Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
09 / 31
09 / 31

Pandup 6 — Paojel amasung pao pubasing

John Norton Loughborough

GSAM 108.1“Darshan asi i-u, aduga madu paba mi aduna chenba ngamnanaba papan-singda yam phongna i-u. Maramdi Darshan asi leplaba matam ama oiriba ni; adubu aroibada mahak paojel pangthokkani, asengba oigani. Madu thinglabasu madubu ngai-u, maramdi madu tasengna lakkani, madu thingloi.”1

GSAM 108.2“Eina swargadut atoppa ama swargagi mapanda phurriba, mahakna leibakta leiriba mi pumnamakta, leibak pumnamakta, yumnak pumnamakta, lon pumnamakta amasung mi pumnamakta sandoknaba matam pumnagi pumnamak paojel ama puthokpa, khonjel chaoba amana asumna haiduna leiba adu urammi, Ishworbu kok-u amasung mahakpu matik piba, maramdi mahakki wayenbagi matam lakle; swarga, leibak, samudra amasung ising hourakphamsing semlibabu aradhana tou-u”2

GSAM 108.3Anisuba lakpagi paojel sandokpasingna hairammi madudi, mangjounana haidokpa Habakkuk-ki Darshan asi, leplaba matam aduga loinana Daniel amasung Revelation-gi mangjounana haidokpasinggi Darshan-sing yaoduna leirammi. Makhoina mangjounana haidokpagi ayekpasingda madugi artha yam phongna uba ngamhanbada, ayekpa yengliba mi aduna achumba khangduna ateisingda sandokpa ngammi.

GSAM 108Leplaba paojel ama

GSAM 108.4Adventist-singgi paojel asi Paul-na Felix-gi manakta hairiba, “achumba chatpa, masabu leingakpa amasung lakpa wayenba” haiba adum nattabani; amasung Lairik adu lon handokpa loisinba matungda, mahakki shibagi matam khara mamangda Martin Luther-na hairamgani haiba, “wayenba asi thuna lakgani haiba eina thajei; hoi, Mapu masamak chahi 300 dagi henna leitraduna leiroi,” haiba adum nattabani. John Wesley-na “chahi 1000-gi leingak asi chahi 100 mahum matungda houba yai” haina mahakna khalle haiba adum nattabani. Adventist-singna Revelation 14:6, 7-da phongdokpa paojel, “mahakki wayenbagi matam lakle,” amasung Revelation 10:6-ki laojel, “matam amuk leitaba oigani,” asi sandokpani haibirami. Matungda lakkadaba wahoudok ama, “chahi 300 da lakpa,” nattraga “chahi 100 da lakpa,” haiba paojelna mangjounana haidokpagi wahoudok asi pangthokpa ngamloi; adubu leplaba matamda, “lakle,” haiba paojelna pangthokpa ngamgani. Mangjounana haidokpasingna takpagi achumba amasung leplaba matam adugi matung inna, adugumba paojel Adventist-singna malem pumnamakta sandoklammi.

GSAM 109Khrist lakpada wayenba

GSAM 109.1Paojel asi ahanba sandokpa matamda, Khrist-gi anisuba lakpada wayenba pangthokgani haiba Khrist-ki thajabasinggi singlup pumnamakna thajarammi. Aduna, wayenbagi matam lakle haiba paojel puthokliba mi aduna, madugi thajaba matung inna Khrist-gi anisuba lakpa sandokpa mathou tai. Paojel aduda panggal piba amasung mi pumnamakpu yamna thok-hanba maramdi leplaba matam asi ni. Makhoina ahanbada hairammi madudi leibakki aroiba asi “Yahudi chahi” 1843-gi manungda matam ama lakgani, aduga asi March 21, 1843-gi March 21, 1844 phaoba yaorammi. Matam asi loisinlakpa matungda, 1844-gi Ahing yaibakki laojel-da mangjounana haidokpagi matam loisinbagi achumba numit ama leplammi haiba eikhoina khang-i. Asi Yahudi tha taretsubagi numit 10 ni, Oct. 22, 1844-gi matung inna oirammi.

GSAM 109Numit 2300 gi leplabasing

GSAM 109.2Matam—1843—gi yumpham asi Daniel 8-ki Numit 2300 ni. Numit asi sasingna leibak-singgi khudam oina khandokpa mangjounana haidokpasingga mari leinabagi maramda, Numit asi chahi oina khudamda sijinnaduna chahi oina puthokpa adu Mapu-na Numbers 14:34 amasung Ezekiel 4:5, 6-da takpagi matung inna oigadabani haibirami. Daniel 9-ki hapta 70—numit 490—asi Numit 2300-gi ahanba sharuk oigadabani, aduga matam ani asi amadi hougadabani haibirami. Daniel 9-da hapta 70-gi hougadriba matam khudam piba wahoudok asi “Jerusalem amuk sem amasung shaba houhanbagi yathang puthokpa” ni. Yathang adu Artaxerxes Longimanus-ki chahi taretsubada, B.C. 457-da, Ezra 7-da iriba matung inna puthoklammi.

GSAM 110.1Hapta 70-gi ahanba matam asi asengba numit oirammi haiba asi, B.C. 457-dagi hapta 69—chahi 483—loisinlakpa matamda, A.D. 27-da, John-na Khristbu baptize touhanbada amasung mahakna thougal houhanbada, “matam asi mapung phangle,”3 haiba aduna achumba sakkhi piri. Khrist-gi thougal houba A.D. 27-da, madugi chahi 3 amasung tha tarukki matungda mahakki cross-ta shiba, “[hapta 70-suba adugi] marakta,” Yahudi-singgi marakta thougal adu loisinba A.D. 34-da, amasung Gentile-singgi apostle Saul-gi thuna thajaba oiba aduna, hapta 70 asi matam aduda loisinlammi haiba sakkhi piri; aduga makhoi B.C. 457-da hourammi haibasu sakkhi piri. Makhoina masi asumna hisab toulammi: 2300-dagi 457 kok-u, aduga 1843 leirammi. 457 asi Khrist-gi mamangda oibada, Numit 2300-gi loisinba asi 1843-gi loisinbada oigani.

GSAM 110Maiyok leinabasinggi yabasing

GSAM 110.2“Achumbagi maiyok leinabasinggi singlupdagi achumbagi matung inna piba yaba adu sakkhi pumnamakki yamna chaoba oiba,” haiba achumba hairammi. Anisuba lakpagi paojelgi maiyok leinaba amattana Mapu-gi mi-singgi Thijinduna wayenba asi Khrist lakpagi mamangda pangthokkani haiba khanghanba nattabani; makhoina Adventist-singga loinana asi gi maramda wa nganglammi. Asi sakkhi piba matung inna maiyok leinaba yam chaoba ani-gi wa eikhoi puthok-i.

GSAM 110.3N. Colver-na 1842-da Boston-gi Marlboro Street Chapel-da Adventist-singgi maiyokta wa ngangba matamda hairammi:

GSAM 111.1“Numit-sing asi chahi oirabadi, leibak asi 1843-da loisin-gani; lairik tamliba macha amana phaoba asi uba ngamgani; maramdi 490 asi Khrist-ki shibada loisinraba, Numit 2300 asi 1843-da loisingani; aduga wahoudok atoppa ama thokkadabani haiba takpa ngamdrabadi leibak asi loisin-gadabani; adubu madu karamna takpa ngamgadage haiba eina uba ngamde.”

GSAM 111.2Professor Stuart-na matam adumaktada hairammi:

GSAM 111.2“England amasung America-gi leibak-ki interpreter pumnamakna chahi kayada Daniel amasung Apocalypse-da iriba numit-sing asi chahigi khudam nattraga khudam oina khangliba asi yam angakpa wahoudok ama ni. Asi pumnamaki, nattraga yam pumnamakki, thourang asi karidagi hourakpano haiba eina yengba yam yai.”

GSAM 111Professor Bush-gi sakkhi

GSAM 111.3Professor Bush-na hairammi: “Miller-bu matamgi maramda maiyok leinaba mi aduna mahakki khwaidagi panggal leiba maram aduda maiyok leinei. Mahakki matam asi achumbani; adubu pangthokkadaba wahoudok aduda mahak aranbani.” Bush asi Khrist lakpagi mamangda leibak pumnamak thajaba oiba oigani haiba thajaba mi oirammi. Mahakki thourang asi chahi 1000-gi leingak asi 1844-da hougani haiba oirammi.

GSAM 111.4Adventist thajabagi dharmagi thougaloi-singna makhoigi mi pumnamakki wa ngangbasingda hairammi madudi, leibakki leijarasi Daniel 2-gi khudam-da khudam oina phongdokpa leibak-singgi phibam aduga mapung phang-i; nungna khudam-gi khongsingda thanggadaba amasung swargagi Ishwor-na mahakki leingak sindokadaba matam oirammi; amasung pandup 7-da, “swargagi makhagi leibak pumnamakki leingak, matik amasung leingakki chaokhatpa adu Khwaidagi Wangba Mapu-gi thajabasingda pibigani.” Makhoina adum hairammi madudi—mahousagi, leingakki amasung lamchatki khudamsing asi Mapu laknaba matamda Lairikna phongdokpagi matung inna uba phangbasing adumak oirammi.

GSAM 111Swargadagi angakpasing

GSAM 111.5Mapu-na mangjounana haidokpa Joel-gi mapanda hairammi: “Eina swargada amasung leibak-ta angakpasing, ee, mei amasung meikhugi khongthangsing uba pibi. Mapu-gi yam chaoba amasung kokpa numit asi laktringeida numit adu andhak oigani, tha adu ee oigani.”4 Adventist-singna thajarammi amasung taklammi madudi, chahi kayagi aroibada uba phangba aurora borealis (mi kayana awang-gi mangal haiba) asi mangjounana haidokpagi mei amasung meikhugi khongthangsinggi artha adu mapung phanghanbani; amasung history-dagi phangba yam chaoba sakkhi, Edinburg Encyclopedia adubu sakkhi oina puthokpada, matam asi mamangda asi yam na uba phanglamde.

GSAM 112.1Aduna, Mapu-gi thuna lakpagi paojel asi leibakki aroiba phamda phaoba sandokpa matamda, swargada khudamsing phongdoklammi; makhoina achumbabu yamna chaokhat-hanbada amasung mi-singgi mikup thinghanbada thok-hanlammi.

GSAM 112.2Jan. 25, 1837-da, mei-gi aurora borealis asi yamna chaoba amasung matik chaoba oina thoklammi; aduna mi kayagi pukning adu Joel mangjounana haidokpagi, Mapu-gi yam chaoba numit laktringeida kari oigadage haiba matam aduda thokpa wahoudokta puthoklammi. Khudam asi New York-gi Commercial Advertiser-gi Oct. 22, 1839-gi pankheiba wari-ta irammi. Eina N.Y. gi Ontario County, Victor-da uba khudam aduga asi mapung phangna yeknari.

GSAM 1121837 gi mei aurora

GSAM 112.3“Jan. 25, 1837 gi ahingda, leibak-ki pham kayada adumaktagi khudam adu uba phanglammi [aurora borealis haibasi]. Eikhoigi pabasingna asi ningsingba tasengni. Leibak adu mahi-na thamlaba matamda, uba adu yam matik chaoba amasung ‘kokpa’ oirammi. Pham ama-da, ching ama-gi manakta leiriba mi-singna hairammi madudi asi ‘ching adugi makhada lengthariba mei-gi ihousing’ adum oirammi. Pumnamakta, eikhoi-na khangba phaoba, leibak-ki mahi adu ee amasung mei pumnamak loinaba adum oirammi; mathakta apostle-na hairiba mahum, ‘swarga mei oina leiriba,’ haiba aduga mapung phangna yeknari. Aroiba numitki mangjounana haidokpa aduga yam yumnaba oiramlabanina mi kayana ngaklammi; machasingna yengduna yamna kirammi, amasung wayenba lakpa nattraga haiba hanglammi; janwar-singna phaoba yam yam koklammi.”

GSAM 113.1Joel-gi mangjounana haidokpa khudam asi America-da adumaktada thokpa nattabani; Mapu-gi lakpagi pao Great Britain-da yam sandoklakpa matamda, leibak aduda swargada khudam adu amuk phongdoklammi. New York-gi Commercial Advertiser-gi Oct. 22, 1839-gi pankheiba wari-na London-gi lairik-singdagi, September 3-gi ahingda leibak aduda uba angakpa wahoudokgi maramda, asi puthok-i:

GSAM 1131839 gi aurora

GSAM 113.2“LONDON, SEPT. 5 [1839].—Sagolsen numit-ki ahinggi 10 baje-dagi ngarang ayukki 3 baje phaoba, swargada chahi kayagi matamda uba phangba yam matik chaoba khudamsinggi marakta, thokpa tarasing amasung awang-dagi mangal, asi uba phanglammi. Wahoudok asi thokkadaba mamangda 10 baje-gi minit 10 mamangda thoklammi; ee-mei ranggi mangal, meikhu mahum oina, swarga ardha-gi awang-dagi thoklammi amasung swargagi marakta thokpa phaoba sandoklammi. 10 baje nattraga 15 minit matungda, nongpok lamdagi nongchup lam phaoba pumnamak mangal-gi leiriba ama oirammi. Madu yam kokhanbagi khudam adum oirammi amasung mei yam chaoba ama thokkaba mahum oirammi. Mangal adu yam henna thokpa amasung amuk yam mangalna leirammi. Mahakna mingjaba mei-gi khongthangsing mahum oina makhada thokpa, amukna thuna chaoba mangalna mathakta thokpa uba phanglammi. Maduga loinana meikhugi khongthang-sing leithokpa uba phanglammi, amasung yengliba mi pumnamakna ‘mei yam chaoba ama thokle’ haiba thajarammi.”

GSAM 113.3“khwaidagi chaoba sahar-ki kokpa yam chaoba oirammi; mi hajaramna thokkadaba awaba wahoudok adugi lamda chathoklammi. Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road amasung London-gi nongchup lam-gi mei thingbagi mepham-singgi mei thingbagi gari pumnamak sagol-na thaduna thokkadaba ‘mangjaba khudam’ adugi matung inna yam chaklammi; gari-sing, sagol tongba mi-sing amasung mi kangbu chaoba-singna matung inna chathoklammi. Mei thingbagi gari kayana High Gate amasung Halloway phaoba, [mile 4 mahum], thokkhi; madu yengjaba artha oirammi haiba khangdre. Khudam adu ghanta ani-gi henna leirammi, amasung ayuk lakpa matamda khudam asi matik chaoba oirammi.”

GSAM 114.1“Ahinggi 2 baje-da wahoudok aduna yam matik chaoba amasung haiba yam yai oiba khudam ama puthoklammi. London pumnamak nungthil mahum oina mangal oirammi, aduga nungsit asi yam sengna oirammi. Makha-gi swarga ardha adu megh leitrabasu yam andhak oirammi; adubu tarasing adu yam kayana leirammi amasung yam seltharammi. Swargagi amuk mapan adu khudam amadi yam matik chaoba maral oirammi; madu yam phongna oirammi amasung mangal adu yam chaoba oirammi. Swargada thokpa tarasing matam matamda thokkhi, makhoigi matik kayana henna thoklammi—swargagi marakta shabada thokpa mahum oirammi, aduga pumnamak thokpa matamda thokthokpa mahum oirammi. Bijuli-gum oiba mahum oirammi. Tarasing macha kayana mangjagi mapan-gi mathakta thokkhi amasung leibakki manakta yam thuna thoklammi; mikna makhoigi lam uba ngamlamde. Makhoya amuk thokpa amasung swarga ardha pumnamakta ee-mei ranggi meikhu ama puthokpa oirammi. Khudamgi rang-sing asi yam matik chaoba oirammi.”

GSAM 114.2“Ahinggi 2:30 baje-da khudam adu andhak oirammi; adu phangthokpa matungda swargagi mathak-ta mangal leiba chumthang ama amasung leibakki makha-gi mapanda leiba andhak adugi mapanda uba phanglammi. Adudagi thuna ngouni mangalgi khongthangsing thoklammi. Makhoya yam chaokhatlammi, aduga maduda thokpa ee-mei ranggi meikhu aduga loinaba oirammi; pumnamakki mamangda khudam adu haiba ngamdraba matik oirammi. Tarasing lam pumnamakta thokkhi amasung 4 baje phaoba leirammi; aduda pumnamak manglammi.”

GSAM 114Numitki yengjaba ngamdraba khudam

GSAM 114.3Jibita pao sandokpasingna Mapu-gi lakpagi achumba sandokpa matamda, leibakgi pham kayada swargada angakpa khudam-sing yam kayana uba phanglammi. Eikhoigi leiba matam aduna yengba ngamgadaba amasung uba phangba khudam adugi wari asi Norwich, England-da December, 1843-da numit adugi khudamgi yengjaba-ni. Adumaktagi ama New Haven, Conn.-da Sept. 9, 1844-da numit yungbagi mamang amasung matungda ghanta ani phaoba thoklammi, amasung mi hajaramna uba phanglammi.

GSAM 115Numitki yengjaba ngamdraba khudam

GSAM 115.1Manunggi chak macha aduna numit adu khudam oina phongdok-i. Madu mangal phanja rang ama oirammi. Chak ani-gi mapan adu, numit adugi mapanda cheirak anina leiba adu, chap rang oirammi; adubu chak-sing adugi manunggi mapan adu napu rang yam kanna leirammi. Chak-sing adugi manungda leiba swarga adu andhak awaba rang oirammi, amasung chak chaoba ahum adu numit adugi mapanda amasung makhada chathokpada phamthokpa chaoba mangal mahum oirammi.

GSAM 115.2England-da wahoudok asi thokpa maramda, London-gi E. Lloyd-na Jan. 3, 1844-da seithi ama-da iriba matung inna eikhoina paori:

GSAM 115.3“Norwich-ki mi chaoba-sing amasung mapan-gi leibakna uba phangba, ‘numit-ta khudam ama’ yam angakpa ama thokle; England-da mamangda asi mahum uba phanglamde. Asi December-da, noon 12 baje mahum, uba phanglammi amasung ghanta ani phaoba leirammi. Mi-sing adu yam kokhanlammi. Asi Brethren Winter, Burgess amasung Routon-na sahar aduda makhoigi thabak houhanbagi mamangda thoklammi. Asi achumbagi lam adu semhanba mahum oirammi, aduga makhoina maduda yam phangjaba thoklammi.”

GSAM 116.1New Haven, Conn.-da wahoudok asi thokpa maramgi wari adu Ahing yaibakki laojel-gi Oct. 10, 1844-da puthoklammi; madu New Haven Palladium-gi Sept. 10, 1844-dagi loukhi. Laojel-gi thokpa mi-na hairammi, “Wakhallon thijaba mi amattana wahoudok asi thokpagi maram adugi artha mahakki pukningda mapung phanghanba ngamde.”

GSAM 116.2Sept. 9, 1844-da New Haven, Conn.-da numit aduga loinana uba phangba khudamgi wari adu Hartford Courant-gi Sept. 12, 1844-da amuk sandoklammi, aduga asi mahum irammi:

GSAM 116.3“Ningthoukaba numit, Sept. 9, 1844-da noon-gi mamang amasung matungda ghanta ani phaoba numit adugi mapanda leiba chak-sing adu eikhoi-gi mi-singna yam pukning changna yenglammi; aduga madugi mahum oiba khudamsing amasung makhoigi maram khangnaba pukninggi hingminnaba ama puthoklammi.

GSAM 116.4“Houjikki numitki mangalgi chak asi leiri haiba matamgi maramda angakpa oirammi amasung yengnaba thouna oirammi. Noon-gi matamda madu chak ani mapung phangba mahum oirammi: ama asi 45 digri-gi chaoba oina numit adu marakta lukkhi, amuk adu 72 digri-gi chaoba oina swargagi mathak-ta leirammi, adugi mapan-gi maru-na numit adu thok-i. Chak macha aduga loinana, asangba aksis leiba amasung mapung phaba akoibagi mahumdagi khara khaktang khennaba elips ama leirammi. Numit adugi maiyokta amasung swargagi mathak-dagi awang-da 36 digri-da, chak chaoba adubu chak atoppa anina kaktuna phaorammi; makhoigi mayai phangna mapan amadagi maiyokki mapan phaobagi apakpa asi yam mannaba nattraga chap mannaba oirammi, amasung marakta thokpa pham aduda mangalgi chak ahumgi mangal pumnamak loinaba chaoba pham ama oirammi. Numit adu lukkhiba chak aduna chumthanggi rang-sing phongdoklammi; yam yam chaoba amasung matik chaoba oirammi. Chak ateising adu angouba amasung mangal macha oirammi, maramdi makhoina numit adugi manak nattaba oirammi. Adubu chak-singgi macha macha, chumthanggi rang-sing loinaba, nongpok amasung nongchup-ta matam matamda uba phanglammi.... Shaba mahumgi chap maning asi chak-sing shabagi yathang ama leiba maramna oigadabani; adubu yathang adugi mahakki oiba mahum asi mapung phangna phongdokpa leitre.... Numit adu lukkhiba chak asi shabagi maram sandokpada awaba yam leiramde, maramdi madu shabagi maram asi chumthang shabagi maramga khara manaba oibani; adubu numit adugi marakta mapan-gi maru leiba chak adugi hourakpa asi khangba yam henna yam yai.”

GSAM 117Lairikki haidokpasing mapung phahanba angakpasing

GSAM 117.1Swargada uba angakpasing asibu England amasung America-da karamna sijinnakhibage haiba, Sylvester Bliss-na Boston-da 1843-da phongdokpa Mathai 24-gi Wahanthok (Exposition of the Twenty-fourth of Matthew) haiba lairik adu paduna khangba ngamgani. Mathakta haikhraba wahoudok kharagi wa puthokpa matungda mahakna hairi:—

GSAM 117.2“Aduga achumba Lairikta haidokpasing adu amasung ‘chaoba khudamsing’ amasung ‘kihanba ubasing’ adu pumnamak thungkhre haina ui, Kanbiba Mapuna mahakki lakpagi mamangda thokgani haikhiba adusingga loinana.”

GSAM 117.3“Upalsingna mana houba aduna nungsa matam lakkadouri haiba khudam oiba adugumna, khudam asi thokkhrabadi, Khrista lakpa leipakki thongda leirakpa haiba Khristian-singna thajaba matik chumna khanggani. Asi khangnaba ayaba piba khakta natte; eikhoigi Kanbiba Mapuna makhoibu asi khangnaba yathang piri.”5

GSAM 117PAOJEL PUBASING

GSAM 117.4Mamangda haikhiba Anisuba lakpagi paojel-gi maru oiba mahousasing kayabu nungsijabagi matungda, paojel chaoba sandokpa thabakta maru oiba thabak toukhiba mi kayagi ming adu yengsinba yam phajare. Eikhoina mamangda atei leibak kayada paojel laojakhiba, matam adugi khwaidagi matik leiba laininggi oja kayagi ming puthokkhre. Houjikti Mapu Ibungona thabakki potlum pishinkhiba America-da paojelgi thabak lamjingkhiba mi kayagi ming puthokpa matamda, Mapu Ibungogi khut asi ihou asida leirammi haiba henna khanghanbani.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Ahanba oina United States-da Anisuba lakpagi ihouda yam chaoba ming oiba William Miller-gi wahoudok adu eikhoina yenggani. Mi kayana ihou asi “Miller-gi ihou” haibadu khaktada khang-i.

GSAM 118.2William Miller Pittsfield, Mass.-da February 1782-da pokkhi. Mahakki angang matamda mahakki pukninggi pangal amasung khanbagi thabak adu achamba changdagi henba oiba khudamsing ukhi. Kum kayagi matungda mahakna leinaba mi pumnamakna masigi khudam adu henna uba ngamkhi. Mahakna hakchanggi pukning chaoba, thoujal touba amasung hanna semsaba mahei leirammi; maral leitaba achumba mi oirammi. Leikaigi lairik tamba maphamda chahi khara khakta tambiraba matungda, mahakki mahei adu maduda mahousana thabak touramba ojasinggi maheidagi henna chaoba oirammi haiba mi ayambana yakhi.

GSAM 118.3Miller-na 1802-da luhongkhi amasung Poultney, Vt.-da leisinle. Poultney-da lakpa matamdagi mahakna leinaba mi-singga loinaba, amasung malemgi mateng kayagi maramda mahakna makhoida yam setnaba leiba, makhoi pumnamak skepticism amasung deist-ki thajabagi khantha aduna yam thinnakhi. Makhoi phattaba mi natte, adubu singlup oina mi achumba, leingakpu thajaba, nungsiba amasung punsigi thabakda nungsijaba oirammi. Adubu makhoina Lairikpu laininggi achumba changdampham oina louba yadakhi, amasung Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen amasung ateigi lairiksinggi matengda Lairik adugi thajaba ngamdaba oina sandoknaba thoujal toukhi. Miller-na lairik adusing adu yam thourangna tambikhi, matungda mahakna mahakpu deist oina sandokkhre. Mahakna hairiba matung inna, mahakki deist oiba punsi adu chahi 12-ni, 1804-gi manakta hourakpa.

GSAM 118.4Captain-gi thabak piba yathang phangduna, mahak 1810-da sipai thabakda changkhi. sipai thabakdagi hallakpa matungda, mahakna mahakki imung Low Hampton, N.Y.-da 1812-da puthokkhi, maduda phambiduna loubuk thabak tougani. Loubuk thabak touba mi oina lairik yengnaba matam henna phangle. Mahakki deist-ki thajabagi khantha aduna houjikki punsi asi loiraba matungda haraoba phanggani haiba thajaba piba ngamdaba haiba mahakna khangkhi. Shiba matungda pumnamak amamba amasung nungaitaba oirammi. Mahakki masakgi wa aduda:

GSAM 118.4“Mapung phana mangkhigani haiba wakhal adu ingba amasung thawai shokkhanba oirammi; amasung wayel phangba aduna pumnamakpu mangjillakpani. Eigi kokki mathakta atiya adu pital-gumna, eigi khongi makhada malem adu yot-kumna oirammi. Lomba naidaba!—kari-no? Amasung shiba!—maina kari oino? Eina thouna khanba matamda, eina sandokpa adudagi henna yengjillakpa oirammi. Eina henna khanba matamda, eigi loisinba wakhal-sing henna chaithokkhre. Eina khanba lepnaba hotnakhi, adubu eigi wakhal-sing thingba ngamlamde. Eina tasengnamak awaba nanglammi, adubu madugi mapu eina khanglamde.... Matam khara matungda, khudakta Kanbiba Mapugi lamchat eigi pukningda yam sengna phonglakle. Eikhoigi pap-sing kokhannaba mahak masamakna katthokchaba ngamgadaba asukki aphaba amasung chanbiba pukning leiba mi ama leiba yabani, amasung papki maralgi cheirak adudagi eikhoibu kanbiba ngamgani haiba oirakpa adu oirammi. Asi oiba mi asi kari yam nungsiba oigadage haiba eina matik chumna phangjare; amasung eina mi asi adugi khut anigi marakta masabu thaduna mahakki chanbibada thajaba ngamgani haina khankhi.”

GSAM 119William Miller-gi thajaba hourakpa

GSAM 119.1Mahakna amuk hairammi:

GSAM 119.1“Eina mathou taba Kanbiba Mapu adumak Lairikna utpiri haiba eina ukhi; amasung Ishworgi Thawaina ihanba nattaba lairik amana papta takhraba malemgi mathou tabasingga asukki chunnaba yathangsing kari oina puthokpa ngamgadage haiba eina khangba ngamlamde. Eina Lairik asi Ishwor-dagi lakpa sandokpa oigadabani haiba thajabada thokkhi. Lairik asi eigi nungsijaba oirammi; amasung Jisu-da eigi nungsijaba ichin ama phangjare.... Houjik Lairik asi eigi maru oiba mahei tambagi thabak oirammi, amasung eina hairiba adu achumba-ni, eina madubu yam nungsijabana yengjare. Madugi tangkhai phaoba eida hanna keidounungda haibiramde haiba eina khangkhi. Eina masigi phajaba amasung mangal adu hanna kari oina uba ngamlamde haiba yam ngaklammi; amasung eina madubu keidounungda yadaba oiba ngamkhibadu khallaga yam ngaklammi.”

GSAM 119.2William Miller-na Lairikpu kari oina tambiba oirammi haiba mahak masamakna asi hairi:

GSAM 119.2“Eina eigi mamangda leiriba thajabasing pumnamak thadoktuna, Lairik-ki wa adu wa aduga chumna pumnamak yengjagani amasung mapanna mapanna, pathap matung inna tambigani haiba lepkhi.... Eina khangba sengdaba wa ama phangba matam khudingda, eina madu wahang aduga loinaba Lairik-ki wa pumnamak yengjare; amasung Cruden-gi matengda, wahang adugi maru oiba wa adu leiba Lairik-ki lairik pumnamak eina yengjare.... Maduda eina Lairik asi hanna yengba matamda chahi ani oirammi, amasung Lairikna masagi wahanthok masamakna takpiri haiba mapung phana thajare.”

GSAM 120.1“Madu tambiduna, mamangda mapung phakhraba mangjounana haidokpasing aduna matungda mapung phagadaba mangjounana haidokpasing kari mawongda mapung phagani haiba wayel tounaba changdampham oirabadi, Khristagi thawai-gi leingak haibadu—malem asi loisinba mamangda leipakta leigadaba chahi 1000-gi leingak amasung Jew-singgi hallakpa—Lairik-ki wa aduna mateng piba ngambade haiba eina khangjare.... Lairikta matik chumna tambiba oirabadi, Jisu Khrista amuk leipakta lakkani, swargagi leichilsingda mahakki Pipa-gi mangal pumnamakka loinana lakpa oigani haiba eina uba ngamkhi.”

GSAM 120.2“Lairik-ki tamba aduda eina mamangda phangdaba nungsijaba ama phangjare. Eina Kanbiba Mapugi lakpagi matam adu phangnaba asa amatagi loinaduna Lairik tamba houramde, amasung hanna eina phanghiba matam adu thajaba ngamlamde; adubu sakhi aduna eigi pukningda yam pangalna soklakhi, maram aduna eina eigi thajaba adu thingba ngamlamde. Eigi loisinba wakhal-sing aduda eina chetna leppa phibamgi manakta yourammi, amasung Kanbiba Mapugi lakpabu ngairaga, cheksinraga, amasung haijaraga leiba hourakle.”

GSAM 120.3Amuk mahakna hairi:

GSAM 120.3“Eina thajare; amasung houjik asi paojel sandokpa haiba eigi thabak oigadabani, leibak pumnamakna thajabada, mahakki lakpada Wayel Touba Mapu amasung Luhonggadaba Nupa aduga unnanaba malemgi mi-singna masabu thourang touba ngamhanba oigani haiba eina pukningda phangjare. Eigi yam dukh oiba thabak kayagi wahan asi asida puthokpa matam leitre. Amasung hairiba adu asi khak: Kum kayagi matungda Ishwor-gi Thawai, achumba-gi pangal, amasung mi-gi thawaising-bu nungsiba aduna eigi kruis adu lousinhanbikhi, amasung shigadaba amasung mangjillakpa leibakda masising asi laojanaba thokkhi.”

GSAM 120.4Miller-na leibak ateigi paojelna thougal touhanba mi-sing adum oina, mahakki thabak piba yathang adu hanna lairik iduna amasung mi pumnamakki lairik amasung lairik macha-da phongdokpa matungda semjinnaba khankhi. Mahakna hanna mahakki khantha Vermont Telegraph-da, Brandon, Vt.-da phongdokpa Baptist lairik amatada phongdokhi. Asi 1831-da thokkhi. Mahakna masigi maramda mi pumnamakta hanna wa haikhiba matam 1832-ni. Mahakna mepham asigi maramda haikhi, “Mapu Ibungona singlup aduda mahakki thoujal pibikhi, amasung mi kayana makhoigi thawaibu kanbiba phangnaba thajare.”

GSAM 121.11836-da mahakki wa haibasing adu numit matamgi mi pumnamakki lairik kayada phongdokhi. 1837-38-gi ingthaba matamda mahakki wa haibasing adu lairik macha oina phongdokhi. 1838-da page 204-gi lairik macha anisuba ama phongdokhi, amasung maduda Miller-na Ottoman-gi pangal 1839 nattraga 1840-da mangba ngamgani haikhi. Mahakki wa haiba hanna chaoba saharda haikhiba adu 1836-da oirammi. Maduda Randolph, Lowell, Groton amasung Lynn, Mass.-da wa haikhi.

GSAM 121.21840 phaoba Miller aduna Khrista lakpa thuna oigani haiba wahang asi mi pumnamakta haibada mahak amakhak oibagumna leirammi. Chahi aduda khudakta mi chama kayana mahakpu loinaduna paojel laojare. Asi chaoba oiba hourakpa kari maramna oirammi haiba matungda lakkadaba pandupta sandokgani. 1839-40-gi ingthaba matamda Miller-na Exeter, N.H.-da wa haibasing ama haikhi. Maduda mahakna Ahal J. V. Himes-pu hanna uba ngamkhi; matam aduda mahakna thajaba lousilli, amasung matam adudagi mahakna Ahal Miller-ga loinana paojel adugi lairik phongdokpa amasung nungsijaba dharma haijaba oina leirammi.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Ihou chaoba asida asi nungsijaba thabak toukhiba mi asi maramda mahakki punsigi wari iriba mi-gi wa adu haibadagi henna phajaba thabak amatana leitre. Mahakna hairi:—

GSAM 121.4“Joshua V. Himes Wickford, R.I.-da May 19, 1805-da pokkhi. Mahakki ipa adu West India-ga yonba-leiba touba mi oina yam khangnaba oirammi, amasung Wickford-gi St. Paul Episcopal singlupki mi oina maru oirammi. Mahakki ima aduna nungsiba pukning amasung Kanbiba Mapubu nungsiba leirammi, madubu mahakna wa tanaba pamba mahakki macha Joshua-gi nakongda thallakpirammi.”

GSAM 121.5“Ipa aduna mahakki macha Joshua adubu mahak masagi singlupki laininggi oja oina tambinaba khankhi, adubu wahoudok aduna madu ngamhaningde. Ishwor-na macha aduda atei thabak ama piri, amasung mahakna adugi matung inna thokpada mateng piba thabak thokhanbikhi. 1817-da ipa aduna Captain Carter-gi ngakpada mamal yam chaoba potchei ama puthokkhi, amasung Alexander Stewart adu potchei adugi yonba-leibagi thabak yengsinba mi oirammi. Mi anising adu thajaba ngamdaba oirakpa matungda, West India-gi hithangpham ama yourakpada, makhoina jahaj amasung potchei pumnamak yonduna chenkhi. Wahoudok asina nupamacha Joshua-gi tunggi punsigi thourang pumnamak honghankhi; Joshua adubu Providence, R.I.-gi Brown University-da tambinaba yengjaba oirammi. Adubu April 1821-da mahakpu New Bedford, Mass.-da puthokkhi, amasung William Knights-ki manakta thingthakpa-gi thabak tambinaba changhankhi.”

GSAM 122.1“Mahakki anouba leipak phangduna, mahakna piri thabak adu yam pukning thajabaga loinana toukhi, mahakki thabak adugi mapu oinaba nambada. Adubu mahakki laininggi leipak adu mahakki pukningdagi pumnamakta nungsijaba oide haiba mahakna thuna khanglakkhi. Mahakna hairi, ‘Eigi mapu adu Unitarian oirammi, amasung mahakna eibu mahakki singlupta puthokkhi. Rev. Orville Dewey adu oja oirammi. Mahakna hanna leiba thajaba-dagi houjikki thajaba lousikhi. Bishop Griswold amasung Rev. William Burge, St. Paul’s, Wickford-gi rector-gi manakta tambiba, amasung Providence, R.I.-gi St. John’s-ki wa ngangba heiba Dr. Crocker-gi wa kayagi mateng aduna, Khrista amasung mahakki pakhonchatpasinggi tambiba adu Mr. Dewey-na wa ngangba heina yadaba phongdokpada eina lousinba ngamhanbade.’”

GSAM 122.2“Matam aduda New Bedford-da Episcopal singlup amatana leiramde, maduna mahakna Ahanba Khristian singlupda [Disciple natte] chatnaba khankhi, matungda singlup aduda loinakhre. Mahakna hairi, ‘Masingda eina phongba Lairik amasung pukninggi leijaba phangjare, amasung anisi adu yam phana sijinnakhi.’ Singlup asi Rev. Moses Howe-gi singlupki oja-gi ngakpada leirammi. Rev. Clough-na Joshua V. Himes-pu Feb. 2, 1823-da baptisma pibikhi. Mahakki Mapu Ibungoda thawai yam chaoba, mahakna chahi 18 oiba matamda kruis-ki wari haiba amasung mi-singbu pukning hongnaba kanna haiba hourakle. Mahak masak maramda asi hairi:—

GSAM 122.3“‘Eina thuna pukning hourak-hanba mi oirammi, amasung eigi khudol adu thabakda yengnaba thabak touba yathang piri.... Eina eigi tambiba thabak adu yam phajabaga loinana loisinbikhi, amasung thabak toukhiba adugi yetpaba phangjare. Adubu chahi 5 nattraga 6-gi matamda eina numit kayagi thabak touba, maduna eina hapta amada numit ama nattraga ani tamba amasung dharmagi pao sandokpa mi thabak touba phangjare; thabak asi mateng phangdaba oiba leipaksingda toukhi, amasung phanghiba adu eigi singlupki oja-da pithokkhi.’”

GSAM 123.1“1825-da mahak Massachusetts-ki makha sarukki Khristian singlupsinggi mephamgi dharmagi pao sandokpa mi oina thabak piba yathang phangjare. Ahal Himes-na hairi, ‘dharmagi pao sandokpasinggi ngakpagi pathap nattraga mateng amatana leiramde; madu maramna eina eigi ngakpagi maramda sen thabakda changduna, eina ngamphamda paojel haigani haiba lepkhi.’”

GSAM 123.2“1828-da mahak New Bedford thadokpa matamda pukningda thajaba nattraga pangal leiba ngamde haibagi maram natte; mahakna lakpa adu ngamgani haiba lepkhi. Mahak Plymouth-da chatnaba, lairik tamba yum, semsaba yum amasung mi-na wa tabada wa haiba ngampham pumnamakta Ishwor-gi wa sandokpa toukhi. 1829-da Fall River-da thabak adum toukhi, 1830 phaoba; matam aduda Boston-da Ahanba amasung Anisuba Khristian singlupsingki oja oina chatkhi, amasung mapham aduda chahi 33 leirammi. 1839-da mashak mahakna Ahal William Miller-na sandokpa Anisuba lakpagi maramda thajaba lousikhi. Mahakna anouba ihou aduda mahakki pumnamakki nungsibaga loinana changkhi, amasung mahakki oja-gi thabak-sing adu mei amasung pangalna thallammi. 1840-da mahakna Matamgi khudamsing phongdokpa hourakle, mahakki pumnamakki pukning pithokkhiba ihou adubu achumba oina sandokpa toukhi. Mahakki sen, mahakki thabak, mahakki pangal pumnamak asi ihou asigi manakta pithokkhi, amasung mi lising kayana thajaba lousikhi.”

GSAM 123Miller amasung Himes-gi loinana thabak touba

GSAM 123.31840-dagi 1844-gi ningtham matam phaoba Ahal Miller amasung Ahal Himes-gi thabak adu yam loinana oirammi; makhoina sahar-dagi sahar-da chatnaba matamda, nungsa matamda chaoba phisanggi yum-da, amasung ingthaba matamda singlup amasung mi pumnamak chaoba yum-singda thabak toukhi. Ahal Himes-gi hakchanggi pangal aduna mahakpu chahi 92-gi matamda phaoba ngakpibikhi. Mahakki pukninggi pangal adu aroiba phaoba chaoba oirammi. 1894-da, Sept. 28-da, mahakna Lansing, Michigan-gi Phisangda leiminduna pangthokpa mephamda Numit taretsuba Adventistsinggi singlup mi 3000-dagi henba pukning thokkhanba wa ama haikhi. Mahakna hanna oiba numitgi thajaba amasung pangal kaya aduga loinana wa haikhi. Mi asi mahakki chahi 91suba-da tha ahum changlaba, amasung phahanba ngamdaba amasung matung chahi aduda mahakpu shihankhiba hakchanggi anaba ama leiba matamda asi yam angakpa oirammi.

GSAM 124.1Ahal Miller amasung Ahal Himes-na America-gi Anisuba lakpagi ihouda “lalgi mangda” leirammi haiba oina, Khrista lakpagi paojel sandokpa thabakta makhoiga loinana thabak toukhiba mi kayagi marakta makhoini anising oirammi. Makhoigi pandam adu chetpa oirammi, amasung makhoigi achumba lamchat adu mapung phaba oirammi. Makhoi malem-na “masak semlaba mi” haiba mi-sing adugi marakta leirammi; punsi-gi akanba phibamsingga unnaduna chaokhatkhraba, masagi kanaba yengduna nattana, achumba pathapsinggi matung inna pandam amagi phaba phattaba adu wayel touba tamlakpa mi-sing oirammi. Ahal Miller-na mahakki paojel lousiba mi-sing maramda hairammi, singlupsingdagi “pukning yam achumba, thawai pithokkhiba, amasung punsi leiba mi-sing” oirammi. Adventistsing makhoigi singlupdagi thadokkhiba matungda singlupki oja-singna asi hairammi: “Madu [thajabagi sandokpa adu] eikhoigi singlup-ki khwaidagi phaba mi-sing adu puthokle.”

GSAM 124Atei maru oiba Adventist paojel haijabasing

GSAM 124.2Matam adugi ihouda Ahal Miller amasung Ahal Himes-ga loinana maru oiba thabak toukhiba mi kayagi ming puthokpa adu nungsijabani. List-ki mamangda Charles Fitch, Cleveland, Ohio-gi mi adu leiri; 1842-da mahakna Daniel amasung Phongdokpa-gi darshan-sing sandoknaba ayekpa leinaba yengpham leinaba haiba khanhanbikhi. Khanba adugi mapu Habakkuk 2:2, 3-da leirammi. Charles Fitch shiba adu Oct. 10, 1844-da oirammi.

GSAM 124.3Philadelphia-gi Dr. Josiah Litch adu, pandup matungda eikhoina uba ngamgani, Mapu Ibungona achumba ama sandoknaba mahakpu thougal pithokkhi; achumba adu thokkhiba matamda Advent paojelgi maramda nungsijaba adu thuna amasung yam chaoba oina chaokhatkhi.

GSAM 124.4Lockport, N.Y.-gi Elon Galusha adu yam khangnaba Baptist oja oirammi; Mapu Ibungogi thuna lakpagi maramda mahakki lairik amasung oja-gi thabak-sing aduna Baptist singlup aduda yam chaoba wahoudok ama thokkhanbikhi.

GSAM 125.1Seneca Falls, N.Y.-gi E. R. Pinney adu Baptist singlupki atei nungsijaba oja oirammi; mahakki dharmagi thabak amasung lairik-sing adu thabakki pangal oirammi. Mahakpu “leipakki thum” haibada yaipha oina mingthokpa ngamgani.

GSAM 125.2New York City-gi Geo. Storrs adu Anisuba lakpagi thajabagi sandokpa-da thajaba lousinba mamangda chaoba pukning hourak-hanba oja oirammi. Mahakki lairik-sing aduna mi-singbu makhoigi punsi amasung sen pumnamak thabak aduda henna pithokkhanbikhi; yam adu Numit 2300-ki aroiba hapta-singda thokkhi. Mahakni Ningba kaibagi matungda Adventist mi-sing amasung leibak pumnamakta mi-gi mahousa, shikhrabasinggi phibam amasung matunggi cheirak-ki maramda mahakki wa haiba taruk haibikhi.

GSAM 125.3Portland, Maine-gi Ahal Stockman adu William Miller-gi pukning hourak-hanbagi thabaksingda atei pukning thajaba mi ama oirammi. Mahakki shiba adu 1843-gi Jew-singgi chahi loisinba mamangda hapta khara oirammi; matam aduda Adventistsingna Mapu Ibungona lakgani haiba asa amasung thajaba leirammi.6

GSAM 125.4Lairik asida mapham watpagi maramna atei maru oiba mi kharagi ming khakta puthokchagani, madudi N. N. Whiting, mahakna Anouba Warepnaba adu Angreji-da lon handokkhi, madu Whiting’s Translation haina khangnarammi; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; amasung George, Wesley, Edwin Burnham—ichil-inao ahum—paojelgi thabakta thourang oiba thabak toukhiba mi-sing oirammi.

Notes

  1. Habakkuk 2:2, 3. ↩
  2. Revelation 14:6, 7. ↩
  3. Mark 1:14, 15, ↩
  4. Joel 2:30, 31. ↩
  5. Mathai 24-gi Wahanthok (Exposition of the Twenty-Fourth of Matthew), pp. 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
  6. Early Writings, p. 17-da sandokpa matung inna, Fitch amasung Stockman tumkhraba matungdagi kari thokkhi haiba khangnaba makhoina karigi yam pamjarammi haiba uba ngam-i. ↩

Note

Back