk leipham hongba phagani haina khallammi; maduna Ahal White-na Maine-gi Paris-ta honglammi. Mapham asida Anisuba lakpagi amuk yengsinba amasung Potthaba numitki pao sandokpagi ahanba chan adu tha amada anirak phongdoklammi. Maduda phongdokpa 13 yaorammi; amamomda lamai 8, lamai khudingda wasar pari ani leirammi. Namthoklaba lamai adugi apak inchi 7 1/8 amasung asang inchi 10 1/4 oirammi. Ahanba phongdokpa aduda matunggi tha 11 gi tang chankhi, amasung aroiba phongdokpa aduda 1851 gi tha 6 gi 9 chankhi.
GSAM 284.1Houjikki achumbadagi pao chephong adugi achouba henlakhiba aduna achumba adu channaba matouda sandoklakpa, thabak asida thabak touba mising henlakpa, amasung thabak asibu mateng pangbasing henlakpagi aphaba khudam ama utlammi. Chephong adu mamal leitana pibagi pathap oibana, thabak asibu nungshibasingna madugi phongdokpada mateng panggani haina asa tourammi, amasung makhoina asumna tourammi. Thajabasinggi ayamba adu sen-thum yamna leitraba mising oirabasu, Mapuna makhoibu chaokhat-hanbibagi matung inna makhoina mateng panglammi, amasung achumbagi kang adu manglomda pubanaba makhoigi ngamjaba pumnamak tourammi.
GSAM 284J. N. Andrews-na pao sandokpa houba
GSAM 284.2Matam asigi manakta Maine-gi Paris-ta leiramba J. N. Andrews-na aphaba paogi thougaloi amasung dharmagi hiramsinggi iba mi ama oina miyamgi marakta thabak touba houlammi. 1851 gi tha 5 gi Amuk yengsinbada, mahakki Swargadut ahumgi paojelsinggi maramda iba wareng ama lamai 5 dagi henna yaorammi. Maduda mahakna Phongdokpiba 13 gi machi ani panba shagi mangjounana haidokpa adu United States-ta channarammi. Mangjounana haidokpa adugi panggal khaktada yumpham oiraga, leibak asida singlup amasung leingak punminba adugi aroiba yumpham oirakkadaba hiram adu Chayolgi ahanba numitpu Potthaba numit oina ngakkanaba namduna pangthokpa oigani haina mahakna leppirammi. Matam aduda madugi maikeida yamna kanna chingba ihou ama leitrabana, mahakki yetnabagi maram adu mangjounana haidokpa adugi mathakta mapung phana leirammi. Madu pangba khwaidagi kanna phongdokpa phangba adu Kristagi dharmagi pangbiba amasung pao chephongdagi lourakpa Dr. Durbin-gi wahei ama oirammi, maduna asumna hairammi:—
GSAM 284.3“Kristagi dharma adu leingakki lamchat amasung thawaigi punsi oiba matamda, leingakna masabu ngak senbanaba, mahakki wayellupki pham naibasinggi khutthangda, asengba Potthaba numitpu phongna khongyaida thakpa adu thingba mathou tai.”
GSAM 285Thabakta mateng pangnaba lou singba
GSAM 285.1Matam asigi manaktada New York-ki Hiram Edson amasung Michigan-gi Jackson-gi Cyrenius Smith-gumba misingna, Paojelgi thabak adu makha tana pangthokpada hougatlakpa thourang makhal kayada mateng pangnanaba sen-thum leihanbagi wakhalda, amamamgi mamal $3,500 oiba makhoigi lou adu yonlammi, amasung makhoina sijinnanaba lou sanda lourammi.
GSAM 285Lairik phongdokpagi thabak Saratoga-da hongba
GSAM 285.21851 da Ahal White-na Paris, Maine-dagi New York-ki Saratoga Springs-ta honglammi. Mapham asidasu mahakna amuk pukhraba yumgi potsingga imung leiba houlammi, amasung Lakpagi amuk yengsinbagi anisuba chan adu phongdoklammi. Madugi ahanba phongdokpada chahi adumakki tha 8 gi 5 gi tang chankhi. Chan asida phongdokpa 14 yaorammi, amasung tha amada anirak phongdoklammi. Aroiba phongdokpa adu 1852 gi tha 3 gi 23 da phongdoklammi. Chephonggi ming adu chan 1 da leiramba Anisuba lakpagi amuk yengsinba haibadagi khajik honglaga Lakpagi amuk yengsinba amasung Potthaba numitki pao sandokpa haina thonlammi; madugi 82 suba chan phaoba ming asi makha tana sijinnari. Chephong adugi achouba hengat-hanlammi: lamai 8, lamai khudingda wasar pari ahum, amasung namthoklaba lamaigi apak inchi 8 1/4 amasung asang inchi 11 3/4 oirammi.
GSAM 285.3Matam adudasu amasung houjiksu dharmagi singlupki chephong oiriba asigi achouba hengatlakhiba adudagi, ahongba khudingmak henna phaba oirammi haibadu ugani. Masina matik chana chaokhatlakpa utlammi, amasung Ahumsuba swargadutki thabak adu “makha tana leinanaba laklabani” haibagi chetna khudam pirammi.
GSAM 285Rochester-da lairik phongdokpa—Khutna namthokpa nampham leijaba
GSAM 285.41852 gi tha 5 gi 6 da Lakpagi amuk yengsinba amasung Potthaba numitki pao sandokpagi chan 3 gi ahanba phongdokpa adu Rochester, New York-ta phongdoklammi. Madu Numit taretsuba Adventistsingna leijaba nampham amasung namthoknaba mayeksingna namthoklammi. Washington ming kouba khutna namthokpa nampham ama, mayeksing amasung loisang semnanaba potsing leinanaba Hiram Edson-na sen-thum hanna pirammi. Achumbabu nungshibasingdagi katthokpa lakpagi matung inna mahakki sen-thum adu hallagadabani. Khutna namthokpa nampham adu 1902 gi tha 12 gi 30 da meina chakhridri phaoba Michigan-gi Battle Creek-ta leiba Amuk yengsinba amasung pao sandokpagi loisangda leirammi. Matam aduda madu loisang adugi khwaidagi phaba aranba yengnaba namthokpa nampham oina lounarammi. 1852 gi tha 10 gi 14 gi chan 3, phongdokpa 12 da, nampham asi amasung potsing asina loisang semgatpagi chada $652.93 chankhi amasung tang adu phaoba madugidamak phanglakhiba sen-thum $655.84 oirammi haina phongdoklammi. Chephonggi phongdokpa 12 asigi amamamgi makhut 2,000 namthoklammi, amasung mamal leitana yenthoklammi.
GSAM 286Nahasinggi oja hourakpa
GSAM 286.1Tha 8 da Amuk yengsinbagi loisangda tha khudinggi chephong Nahasinggi oja phongdokpa houlammi. Houjik madu chayol khudinggi chephong oire; madugi phongdokpa amamamda matam aduda yaorambagi saruk mari chang oiba pajanaba wasing yaori.
GSAM 286Uriah Smith-na loisanggi thabakta yaoba
GSAM 286.21853 da Ahal Uriah Smith-na Amuk yengsinba amasung pao sandokpagi loisangda mahakki thabak houlammi. Mapham aduda mahakna chahi 50 chana thoudang chaoba pham ama lourammi. Chahi aduda (1853), anamba adugi chada pinanaba pambasingna eikhoigi phongdokpasing leiba yagani haina Amuk yengsinba amasung pao sandokpada ahanbada phongdoklammi. Atei pumnamakta namthoklaba che-laiksing mamal leitana pirammi, maramdi watpa sen-thum adu pukning chaoba amasung pinaba pukning leibasinggi katthokpana mapsinlammi. 1854 da tha amada anirak phongdokpa Amuk yengsinbagi mamal chahi amada $1.00 oigani haina phongdoklammi. Chahi adumakki tha 7 da Michigan-gi Macomb jillada pangthokpa Phisangda pangthokpa mepham amada eikhoigi phongdokpasing yonnaba hotnarammi. Mepham asida lairik mamal $50 gi yonlammi. Ahal White-na hotnaba asigi maramda Amuk yengsinbagi khutta asumna hairammi: “Masina eikhoigi lairiksing yonba yai haiba utli.”
GSAM 286Lairik machagi senpham $500 gidamak kouba
GSAM 286.31854 gi tha 10 gi 12 amasung tha 12 gi 24 gi Amuk yengsinbada, dharmagi thougaloisingna makhoigi thabak toubaga punna mamal leitana yenthoknanaba loisangna makhoida lairik machasing pibiba ngamnanaba lairik machagi senpham $500 gidamak kourammi. Amasung “sen-thum watpana karigumba chayol amada phongdokpa ngamdraba leihan-gadaba adugi mahutta, Amuk yengsinba chayol khudingda matik chana phongdokpa ngamnanaba loisanggi matenggi senpham $500” gidamaksu kourammi.
GSAM 287J. P. Kellogg amasung Henry Lyon-na makhoigi lou yonba
GSAM 287.1Matam asida Tyrone-gi J. P. Kellogg amasung Michigan-gi Plymouth-ki manakta leiramba Henry Lyon-na, thabak adu manglomda pubada sijinnanaba sen-thum leihanba khaktagi pandamda, amamamgi mamal yamna $3,500 oiba makhoigi lou adu yonlammi. Asumna Michigan-gi Ichin-inao nupa ani amuk matam chaba aduda hounaduna, sijinnaba yaraba sen-thum amasung pina touba pukningga, khwaidagi mateng mathou taba maphamda mateng pangnanaba mangda thoraklammi. Ahanba mi adu Michigan-gi Jackson-da sumjit sembagi thabakta changlammi; anisuba mi aduna Battle Creek-ta honglammi, amasung mahakki imung puduna leinanaba usuba thabak tourammi.
GSAM 287Eikhoigi chephongsing amasung lairiksing pumnamak $3.00 da
GSAM 287.21855 gi tha 6, chan 6 gi aroibada, mi amana $3.00 gi apunba sen-thum asina Amuk yengsinba amasung Nahasinggi oja chahi amagi phangba ngamlammi; madugi mathakta matam aduda sijinnaramba dharmagi ishei lairik ama amasung lairik machasing amasung dharmagi che-laik machasinggi mapung phaba apunba ama—lairik machasing amasung che-laik machasing apunba 26—phanglammi. Nahasinggi ojagi leppiraba mamal adu phongdokpa 12 gidamak sent 25 oirammi.
GSAM 287Amuk yengsinbagi loisangbu Michigan-da laknanaba kouba
GSAM 287.31855 gi tha 4 da Ahal White amasung mahakki nupina amuk hanna Michigan-da chatlammi, amasung mapham kayada mephamsing pangthoklammi. Tha adumakki 28 amasung 29 da Battle Creek-ta mepham ama pangthoklammi. Mepham aduda Battle Creek-ki Ichin-inao nupasingna Amuk yengsinbagi loisang Rochester-dagi Battle Creek-ta hongnanaba Ahal White-pu kounaba ayaba pirammi. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg amasung Henry Lyon-na mapham ama leinaba amasung lairik phongdokpagi loisang ama saknaba apunba $1200 oinanaba, amamamgi $300 sendo leitana pinanaba yaraklammi. Madugi matung inna makhoina West Main amasung Washington lambisinggi kha-nongpokki kachinda mapham ama phangkhi, amasung maduda pokphamba 20 phut wangba, apak asang 20 x 30 phut oiba yumthak ani panba u-gi sang ama saklammi.
GSAM 288Battle Creek-ki ahanba mepham sang
GSAM 288.1Matam adumakta Battle Creek-ki ahanba Numit taretsuba Adventist mepham sang ama saklammi; madugi apak asang 18 x 24 phut oirammi. U-gi paklaba marising mathaktagi makhada thajinduna, madugi tengnabagi maraksing u-gi macha parisingna thinglaba acham oiba sang asi Van Buren amasung Cass lambisinggi awang-nongchupki kachin manakta leirammi.
GSAM 288Eikhoigi ahanba lairik namthokpagi loisangda
GSAM 288.2Numit taretsuba Adventistsingna leijaba loisang amada Battle Creek-ta phongdokkhiba Amuk yengsinbagi ahanba phongdokpagi tang adu 1855 gi tha 12 gi 4 oirammi. Matam aduda chephonggi mamal phongdokpa 26 yaoba chan amada $1.00 oina leppirammi; adubu matik chaba lairabasingda chephong mamal leitana thananaba katthokpa nijarammi. Matam asidagi Ahal Waggoner amasung Ahal Cottrell-na Lakpagi amuk yengsinbagi wasar parisingda leppa leitana haiba yabagumna wasing ibu mateng panglammi.
GSAM 288.31855 gi tha 12 gi 18 gi Amuk yengsinbada, phongdokpagi lupna houjik loisangda thabak touribasingna tabada atoppa oina manganba yaba wa ama phongdoklammi. Madu asumna irammi: “Loisangda thabak touba misingna makhoigi thougalgidamak matik chaba sen-thum ama phangdabagi maram eikhoina ude. Wareng semgatpa mi aduna ateida thabak tourabadi phangba yagadabagi tangkhai khaktamak phangli.” Matam adugi acham oiba thabakki mana adu houjikki managi tangkhai phaoba oiramde haibadu amasung matam adugi tangkhai sudu houjik loisangna mannaba thabakta piribagi saruk ahumgi saruk ama nattraga saruk marigi saruk amagi mathakta oiramde haibadu ningsingba phagani. Matam aduda loisangda thabak tourambasingna Houjikki achumbagi aphaba pao phongdokpa ngamnanaba makhoigi thougalgi mamalgi tangkhai adu khudol oina pirammi.
GSAM 288Panggalna namthokpa nampham amasung panggal piba khutsamgidamak kouba
GSAM 288.41857 gi tha 3 gi 19 gi Amuk yengsinbada, chephongsing, lairik machasing amasung lairiksing namthoknanaba panggalna namthokpa nampham ama amasung panggal piba khutsam ama mathou tai, amasung madu phanghan-gadabani haibagi wakhal ahanbada pirammi. Tha 4 gi 2 da paodokkhibagumna, Adams-ki panggalna namthokpa nampham ama leinanaba warep lourammi, amasung nupa 7 na madu leinabada amamamgi $100 pinanaba washaklammi. Matunggi phongdokpada, nampham amasung panggal piba khutsam adugi mamal yamna $2,500 chani amasung washakkhraba sen-thum adu $1,700 phaoba hen-gatle haina phongdoklammi.
GSAM 289.11857 gi tha 8 gi 13 gi Amuk yengsinbada Ahal White-na iba wareng semgatpagi waheida pukning thougatpiba wa asi yaori: “Eikhoigi loisang sendon leitare. Apunba lairik senpham $1,426 lei; houjik senpham adu lairiksingda happare. Anouba panggalna namthokpa nampham adu thabak touri amasung yamna phajana touri. Athubada madu isinggi manilgi panggalna thabak touba amasung madugi mamal pumnamak pinthokpa ngamgani haibagi asa phajare. Eikhoigi phisanggi thabaksing adu mamangdagi yamna henna mateng phangjari.”
GSAM 289Lairik yonduna phangjaba sen-gi ahanba pao
GSAM 289.21857 gi October 29 da, Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, mamangda leiba chahi ani gi lairik yonduna phangjaba sen $1,287.91 ni haiba pao sandoklammi; madu matam adu phaoba thokkhiba adugumba ahanba pao sandokpa ni. Madudi thabak asi chaokhatlaba khudam ama oirammi, aduna thouna piba maram ama oirammi; maramdi achumba paojel adu henna panggal leirakpa amasung “mangalgi echel-singgumna malem pumbada sandoklakpa” adu utlammi.
GSAM 289Amuk yengsinba amasung pao sandokpagi thabak mepham adu kanba sen thadokpham
GSAM 289.31858 gi August 13 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, eikhoigi mi-singda makhoigi henna leiba sen thadoknaba thabak mepham adu sen thadokpham oihannabagi wakhal adu ahanba oina thamlammi. Matam aduda houjikti sijinnaba leitraba sen leiba misingna makhoigi sen adu thabak mephamda thadokpa ngammi; matam amadagi yamna darkar oirabadi yathang ama matung inna sen adu punsillakpa ngammi, amasung sen adugi mapanna thabak mepham aduna kanaba phangjami. Wakhal asi matung inna thabak toubada, thabak asi sen-gi oina henna panggal oihallammi.
GSAM 289.4Matam adudagi houjik (1905 phaoba), eikhoigi lairik phongdokpham-singda asumna apuba piba sen-dagi mi amattana dollar ama phaoba manghankhide, amasung mahakki sen yamna darkar haina haiba matamda phangjaba ngamdaba oiramde. Achumba amasung wakhal yamna yengbasingna eikhoigi lairik phongdokpham-sing adu makhoigi atei sen thadoknaba matam matamda thugaiba sen thadokpham-singdagi henna kanba mepham oihalli; sen thadokpham-sing adu malemgi thajaba leiba, adubu eikhoigi lairik phongdokpham-singna denominationgi mapung panggal adu “mateng” oina phangjari.
GSAM 290Numit taretsuba Adventist-gi lairik phongdokpagi lup sindokpa
GSAM 290.1Numit taretsuba Adventist-gi lairik phongdokpagi lup adu 1861 gi May 3 da sindoklammi, amasung punji sen gi sharuk ama $10 oina punsinba piba yathang paojelsing sandoklammi. Numit 14 gi manungda punji $4,080 phaoba punsinba pikhre haiba pao sandoklammi.
GSAM 290.2Madu gi June 11 dagi, Amuk yengsinba amasung pao sandokpa adu Numit taretsuba Adventistsing-gi lairik phongdokpagi lup aduna phongdoklammi. Lup aduna sakhiba ahanba thabak mephamgi yum adu Main amasung Washington Streets-ki makha-nongpok kona-da, ahouba khenna sakpa yum adu Kalamazoo Street-ta thadoklaba maphamda leirammi. yum asi mapan ani leiba, itumgi mapung phaba yumgi mapan-sing leirammi. Adu Greek cross-gi mawong oirammi, amasung Main Street-ta awang lomda mai onlammi. Nongpok amasung nongchup gi akhennaba mapan adu feet 44 oirammi, amasung awang amasung makha gi adu feet 72 oirammi.
GSAM 290Atei lonsingda ahanba lairik phongdokpa
GSAM 290.3Paojel adu macha-macha oina chaokhatlammi, amasung thabak thokpa khudingmakna thabak adu henna panggal leihallammi amasung henna chetna punsinlammi. Matam aduda eikhoigi lairik phongdokpham aduna ateigi lon-ta lairik macha pumnamak 5 phongdoklammi; madu Danish-Norwegian-da 3 amasung French-ta 2 oirammi. Maduna ateigi leibaksinggidamak lairik phongdokpagi ahanba pangthoklammi.
GSAM 290.4singlupki mising hen-gatpa matung inna sen piba thabak adu yamna chaokhatlammi. Madugi khudamdi 1863 gi May 16 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada uba ngammi; maduda lupki pao sandokpa-na phangjaba sen pumnamkigi wakhal asi pikhre:
| Lup-ta sharuk amasung khudol piba oina phangjaba, houjik phaoba | $10,374.13; |
| Rochester thabak mepham-dagi phangjaba | 700.00; |
| henna darkar oiba potlamsing-gidamak phangjaba | 300.00; |
| lairik sen thadokpa-ta phangjaba | 1,355.00; |
| engine-na chatpa lairik phongdok yantra amasung engine-gidamak phangjaba | 2,500.00; |
| pumnamak | $15,229.13 |
GSAM 291.1Lupki pao sandokpa-na henna hairi:
GSAM 291.1“Lup-ki mayum amasung leimay adugi kanba wakhal ama matung inna, madugi mamal $20,000 nattraga madudagi henna oiba khangjari; madu thabak asi thajaba misingna piba sen dagi $5,000 oiba nanna henna chaoba ni. Maduna Ichin-inao nupa White amasung mahakka Amuk yengsinba amasung pao sandokpa thabak mepham-ta loinaba misinggi pukchel sengba amasung thajaba yaba adu phajana utli. “E. S. Walker, Lupki pao sandokpa.”
GSAM 291Amuk yengsinba amasung pao sandokpa adu lup-ta punsinba
GSAM 291.2Ahal White-na yamna awaba thabak amasung icham thadokpa-singna lairik phongdokpagi thabak adu asi phaoba thokpada, madugi lab adu mahakki oirammi; maramdi lab adu mahakki makhagi icham thadokpa, thabakgi wakhal, amasung yengsinba lamjingba ni. Adubu mahakna madu haiba toude, madugi saruk amattasu toude; mahakna madu pumnamak singlup-ta punsillammi. Madugi matung inna, lup sindoklaba matungda mahakki thougal-gidamak numit 7 ama $6 piba yathang pikhre haibasu, mahakna numit 7 ama $4 khaktamak lourammi.
GSAM 291Pacific Coast-ta lairik ama
GSAM 291.31874 gi April 21 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, Ahal White-gi lairik wari ama leirammi. Pacific Coast-ta thabakgi maramda hairiba matamda, mahakna Pacific Coast-ki thabakgidamak numit 7-ta lairik ama darkar oigani haibani. Madu matungda Oakland-da lairik phongdoknaba akhibasing amasung potlam khara leinaba lam ama phonglammi; June thakta, thak khudingda anirak phongdokpa lairik ama houlammi, madugi ming Matamgi khudamsing oirammi.
GSAM 291Sen phangnaba
GSAM 291.4Matamgi khudamsing adu macha 6 phongdoklaba matungda, Ahal White-na East-da amuk chatlammi, amasung California Conference-ta lairik adu phongdoknaba yathang touhanlammi. 1874 gi August 15 da Malemgi apunba mephamda, Pacific Coast-ki ichin-inaosingna leimay mapham ama lounanaba amasung thabak mepham-gidamak yaina phaba yum ama saknaba $4,000 punsinba ngamlabadi, nongpokki ichin-inaosingna $6,000 punsinasi haiba thourang ama thamlammi; maduna Matamgi khudamsinggi thabak mepham-gidamak lairik phongdok yantra, yantra, amasung akhibasing louthoknaba oigani.
GSAM 292.1Madu gi matamda Malemgi apunba mephamgi thabak lup-gi saruk ama oiramba Ahal Geo. I. Butler-na Yountville, Cal. gi phisangda leiminduna pangthokpa mephamda changduna ichin-inaosingda thourang adu pikhre. 1874 gi October 11 da, makhoina kouba adugi matung inna yotki sen oina $19,414 piba yathang pikhre.
GSAM 292Pacific-ki lairik phongdokpham sakpa
GSAM 292.21875 gi February 2 da, Ahal James White amasung mahakki nupi, Ahal J. H. Waggoner amasung thougal yamna phaba atei thougal-sing touriba mi-singga loinana Oakland-da laklammi. adum thakki numit 12 da, Matamgi khudamsinggi thabak mepham-gidamak yum saknaba mapham ama khangnaba California Conference-ki akhannaba apunba ama koulammi. Wakhal pumnamak touba matungda, Castro St.-ki nongchup lomda, 11th amasung 12th Sts.-gi marakta leimaygi mapham lounaba yathang toulammi. Numit adum Ahal White amasung John Morrison-na leimaygi mapham adu louthoklammi, leiba chithhi adu makhoigi mingda thamlammi; Lup adu sindokpa matamda lup-na thabak touranaba darkar oigadabagi mapan adu makhoina punsillagani haiba thajam thoklammi.
GSAM 292.31875 gi April 1 da, Pacific Numit taretsuba Adventist-gi lairik phongdokpagi lup adu Oakland-da sindoklammi, punji sen adu $28,000 oina lepkhre. Thajam adugi matung inna Castro St.-ki leimaygi mapham-ki maru mapham adu lup-ta leiba chithhi toulammi, amasung Battle Creek, Mich. gi O. B. Jones-na yum ama mapung phaba thokhanlammi. Madu Battle Creek-ta sakhiba thabak mepham-gi mamang amasung chaoba-gum oirammi, adubu Oakland-ki asi itum nattana thing oina saklammi. yum adu leirakpa matungda, Matamgi khudamsing adu Friday, 1875 gi August 27 da anouba mephamda punsinlammi.
GSAM 293Mountain View-da thadokpa
GSAM 293.1yum asi-da matamgi lairik-sing amasung lairik-sing phongdokpagi thabak adu 1904 phaoba maipakna thoklammi; maduda phongdokpagi thabak mepham adu khul-gi mapham ama-da punsinba yathang toulammi. mapan thokpa asi toubagi maram adu Pacific-ki lairik phongdokpham-ki thabak lamjingba-na asi haikhi:
GSAM 293.1“Chahi kaya amadagi Pacific-ki lairik phongdokpham lairik phongdokpagi lup-gi management-na makhoigi lairik phongdokpham leiba mapham adu yamna mamal leiba amasung khunai chaoba adugi mayaida leiba yumgi district-ta yantra thabak mephamgidamak leimaygi mapham matik chadaba haiba khanglammi. Maram aduna, leibak mamal yamna leiroidaba, thabak touriba mising-singna hakchang phaba mapanda yum phangjaba, ingkhol, mahei panba u-sing amasung nungsit lounaba mapham chaba leiba, amasung pot-sing thadokpagi khudongchaba phaba leiba mapham ama thijinnaba mateng leigani. Mapham asi Mountain View, Santa Clara County gi khunai-ta phangjakhre; madu San Francisco dagi makha-da mile 39 leiba maphamni, amasung khunai chaoba-gi khudongchaba amasung hakchang phaba leibakki hingjaba pumnamak loinana phangjaba maphamni.”
GSAM 293Atei leibaksingda lairik phongdokpa
GSAM 293.2Achumba paojel adu sandoklakpa khudam oina, 1875 dagi 1878 phaoba Basel, Switzerland amasung Christiana, Norway-da lairik phongdokpagi thabak houlammi haiba eikhoina uba ngammi.
GSAM 293.31875 gi sharatki matam-ta, Amuk yengsinba amasung pao sandokpada Amuk yengsinba amasung pao sandokpa thabak mepham amada 1868 dagi 1875 phaoba chahi 7 gi lairik yonduna phangjaba sen adu $85,644.54 oirammi haiba pao sandokpa ama pikhre; madu mamanggi chahi 7 gi yonduna phangjaba sen adugi marak taruk oiba nanna oirammi. Amasung thabak mepham pumnamak 4 gi—Michigan, California, Switzerland amasung Norway—1875 dagi 1878 phaoba chahi 3 gi yonduna phangjaba sen adu $98,163.73 oirammi.
GSAM 293.41878 gi October 17 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, Amuk yengsinba amasung pao sandokpa thabak mepham-na 1864 dagi mamangda phongdokhiba lairik, lairik macha amasung pao sandokpa che-singgi pumnamakta lairikgi mapan 50,058,000 leirammi haiba wakhal ama pikhre. 1864 dagi 1878 phaoba lairikgi mapan-sing adu 158,130,951 oirammi; pumnamakta lairikgi mapan 208,188,951 oirammi.
GSAM 294Nahasinggi oja adu numit 7-ta phongdokpa
GSAM 294.11879 gi January 1 phaoba, Nahasinggi oja adu thakta ama ama phongdoklammi; adubu matam aduda, madu chahi 27 suba-da changlammi haibada, numit 7 khudingda phongdoklammi. Maduna madugi mateng piba thabak adu marak mari hen-gatlammi.
GSAM 294Ahal White-na lup-ta punsillakhiba asi
GSAM 294.21879 gi January 23 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, Ahal White-na thabak aduga mahakki loinaba maramda hairakhiba wakhal khara leiri. Misingna lairik phongdokpagi thabakda piba icham thadokpa-singgi maramda henna uba ngamhanbagi maram aduna, wakhal-sing asi mapham asida punsinba yai. Wakhal asi hairi:
GSAM 294.3“1861 da Battle Creek, Mich. ta lairik phongdokpagi lup sindokpa matamda, eikhoina eikhoigi lairik lounaba mi leikhol amasung eikhoigi lairik pumnamak amuk phongdoknaba yathang adu lup-ta pikhre; matungda madugi mamal $10,000 oina khanglammi. Aduna eikhoigi mamal $1,000 khaktamak leihallammi; amasung eikhoina lairik yengsinba, thabak lamjingba amasung dharmagi thougaloi oina thabak tourammi, numit 7 ama $6 phangjami.
GSAM 294.4“1866 da, yamna anaba matungda Amuk yengsinba amasung pao sandokpa thabak mepham-ta amuk lakpa matamda, eikhoina thabak lamjingba-singna apuba loukhiba sen lising kayagidamak chama khudingda 10 oina ahenba sen piriba urammi, amasung punji sen adu $32,000 ta thadoklammi;3 Adubu chahi mari manungda, Ishwor-gi yaipha thoujalna, sen-gi awaba pumnamak phangdoklammi, punji adu $75,000 phaoba chaokhatlammi, amasung eikhoigi lup-na sen thadokpham-singda $5,000 thamlammi.”
GSAM 2941880 da lairik phongdokphamgi phibam
GSAM 294.51880 gi January 15 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, Ahal Butler-na asi hairi:
GSAM 294.6“Eikhoigi Battle Creek-ki lairik phongdokpham adu anouba maru saruk ama nongpok mamanggi yum ani gi marakta sakpa mapanna houjik yamna hen-gatlammi, aduna pumnamkigi yamna thabak touba ngamjaba amasung khudongchaba hen-gatlammi. Electrotyping amasung stereotyping touba, amasung lairik chingba yamna phaba touba khudongchaba-sing leiri. Achumba matamda, khangba yai misingna haiba matung inna, madu Michigan State-da leiba lairik phongdokpham pumnamakki marakta khwaidagi mapung phaba amasung mapung oiba mephamni.”
GSAM 295.1yum adu hen-gatlakpa matungdasu, kalen matam adugi aroiba mamangda, maru yum-ki makha lomda lairik phongdok yantra thabak mepham gidamak yum anouba ama saknaba darkar oirammi. Lup-ki mapunggi-lairik phongdok yantra pumnamak 5 adu mepham aduda punsinlammi. Lairik phongdok yantra ama adu thabak mepham-ta houjik phaoba sijinnarakpa pumnamakdagi henna chaoba oirammi. adum chaoba amasung makhol-gi lairik phongdok yantra ama Oakland, Cal. gi Matamgi khudamsinggi thabak mepham-dasu houjik lepkhre.
GSAM 295.21881 gi May 17 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, Battle Creek-ki maru lairik phongdokpham-ta lairik phongdokpagi thabakki maipakpagi maramda Ahal White-na asi hairi:
GSAM 295.3“Yengsinbagi khudam ama matung inna Numit taretsuba Adventist-gi lairik phongdokpagi lup-ki sen-gi awaba pumnamak adu mayum amasung leimay-gi mamaldagi thadokpa matungda, leimay-yum oiba lan amasung atei potlamgi lan $105,000 dagi hanthadana leiri. Madugi marakta eikhoigi mi-sing pumnamakna sharuk, khudol piba amasung punsinba sen oina $34,432.17 pikhre; amasung thabak asi-da makhoigi hingjaba pumnamak thadoklaba nupa amasung nupising khara-na khudol piba nattana icham thadokpa amasung yengsinba lamjingba mapanna $70,567.83 henna pikhre.”
GSAM 295Lairik yonduna pao sandokpagi thabak houba
GSAM 295.41881 gi chahi adudagi, eikhoigi mi-singna anouba thourang ama thoklammi, amasung eikhoigi lairik-singgi yonduna phangjaba sen-gidamak lairik yonduna pao sandokpa thabakda changlammi. 1884 phaoba lairik yonduna pao sandokpasinggi yonduna phangjaba sen-gi achumba pao sandokpa leitrabagi maramna, matam adugi eikhoigi pao sandokpa adu lairik phongdokpham pumnamak 4 gi pao sandokpa toukhiba yonduna phangjaba sen-dagi semjari. Makhoigi khudam matung inna chahi 5 gi yonduna phangjaba sen adu $221,248.69 oirammi. Thabak asi Central Europe amasung Scandinavian leibaksing-ki eikhoigi mission-singdagi sandoklakpa matung inna, ateigi lon-ta lairik phongdokpagi darkar adu hen-gatlammi.
GSAM 296Chahi 10 gi lairik yonduna phangjaba sen
GSAM 296.11884 dagi 1894 phaoba, chahi 10 gi matamda, eikhoigi phajinlaba lairik chaoba-sing yonbagi thabakki ayamba adu lairik yonduna pao sandokpasingna toulammi. Matam asi gi makhoigi yonduna phangjaba sen adu $4,031,391.26 oirammi. Matam aduda Australia; Tahiti, Pacific Islands; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; amasung atei mapham-singda lairik phongdokpham-sing sindoklammi. 1895 gi chahi aduda matam yamna awaba oiramsu, lairik yonduna pao sandokpasinggi yonduna phangjaba sen adu pumnamak $357,467.23 oirammi; eikhoina mamangda hairakhiba yonduna phangjaba sen-sing loinana pumnamkigi mamal $4,816,773.73 oirammi.
GSAM 296Chahi 50 gi yonduna phangjaba sen $11,000,000
GSAM 296.21854 dagi 1896 gi January 1 phaoba yonduna phangjaba sen pumnamak khangnaba, lairik yonduna piba, lairik macha, pao sandokpa che amasung ayekpa-singgi yonduna phangjaba sen-gi khudam-sing adu, masigi mamang chahi 10 gi matamgidamak lairik phongdokpham pumnamakna pao sandokpa toukhiba matung inna, $3,458,278.23 adu yaonahanba darkar oi; madu thadokpada singlup-gi chahi 22 gi lairik yonduna phangjaba sen pumnamkigi mamal $8,275,051.96 oigani. Atei matam amada haibadi: 1854 dagi 1884 phaoba chahi 30 gi yonduna phangjaba sen adu $424,915.24 oirammi, amasung matungdagi chahi 12 aduda, 1896 gi January 1 phaoba, $7,850,136.72 oirammi. Lairik yonduna pao sandokpagi thabak mapham-da thabak touriba mi-sing adu mamanggi chahi 8 gi matamda hantharaklaba oiramsu, 1854 dagi houjik (1905) phaoba Numit taretsuba Adventistsing-gi lairik $11,000,000 dagi henna mamal leiba yonkhre haiba kanba wakhal touba yai.
GSAM 296Lon 40 romda lairik phongdokpa
GSAM 296.3Paojel adu lairik oina sandoklakpagi chaokhatpa adu, Arabic, Armenian, Basuto, Bohemian, Bulgarian, Bengali-India, Chinese, Danish, English, Esthonian, Finnish, French, Fijian, Greek, German, Dutch, Hungarian, Hawaiian, Italian, Icelandic, Japanese, Kaffir, Lettish, Lavonian, Maori, Polish, Portuguese, Roumanian, Russian, Servian, Spanish, Swedish, Tahitian, Tongan, Welsh amasung atei lon-sing yaona lon 40 romgi mapanda houba ngamkhiba mapanna uba yai. Leibak amasung leibak mi-sing asi pumnamakta ahumsuba paojel adu chaokhatpa thougal yamna pangthokpa thougal-sing touriba mi-sing leiri.
GSAM 297.1lon khudingmakta phongdoklaba lairik, lairik macha amasung pao sandokpa che-singgi macha adu 1,187 dagi henna leiri. Makhogi copy ama ama amasung singlup-gi matamgi lairik 87 adu4 chahi ama gi matamda ateigi lon-ta phangnaba $340 rom darkar oigani.
GSAM 297Lairik phongdokpham 20 gi mapham
GSAM 297.2Numit taretsuba Adventistsing-gi lairik phongdokpham 20 asi asi-da leiri: Avondale, Australia; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Lairik phongdokpham-sing asi adugi mapan-da, eikhoigi mi-singna Hong Kong, China; Tokio, Japan; Cairo, Egypt; South America; amasung Fiji Islands-da lairik amasung pao sandokpa che-sing phongdokpa thokli.
GSAM 297Lairik macha ahanba phongdokpa
GSAM 297.3Pioneers-singna thabak touba khudongchaba-sing adugi mapan asi eikhoina amuk yengsin-gani. 1853 gi sharatki matam-ta, Washington lairik phongdok yantra-ta phongdoklaba ahanba lairik—“Laishang”—adu semjaba matamda, sister-singgi “thabak touriba nupising” ama-na signature-sing adu chingba touba mamangda lepkhatpa amasung punsinba toukhiba matungda, lairik asi ikhiba mi-na khutna sijinnaba yotki khopnaba khutlai ama-na madu khoplammi; mapan adu thadoklaba matungda Uriah Smith-na straight-edge amasung maya satpa thang macha ama mapanna madu sukhallammi. Machine yaina leitrabagi maramna thabak asi toulammi.
GSAM 298.11861 dasu singlup-gi lairik-sing pumnamak adu horsepower ani gi yantra-na mapanna thokpa touba Adams mapunggi-lairik phongdok yantra ama-da phongdoklammi. Houjik lairik phongdokpagi mepham-singda apunba oina steam-gi panggalna chatpa lairik phongdok yantra 40 dagi henna leiri, madusingna leppa leitana houjikki achumba phongdokli. Mepham-sing asida mi 500 dagi henna thabak touri, amasung lairik yonduna pao sandokpa mi chama kayana thabak mapham-da mi-sing marakta lairik yonduna pao sandokli.
GSAM 298.21862 da Numit taretsuba Adventistsing-na phongdokhiba phongdokpa lairik pumnamakki saruk ama $7.50 da lounaba ngammi; 1904 da, haikhiba matung inna, saruk mapung phaba ama phangnaba $340 darkar oigani. Achumba matamda, mi-gi wakhal mapanna touba nattaba karigumba chaoba thabak ama-na thokpa asi thokhanbani.
GSAM 298.31848 da hairakhiba matung inna Numit taretsuba Adventistsing marakta lairik phongdokpagi thabak asi suryagi chaokhatpa-gumna oirammi: “henna sabakli—mahakki mangalgi saruk-sing thadokli”—“surya-gumna mahakki lamda chatthokli, adubu mahak karigumba matamdasu tade.”
GSAM 298Thajabagi mapanna thabak tou—Ahal Stone-gi sakhi
GSAM 298.4Ahumsuba swargadutki paojel adugi thabakda thuna chatpa misinggi thawai yaoba amasung chetna hotnaba adu 1884 gi February 5 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpada, thabak asi houkhiba misinggi marakta mi ama oiramba amasung chahi 90 phaoba hingba Ahal Albert Stone-na yamna phajaba oina hairakhi:
GSAM 298.5“Thabak-ki ahanba itihas adu pot macha kharagi matam oirammi, amasung thabak touranaba sijinnaba thourang-sing adu mapung phaba nattaba-gum oirammi. Adubu thajabagi nupa amasung nupisingna ahanbadagi khanglammi, Ishwor-gi mapung panggal leiba khut asi thabak asi-da lei haiba. Zion-da mateng piba matam adu lakle amasung Ishwor-na mahakki mising adu punsinnaba khut thamle haiba makhoina khanglammi. Ishwor-na lamjingba-ta lei amasung Injilgi jahaj aduna, lemhouribasinggi singlup amasung amuk punsillakhiba achumba, changyeng toukhraba thajaba amasung mapung phaba nungsiba punsinduna, jahaj leppham-ta kanbana changgani haiba makhoina uba ngammi.”