Pandup 3 — Washakpikhraba charolgi lakpa
GSAM 57.1“Matam adu madu pumnamak loirabada, Ishworna mahakki Machanupa adu tharakpire; mahak yathanggi makhada pokkhre, yathanggi makhada leiba mising adubu kanbiba amasung eikhoina machasing oiba phangnaba.”1
GSAM 57.2“Houjik eigi paojel amasung Yesu Christki maram sandokpagi matung inna, amasung athuppa wa phongdokpagi matung inna nakhoibu chetna leihanba ngamba mahak aduda—athuppa wa adu malem hourakpadagi thuptuna thamlammi, adubu houjik phongdokpire, amasung matam pumnamakta hingliba Ishworgi yathang matung inna nabisinggi lairik asengbasinggi mapanna, thajabagi haiba innaba leipak pumnamakta khanghanbire—loushing leiba Ishwor amata aduda Yesu Christki mapanna lomba naidana matik mangal oisanu.”2
GSAM 57.3“Phongdokpagi mapanna mahakna eida athuppa wa adu khanghanbire; eina mamangda wahei kharada ikhiba adugumna, ... houjik Thawaigi mapanna mahakki asengba apostol-sing amasung nabisingda phongdokpiba adugumna mamanggi matamsingda mioibagi machasingda khanghanlamde.... Asengba mising pumnamakki khwaidagi apikpa adudagisu henna apikpa eida thoujal asi pibire, madudi Yihudi nattaba misinggi marakta Christki thina loiba ngamdaba lallon adu sandoknaba; amasung Yesu Christki mapanna pumnamak shemkhiba Ishworda malem hourakpadagi thuptuna thamlamba athuppa wa adugi saruk yaminnaba adu karino haiba mi pumnamakna uba ngamhanbiba.”3
GSAM 57.4Ariba Warepnabagi lairikta paojel asi thingjinba oina leiri, adubu Anouba Warepnabagi lairikta phongdokpire haiba haikhi. Mi amana haikhiba waheina, “Makhoina Ishworgidamak thajadaba oirabada, Yihudisingna yathanggi thouranggi tamna adu yamna thanggatkhre. Christ nupa masigi thourang adu mahakna shemkhi; thouranggi mapum pumnamakta mahakki khudam leirammi, amasung hingba amasung thawaigi phajaba yamna leirammi. Adubu Yihudisingna makhoigi thourangsingdagi thawai adu thokkhi, amasung hingdaba khudamsing adu chetna paiduna leirammi. Makhoina khudam oina takliba mahak aduda thajaba thamlambagi mahutta, irattabasing amasung thouranggi yathangsing adumakta makhoina thajarammi.”
GSAM 58Leipak-ki ningthina leiba ngakpada thajaba
GSAM 58.1“Yihudisingna Messiahgi lakpa adu yamna pammi, adubu mahakki thourang asi kari oigadage haiba makhoina khangdaba oirammi. Makhoina papdagi kanbiba adu thidramde, adubu Roman-singdagi thadokpa adu thidrammi. Messiah asi lan-ngamba ama oina lakna makhoibu namthaba mi adugi panggal adu thugaiba, makhoigi matik mangal adu pumnamakta leihanba, Israel adubu leipak pumnamaktagi mapu oihanba oina lakpa makhoina ngaklammi. Madugi maramna Kanbiba Mapu adubu thadoknaba lambi adu shemkhi.
GSAM 58.2“Mising asi makhoigi khangdaba amasung namthaba phibamda, amasung mapusingna matik pamna, makhoigi yeknasing adu thadokpa amasung Israel-gi leipak adu amuk thokhanbiba mahak adu lakpa yamna pammi. Makhoina mangjounana haidokpasing adu tamkhi, adubu thawaigi khangba nattana. Maduna Christki ahanba lakpada mahakki ikai-nongai phangba adu takliba lairik asengbasing adu makhoina thadokkhi, amasung mahakki anisuba lakpagi matik mangal adu hairiba waheising adu soina sijinnarammi. Maminggi chaokhatpa adu makhoigi uba asi thingjinkhi; makhoina mangjounasing adu makhoi masagi pamjaba matung inna thokna haikhi.
GSAM 58.3“Chahi lisingama henna, Yihudi mi-singna Kanbiba Mapubu laknaba ngaklammi. Lakpagi matam aduda makhoigi nungshigi asengba khwaidagi chaoba ningthina ngaklammi. Ishei amasung mangjounasingda, laishanggi thourang amasung yumgi haijaba-da, makhoina mahakki ming adu thawai oina leihanlammi. Adubu mahak lakpada makhoina mahakpu khangdare. Swargada pamjaba mahak asi makhoigi manakta ‘leibak kangbadagi thoklakpa paambigi mara’ oirammi; mahakta ‘mawong phajaba amasung ningthijaba leiramde’; makhoina mahakpu pamnaba oiba yengduna uba ngamdre. ‘Mahakna mahakki misingda laklammi, adubu mahakki misingna mahakpu lousinkhide.’”4
GSAM 58David-gi Charolgi
GSAM 58.4Danielna haidokhiba matam adu nakshinlakpada, “Messiah Mapu”—thawaiyao oiba mahak—laknaba matam adu thakpada, Yihudi mi-singna asi oina thajaba ngamgani, amasung achumba oiba yamna haikhi: hakchanggi matung inna Messiah asi David-gi yum amasung mahakki machasinggi macha oigadabani, aduna mahakki pokpa adu madugi machasinggi marakta oigadabani; amasung Yihudi yathang amasung achouba adugi matung inna, chahi 30-da mi pumnamakkidamak thougal tounaba thawaiyao oigadabani; mahakna chahi 30-da thawaiyao oina phongjillagani haibadi, chahigi hapta 69 loibagi chahi 30 mamangda mahakki pokpa oigadabani, maramdi hapta asising adu Messiahgi lakpada loigadabani.
GSAM 59Simeon amasung Anna-na haidokhiba adu
GSAM 59.1Matam aduda Israel pumnamak ngaklammi. Lairik asengbasing adu thawai sengna tamliba, thougal tounaba thajaba oiba mi-singna makhoigi mapu amasung lamjingpa oigadaba mahakki pokpa adu ngaklammi. Ahal oiba amasung yathangna thajaba piba Simeon-gi manakta, “Mahakna Ishworgi Christ adu uba phangdringei shiba uba ngamloi” haiba Thawai Asengbana phongdokpire.5
GSAM 59.2Machanupa adu laishangda pukhraoba matamda, Simeonna macha asi haidokhiba mahak aduni—Christ-ni—haiba khanglammi. “Mahakna mahakpu mahakki khutthangda pukkhi, Ishwor adubu thagatkhi, amasung haikhi: Mapu, nahakki waheigi matung inna houjik nahakki thougaloi adu ingthana thadokpa ngamhanbire; maramdi eigi mikna mi pumnamakkidamak nahakna shemkhiba nahakki kanbiba asi uba phangre; Yihudi nattaba misingda ngaanbinaba mangal, amasung nahakki mi Israel-gi matik mangal.”...
GSAM 59.3“Simeonna makhoibu [Joseph amasung Mary] thagatkhi, amasung mahakki ima Mary-da haikhi: Yeng-u, macha asi Israel-da mi yamnagi taba amasung amuk hougatpagi damak thambre; amasung onna ngangnagaba khudam ama oigani (hoi, nahakki nasa thawai adusu thang amana hunnagani), maduna mi yamnagi thammoigi wakhal adu phongdokpa oinaba.”
GSAM 59.4“Anna kouba nabimacha ama leirammi, Phanuel-gi nupi macha, Aser-gi pokpa mi-singgi marakta oiba. Mahakna matam aduda lakna Mapu adubu thagatkhi, amasung Jerusalem-da kanbiba ngakliba mi pumnamakta mahakki maramda wa haikhi.”6
GSAM 59Swargadut-singna yao yengba mi-singbu yengba
GSAM 59.5Madugi mamangda Bethlehem-gi tampakta leiba yao yengba mi-singda Kanbiba Mapu-gi pokpagi phao asengba swargadut-singna sandoklammi. Phisingsinggi taraba nakhonda swargadut-singna thumliba ishei-sing asi isaklammi:—
GSAM 60Magi-singna Bethlehem-da lakpa
GSAM 60.2Madu matungda nongpok-ki magi mi-sing laklammi; makhoina Balaam-na haidokhiba matung inna “thawanmichak adu thokpa” uba oirammi. Thawanmichak adugi matengna makhoina Jerusalem adu phanglammi, aduda anouba pokpa mapu adugi maramda ithokpa thoklammi. Bethlehem asi pamjaba mahakki pokpham oigani haiba tamkhiba matungda makhoina lambi adu chattharammi; aduga thawanmichak adu amuk thokkhiba matengna madu-da pukhri, Kanbiba Mapu adu leirammi adugi thouna leiba yum macha adu makhoina phanglammi. Madu-da makhoina asengba macha adubu sijduna, sona, kunduru amasung gondharas-ki piba-sing pikhre, amasung lambi asangba adu chatna makhoigi yumda hallammi.
GSAM 60Kanbiba Mapu chahi 12-gi matamda
GSAM 60.3Machanupagi matamdagi chahi 12 phaoba, mahakki loushing amasung hakchanggi chaokhatpa amasung mahakki ima-ipagi haiba inningthina inba adu nattana, Christ Kanbiba Mapu-gi maramda yamna khajiktamak irammi. Adubu chahi 12-da, Joseph amasung Mary-ga loinana Jerusalem-da chahi khudinggi thougalgi numit adu yengnaba chattuna, mahakki wahangsing amasung makhoigi awaba wahangsingda mahakna piba paokhumsingda phongdokhiba khangba aduna purohit-sing adu ngakhanbikhi. Matam adudagi mahakna Mary-gi nupa Joseph-ga loinana, mahakki mi pumnamakki mamangda thougal hourakpa phaoba, thingjaba mi-gi thourang adu thouna toukhi amasung maduda matik pikhre.
GSAM 60John Baptist-gi thougal
GSAM 60.4Thagi 6 mamangda Christ-gi mi pumnamakki mamangda thougal adu John Baptist-na sandoklammi. Misingna yamna pumnamak John adu taraba amasung mahakki khuttagi baptize tounaba laklammi. Makhoina Messiah laknaba ngaklammi; John-gi maramda thawaigi manakta thajaba amasung wa haijaba tounarammi, mahak Christ oigadara nattra haibada. John-na haikhi, eidi isingna baptize toui, adubu eigidagi henna panggal leiba mi ama lakli; mahakki khongupki thouri louthoknaba eidi matik chade; mahakna Thawai Asengbana amasung meina baptize tougani; mahakki khutthangda yangkok leiri, mahakna mahakki thourang-gi pham adu pumnamak shengdokkani, gehu adu mahakki keida khomgani, adubu maham adu mutpa ngamdaba meina satkani.7
GSAM 61Jesus-na baptize touba
GSAM 61.1John-na baptize-gi thourang toujari, mahakna Jesus adu mahakki manakta baptize tounaba lakpa uba amasung haikhi, “Ishworgi Yao macha adu yeng-u, mahakna malemgi pap asi louthokpi.... John-na sakhi pikhre, haikhi: Swargadagi khunu ama oina Thawai adu thakna lakpa amasung mahakki manakta leiba ei uba phangre. Eina mahakpu khangdaba oirammi; adubu eibu isingna baptize tounaba tharakpa mahakna eida haikhi, na-na Thawai adu thakna lakpa amasung mahakki manakta leiba uba phangba mi adu, mahakni Thawai Asengbana baptize toubiba mi adu oigani. Eina uba amasung sakhi pikhre, asi Ishworgi Machanupani.”8
GSAM 61Swargadagi khonjel
GSAM 61.2Christ-gi Messiah oiba adu khunugi hakchang oina Thawai Asengba thakna lakpana sakkhi pikhaktaba, swargadagi khonjel amana su sakhi pikhre. Matthew-gi Paojel-da eikhoina asi pari: “Jesus-na baptize toubada, isingdagi thuna thokkhi; yeng-u, swargasing adu mahakki manakta hongdok-i, mahakna Ishworgi Thawai adu khunu ama oina thakna lakpa amasung mahakki manakta leiba uba phangre; amasung swargadagi khonjel ama-na haikhi: asi eigi nungsiba Machanupani, mahakpu eina yam pammi.”9
GSAM 61.3John-na angakpa ama amatang toude haibasu, misingna Christ-gi thougalgi chaoba pangthokkpa adu uba matungda, “John-na nupa asi adugi maramda haikhiba waheising pumnamak achumbani” haikhi.10
GSAM 61Yathang matung inna Christ adu thawaiyao oihanba
GSAM 61.4Luke-na iramba baptize toubagi wari amasung khunugi mawongda kumtharakpa Thawai Asengbana Christpu thawaiyao oihanba adugi mari leinana, eikhoina asi pari: “Jesus mahakna chahi 30 sura oiba hourammi.”11
GSAM 62.1Baptize toubagi matungda thuna eikhoigi Mapuna numit 40 chana thaktana leirammi amasung lamjaoda Satan-na mahakpu kanna changyenglammi; madugi matungda, mahakna “Nazareth-da chatlammi, mahakna mahakki machanupagi matamda leirammi; mahakki achumba matung inna Potthaba numitki numit aduda synagogue-da changlammi, amasung lairik paanaba lepkhi.... Mapugi Thawai eigi manakta leiri, maramdi mahakna eibu thawaiyao oihanbire, lairabasingda paojel sandoknaba.... Mahakna makhoida haikhi, numit asi nakhoigi nakhon-da asi lairikgi waheising adu loire.”12
GSAM 62Matam asi loire
GSAM 62.2Mark-na thourang asi iringda haikhi, “Matam asi loire, Ishworgi leipak asi nakhoigi manakta leiri; nakhoina papsing adu thadok-u, paojel aduda thajau.”13 Thawaiyao mahak phongjillanaba haidokhiba matam adu thokkhi. Baptize toubada Thawai Asengbagi thawaiyao oihanba adu pangthokkhi, amasung houjik mahakna thougal hourakle; ahanba matamgi asengba nabisingna haidokhiba matam amasung thourang matung inna mahakna hourakkhi.
GSAM 62Christ-gi Messiah oibagi uba ngamli khudam
GSAM 62.3Christ-gi thougal adu angakpa-singgi pangthokpana loinakhre; misingna mahakki parablsing amasung waheising adu mapung phana khangdabasuda su, madu mahak Immanuel-ni, nattraga Ishwor mahakki manakta leiri. haiba uba ngamli khudam oirammi.14 Angakpa-sing asigi mapanna Christ-na malemda mahak masada leiba Ishworgi panggal adugi sakkhi khaktamak nattana, Ishworgi lamchat amasung mahakki nungsiba thoujal adugi thabakna utpa khudamsu pikhre. Philip-na Christ-ga loinana chahi 3-gi matam pumnamakda leirabada, mahakki angakpasing adu uba matungda, “Mapu, eikhoida Ipu adu uhanbiyu, aduna eikhoi pengani” haikhi; aduda Jesus-na mahakpu haikhi, “Philip, eina nakhoiga yamna matam leirammi, adubu nahakna eibu khangde? Eibu uiba mi aduna Ipu adu su uba phangre; aduna nahakna karigumba haibano, Ipu adu uhanbiyu? ... Eina Ipu-da amasung Ipu eigi manungda leiba asi thajau; nattra adu natana, eigi thourangsing adugi maramna thajau.”15
GSAM 63John-gi thawaigi khangdaba
GSAM 63.1Christ-na baptize toubada John-na Thawai Asengba khunugi hakchang oina thakna lakpa amasung swargadagi khonjel-na mahak Ishworgi Machanupani haiba tarammi, amasung mahakna masi “malemgi pap louthokpiba Ishworgi Yao macha-ni” haikhi. Adubu thourang-sing adu mahakki ngakpagi matung inna oide chatliba aduna, mahak amamba jail-da pukning langtaknaba amasung kari thoklibano khangdaba oirammi.
GSAM 63.2“Kanbiba Mapu-gi tamliba mi-sing adugumna, John Baptist-na Christ-gi leipak asi karigumba oigadage haiba khangdaba oirammi. Mahakna Jesus-na David-gi mapugi pham adu phangjagani haiba ngaklammi; adubu matam chatpa matungda Kanbiba Mapu-na mapugi matik adu yamna haidoktraba aduna John asi ngakhanba amasung thawai waba oirammi.”16 “Mahakna mahakki tamliba mi-sing ani adu koukhre, amasung Jesus-gi manakta tharakpa pikhre, haikhi: Nahak laknaba mi aduni, nattra eikhoina atoppa ama ngakgani?” “Matam aduda mahakna makhoigi hakchanggi anabasing amasung leina chaobasing adu phabikhi, amasung thawai khongbasing adu thadokkhre; amasung mikna uba ngamdaba mi-singda uba ngamhanbikhi. Aduga Jesus-na paokhum pikhre, haikhi: Nakhoina uba amasung taraba asi John-da chatna haijau.”17
GSAM 63.3Yihudisingna amasung tamliba mi-singnasu Kanbiba Mapu-na haikhiba achouba achumsing adu uba phana khangba ngamde, maramdi Messiah lakpada Roman-gi potpu adu thugaiba amasung David-gi leipak adu thuna amuk semgatpa amasung malemgi mapu oina leiba oigani haiba makhoigi thajaba aduda yamna leirammi.
GSAM 63.4Jesus-na mahakki paojel hourakpa matamda haikhi, “Nakhoina pap thadok-u, maramdi swargagi leipak asi nakhoigi manakta leiri.”18 Mahakki apostol-sing 12 adubu tharakpada, makhoina paojel asi amuk sandoklammi, “Swargagi leipak asi nakhoigi manakta leiri.”19 Matam adugi matungda, mi 70 adu tharakpada, wa asi pikhre, “Ishworgi leipak asi nakhoigi manakta thakki.”20
GSAM 64Misingna Christ-gi thougal aduda ngakpa
GSAM 64.1Christ-gi angakpa waheising amasung tamna mi-sing adubu haikhanbikhi, “Nupana nupa asi oina wa haidabani.”21 Mahakna mikna uba ngamdaba amasung wa haiba ngamdaba mi adu phabida, “Mising pumnamakna ngaklammi, haikhi, asi David-gi macha oigadabani nattra?”22 Wa amana haibadi, David-gi macha, washakpikhraba Kanbiba Mapu adu oigadabani nattra? “Mahakna mahakki leipakda lakna makhoigi synagogue-da tamkhi, aduna makhoina ngaklammi, haikhi, nupasi-na loushing amasung angakpasing asi kadaigi phangbano? Asi thingjaba mi-gi macha oigadabani nattra? mahakki ima Mary kougadabani nattra? mahakki ichin-sing James, Joses, Simon amasung Judas-ni nattra?”23
GSAM 64.2Christ-gi thougalgi chahi 3-gi matamda, laishang katthokpagi kumhei yaonaba mahak laishangda leirammi, aduda Yihudisingna mahakki manakta lakna haikhi, “Nahakna eikhoibu karigumba ama phaoba ngakhanbano? Nahak Christ oirabadi eikhoida thouna haijau.”24 Chahi adugi mamangda mahakna mi 5000 adu “jau-gi tandum manga amasung nga anithoi”na pikhre, aduga mahakna makhoina mahakpu khutthangna mapu oihanba laknaba uba matungda, mahakna “amuk chingda chatlammi.”25
GSAM 64Christ-na tamliba mi-singda mahakki shibagi maram tamba
GSAM 64.3Christ-na mahakki tamliba mi-singda thuna semjaba malemgi leipak asi hourakpa yaba natte haiba khanghanbiba amasung mahakna shigadaba, hinggatkadaba, chatkadaba amasung amuk lakpa oigadaba adu phongdokpa adu achouba thourang ama oina tami. Aduna mahakna makhoida ithokhi, “Mi Machanupana mahak leirammi aduda amuk kakhatna chatpa uba matungda, nakhoina kari tougadage?”26 Mahakna makhoida “mahak Jesus Christ oiba asi mi amatadasu haidokkanu” yathang pikhre; madugi matungda eikhoina asi pari: “Matam adudagi Jesus-na mahakna Jerusalem-da chatkadabani, amasung ahal-lamansing, athoiba purohit-sing amasung lairik tamlibasinggi khuttagi yamna awaba khaanggadabani haiba asi mahakki tamliba mi-singda utpa hourakkhi; makhoina mahakpu hatkani, amasung ahumsuba numitta mahak hinggatkani. Aduga Peter-na mahakpu nakta pusilladuna cheiba hourakkhi, haikhi, Madu nahaktagi lapna leisanu; Mapu, madu nahakta thokloi.”27
GSAM 65.1Matam aduda mahakna makhoida haikhi, mapham aduda lepliba misinggi marakta kharana Mi Machanupana mahakki leipakda lakpa adu uba phangdringei shiroi.28 Numit nipan muk matungda mangjoun asi loikhi; amasung apostol Peter-na Christ mahakki leipakda lakpa adugi darshan adu Christ-gi achumba anisuba lakpa asi matam matungda thokpa oigani haiba khudam oina pakhre.29
GSAM 65.2Galilee-da Christ amasung mahakki tamliba mi-sing leirammi matam amada, Jesus-na makhoida haikhi, “Mi Machanupa asi misinggi khutda pithokkani; makhoina mahakpu hatkani, aduga ahumsuba numitta mahak hinggatkani.” Madu taraba matungda makhoina yamna thawai wakhi.30 Adubu makhoina amuk su mahakki wa adugi maram adu khangba ngamde; maramdi mahakna mahakki shibagi amasung hinggatpagi achouba achum adu makhoigi thawaida thamna thouna tami matam aduda, makhoina makhoigi marakta swargagi leipakda khwaidagi chaoba mi kari oigadage haiba nganglammi.31
GSAM 65.3Numit ama Peter-na Jesus-da haikhi, “Eikhoina pumnamak thadokna nahakki matung chatkhre; aduna eikhoigi kari phangjagano? Jesus-na makhoida haikhi, achumba haiduna, eigi matung injakhraba nakhoi, amuk hinggatpagi matamda Mi Machanupana mahakki matik mangalgi mapugi pham-da leipakada leigadaba matamda, nakhoina su mapugi pham 12-da leina Israel-gi pokpa mi-sing 12 adu wayengani.”32 Makhoigi thawaida thuna semjagani haiba leipak adugi wakhal adu yamna leirammi; aduga mi oina makhoina leipak aduda khwaidagi chaoba pham thiduna ngaklammi.
GSAM 65.4Madu matungda Zebedee-gi machasing James amasung John-gi maming pamjaba ima adu Christ-gi manakta lakna mahakki machasing adubu mahakki mapugi pham-gi yetta amasung oida chaoba pham pibiyu haikhi; nattraga, haiba yarabadi, ama leingakki ahanba montri, atoppa ama leipakki sachib oiba adugumbani. Adubu Christ-na thouna haikhi, “Nakhoina kari haijabano adu khangde.”33
GSAM 66Jerusalem-da matik mangalgi changlakpa
GSAM 66.1Matam adugi manakta yamna ngakpa amasung angakpa thourang ama thokkhi. Madu Lazarus adu hekduna leiba tombdagi hinggatpa aduni; mahak numit 4 shikhi. Angakpa chaoba aduna mising adu yamna ngakhanbikhi, aduna Pharisees-singna khongjammi, amasung purohit-singga loinana thuna khannaba tinnaba ama kourammi; makhoigi wakhalda makhoina haikhi, “Eikhoina kari tougadage? Nupasi-na angakpasing yamna toure. Eikhoina mahakpu asi oina thadoklabadi, mi pumnamakna mahakda thajagani, amasung Roman-singna lakna eikhoigi pham amasung leipak anibu lomkhatkani.”34 Christ adubu hanktuna leinaba thidliba mi-sing aduda makhaidagi Satan-gi panggalna khut thambada, swargadagi panggal amana mi pumnamakpu mahakki matik mangal piba amasung mahakki maramda haidokhiba adu pumnamak loihanbiba toulammi.
GSAM 66.2Mathakta haikhiba matam aduda, mi pumnamak Jesus adu yengnaba khaktamak nattana, shiba adudagi mahakna hinggatkhiba Lazarus adu yengnaba su pumnamak thokkhi. Houjik Jesus asi makhoina matam sangna ngaklamba makhoigi mapu aduni haina makhoina chetna thajarammi; aduga Jerusalem-gi manakta gadon macha ama mathakta leina lakpa mahakpu makhoina yengbada, lairikgi wa adu makhoigi thawaida yamna thokkhi, “Sion-gi nupi macha, kiganu; yeng-u, nahakki mapu adu gadon-gi macha mathakta leina lakli.”35 Mi yamna pumnamak adugi marakta matik mangalgi laojel ama thokkhi, aduna thawai yaodaba amasung wakhal chellaba Pharisees-sing adu yamna khongjamkhi. Makhoigi marakta makhoina haikhi, “Nakhoina thouna touba ngamde? Yeng-u, malem pumnamak mahakki matung chatle.”36 Christ-na laojel adu thadokpiyu haiba makhoigi haijabada, mahakna haikhi, “Eina nakhoida haibani, makhoina wa thadoklabadi, nungsingna thuna laojel tougani.”37 Mapuna numit adugi maramda “laojel tou” haikhi; aduna misingna mahakki wa adu loihandabadi, mahakna lamgi nung-singda khonjel pikhani amasung makhoina laojel tougani; maramdi mahakki wa asi loigadabani.
GSAM 66Khrista chatkhigani amasung amuk hallakkani
GSAM 66.3Eikhoigi Kanbiba Mapuna mahak sibagi amasung amuk hinggatpagi maramda tung-inbasinggi pukning chingnaba hotnakhi haibakhaktada nattana, mahak chatkhidri amasung amuk hallaktridriba phaoba ningthou leibak adu lakkloidabani haibasu makhoida tambinaba pamkhi. Mahakbu krus-ta pang tingbagi maramda mahakna asumna haikhi, “Eibu malemdagi thanggatlabadi, eina mi pumnamakpu eigi manakta chinglakkani. Mahakna asumna haibasi, mahak kari makhalgi siba sigadage haibadu khanghannabani. Misingna mahakpu paokhum pikhi, Khrista matam pumnamak leigani haiba wayel yathangdagi eikhoina takhre; aduga nangna Migi Machanupa thanggatkadabani haina karamna hairibano? Migi Machanupa asi kanano?”38
GSAM 67.1Malemda mahakki ningthou leibak lingkhattringei mamangda mahak chatkhibagi amasung amuk hallakpagi mathou tai haibasi tung-inbasinggi pukningda henna chetna khanghannaba mahakna haikhi, “Angang machasing, eina nakhoiga matam khara leiminnagani. Nakhoina eibu thigani; eina Jihudisingda haikhibagumna, eina chatliba aduda nakhoi lakpa ngamloi; houjiksu eina nakhoida madu hairi.... Simon Peter-na mahakpu hanglak-i, Ibungo, nang kadaida chatlibano? Jisuna mahakpu paokhum pikhi, Eina chatliba aduda nang houjik eigi tung inba ngamloi; adubu tungdadi nang eigi tung ingani.”39 Aduga mahakna makhoigi langtaknaba amasung thawai waba thamoising asigi wasingna thouna pikhi: “Nakhoigi thamoida langtak kanu: nakhoina Ishworbu thajei, eibusu thajou. Eigi Ipagi yumda leipham kayamari lei: madugumna nattabadi eina nakhoida haikhiba oirabani. Eina nakhoigidamak leipham ama semba chatli. Aduga eina chatlaga nakhoigidamak leipham sembirabadi, eina amuk hallakkani amasung nakhoibu eigi manakta lousillakkani; madu eina leiba aduda nakhoisu leiminnabanani.”40
GSAM 67Awangba sageida pokpa nupagi pandam
GSAM 67.2Amuksu Kanbiba Mapuna mahak amasung tung-inbasing Jerusalem-da chatlingeida, ningthou leibak adu khudakta laklagani haiba aranba wakhal adu semdoknaba asigi pandam asi sijinnakhi: “Awangba sageida pokpa nupa amana masagi ningthou leibak phanglaga amuk hallaknaba lapna leiba leibak amada chatkhi. Aduga mahakna magi manai tara kousillaga makhoida paund tara pire, amasung makhoida haikhi, Eina hallaktringei phaoba asina lalon tou. ... Aduga mahakna ningthou leibak adu phanglaga hallaklaba matamda, mahakna sel pikhibaraba manaising adu mahakki manakta kousillaknaba yathang pikhi, makhoi khudingna lalon touduna kayam tannakhige haibadu khangnanaba.”41 Asigi pandam asida Mapuna awangba sageida pokpa nupa aduna masamakpu utli. Mahakna pangnaba hallaktringei mamangda lapna leiba leibak amada—mahakki Ipagi manakta—chatlaga aduda ningthou leibak adu phangadabani.
GSAM 68.1Tung-inbasingna hangba, “Nanggi lakpagi amasung malem loibagi khudam karino?”42 haibagi paokhumda, Kanbiba Mapuna singlupki mathakta thoklagadaba awaba achouba adugi matam phaoba thoklagadaba thoudoksing amasung chetna uhanlagadaba khudamsing makhoida haikhi. Khudamsing asi uba matamda mahakki lakpa nakhallakle, thonggi manakta leire haina makhoina khangba ngamgani; amasung madusing ubu mirol adu mahak laktringei phaoba mangkhiloi.43
GSAM 68Tung-inba pumnamakna mahakpu thadokkhi
GSAM 68.2Adubu Khristana mahakki siba amasung ikai-nungai toubagi maramda pakhonchatpasingda tambikhiba pumnamak leirabasu, mahakki wayel amasung krus-ta pang tingbagi maramda mahakna makhoida tambikhiba achumba adu makhoina khangba ngamkhide. Achumba adugi maramda makhoigi khangba yamna sonlambagi maramna wayelgi matam lakpada makhoigi asha sikhi, amasung makhoi pumnamakna “mahakpu thadoklaga chenkhi.”44 Pumnamakna mahakpu thadoklabasu eina keidounungda thadokloi haina masabu thajanasana hairamba, matam pumnamak thawai yaona leiba Peter phaoba, pung khara matungda mahakki Mapubu khangde haina haire, amasung nupa adubu khangde haina washakle. Krus-ta pang tinglaba ahumsuba numitta mahak asibasinggi maraktagi hinggatkani haiba Mapugi wahei adu makhoina khangbada yamna sonlabana, makhoi masel hangnare amasung khannare, “asibasinggi maraktagi hinggatpa haibasi kari haibano” haina.45 Tasengnamak, makhoida thajaba leitrabana, mahak sikhraba matungda mahakki hakchang Joseph-ki asiba thampham anoubada thamkhrabada, makhoina mahakki hakchangda manam nungshiba pot hapnaba thourang toukhi. Asha mangkhraba—Khristaga asiba thamphamda leikhumkhraba—tung-inbasinggidamak Potthaba numit adu karamna leirakhibage! Awaba amasung Ningba kaibana makhoigi thamoising lumbikhraba, amasung nungshi-heibagi amasung chanbiba thabaksingna thallamba punsigi Mapu, chanbi-heibi Kanbiba Mapu aduna makhoibu nungaihanba amasung panggal pinaba manakta leitraba matamda, makhoigi phibam adu kayada amangba oirakhibage!
GSAM 69Hinggatpagi ayukta pukning ingthahanba thoudoksing
GSAM 69.1Chayolgi ahanba numitki ayuk ngallakle! Swargadasu malemdasu kayada pukning ingtharaba thoudok! Ishworgi Machanupa hinggatnaba yathang piba paojel puduna panggal leiba swargadut ama matik mangalgi leiphamdagi Joseph-ki asiba thamphamda kumtharakle. “Aduga, yeng-u, ningthina yuharba ama thokle: maramdi Mapugi swargadut swargadagi kumtharaklaga thongdagi nung adu koinaduna louthoklaga madugi mathakta phamle. Mahakki maithong nongthang kuppagumna oikhi, amasung mahakki phi unonggumna angouba oikhi: mahakpu kirabana ngaklibasing nikle amasung asiba migumna oikhi.”46 “Tumlamba asengbasinggi hakchang kaya hinggatle, amasung mahakki hinggatpa matungda asiba thamphamsingdagi thoraklaga asengba saharda changkhi, amasung mi kayada uhanjare.”47 Krus-ta pang tingkhraba Khrista asibasinggi maraktagi hinggatle, amasung mahakki hinggatpagi maramda sakhi pinanaba makhoibusu mahakki panggalna hinghankhre haiba paojel puduna Jerusalem-da marupsinggi thongda lakpasing adugumba mising adubu khanthasi. Tung-inbasing amasung asengba nupisinggi marakta kayada thabak thourang oirakhibage—“Mahak asibasinggi maraktagi hinggatle, maramdi eikhoina mahakpu ure amasung wa ngangnare!” haiba nungairaba pao asi sandoknaba sida amasung aduda chensinnakhibage!
GSAM 69Jisu khungang lamda khongna chatli
GSAM 69.2“Aduga, yeng-u, makhoigi maraktagi ani numit adumakta Jerusalem-dagi pharlong 60 [mail 7.5] lapna leiba Emmaus kouba khungang macha amada chatkhi. Makhoina thokkhraba thoudok pumnamaksigi maramda wari sannaduna chatkhi. Aduga makhoi masel wa ngangna khanna-chatnaringeida Jisu masamak makhoigi manakta laklaga makhoiga loina chatkhi. Adubu makhoigi mit thinglamba maramna makhoina mahakpu khangba ngamkhide. Mahakna makhoida hanglak-i, Nakhoi chatlambada masel wari sannaduna thawai wariba wasing asi kari maramgino? Aduga makhoigi maraktagi Cleopas kouba amana mahakpu paokhum pikhi, Nang Jerusalem-da leiba lamlanba mi amakhaktana, numit asiningda aduda thoklambasing asi khangdabra? Aduga mahakna makhoida hanglak-i, Kari thoudok? Makhoina mahakpu haikhi, Ishwor amasung mi pumnamakki mangda thabaktasu waheitadasu panggal leiba mangjounana haidokpa ama oiramba Nazareth-ki Jisugi maramda: eikhoigi purohit makoksing amasung eikhoigi panbasingna mahakpu sinaba wayennaba katthokkhi, amasung krus-ta pang tingkhi. Adubu Israel-bu kanbigadaba mahak aduni haina eikhoina thajaramba: amasung madusing pumnamakki mathakta, thoudoksing asi thokkhrabagi ahumsuba numit houjiksini. Hoi, eikhoigi lupki nupi kharanasu eikhoibu ngakhanle; makhoi ayuk anganbada asiba thamphamda chatkhi; amasung mahakki hakchang thidunasu phangdabada, makhoi hallaklaga swargadutsinggi Darshan ama ubire, amasung makhoina mahak hingli haina hairammi haina eikhoida hairakle. Eikhoiga leiminnaribasinggi kharana asiba thamphamda chatkhi, amasung nupisingna hairambagumna phangkhi: adubu mahakpu makhoina ukhide.
GSAM 70.1“Aduga mahakna makhoida haikhi, He apangbasing, mangjounana haidokpasingna ngangbikhiba pumnamak thajabada thamoi sonbasing: Khristana awabasing asi khanglaga mahakki matik mangalda changgadaba nattra? Aduga Moses-tagi amasung mangjounana haidokpa pumnamaktagi houraga, mahakna Asengba Lairik pumnamakta mahakki maramda iriba wasing makhoida sandokna takpikhi.”48 Mahakna makhoiga chak chaminagadouri haiba matamda, mahakna tal setlaga thagatchaba katthokkhi, “amasung makhoigi mit hangdokle, amasung makhoina mahakpu khangle.... Aduga makhoina masel haire, Lambida mahakna eikhoiga wa ngangnaringeida, amasung mahakna eikhoida Asengba Lairik sandokna takpirigeida, eikhoigi thamoi manungda mei chakpagumba oiramba nattrabra?”49
GSAM 70.2Houjik, aroibada, wahang adu makhoida mapung phana takpikraba matungda, Kanbiba Mapugi thabakka naksinnaba siba amasung hinggatpa ama lei haibadu tung-inbasingna khangba ngamlakle. Adubu mahakki ningthou leibakki maramgi wahang adubu makhoina karamna khangadage?
GSAM 70.2“Mahakna awaba khanglaba matungda aranba yaodaba khudam kayana masamak hingli haiba makhoida utpikhi, numit 40 makhoida uhanjare, amasung Ishworgi ningthou leibakka mari leinaba wasing ngangbikhi; amasung makhoiga tinnabada, Jerusalem thadoktagadabani, adubu nakhoina eingondagi takhraba, Ipagi washakpiba adubu ngaigadabani haina mahakna makhoida yathang pikhi. Maramdi Johan-na tasengnamak isingna baptisma pikhi; adubu numit kayamuk kuidana nakhoidi Thawai Asengbana baptisma phanggani.
GSAM 71Nangna houjik ningthou leibak hanna lingkhatpiragadra?
GSAM 71.1“Maram aduna makhoi tinnaraklaba matamda, makhoina mahakpu hanglak-i, Ibungo, nangna houjik Israel-da ningthou leibak hanna lingkhatpiragadra? [Makhoigi haibasi, Asengba Lairikki matung inna nang krus-ta pang tingbagi amasung asibasinggi maraktagi hinggatpagi mathou tai haiba eikhoina khanglakle, adubu nangna houjik ningthou leibak hanna lingkhatpiroidrabara? haibagumbani.] Aduga mahakna makhoida haikhi, Ipana masagi panggalda thamliba matam nattraga matam sharuksing adu nakhoina khangnaba nattre. Adubu Thawai Asengba nakhoigi mathakta laklaba matungda nakhoina panggal phanggani: amasung Jerusalem-dasu, Judea pumnamaktasu, Samaria-dasu, amasung malemgi aroiba mapham phaobasu nakhoi eigi sakhising oigani. Aduga mahakna wasing asi nganglaba matungda, makhoina yengliringeida, mahakpu thanggatkhi; amasung nongchil amana mahakpu makhoigi mittagi lotkhre. Mahak kakhatlingeida makhoina swargada chetna yengliringeida, yeng-u, phi angouba setpa nupa anina makhoigi manakta leple; amasung makhoina haikhi, Galilee-gi nupasing, nakhoi karigi swargada yenglaga lepliribano? Nakhoigi maraktagi swargada thanggatkhraba Jisu asimak, nakhoina mahak swargada chatkhiba ugumbagumna amuk lakkani.”50
GSAM 71Pot pumnamak hanna semgatpa phaoba Jisu swargada leigani
GSAM 71.2Houjik Kanbiba Mapuna makhoibu thadokkhre, amasung makhoina tasengnamak mahak “hanna mahak leiramba mapham aduda kakhatkhiba” ure; maram aduna ningthou leibak adu karamba matamda lakkadage haibagi maramda Thawai Asengbana makhoida tambigani haiba makhoina chetna thajakhi. Aduna Thawai phanglaba matungda, Peter-na misingda tambirigeida haikhi, “Mahakna nakhoida mamangda pao sandokpikhraba Jisu Khristabu tharakkani: malem hourakpadagi Ishworna mahakki asengba mangjounana haidokpa pumnamakki chin-inna haibikhiba, pot pumnamak hanna semgatpagi matam phaoba swargana mahakpu lousinduna thamgadabani.”51
GSAM 71.3Pakhonchatpa Peter-dasu Thawai Asengbana malem ahumgi maramgi achumbasing pikhi: Ahanbadi, ising ichao mamanggi malem, madu isingna manghankhi; anisubadi, meigidamak thamliba houjikki malem—Semdoklaba Handokpada iribagumna, malemda thumsilliba mei—Ishworbu kidaba misingbu manghanba, lemgat-hanba amasung mutthatpa oigadaba mei adu; ahumsubadi, malem anouba, “maduda achumba leijei;” nattraga kharana handokpagumna, “maduda achumba chatpasing leigani.”52
GSAM 72.1Pakhonchatpa Paul-na Ishworgi misinggi hinggatpa amasung mahakki asengba mi pumnamak siba leibadagi siba naidabada onba adu “mit khupkhum amatada, aroiba pere khongbada” haina sandokna takpikhi. Mahakna Korinthiyasingda haikhi, houjik Khrista mahakki Ipagi phambal mathakta lei, amasung mahakki yeknaba pumnamak mahakki makhada thambidriba phaoba aduda leigani. Haibadi, Daniel 7:13, 14; Ishei 2:8, 9-da mangjounana haidokkhibagumna, Ipana ningthou leibak adu—mahakki ningthou leibak adu—mahakki khutta pibidriba phaoba leigani. Thessalonika-gi singluptadi mahakna Khristagi lakpa amasung hinggatpabu makhoigi asha amakhak oina utpikhi, amasung siba asina makhoigi nungshijabasingbu makhoidagi khaidokpa matamda tasengba thamoi nungaihanba maduda lei haina takpikhi.53
GSAM 72Mapu amuk hallakpagi matam chetna khangdri
GSAM 72.2Mapu karamba matamda hallakkadage haibadu singlupna houjiksu chetna khanglamdri. Pakhonchatpana Thessalonikasingda iba mahakki ahanba chithida, “Hingduna lemhouriba eikhoibu thanggatkani,” haikhibada ichin-inaosingna makhoigi kharana hingliba matamda Khrista laklagani haiba mahakki wahei aduni haina khangkhi. Mahakki anisuba chithida mahakna makhoina mahakki chithi adu aranbada khangkhiba adu semdokpikhi, amasung makhoida haikhi, “ahanbada thajaba thadokpa thoktradi, amasung papki mi adu, mang-takpagi machanupa adu phongdoktradi, numit adu lakloi; mahakna Ishwor kouba nattraga khurumjariba pumnamakpu yetnei amasung madusing pumnamakki mathakta masabu thanggatli.”54
GSAM 72Thajaba thadokpa
GSAM 72.3Adugisu matungda Khristagi Anisuba lakpagi matamgi maramda singlup aduna amambada lambi thirabada lei. Thajaba thadokpa ama thoklagani haibadu ichin-inaosingna khangle; adubu madu kayam kuigadage haibasi wahang adu oikhi. Matungda Johan-na Patmos ikollakta Darshan uba matamda, Phongdokpagi pandup 12 amasung 13-da leiba khudamsingna—“matam ama, matamsing amasung matam makhai,” “tha 42,” “numit 1260” (chahising)—paokhum pikhi; adubu matam kuina chenkadaba adugi ahouba khanghanba thoudok adu houjik phaoba thoklamdri. Maram aduna mahak uhanjarakpagi chap chaba matam adu chetna khangdana, singlup aduna Khristagi lakpabu asha touduna ngairammi; maramdi awabagi matam adu loikraba matungsu, “Lemhouribasing” singlupkidamak yetnaba amasung maipakpagi matam khara lemhouragani.55
GSAM 73.1Anouba Warepnabada iramlibasing loisinba matamda, Khristagi Anisuba lakpagi hiram adu eikhoigi mangda mayek sengna thamjare. Wahei pareng 30 khudinggi maraktagi ama romna eikhoigi Mapu Jisu Khristagi Anisuba lakpagi maram makhal amagumda panei. Asigi maramda amasung houna leirakpagi matamdagi houjikki matam phaoba matam kayagi manungda asha asiga mari leinana singlupki phibamgi maramda, Robert Patterson, D.D.-na Interior kouba pao-che amada “Yaiphaba asha” haiba makokki makhada asumna i:—
GSAM 73Taibangpangi chahi lising amagi matam—Patterson
GSAM 73.2“Eikhoigi Mapuna Ipagi manakta chatnaba malemda mahakki singlup thadoklingeida, mahakna singlup adubu thawai waba phibamda thadokkhi. Mahakki tung-inba chama manga adubu mahakki yeknabasingna thallaba malem pumnamakna koisinkhi; makhoi asi khwaidagi wakhal awangba oibasinggi maraktagi amana, khwaidagi bisa oiba yekningbana thawai haplaga amasung lemgat-hanbagi khwaidagi panggal leiba lambisingda chahi kayagi thengnarakpana tamlaga Khristabu yetnaba dharmasing amasung leingaksingda sindokkhibani. Mapuna eikhoigi khudongthiba adu khangdaba nattre; amasung mahakki aroiba tambibasingda mahakna madu apikpa oina utpikhide, malemgi yeknaba amasung singlupki awaba hanthagani haina washakpisu pikhide. Adubu mahakna masamakki yeknabasingbu maithiba pinaba masamak hallakkani, amasung yaiphaba numit adu phaoba eikhoibu pangbigani haina washakpikhi. ‘Taibangpanna nakhoibu tukkachei. Taibangpanda nakhoina awaba phanggani. Nakhoi kapi-lamagani, adubu taibangpanna haraogani. Nakhoina thawai wagani, adubu nakhoigi awaba adu haraobada onthokkani.... Maram aduna houjik nakhoina thawai wari, adubu eina nakhoibu amuk ugani, amasung nakhoigi thamoi haraogani, amasung nakhoigi haraoba adu mi kana amatanasu nakhoidagi loukhiba ngamloi. Eina chatkhirabadi, eina amuk hallakkani amasung nakhoibu eigi manakta lousillakkani, eina leiba aduda nakhoisu leiminnabanani.’
GSAM 74.1“Mahak masamakna chatkhigeida mahakki singlupbu nungaihanbikhiba, masamak hallakpagi yaiphaba asha adu asigumbani. Mahak yaodaba matam pumnamakta eikhoina awaba khanggadabani haina mahakna haikhi; amasung adugumna thokkhi. Mahak yaodaba matamda eikhoina mapangi ingthaba matam amagum phanggadabadi, mahakki singlup adu malemgi landabasingdagi kanbiba phanggadabadi, gahugi marakta phattaba napi houraktaba asengba matam amagum leigadabadi, nattraga mahak lakpada Mapugi matik mangalna thallaba malemgi misingna mahakpu taram taramna okchagadabadi, nattraga tasengnamak malemda thajaba phaoba thiba phanggadabadi, madu mahakkidamak khanghoudaba angakpa achouba ama oigani. Jisuna chahi lising amagi matam asi khanglamde. Eikhoina mahakna masi khanglamde haibasidi, mahakna masigi maramda eikhoida haibikhide maramnani; amasung mahakna hairi, ‘Eina nakhoibu marup haina koujare, maramdi eina eigi Ipadagi takhraba pumnamak eina nakhoida khanghanbire.’ Adubu mahakki tambiba amasung pandam pumnamakta mahakki lakpa mamangda ingthabagi nattraga matik mangalgi matam amagum eikhoina asha tougadabani haibagi khudam khajik phaoba leite. Pakhonchatpasingnasu Khrista yaodaba chahi lising amagi matamgi maram matou adumakna khanglamde. Eikhoigi Mapu chatkhraba matung chahi chama ahum phaoba, singlupki yaiphaba asha adudi mahakki hallakpagi asha aduni.
GSAM 74.2“Adubu hanna mangjounana haidokkhraba singlupki thajaba thadokpa adu chaokhatlakpada, Khristagi luhongbi oiriba singlup aduna mahak yaodaba matamda malemgi ningthousingga marup oina masabu nungaihanba hourak-i; aduga chaona minungsi oina, mahakna nongpokki atiyadagi amasung mahakki Mapugi hallakpadagi mit onkhokhi, maramdi maduna mahakki taibangpangi matik mangal loihangani. Semdokloisingna aphaba paogi peresing makhoigi chinda thamba matamda ... Khrista yaodaba chahi lising amagi manglansing adu khudakta mangkhre, ... amasung singlup aduna Khristagi yeknaba adubu mutthatnaba Mapugi lakpabu amuk ngaimuka hourak-i.... Makhoigi chithisingda, tambibasingda amasung thajaba phongdokpasingda, Semdokloisingna chahi lising amagi matam mamangda Mapu lakkani haiba makhoigi asha adu laothokkhi.
GSAM 74.3“Westminster-gi mepham aduna chahi lising amagi matam mamangda Mapu lakkani haina thajabasinggi thajaba adu mapung phana phongdokpa wasingna, Mapugi Anisuba lakpada makhoigi thajaba laothoklaga makhoigi thajaba phongdokpa adu loisinlei. Makhoina asigumba arumba wasingna laothok-i: ‘Mi pumnamakpu pap touba thingnaba, amasung Ishworbu kiba misingna makhoigi awabada henna thamoi nungaihanba phangnanaba, wayengi numit ama leigani haina eikhoi chetna thajanaba Khristana pamba adugumna, numit adu misingna khangdaba leinaba mahakna pammi; madu makhoina hakchanggi thajabada potthaba pumnamak hunthoklaga matam pumnamak mit yengna leinanabani, maramdi makhoina Mapu karamba pungda lakkadage haiba khangde: amasung Mapu Jisu, lakpiyu: amasung thuna lakpiyu! haina haijanaba matam pumnamak thourang touduna leinanabani.’56
GSAM 75.1“Eikhoigi semdokpa thabak touramba ipa ipusingna Mapugi lakpa ngairaduna makhoigi thamoi chethankhi, amasung ‘Lanpham adu ngak-u! maramdi mahak mateng pangbasinggi lanmi kanglup kayaga lakli’ haiba laojelna amana amabu thouna pikhi; wakhal asi mamang kuina nattaba matamda mi kayana nungshiba thawai housagatpagi dharmagi ishei amada yaohankhre, adubu ariba Scotland-ki washak wayanabasingna hanna khangnarabani.
GSAM 75.2“Adubu matam kuina chattringeida semdoklaba singlupsinggi marakta thajabadagi anisuba thadokpa ama hourak-i. Scotland-da masibu manilaba wakhalgi lambi haina khangnei; England-da Arius-ki tambiba haina, amasung matung kharadi apakpa singlupki wakhal haina khangnei; America-da masamakpu Ishwor amakhak oibagi wakhal haina koujei; amasung Germany-da wakhalbu thajaba lambi haina koujei. Migi wakhalbu wayenba oina, amasung eikhoigi houjikki yamna piklaba yengba adubu sakhi oina thamduna, amasung ubiraba mahousagi wayel yathangsinggi matung innakhaktana nattabadi thoudok amata thokpa yaroi haina haiduna, maduna Jisubu mahakki matamdagi khara mangjillaba, adubu houjikki mahousa khangbagi heibasinggi maram amatta khangdaba Jihudigi dharmagi oja amagi thakta kumthankhi. Maram aduna, adugumba mi amana uba ngamdraba malemdagi hallaklaga malemda panggani haiba wakhal adubu Hebrusinggi laigi phunga wari oina thamkhre.
GSAM 75Chahi lising amagi matamgi maramda Daniel Whitby
GSAM 75.3“Mahakki Anisuba lakpa amasung malemda pangbagi washakpibasing adubu mahakki aphaba pao sandokpa amasung malemgi sharuk achouba amana chahi lising ama, nattraga kharana khanbagumna, chahi 360,000-gi manungda Khristagi dharma yaba adukhaktani haina sandokna takpikhi; matam adugi manungda mioibana khunnai chaokhatpagi heibasingda mangjillakkani, amasung hanna keidounungda khangdaba ingthaba amasung leichal phaba phanggani haina haikhi. Aduga mi achambagi pukningna mathakta yengba ngamdraba matik asuk yamna kuiba matam adu loiba matamda, mahousada akanba nikpa amagum thokpa yai, amasung Mapu laktuna malem mutthatlaga mioi pumnamakpu wayennaba kougumbani haina haiba yagani. Wakhal asi Whitby kouba England-ki sandokna takpa lairik iba amana henna sandokna i amasung misingna khanghanle [Daniel Whitby 1726-da sikhi]; mahakki phongdoklaba chithisingna mahak Arius-ki tambiba inba amani haiba khanghanli, adubu mahakki sandokna takpa lairiksing mahakki oigumba misingna yamna nungshikhi, amasung Europe-ki leibakna panba singlupsingdagi sel mateng phanglamba orthodox thajaba inbasing amasung makhoigi marup kayana mahakki phunga warigumba chahi lising amagi matam adu nungaina loukhi, maramdi maduna makhoida Tara thokpagi sharuk ama amasung ikai khumnaba matam kuina phangduna leinaba washakpikhi. Makhoigi panggalna wakhal asi America-da purakkhi, aduda madu khudakta mephamgi phambaldagi haiba anouba wakhal yaodaba wasing amasung ngangbagi aroiba wasing oina sijinnakhi.”
GSAM 76.1Mapuna mahakki lakpagi arumba cheksin pao tharakkhiba matam, “thongsinggi manakta” leiba phaoba eikhoi naksillakpada, malemgi mapham kayada leiramba wakhal adusing adugumbani.
Notes
- Galatians 4:4, 5. ↩
- Romans 16:25-27. ↩
- Ephesians 3:3-9. ↩
- Ningsinggi Pamjaba, pp. 29, 30-34. ↩
- Luke 2:26. ↩
- Luke 2:28-38. ↩
- Luke 3:15-17. ↩
- John 1:29-34. ↩
- Matthew 3:16, 17. ↩
- John 10:41. ↩
- Luke 3:23. ↩
- Luke 4:16-21. ↩
- Mark 1:15. ↩
- Acts 10:38; John 3:2. ↩
- John 14:8-11. ↩
- Ningsinggi Pamjaba, p. 215. ↩
- Luke 7:19-22; Matthew 11:4. ↩
- Matthew 4:17. ↩
- Matthew 10:7. ↩
- Luke 10:9. ↩
- John 7:46. ↩
- Matthew 12:23. ↩
- Matthew 13:54, 55. ↩
- John 10:24. ↩
- John 6:15. ↩
- John 6:62. ↩
- Matthew 16:20-22; Mark 9:31. ↩
- Matthew 16:28; Luke 9:27. ↩
- 2 Peter 1:16-19. ↩
- Matthew 17:22, 23. ↩
- Matthew 18:1; Mark 9:33, 34. ↩
- Matthew 19:27, 28; Luke 22:28-30. ↩
- Matthew 20:20-24. ↩
- John 11:47, 48. ↩
- John 12:15. ↩
- John 12:19. ↩
- Luke 19:40. ↩
- Johan 12:32-34. ↩
- Johan 13:33-36. ↩
- Johan 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Matthi 24:3, ↩
- Matthi 24; Luka 21; Mark 13. ↩
- Mark 14:50. ↩
- Mark 9:10. ↩
- Matthi 28:2-4. ↩
- Matthi 27:52, 53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31, 32. ↩
- Pakhonchatpa 1:6-11. ↩
- Pakhonchatpa 3:20, 21. ↩
- 2 Peter 3:5-13. ↩
- 1 Thessalonika 4:13-18. ↩
- 2 Thessalonika 2:3, 4. ↩
- Phongdokpa 12:17. ↩
- Thajaba phongdokpa, pandup 33, sharuk 3. ↩