Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
07 / 31
07 / 31

Pandup 4 — Aroibagi matam

John Norton Loughborough

GSAM 77.1“Adudagi eina hairammi, Eigi Mapu, madu khudingmakki aroiba kari oigadage? Mahakna hairammi, Daniel, nahak chat-u: maramdi waheisingdi aroibagi matam phaoba thingsinduna sil namthaduna thamlabani. ... Phattaba mi-singna phattaba thabak tougani; phattaba mi-singgi maraktagi kana amatana khangloi, adubu lousing leiba mi-singna khangjagani.”1

GSAM 77.1“Mahakna eigi nonda hairammi: Nupa-machou, khang-u; maramdi aroibagi matamda darshan asi thokkani.”2

GSAM 77.1“Adubu nahak Daniel-na waheising asi thingsin-u amasung lairik asi aroibagi matam phaoba sil namthau; mi kayana asida aduda chenkhat chenshang tougani, amasung khangba chaokhatkani.”3

GSAM 77.1Masi aroibagi matam haibasi kari no? Masi achumba aroiba matam adu oiba ngamloi, maramdi adu oirabadi Daniel-gi mangjounana haidokpagi sil namthaduna thamba sharuk aduna mioibasingda kanaba leite. “Phongdokpa pumnamak eikhoigini,”4 Madugi maramdi asi matam ama-da mi-singgi mateng oigadabani. Aduna “aroibagi matam” haibasi aroiba adugi mamangda lakpa matam ama-ni, maduda Daniel-da haikhiba waheising asi khangba oigani.

GSAM 77Mahakki semsinduna leiba numit

GSAM 77.2Masi mangjounana haidokpa mi Nahum-na “mahakki semsinduna leiba numit” haiba matam adugi maramda hairiba oigani. Maduda mahakna Nineveh manghanbagi maramda “khempa makhol, chakolgi khonjel, sakolgi thokpa amasung yaiba rathsinggi khonjel.” haibadu hairammi.5 Mangjounana haidokpa mi-gi pukning adu ahanbada malem pumnamakki mathakta lakkadaba henna chaoba awaaba ama-gi mathakta chingsin-halli, matam aduda: “Ching-sing mahakki mamangda nik-i, chingdumshingna shoudok-i, malem mahakki mamangda meina chak-i; hoi, malem amasung maduda leiba pumnamak. Mahakki asaobagi mamangda kana leppa ngamgadage? Mahakki yamna saobadu kana khangba ngamgadage? Mahakki akanba asaoba meigumna heidok-i, amasung nungjao-sing mahakna enthadok-i.... Mahakna mapung phana loihallagani; awaaba aniraksuba amuk lakloi.”6

GSAM 78Meigi mashal yallaba rath

GSAM 78.1Mahakki semsinduna leiba numit asi maramda mangjounana haidokpa mi-na amuk hairi: “Mahakki semsinduna leiba numitda rathsingda meigi mashal-sing yallagani, amasung fir-gi sing-sing yamna kanna nik-hangani. Rathsing lamda yamna ngangjagani, lam-achaoba-da amasu amasu thokkani; makhoina mashalgumna uba oigani, amasung nongthanggumna chenkani. Mahakna mahakki thajaba mi-singbu mingthokpani; makhoina chatpa matamda khong yetkani; makhoina mapan aduda thuna chatkani, amasung ngakpa semjagani.”7

GSAM 78.2Adubu masi houjik-ki nongthanggumna chenba rel-gadi adugi yam achumba shaktamni! Gadi lamjingbina thambiba mapham ama amadi thambiba mapham ama-gi marakta mi-singbu mingthok-i, amasung gadi chatpa matamda makhoina chatpa matamda khong yet-i. fir-gi sing-sing rel-gi lohogi makhada ngangna thamba upak-sing, ukhong-singna sokpa thong-sing, amasung un-gi ngakpham amasung atei thouram-singda yamna shijinni. Sierra Nevada chingda leiba lam ama-na fir-gi sing un-gi ngakpham meil 47 leiri haibani. Masi mangjounana haidokpa mi-na “mahakki semsinduna leiba numit” da oigani haina hairammi.

GSAM 78.3Aroibagi matam asi mangjounana haidokpa mi Joel-na masigi maramda amuk hairi, maduda Ishworgi thougaloi-singda yathang piri: “Zion-da singthaba yaikou; eigi asengba chingda khongjel chaoba tou; leibakki mi pumnamakna akiba tou, maramdi Ishworgi numit lakle, madugi mapanda leiri.”8

GSAM 78.4Amasung mangjounana haidokpa mi Zephaniah-na hairi: “Nakhoi amasu amasu pumnamak loinana pham-u, o kana amatana pamdaba leibak! Yathang adu thoktraba mamangda, numit adu phoumang-gumna mangkhintraba mamangda, Ishworgi yamna akanba asaoba nakhoigi mathakta laktraba mamangda, Ishworgi asaobagi numit laktraba mamangda. Leibaak-ki nollukpa mi pumnamak, mahakki wayel touba nakhoina Ishworbu thijou; achumba thijou, nollukpa oiba thijou; Ishworgi asaobagi numitda nakhoibu lotsinbiba yai.”9

GSAM 79.1“Aroibagi matam” haiba thouna khangnaba amasung kadaida hougani haiba khangnaba, wa asi amuk thokkhiba mapham ama yengsi. Danielgi pandup 11-da mi-singbu thina torakpa sakti ama lak-i, amasung maduna aroibagi matam phaoba leigadabani. Ishwor-na madugi maramda hairammi: “Khangba leiba makhoigi marakta mi ama-amana tagani, makhoibu changyengnaba, shengdoknaba, amasung angouba oihannaba aroibagi matam phaoba; maramdi aroibagi matam adu matam leppaba ama phaoba oigani.”10

GSAM 79Machi pikpagi thougal

GSAM 79.2Protestant khanghanbagi lairik-singna sakti asi amasung Danielgi pandup 7-gi “machi pikpa” asi Rome-gi singlup-ni haibada thajaminnari; masina “matam leppaba” phaoba leibakki sakti thamba oirammi. Matam adu “matam, matam-sing amasung matamgi ardha” oirammi.11 Asi mangjounana haidokpagi numit 1260, chahi 1260, oirammi—machi pikpagi leibakki sakti 538-da hou amasung A.D. 1798-da loirammi. Aroiba chahi aduda machi pikpagi leibakki sakti louthokkhi, “matam leppaba” aduda. Aduna maduda mi-singna madugi khutna “taba” thokkhide, madu mamangda tourambagumna. Aduna chahi asi—1798—mangjounana haidokpagi lairik-da “aroibagi matam” haiba matam adugi houba oigani.

GSAM 79.3Chahi 1798-na “numit 1260”—chahi 1260—adubu loihalli; Ishworgi “sakhising anising” (Ahingba Lairik amasung Anouba Lairik) na “phibam awaba-da phamsinduna pao hairammi”.12 Thina torpagi amambagi matam-sing-da Ishworgi lairik asi Greek amasung Latin-da thambaklaga leirammi, amasung mi pumnamakna meithoi adu khangde. Ishworgi lairik asi thambakpa adu “phibam awaba-da phamsinba” gumnaroi.

GSAM 80Sakhising anising hatpa

GSAM 80.1“Makhoina mahakki sakhi hairiba thouram adu loihallabada [phibam awaba-gi phibamda], makha leitaba khurdagi kakhatlakpa shagi masina makhoibu yuddha tougani [Satan-na leibaak-ki mi-singgi khutna thougal tourakpa], amasung makhoibu ngamgani amasung hatkani. Makhoigi shiba hakchangsingna sahar achaoba adugi lamda leigani; madugi thawai-gi ming Sodom amasung Egypt haibani, maduda eikhoigi Mapu krus-da hatpa oirammi [“krus-da thambak oiri,” Danish amasung amuk semdokpa wahoudok]. Mi-sing, punsi-sing, meithoi-sing amasung leibak-singgi marakta leiba makhoina makhoigi shiba hakchang adu numit ahum amasung numitgi ardha uba oigani, amasung makhoigi shiba hakchang adu mongpham-singda phumhalloi.”13

GSAM 80Akiba-gi raj

GSAM 80.2Sakhising asi France-da “akiba-gi raj” leirammi matamda, 1792-dagi 1795 phaoba—chahi ahum amasung ardha—hatpa oirammi. France-gi revolution asi chahi taruk nattraga taret phaoba leirammi, adubu ahanba chahi ahum amasung ardha-da Ishworgi lairik, dharma amasung makhoigi maramda wa hairiba pumnamakpu manghanba thourang yamna tourammi. France-gi revolution-na ningthougi leipham amasung pujari-gi thouram-ki yuddha tougani haina hairammasu, adubu achumba-da Ishwor amasung Ishworgi lairik manghanbagi yuddha oirammi. revolution adugi mamangdagi matam-singgi maramda eikhoina parak-i,

GSAM 80.2“1792-gi revolution adugi mamangda France-ki thajaba leitaba-gi thourang touduna leiriba mi-singna makhoigi marakta £900,000 [$4,500,000] chahi ama-da, hoi, hanjin hanjin, lairik leiduna, namthoktuna amasung sandoktuna mi-singgi thawai puthokpa amasung yam phattaba thouramda semsinduna shijinnarammi haiba thajaba yaodana thambaknu.”14

GSAM 80Thajaba leitaba lairik ibasing

GSAM 80.3“revolution asi thokkadabagi lam Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D’Alembert, Condorcet, Rousseau amasung makhoigumba atei-singgi lairikna semsinduna thokhallammi; makhoina mahousagi amasung phongdokpa dharma anisinggi yathang thadoknaba thouram sandoklammi. Ishworna phongdokpa waheising adu yetnaba khakta nattana, mapung phana thadoklammi; Ishworbu malem pumnamakdagi thadoklammi, amasung khangba phantamgi thawai nupi haiba mingna mi-singna semduna leiba phantam ama mahakki maphamda thambaklammi.”15

GSAM 81.1Chahi 1793-da mi-singgi khangba adu yamna thok-i, aduna natak toubasingna Ishwor amasung Ishworgi lairik-gi mathakta thajaba leitaba wa hairabada mi-singna khonjel chaona thagatlammi. Eina misal ama piri:

GSAM 81.1“Nupa haijabasinggi mi Monert-na St. Roche-gi singlupki thongda [Paris] thajaba leitaba adu yamna chaokhatpa puthok-i. ‘Ishwor, nahak leirabadi,’ mahakna hairammi, ‘ikaihallaba nahakki ming adugi laman khum-u! Eina nahakbu yuddha piri. Nahak thawai thambak-i. Nahakna nahakki nonggi khonjel-sing thokpa ngamde. Masigi matungda kana-na nahakki leiba thajagadage?’”16

GSAM 81France-ki Lyons-da Ishworgi mathakta thajaba leitaba thougal

GSAM 81.2Sakhisingbu hatpasingna “Ishworgi Machou adubu amuk krus-da thambak tou-i, amasung mahakpu mi pumnamakkigi mapanda ikaihalli” (Hebrews 6:6) haiba adu Fouché-na Lyons-da hatkhraba Lyons-gi leingakpa Chalier-bu ikai khumnaduna pangleiba utsav-gi thouramda uba yaigani. Mahak Lyons-da laktraba mamangda Fouché-na yathang piri:

GSAM 81.2“dharma-gi khudam pumnamak manghan-u; amasung singlupki thong mapanda ‘Shiba asi ananta tumbani’ haina isha lepkadabani.... Chalier-gi murtigi mapam adu lam-singda puthok-i, amasung hatpa mi-sing amasung sen-gi damak hakchang yonba nupi-singgi mi chaoba ama matung inna chat-i. Makhogi matungda paojelgi lairik, krus amasung Madu thakpagi thambiba puiduna chatpa gadha lak-i; madugi matungda meida thadok-i, amasung gadha adubu Madu thakpagi apam-tagiduna Ishworgi maphamda thambiba madhu thak-halli.”17

GSAM 81.3Paris-da pangthokpa khangba phantamgi thouram asi masigumba oina shaktam piri:

GSAM 81.3“Makhoina mi pumnamak loinana chatpa tou-duna yathang pakhang-da chatlammi, amasung mi kayasing-na dharma-gi thouram-sing adu yamna phattaba amasung ningthina ngakpa shaktamda thokhallammi.... pujari-singgi angouba mapan-gi phijet amasung mathakta khumjaba phee setpa nupa-singna hallelujah hairaduna amasung Carmagnole jagoi saduna yathang pakhang-gi mamangda chatlammi. Maduda makhoina Madu thakpagi apam, madu thambiba sandokpham-sing adu, amasung sona amasung rupa-gi murti-sing adu thambaklammi. Makhoina ngakpa wa-sing hairammi.... ‘Nakhoi,’ St. Denis-dagi lakpa wakhal piba mi-sing ama-na hairammi, ‘thajaba leitabagi shijinnaba-sing, pumnamakki thawai sheng-sing, houjik leibak ngakpa-sing oiyu; pumnamak loinana thok-u amasung sen phangpham-da chatduna leibakki mateng piba yai, maduda nakhoibu sil tougani.’”18

GSAM 82Ishworgi waheising amambadagi thokkhi

GSAM 82.1“Numit ahum amasung numitgi ardha matungda Ishworgidagi lakpa leiba thawai makhoida changlammi” (Sakhising), amasung makhoina “nong-gi manungda swargada chatlammi.”19 Ishworgi matam adu mahakki wahei asi amambadagi thokkadabasu leibaak-ki mapanda phanghanbagi matam oirammi. 1798-da malem pumnamakta pao sandokpagi thougal pangthoknaba matam oirammi. 1804-da Angrez Ishworgi lairik lup sindok-i. Madugi matungda Ishworgi lairik lup kayana thok-i, amasung houjik Ishworgi lairik asi leibaak-ki meithoi chaoba-sing pumnamakta meithoi oina semdok tourakle. Aduna Ishworgi lairik, sakhising anising, mi pumnamakna uba amasung paba yaoba maphamda chaokhatpa asi nong-gi manungda swargada chatpa gumnaroi.

GSAM 82.2France-gi revolution-gi matamda Voltaire-na chahi 100 matungda Ishworgi lairik asi shijinnaba leitaba oigani haina hairammi. Mahakki hairiba adugi chahi 100 matungda France ama-da Ishworgi lairik khudingmak sandokpa adu Voltaire-na masi hairiba matamda leirammi haiba khangba Ishworgi lairik-singdagi yam chaoba oirammi. Amasung mahakna wa hairamba yum adu houjik Ishworgi lairik yum oina shijinnaroi haibasu hairi.

GSAM 82Rosetta-gi phatta phanglakpa

GSAM 82.31798 amasung France-gi mi-singgi maramda yenggadaba maru oiba maram ani leiri. Ahanba, chahi aduda Berthier-gi mapanda France-gi yuddha mi-sing-na Rome-da Pope-gi leibakki sakti adu manghallammi; makhoina khangdaba matamda makhoina yuddha touramba lairik aduda leiba mangjounana haidokpagi lairik adu matung inna thokhallammi. Anisuba, chahi aduda Nile-gi Rosetta lamgi ngakpham St. Julien-da phatta thijinduna khouba thouramda leirammi matamda France-gi yuddha mi-sing-na houjik British Museum-da thambiba mingchatpa Rosetta-gi phatta adu phanglammi. Phatta aduda lairik sempa mapham ahum leiri: pujari-singna shijinnariba Hieroglyphics; mi pumnamakna shijinnariba demotic; amasung Greek. Masi-na hanna khangdaba demotic amasung hieroglyphic lairik-singgi artha adu phongdokpa thoudang oirammi. Houjik atei amana hairambagumna, “leipak khouba haophou amasung belchana demotic mayekta iba lairiksing asi leipakki manungdagi loukhatlakpana ariba Ishworgi lairik-gi itihas-sing chum-i haibagi sakhi adu Ishworgi lairik nasamak nattaba atei hourakpham khudingdagi phangbadu henna pirakli.” Mi adu Ishworgi lairik manghanba thouramda leirammi, adubu makhoina khangdana mangjounana haidokpagi lairik adugi matung inna 1260 chahi matungda Pope-gi sakti louthokpa amasung makhoina manghannaba yamna hotnakhiba Ishworgi lairik-gi achumba adu thokhanbagi thoudang adu phanghanlammi.

GSAM 83“Nahakki sharukta leigani”

GSAM 83.1Aroibagi matamda kari thokkadabani haiba Daniel-da angel-na kari hairammi? Asengba mi aduna “Numit 2300 phaoba; madugi matungda Laishang shengdokkani,”20 haina hairiba mahakna takhiba matamdagi mahakki thawai asi “madu khudingmakki aroiba kari oigadage” amasung “matam kayano” haiba khangnaba yaamna semduna leirammi.21 Aroibada matam adugi maramda khangba adu mahakki punsigi numit-singda phangloi haina mahakpu khanghanlammi. Mahakpu hairammi: “Aroiba matam phaoba nahakki chatpa tou; nahakna leinaba oigani, amasung numit-singgi aroibada nahakki sharukta leigani.”22

GSAM 83.2Mi kayana wa asi leibaak-ki aroiba matamgi maramda hairiba oigani, aduda Daniel amasung Ishworgi mi pumnamakna makhoigi phangpham amasung sharuk adu phangjagani. Hebrew-gi “phangphamgi sharuk, leibakki mapham” haiba wa adu gheh-vel oigani haina hairi. Adubu Ishworgi lairik asida “sharuk” haiba wa adu madu oide; asida goh rahl oiri. Hebrew-gi khanghanbasingna hairi, goh rahl haiba wa asi Ahingba Lairik-da 76 voba thokkhi, amasung laishang shengdokpagi misal aduda hameng ani-gi marakta kana hatkadabani haibagi maramda sharuk thambiba adugi wa asi oiri. Pujari chaoba-na Ishworgi hameng-gi ee adu lou-duna Laishang-da changduna shengdokpagi thougal tourammi matamda Israel pumnamakna mapanda leiraduna makhoigi thawai awaba piba amasung pap hairaduna leirammi, aduna Pujari chaoba-na Laishangdagi thokpa matamda makhoina sheng oina leigadabani amasung Pujari chaobagi yaipha thoujal phangjagani. Aduna numit aduda Israel-na makhoigi sharukta leirammi.

GSAM 84.1Laishang-gi aroiba shengdokpa 2300 numitgi loisangda thokkadabada, Daniel-gi maram amasung shiba oiba mi sheng pumnamakki maram Ishworgi mamangda yenggadabani. Aduna Daniel mahakki sharukta leiri.

GSAM 84Waheising 1798 phaoba sil namthaduna thamba

GSAM 84.2Daniel-gi hanglakpa adugi matungda, “Eigi Mapu, madu khudingmakki aroiba kari oigadage?”23 mahakpu hairammi, “Waheising asi aroibagi matam phaoba thingsinduna sil namthaduna thamlabani.”24 Daniel-gi thawai adu yamna semjaba kari maramda oirammi? “Kadaida?” “Matam kayano?” amasung “aroiba kari oigadage?” haiba-singni. Asi-sing aduna mangjounana haidokpa mi-bu thourang amasung akiba piri; asi-sing adu matam aroibagi “aroibagi matam” phaoba thingsinduna sil namthaduna thambagadabani, Daniel-gi lairik pumnamak adu oide, mi kayana hairiba gumnaroi. 1798-gi mamangda mangjounana haidokpagi lairik paba-singna chayol 70-gi maramda khanglammi, amasung madugi houba B.C. 457-da oirammi haiba khanglammi; Christ-gi mi pumnamakki mamangda pangthokpa thougal, mahakki shiba amasung atei thouram-sing madugi chayol 69 amasung 70-gi lakpa matamgi matung inna thoklammi. Pao sandokpa Mapugi thougal asi lakpa matamgi matung inna achumba oina thokpa aduna mahak achumba Messiah-ni haibagi yam chaoba sakhi piri, amasung chayol 70 houba matam adu amuk semdokpa ngamdaba oirammi. Makhoina chayol 70 asi numit 2300-gi ahanba sharukni haiba thokhanba ngamdrabada, masi 1798 matung phaoba sil namthaduna leirammi, mangjounana haidokpagi wahei-na hairambagumna.

GSAM 84Numit 2300 gi chabi

GSAM 84.3Houjik eikhoina wapham asigi achumba thoudoksing yengsinasi. San 1798 phaoba mangjounana haidokpagi paojelsingna numit 2300 kada loigadage haiba khangde. Makhoina Danielgi lairikta leiba khudamsing, mami amasung sa-sing khanglammi, adubu numitsing kada thokpaga haiba adubu khangde, maramdi numitsing kada houbadage haiba makhoina toukhiba khangba leiramde. Masigi sakhi oina New York City da matam aduda phongdokhiba Adventistgi lairik Ahing yaibakki laojel gi June 15, 1842 gi phongdokpada eikhoina asi pari: “San 1798 dagi masagi masagi oina iriba lairik ibasing kayana mamangda kana amattana khanglamdaba wapham ama—chayol 70 adu numit 2300 gi chabi oibadu—khanglaklammi haiba phangbasi tasengna yamna pukning chingbani.”

GSAM 85Makhoi anekna mangal uba

GSAM 85.1Masi khangba adu Mapuna mahakki mi-singgi khangba yathanggi matamda phongdoknaba phaoba “thingjinba” oirammi; aduga “aroibagi matam” lakpa matamda, mi anekna Lairikta “chatna lakna chenba” amasung masising thijinnaba tougani haiba achumba oirammi. Lairikgi wakhalgi anekta lon-gi thokna yondokpa kayagi matengna masigi khudam adu henna phongdokgani.

GSAM 85.2Dr. Adam Clarke-na hairi: “Mi anekna wakhalgi arth thijinnaba hotnagai; madugi matengna khangba henna chaokhatkani.”

GSAM 85.3Luther-na semdokhiba German lon-gi Lairik-da eikhoina paosi: “Mi anekna madu mathakta chatkani, aduga achouba khangba phangjagani.”

GSAM 85.4German lon-gi maringgi Lairik-na hairi: “Mi anekna madu thokna yenggani, aduga madugi khangba henna chaokhatkani.”

GSAM 85.5L. Van Ess-gi German lon-gi Lairik, Pope-na Catholic mi-singda yathang piba aduna, masi asumna lon thokna yondok-i: “Mi anekna madu thokna thijingani, aduga khangba yam chaokhatkani.”

GSAM 85.6Swedish lon-gi Lairik-na hairi: “Mi anekna madugi manungda thijingani, aduga khangba yam chaokhatkani.”

GSAM 85.7Danish-Norwegian lon-gi Lairik semdoklaba aduna hairi: “Mi anekna yamna pukning changna thijingani, aduga khangba yamna chaokhatkani.”

GSAM 85.8June 15, 1842 gi Ahing yaibakki laojel da, san 1798 phaoba thingjinba oirammi adugi maramda khangba phanglakpa adu asi haidok-i: “Makhoi anekna, anekna anekki maramda khangdana, matam ama manakta thokna wakhal ama phanglakpa adu yam angakpa thokpa oina natte?”

GSAM 86.1Masi matung inna eikhoina mi 20 gi maming-sing ama punsi, makhoina mi amaga amaga wa ngangdana, adubu Lairik thijinna Ishworgi Thawai-na lamjinglaba matengna numit 2300 gi mapung phangba maramda achumba khanglakpasing adu. Masigi mathakta New York leibak gi William Miller; matungda Philadelphia, Pa. gi A. J. Krupp; Falmouth, Maine gi David McGregor; England gi Edward Irving; Scotland gi Archibald Mason; South Carolina gi W. E. Davis; Asia-gi mapham kaya-da thabak touba Joseph Wolff; 1829 da Robert Owen-ga wa haiba Alexander Campbell; Liverpool, England gi Captain A. Landers; Stuttgart, Germany gi Leonard Heinrich Kelber; Spain gi Lacunza; The Hague, Holland gi Hentzepeter; Amsterdam, Holland gi Dr. Capadose; Bavaria gi Rau; 1821 da Tartary-gi purohitsing; Yemen-gi Lairik thijilliba mi-sing, makhoigi lairik “Seera” kouba; Germany-gi amukta Hengstenberg; Caspian Sea gi Russian-sing; aduga Baltic-gi samudra mapanda leiba Molokaner-sing, amasung atei kayasing.

GSAM 86.2Matam matamda mangjounana haidokpagi lairik thijillibasingna masigi achouba wakhal kada-kada phanglakpaga, makhoina amaga amaga khangdana toukhiba adu asi haibada phongdokgani:—

GSAM 86.3June 15, 1842 gi Ahing yaibakki laojel da asi leiri: “Houjik phangba lairik ama, maphamgi ming asi—‘Danielgi mangjounana haidokpagi numit 2300 gi maramda wareng ani, amasung singlup kanbagi maramda thijinnaba Christian amagi mathou; Scotland-gi Wishawtown-da pao phaba sandokpa dharmaguru Archibald Mason-na. Newberg. Glasgow-gi phongdokpadagi Ward M. Gazeley-na chap thokpa, 1820.’ Masigi lairikta Mason-na hairi: ‘Houjikki eina lairik macha ama uba, madu ahanbada America-da South Carolina gi Rev. Wm. E. Davis-na phongdokpa amasung 1818 da England-gi khada leiba Warkington-da amuk phongdokpa. Masigi leihou-na haigi, numit 2300 adu chayol 70-ga loinana houbani (pandup 9:24). Masigi wakhalda eina thajaba oigani.’”

GSAM 87South Carolina gi Davis

GSAM 87.1Ahing yaibakki laojel asidagi amukta lairikki mapuna hairi: “Davis-gi lairik adu 1810 gi matamda semlakpa oigani.” Lairikta leiba wakhalgi maramda mahakna hairi: “Lairik pariba mi aduna Miller, Litch, Stores nattraga Hale-na iba lairiksing pari haiba tasengna khallamba yai, adubu houjikki anisuba lakpagi maramda lairik ibasinggi maraktagi kana amattana houkhiba chayol phaoba lairik asi leiba khanglamde haina eikhoina thajei. laojelgi lairikki mapuna lairik asi masigi mamangda khanglamde. Davis-gi matamgi wakhal, Mason-na mateng piba, aduna numit 2300 adu Jew-singgi san 1843 da loigani haibani—eikhoigi san 1844.”

GSAM 87Joseph Wolff amasung mi 20

GSAM 87.2Aug. 31, 1843 gi Ahing yaibakki laojel da eikhoina paosi: “1822 da England-gi Joseph Wolff-na ‘Mahak amuk lakgani, swargagi leichilda leiba Mi-gi Machanupa’ haiba mingna lairik ama phongdoklammi.” Amasung “1826 da thajabagi achumba wakhal leiba mi pumnamakki mi 20 London-da Wolff-ga loinana Lairik thajaba amasung thijinnaba touba ngamlammi. Makhoina amata oina wakhal ama phanglammi. Makhoina san 1260 mathakta san 45 haptammi.” San 1798 da mapung phangba san 1260 mathakta san 45 haptuna Jew-singgi san 1843 gi mapung phangjagani, madu eikhoigi san 1844 oigani.

GSAM 87Alexander Campbell-gi wakhal

GSAM 87.3Lairik asigi amukta Alexander Campbell-gi maramda asi haidok-i: “1829 da mahakna thajaba toubada thajaba leitraba mi Robert Owen-ga achouba wa haijaba amasung yanna thokpa wa haijaba ama toulammi. Mahakna Daniel-gi darshan-sing adu matam pumnamakki mapung phaoba lak-i, numit 2300 asi san oina leiba amasung Christ-gi pokpa dagi san 1847 gi matamda loigani haiduna wa haijarammi; mahakki sakhi matung inna madu sadharan hisabdagi san 4 mamangda oirammi.” Aduna mahakki hisab matung inna numit 2300 adu A.D. gi matamdagi Jew-singgi san 1843 gi mapungda loigani—achumba matamda san 1844.

GSAM 88.1Sept. 21, 1843 gi Ahing yaibakki laojel da lairik ama phangbagi maramda asi leiri: “Lairikki ming ‘Britain amasung America-da khonjel ama, eikhoigi Mapu amasung Kanba mahakki anisuba lakpagi maramda Lairikki matung inna haidokpa ama, madu eikhoina numit khudingda haijaduna haiba, “Nahakki leibak lakpa oisanu, nahakki aningba swargada oibagumna malemdasu oisanu,”25 Liverpool-gi Captain A. Landers-na, S. Kent amasung Kampani-na phongdokpa, 1839.”

GSAM 88.2“Mahakna atei-singdagi matung inna matamgi hisab piba, numit 2300 gi mapung adu Christ pokpa achumba matamdagi san 1847 oina piba.” Madu eikhoigi san 1844 oigani, maramdi mahakna sadharan hisabdagi san 4 mamangda poklammi.26

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3May 17, 1892 gi Amuk yengsinba amasung pao sandokpa da Hamburg, Germany gi Pastor L. R. Conradi-gi wari ama leiri, mahakna hairi:—

GSAM 88.4“Eikhoigi lairik pabasinggi yamkhi aduna shastragi mashak thokpa Lutheran achouba dharmaguru Bengel-gi maramda paokhiba oigani. Mahakna mamanggi chahichada eikhoigi Mapugi lakpagi matam san 1836 oina lepkhi [Schaff-gi matung inna Bengel san 1751 da si-khi], mahakki hisab adu Yokhan-gi phongdokpa lairikta leiba 666 gi matengna oirammi. Adubu matam asi loidringeida mi amana amuk wari haiba houbakhi, maheiroisanggi mapu ama, ming Leonard Heinrich Kelber. Mahakki ahanba lairik macha 1824 da thokkhi, ming ‘Aroiba naksille,’ Mathai 24 amasung 25 gi phongdokpa ama leirammi. Madu Bavaria-da chap thoklammi. Adubu 1835 da lairik macha henna chaoba, ming asigi, Stuttgart-da thokkhi, lairik mapung 126 leirammi. Masi yam maru oigani; lairik pabasingna khangnaba minggi mapham-gi lon-gi thokna yondokpa ama piri: ‘Aroiba lakli, Ishworgi wa amasung houjik thokliba wahoudoksingdagi yanna thajaba amasung achumba oina sakhi piba; eikhoigi Mapugi lakpa nattraga matamgi hisab touba maramda leiba puthokpa pumnamak apangthokpa; dharmaguru Bengel-na achouba warep louba san adugi hisab toubada san 7 lannakhibadu mayek sengna utpa; maramdi 1836 natte, adubu san 1843 aduni mapung, maduda mangal amasung andhakargi marakta chaoba lannapham loigani, aduga yamna kuina ngairaklaba eikhoigi Mapu Jesus-gi ingthabagi leingak malemda houbigani.’”

GSAM 89.1“Anisuba phongdokpa 1841 da Stuttgart aduda thokkhi, amasung eigi khangbagi matung inna Saxony-dasu amuk ama oirammi. Minggi mapham-na phongdokpa matung inna, lairik macha asina mi mayamgi mamangdagi lanna khanbasing aduda paokhum pikhraba matungda, Daniel 8 gi numit 2300 amasung Daniel 9 gi chayol 70-gi marakta leiba maram adu phongdokna makhoibu san 1843 phaoba pui (Jew-singgi san 1843—eikhoigi 1844). Lairik adugi atei maphamda mahakna matamgi khudamsingdagi wahoudok asi lakpa oigani haiba phongdok-i.”

GSAM 89.2“Phongdokpa kayana thokpa aduna lairik aduna mi-singgi pukning yamna chinglammi haiba sakhi piri. Houjik Australia-da leiba Ichin-inao nupa Schäche-na arapna leiba Silesia-gi pradesh aduda phangba adugi pao ama uba; mahakna lairik adu thabiraknaba haikhraba matungda, thong khuding thingduna yamna pukning changna pakhi. Lairik aduda lairik semjaba mi-na malemda leiba adum oiba ihou amagi maramda khanglammi haiba khudam ama phangde; adubu Ishworgi Thawai-gi mapanna mahakna makhoigi matung inna wakhal ama phanglakhi.”

GSAM 89.3“1842 da mahakna lairik macha henna chaoba, lairik mapung 286, Stuttgart aduda semkhi; ming ‘Malemgi pokpa amasung leiba matamgi maramda Maruoiba amasung Lairikki matung inba wakhalsing; nattraga Ishworna malem asi numit 6 gi matung matungda karigi semkhi haiba pousinbagi achumba pao; eikhoigi Mapu antichrist-ki wayenba touba matam adu lakpa; san 1843 gi chaokhatpa amasung haraobagi wahoudoksing.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4San 1812 gi matamda Spain-gi Lacunza-na ‘Masih-gi chaokhatpa amasung mangalna lakpa’ haiba mingna lairik ama phongdoklammi. Lairik semjaba mi aduna “Ben Ezra” haiba mingthokpa amasung mahak Jew oirabasu Christ thajaba oirammi haiba thajaba oigani. England-gi Edward Irving-na anisuba lakpagi thabak houbirakpa matungda lairik asi English lon-da lon thokna yondoklammi. Aduna lairik aduna masagi wari adu yamdrabada lon 2 da haidoklammi.

GSAM 89.5San-singgi matam chatlakpa matungda, mamanggi chahicha adugi ahoubadagi san 1840 phaoba numit 2300 gi matam hisab touba amasung chayol 70 adu matam adugi ahanba sharuk oina leiba haiduna thijillaba mi-singgi wakhal-sing adu amata oina punshinduna yengba yam angakpa oigani; makhoina pumnamakna matam adu san 1844 da mapung phangba maramda amata oina thajarammi.

GSAM 90San 1844 adu numit 2300 gi achumba mapung

GSAM 90.1Numit 2300 gi mapung loiba adu san 1844 adu achumba matam oina eikhoina thajaba ngamgani haiba wakhal thokpa ngam-i. Aw, ngam-i! Maramdi mangjounana haidokpa amagi achumba thungbagidamak lepkhiba matamda madugi aranba thungba ama thokpa ngamde haibasi soidabani; madugumna san 1844 aduni numit 2300 gi achumba mapung oigani haiba warep eikhoina louba taini. Ishworna san 1798 phaoba khangba adu thingjinkhi, aduga matam asida mangal thoklagani haiduna mahakki achumba Thawai-gi mapanna mahakbu achumba matam thijillaba mi-sing adu lamjinglammi. Masigi maramda “khangba” adu “henna chaokhatkani” haiba Ishworgi matam laklammi, aduga mahakna achumba mangal pikhre.

GSAM 90.2Aroibagi matamda mi-singgi khangba-da numit adugi mapung adu phanglakpa matungda, masigi wahoudokgi maramda thijinnaba phajare. Eikhoina aduda uba phang-i: Ishworgi mi-singgi thajabagi thabak loisinaba matamda wayenbagi matam adu phongdoknaba yathang piba oigani. John-na hairi, “Eina ukhi,” “swargagi mayaida atoppa swargadut ama pairammi; mahakna malemda leiba mi-singda, leibak pumnamakta, phurup pumnamakta, lon pumnamakta amasung mi pumnamakta paodoknaba lomba naidaba thajabagi pao puduna; khonjel chaona haiba, Ishworbu kiyu amasung mahakta matik mangal piyu; maramdi mahakki wayenbagi matam lakle; aduga swarga, malem, samudra amasung isinggi thokpham-sing semlaba mahakpu khurumjou.”27 Tasengna leiba swargadut-singna mi-singda thajabagi pao piba natte. Malemgi mapung phaoba mahakki thajabagi pao piba mi adu Mapu Isu-na thokpa mi oina khanbi.28 Aduna swargadut asi thajabagi pao ama gi khudam oina, wayenba “Ishworgi yumda houbigani” haiba matam lakle haiba phongdok-i.29 Lairikdagi masigi pao asi piba ngamde, wayenbagi matamda lakpagi adu Lairikta thijinduna phanglakpa matam phaoba. Numit 2300 gi matam aduna, haidokkhiba matung inna, Ishworgi mi-singgi thijinduna wayenbagi matam phaoba pui.

GSAM 91Praichitgi numit—wayenbagi matam

GSAM 91.1Praichitgi numit, malemgi Laishang shengdokpa, Jew-singna numit ama oina wayenbagi numit oina khanglammi, aduga houjik phao adusu wayenbagi numit oina khangjari. Makhoigi mapham kayada sanda leiriba matamda, numit adugi achouba purana thabak pumnamak touba ngamdrabasu, madu wayenbagi numit oina yathang matung inna thabak toui. Masigi sakkhi oina eikhoina ahanbada San Francisco, California-da phongdokpa Jew-singgi lairik ama, Rocky Mountains-gi nongchup lamdagi orthodox Jew-singgi mahei paokpham, “Jew-singgi Phongdokpa” kouba, madugi wakhal ama piri. September, 1892 gi phongdokpa maphamda phongdokpa anouba thokpa mamangda tha taretsuba amasung praichitgi numit adu lakgani haiba paokhi. Tha taretsubagi ming makhoina Tishree haibani, aduga tha taruksubagi ming Ellul; aduna lairik aduna asi haidokhi: “Ellul-gi tha asi lakle, aduga Shofar-gi [tha taretsubagi ahanba numitdagi tarasuba numit phaoba phuknaba trumpet, Laishon Ishei 81:3, 4] gi ikai-khumnaba laojel orthodox synagogue-singda ayuk khudingda toubirak-i; madu ningsingba numit amasung Yom Kippur-gi aroiba wayenbagi numitna semjaba yathang piri.” Makhoina Ellul, tha taruksubagi aroiba maphamda leirammi, aduga Tishree, tha taretsuba houbirakpa matamda, makhoina numit 10 gi matamda ayuk khudingda trumpet-gi laojel toubirak-i, khudamgi phibam adugi san adugi aroiba wayenba phongdokpa.

GSAM 91Jew Rabbi amagi sakhi

GSAM 91.2San 1902 da, San Francisco, Cal. gi Jew singlup chaoba amagi Rabbi Isidore Myers-na praichitgi numit phongdokpa matamda hairi: “San ama dagi amuk san ama-da matamgi khongchatpagi thong asi thokpa matamda, Israel mi aduna malem semba amasung Semgatpa Mapuna pumnamakki mathakta leingakpa adu yamna kanna ningsingi; aduga trumpet-gi laojelna matamgi pokpagi san-gi numit amasung achouba Mapugi mapu oinaba numit oina haraobagi numit oina pao piri. Mahak amukna Shofar nattraga trumpet adugi laojelna, wayenbagi ningthouphamda phamliba lomba naidaba achumba Wayelgi pumnamak uba mitki mamangda nikna nikna leptuna, san adugi mamanggi thabaksing adu amuk yengsinba yathang piri.”

GSAM 92.1Jew-singgi Laishanggi thabakta san ama-da ama oina Laishang shengdokpagi maramda, Daniel-na numit 2300 gi mapungda Laishang shengdokpa adu san khudinggi khudamgi thabak adugi mapung natte haiba khangba ngamjagani. Mangjounana haidokpagi khudamsingda matam piba adu “numit ama san ama oina hisab tou” haiba Ishworna mahakki mi-singda masi mamangda yathang pikhre.30 Aduna numit 2300 gi matam asi, eikhoina uba matung inna, swargagi Laishangda purohitlen oina Christ-gi thabak loisinabagi mapham phaoba pui—madi makhoigi pap-sing haidokchabagi mapanna makhoigi wapham-sing swargagi Laishangda purakkhiba mi-singgi thijinduna wayenba phaoba pui.

GSAM 92San 1844 da wayenbagi pao piba matam

GSAM 92.2Thajabagi mi-singgi wayenba houbigadaba matam adu phanglakpa matungda, mangjounana haidokpa matung inna Mapugi wahoudoksinggi wayekta, pao asi piba ngamkhi: “Mahakki wayenbagi matam lakle.” Yeng-u, matam adu phangba aduda pao asi thuna phongdokpani haiba wa asi leitre, adubu mamangda thingjinba oiba mangal adu phongdokna phongdokpa oigani. Masi achumba oina toukhiba haiba eikhoina phang-i. Matung matunggi pandupsingda Mapuna anisuba lakpagi pao adu kada phongdokkadage haiba matam adu madugumna achumna lepkhi haiba uragani, aduga pao adu malemda yam achumba oina pikhre.

Notes

  1. Daniel 12:8-10. ↩
  2. Daniel 8:17. ↩
  3. Daniel 12:4. ↩
  4. Deuteronomy 29:29. ↩
  5. Nahum 3:2. ↩
  6. Nahum 1:5-9. ↩
  7. Nahum 2:3-5. ↩
  8. Joel 2:1. ↩
  9. Zephaniah 2:1-3. ↩
  10. Daniel 11:35. ↩
  11. Daniel 12:7. ↩
  12. Thokpa wahoudok 11:3. ↩
  13. Thokpa wahoudok 11:7-9. ↩
  14. Anderson-gi Angrez Ishworgi Lairik-gi Wahoudok Lairik, p. 494. ↩
  15. Thomas Dick-gi mi-singgi phajabagi semdokpa, p. 154. ↩
  16. Thier-gi France-gi revolution, thup 2, p. 371. ↩
  17. madumaktada, p. 338. ↩
  18. madumaktada, p. 365. ↩
  19. Thokpa wahoudok 11:11, 12. ↩
  20. Daniel 8:14 ↩
  21. Daniel 12:6-8. ↩
  22. Daniel 12:13. ↩
  23. Daniel 12:8. ↩
  24. Daniel 12:9. ↩
  25. Mathai 6:10. ↩
  26. Mathai 2:1 gi maralgi numit. ↩
  27. Yokhan-gi phongdokpa lairik 14:6, 7. ↩
  28. Mathai 28:19, 20. ↩
  29. 1 Pitar 4:17. ↩
  30. Shingtharon 14:34; Yezekiel 4:6. ↩

Note

Back