Adventist Pioneer
Library
aplib.orgग्रंथालय
अनुक्रमणिका
08 / 29
08 / 29

अध्याय ७ — संदेशाची झपाट्याने वाढ

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“मी आणखी एक बलवान देवदूत स्वर्गातून उतरतांना पाहिला; तो मेघ पांघरलेला असून त्याच्या डोक्यावर मेघधनुष्य होते, त्याचे तोंड सूर्यासारखे व त्याचे, पाय अग्निस्तंभासारखे होते, त्याच्याहाती एक उघडलेली लहानशी गुंडाळी होती; त्याने आपला उजवा पाय समुद्रावर व डावा पाय भूमीवर ठेवला; आणि सिंहगर्जनेप्रमाणे तो मोठ्याने ओरडला; आणि जेव्हा तो ओरडला तेव्हा सात मेघगर्जनांनी आपआपले शब्द काढले.... ज्या देवदूताला समुद्रावर व भूमीवर उभे राहिलेले मी पाहिले, त्याने आपला उजवा हात स्वर्गाकडे वर केला, आणि जो युगानुयुग जिवंत आहे, ज्याने आकाश व त्यामध्ये जे आहेत, पृथ्वी व तिच्यावर जे आहे ते आणि समुद्र व त्यामध्ये जे आहे ते निर्माण केले, त्याची शपथ वाहून म्हटलेः आणखी वेळ राहणार नाही (KJV चे शब्दशः भाषांतर); परंतु सातव्या देवदूताची वाणी होईल त्या दिवसात म्हणजे तो देवदूत कर्णा वाजविण्याच्या व बेतात असेल, तेव्हा देवाने आपले दास संदेष्टे ह्यांना जाहीर केल्यानुसार त्याचे गूज पूर्ण होईल.”1

GSAM 126देवदूत: मानवी संदेशवाहकांचे प्रतीक

GSAM 126.2जसे आधीच दाखवले गेले आहे, सुसमाचार प्रसारण्याचे कार्य मनुष्याला सोपवले गेले आहे, आणि प्रभूने त्या साधनावर “युगाच्या शेवटापर्यंत” आपले आशीर्वाद देण्याचे वचन दिले आहे.2 त्यामुळे हा संदेश घेऊन येणारा देवदूत त्या काळाशी संबंधित संदेशाचे प्रतीक असले पाहिजे, जो पृथ्वीवरील लोकांना प्रसारित केला जाणार आहे. हा संदेश “उघडलेल्या” पुस्तकातून जाहीर केला जातो, ज्यातून स्पष्टपणे सूचित होते की ते एकदा बंद होते. हे दूत देवाकडून सन्मानित आहेत; कारण देवाच्या कराराचे प्रतीक असलेले “मेघधनुष्य” त्यांच्यावर आहे, आणि ते देवाच्या महिमेच्या प्रकाशाने परिधानित होऊन सर्व गोष्टींच्या स्रष्ट्याच्या अधिकारावर संदेश जाहीर करतात. येथे जाहीर केलेला संदेश हा एक काळाचा संदेश आहे, जो पूर्वी “सील” केलेला होता, परंतु आता “उघडलेल्या” पुस्तकातून जाहीर केला जातो.

GSAM 127.1मागील प्रकरणांमध्ये हे सिद्ध केले गेले आहे की प्रभूने महान भविष्यसूचक कालावधी—दोन हजार तीनशे दिवस—ज्याचा शेवट तपासणी न्यायाने होतो, त्याच्या समाप्तीच्या संदर्भात प्रकाश देण्याचा काळ निश्चित केला; आणि ज्ञान वाढेल अशी भविष्यवाणी त्याने प्रकाश उघड करून अनेक लोकांना उभे करून अचूकपणे पूर्ण केली; आणि त्याने “अंजिराच्या झाडापासून शिका” हा दाखला शिकण्याचा काळही निश्चित केला, तेव्हाच त्याने आपले शिक्षक उभे केले जे जाऊन त्या दाखल्याची घोषणा जगाला करतील. तितक्याच अचूकतेने त्याने तो क्षण निश्चित केला जेव्हा वेळेचा संदेश आपल्या मोठ्या घोषणेत वाढायला हवा होता, आणि ते तितक्याच अचूकतेने पूर्ण झाले.

GSAM 127प्रथम संदेशाची मोठी घोषणा

GSAM 127.2या घोषणेच्या मोठ्या घोषणेचा काळ कोणता होता हे जाणून घेणे रंजक आहे. हा काळ सहाव्या आणि सातव्या तुतारी वाजण्याच्या मधोमध येतो, हे केवळ शास्त्रग्रंथातील नोंदीच्या स्थानावरूनच नव्हे तर संदेशाच्या मजकुरावरूनही स्पष्ट होते, ज्यात म्हटले आहे: “सातव्या देवदूताची वाणी होईल त्या दिवसात म्हणजे तो देवदूत कर्णा वाजविण्याच्या व बेतात असेल, तेव्हा देवाने आपले दास संदेष्टे ह्यांना जाहीर केल्यानुसार त्याचे गूज पूर्ण होईल.” हा ठोस पुरावा आहे की या संदेशात घोषित केलेला काळ सातव्या तुतारीच्या ध्वनीपर्यंत विस्तारित आहे.

GSAM 127मोठ्या घोषणेचा काळ

GSAM 127.3जेव्हा सातवा देवदूत वाजवतो, तेव्हा आपण वाचतो की “देवाचे स्वर्गातील भवन उघडले व त्याच्या भवनात त्याच्या कराराचा कोश दिसला.”3 पृथ्वीवरील पवित्रस्थानाच्या सेवेत, कोश असलेली खोली—अत्यंत पवित्र स्थान—वर्षातून फक्त एकदाच उघडली जात असे; ती प्रायश्चिताच्या दिवशी, पापांचा नाश करण्याच्या हेतूने—पवित्रस्थानाच्या शुद्धीकरणासाठी—उघडली जात असे. ज्या काळाबद्दल संदेष्ट्यांनी सांगितले आहे की ख्रिस्ताद्वारे केले जाणारे हे शुद्धीकरण कार्य होणार आहे, तो काळ दोन हजार तीनशे दिवसांच्या समाप्तीला आहे.4 असेही सांगितले आहे की जेव्हा सातवा देवदूत वाजवतो, तेव्हा स्वर्गात आवाज येतो की मरण पावलेल्यांचा न्याय करण्याची वेळ आली आहे.5

GSAM 128.1प्रकटीकरण १० मधील हे भविष्यसूचक प्रतीक त्या काळाचे दर्शन घडवते जेव्हा हा संदेश “मोठ्याने” जाहीर केला जाणार आहे, आणि शेवटी “सिंहगर्जनेप्रमाणे.” या भविष्यवाणीनुसार, संदेश त्याच्या “मोठ्या घोषणे”पर्यंत वाढण्याचा काळ सहाव्या तुतारीच्या समाप्तीपासून ते पवित्रस्थान शुद्धीकरणाकडे नेणाऱ्या त्या भविष्यसूचक काळाच्या शेवटपर्यंत, म्हणजेच दोन हजार तीनशे दिवसांच्या समाप्तीपर्यंतचा आहे. पहिल्या चार तुतारींची पूर्तता गोथ, व्हँडल, हूण इत्यादींच्या युद्धांमध्ये झाली, ज्यांनी पश्चिमी रोमला दहा भागांमध्ये किंवा राज्यांमध्ये विभाजित केले.

GSAM 128पाचवी तुरही

GSAM 128.2पाचवी तुतारी मोहम्मदी धर्माच्या उदयाला त्याच्या चुकांच्या ढगासह सादर करते, परंतु विशेषतः “पाच महिन्यांचा” काळ, म्हणजे “त्यांच्यावर राजा” असतानापासूनच्या एकशे पन्नास प्रत्यक्ष वर्षांचा काळ. २७ जुलै, १२९९ रोजी, ऑटोमन साम्राज्याचा संस्थापक ओथमान यांनी निकोमेडियाच्या प्रदेशावर आक्रमण केले. त्या वेळेपासून ऑटोमनांनी २७ जुलै, १४४९ पर्यंत, म्हणजेच पाचव्या तुतारीच्या वाजवण्याच्या एकशे पन्नास वर्षांपर्यंत, रोमच्या पूर्व साम्राज्याला त्रास दिला आणि “छळले”. त्या वेळी तुर्कांनी त्यांच्या सैन्यासह थेट कॉन्स्टँटिनोपल शहरावर आक्रमण केले, त्यांच्या युद्धात बारूद वापरत; आणि एका जड तोफेतून, जिला इतिहासकार गिबॉनच्या मते ओढण्यासाठी साठ बैलांची गरज होती, त्यांनी कॉन्स्टँटिनोपलच्या भिंतींवर मोठमोठे खडक उडवले.

GSAM 128सहाव्या तुरहीचा समारोप

GSAM 128.3याच सुमारास इतिहासकारांनी शेवटचा ग्रीक सम्राट म्हणून नोंदवलेल्या जॉन पॅलेओलोगसचा मृत्यू झाला. कॉन्स्टँटिन डेकोझेस हा राजसिंहासनाचा कायदेशीर वारस होता, परंतु असे म्हणतात की त्याच्यावर युद्ध करणाऱ्या तुर्की सुलतान अमरथ याच्या भीतीमुळे त्याने राजसिंहासनारूढ होण्यासाठी अमरथची परवानगी मागितली. असे कृत्य जवळजवळ तुर्कांना राजसिंहासन सुपूर्द करण्यासारखेच होते. प्रत्यक्षात, फार लवकरच ऑटोमन साम्राज्याने कॉन्स्टँटिनोपल शहर आणि रोमच्या पूर्व साम्राज्यावर ताबा मिळवला. अशाप्रकारे त्यांनी (राजकीयदृष्ट्या) त्या साम्राज्याला “मारले”, ज्याला त्यांनी यापूर्वी “पीडा” दिली होती. त्यांना त्याला “तास व दिवस व महिना व वर्ष” इतक्या काळासाठी “मारून टाकायचे” होते.

GSAM 129.1जर हे भविष्यसूचक कालावधी म्हणून घेतले, तर एक दिवस एका वर्षासाठी धरल्यास, हा कालावधी किती असेल? ही समस्या सोपी आहे: एक वर्ष = ३६० दिवस किंवा वर्षे; एक महिना = ३० दिवस किंवा वर्षे; आणि एक दिवस = एक वर्ष — एकूण ३९१ दिवस, किंवा अक्षरशः ३९१ वर्षे. एक तास हा दिवसाचा चौवीसावा भाग असल्याने, प्रतीक म्हणून तो अर्धा महिना किंवा पंधरा दिवस होईल. त्यामुळे पूर्वीच्या रोमन साम्राज्याच्या पूर्व भागावर मुसलमानांच्या स्वतंत्र राज्याचा एकूण काळ ३९१ वर्षे आणि पंधरा दिवस असेल. हा काळ २७ जुलै १४४९ पासून मोजला तर सहाव्या तुतारीनुसार तुर्कीच्या स्वातंत्र्याच्या काळाचा शेवट ११ ऑगस्ट १८४० रोजी होतो.

GSAM 129डॉ. जोसायया लिच यांनी ऑटोमन साम्राज्याच्या पतनाचा अंदाज वर्तवला

GSAM 129.2१८३८ मध्ये फिलाडेल्फिया, पेनसिल्व्हेनिया येथील डॉ. जोसायया लिच यांनी विल्यम मिलर यांनी मांडलेल्या सत्याचा स्वीकार करून संदेशाला अधिक प्रसिद्धी देण्याच्या कार्यात सहभाग घेतला. त्याने प्रकटीकरणातील सात तुताऱ्या या विषयावर जनतेसाठी लेख तयार केले. त्याने ठामपणे असे मत मांडले की सहावी तुतारी १८४० च्या ११ ऑगस्ट रोजी वाजणे थांबेल आणि ऑटोमन साम्राज्याचे पतन होईल, आणि हे जगाला दाखवेल की प्रतीकात्मक भविष्यवाणीत एक दिवस म्हणजे प्रत्यक्ष काळातील एक वर्ष असते.

GSAM 129.3काही बंधू, अगदी या मुद्द्यावर त्याच्याशी सहमत असलेलेही, तो म्हणाला तसे “जर हे घडले नाही” तर काय होईल या भीतीने कांपले. तथापि, यामुळे तो घाबरला नाही, तर त्याने तुर्की प्रश्नावरील आपल्या मतांना प्रसिद्धी देण्यासाठी आपल्या सामर्थ्यानुसार सर्वकाही केले. सार्वजनिक वृत्तपत्रांनी या विषयावर त्याने मांडलेला दावा सर्वत्र पसरवला. नास्तिक संघटनांनी त्यांच्या बैठकीत या प्रश्नावर चर्चा केली आणि म्हणाले, “हा एक माणूस आहे जो काहीतरी धाडस करतो, आणि जर हे प्रकरण जसे तो म्हणतो तसे घडले, तर हे त्याचा दावा निःसंशयपणे सिद्ध करेल की भविष्यवाणीतील एक दिवस म्हणजे एक वर्ष, आणि दोन हजार तीनशे दिवस म्हणजे तितकी वर्षे, आणि ते १८४४ मध्ये संपतील.”

GSAM 130.1डॉ. लिच यांच्या व्याख्यानाच्या प्रकाशनाने सर्वत्र खळबळ उडवली, आणि हजारो लोक मेहमेट अली, मिसरचा पाशा, आणि तुर्की सुलतान यांच्यातील उद्भवलेल्या अडचणींच्या समाप्तीकडे लक्ष देण्यासाठी जागे झाले. शेकडो लोकांनी म्हटले, “जर हे प्रकरण डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे संपले, तर ते प्रतीकात्मक काळाच्या ‘वर्ष-दिवस’ तत्त्वाची स्थापना करेल, आणि आम्ही अॅडव्हेंटिस्ट बनू.”

GSAM 130तुर्की सुलतान मिसरच्या पाशाशी युद्धात

GSAM 130.2१८४० च्या काही वर्षांपूर्वीपासून सुलतान मिसरचा पाशा मेहमेट अली यांच्याशी युद्धात गुंतलेला होता. १८३८ मध्ये सुलतान आणि त्यांच्या इजिप्शियन अधीनस्थ यांच्यातील वाद परदेशी राजदूतांच्या प्रभावामुळे तात्पुरता शमवण्यात आला होता. तथापि, १८३९ मध्ये शत्रुत्व पुन्हा सुरू झाले आणि ते चालूच राहिले, जोपर्यंत सुलतान आणि मेहमेट यांच्या सैन्यांमधील एका सर्वसाधारण लढाईत सुलतानचे सैन्य पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले आणि त्याचा बेडा मेहमेटने ताब्यात घेऊन मिसरमध्ये नेला. सुल्तान इतक्या पूर्णपणे दुर्बल झाला होता की, ऑगस्टमध्ये पुन्हा युद्ध सुरू झाल्यावर त्याच्याकडे पूर्वी शक्तिशाली असलेल्या तुर्की नौदलाचे दु:खद अवशेष म्हणून फक्त दोन प्रथम श्रेणीची जहाजे आणि तीन फ्रिगेट्स उरली होती. हे नौदल मेहमेटने सुल्तानाला परत देण्यास ठामपणे नकार दिला आणि जाहीर केले की जर सत्तांनी ते त्याच्याकडून हिसकावून घेण्याचा प्रयत्न केला तर तो ते जाळून टाकेल. अशा परिस्थितीत, १८४० मध्ये इंग्लंड, रशिया, ऑस्ट्रिया आणि प्रुसिया यांनी हस्तक्षेप करून या अडचणीचे निराकरण करण्याचा निर्णय घेतला; कारण हे स्पष्ट होते की जर त्याला तसेच सोडले तर मेहेमत लवकरच सुलतानच्या सिंहासनाचा स्वामी बनेल.

GSAM 131मित्र राष्ट्र हस्तक्षेप

GSAM 131.1“सुलतानाने या मित्रराष्ट्रांच्या हस्तक्षेपाला मान्यता दिली आणि अशा प्रकारे हा प्रश्न स्वैच्छिकपणे त्यांच्या हाती सोपविला. लंडनमध्ये या मित्रराष्ट्रांची परिषद पार पडली, ज्यात ऑटोमन पूर्णअधिकारप्राप्त प्रतिनिधी म्हणून शेख एफ्फेंदी बेय लिकगिस उपस्थित होता. एक अल्टीमेटम तयार करण्यात आला, जो मिसरच्या पाशाला सादर करायचा होता, ज्याद्वारे सुलतान त्याला मिसरचे वारसाहक्काचे राज्य, सुएझच्या आखातापासून टिबेरियास तलावापर्यंतचा सिरियाचा सर्व भाग आणि अक्रे प्रांत आयुष्यभर देणार होता; तर त्याने सुलतानचे इतर सर्व प्रदेश, जे त्याने तेव्हा ताब्यात घेतले होते, ते रिकामे करायचे आणि ऑटोमन नौदल परत करायचे. जर त्याने सुलतानाचा हा प्रस्ताव नाकारला, तर चारही शक्तींनी हा विषय स्वतःच्या हाती घेऊन त्याला मान्य करायला भाग पाडण्यासाठी त्यांना योग्य वाटतील असे इतर उपाय अवलंबायचे ठरले.
GSAM 131.2“हे स्पष्ट होते की जशीच ही अंतिम सूचना मेहमेट अली यांच्या हाती पोहोचेल, तशीच ही बाब कायमची [सुल्तान] यांच्या नियंत्रणाबाहेर जाईल, आणि त्यांच्या व्यवहारांचे नियंत्रण त्या क्षणापासून परकीय शक्तींच्या हाती असेल.

GSAM 131भविष्यवाणी पूर्ण—तुर्की स्वातंत्र्याचा अंत

GSAM 131.3“सुल्तानने रिफत बेय यांना सरकारी स्टीमरने अलेक्झांड्रियाला पाठवले, पाशाला अल्टिमेटमची माहिती देण्यासाठी. हा अल्टिमेटम ११ ऑगस्ट १८४० रोजी त्यांच्या हाती देण्यात आला आणि त्यांनी तो ताब्यात घेतला! त्याच दिवशी सुलतानाने चारही शक्तींच्या राजदूतांना एक नोट पाठवली, ज्यात विचारले होते की जर पाशाने अल्टिमेटमच्या अटी मान्य करण्यास नकार दिला तर कोणती योजना अवलंबली जाईल; त्यावर त्यांनी उत्तर दिले की त्याची तरतूद करण्यात आली आहे, आणि उद्भवू शकणाऱ्या कोणत्याही परिस्थितीबद्दल त्याने घाबरण्याची गरज नाही. या दिवशी ऑटोमन सत्तेच्या चालू राहण्याकरिता नेमलेली तीनशे एक्क्याण्णव वर्षे आणि पंधरा दिवसांची मुदत संपली; आणि सुलतानाची स्वायत्तता कुठे होती?—नष्ट झाली!”6

GSAM 132.1त्या दिवसापासून आजपर्यंत सुलतानाला महाशक्तींच्या हुकुमाखाली वावरावे लागले आहे, आणि त्याने आपल्या राज्याचे तुकडे होताना पाहिले आहेत, जसे जसे ते तुकडे तुकडे करून त्यांनी स्वतःच्या वापरासाठी घेतले आहेत.

GSAM 132भविष्यवाणीबद्दल जनसामान्यांची आवड जागृत

GSAM 132.2या भविष्यवाणीच्या आश्चर्यकारक पूर्ततेचा जनमानसावर प्रचंड परिणाम झाला. पूर्त झालेली आणि होत असलेली भविष्यवाणी या विषयावर लोकांची आवड अधिक तीव्र झाली. डॉ. लिच यांनी सांगितले की ११ ऑगस्ट, १८४० नंतर काही महिन्यांच्या आत त्यांना एक हजाराहून अधिक प्रमुख नास्तिकांकडून पत्रे प्राप्त झाली, त्यापैकी काही नास्तिक क्लबचे नेते होते, ज्यात त्यांनी नमूद केले की त्यांनी बायबलविरुद्धची लढाई सोडून दिली आहे आणि त्यांनी बायबलला मानवासाठी देवाचे प्रकटीकरण म्हणून स्वीकारले आहे. त्यापैकी काही पूर्णपणे देवाकडे परिवर्तित झाले आणि अनेकजण महान दुसऱ्या आगमनाच्या चळवळीत कुशल वक्ते झाले. काहींनी डॉ. लिच यांना असे सांगितले: “आम्ही म्हटले आहे की भविष्यवाणीचे व्याख्याते त्यांच्या भविष्यवाणी पूर्ततेच्या दाव्यांना पुष्टी देण्यासाठी इतिहासाच्या कवक लागलेल्या पानांमधून उद्धरण देतात; परंतु या प्रकरणात आमच्या डोळ्यांसमोरच जिवंत तथ्ये आहेत.”

GSAM 132.3सहाव्या तुतारीच्या समाप्तीच्या क्षणीच आगमन संदेश कसा “मोठ्याने” जाऊ लागला हे दाखवण्यासाठी, या संदेशातील एका सहभागीने मला सांगितलेली एक घटना मी नमूद करणार आहे.

GSAM 132.4१८४० साली, रॉचेस्टर, न्यूयॉर्क येथील मोठ्या प्रमाणावर तंबू व शिडे तयार करणारे व्यापारी ई. सी. विल्यम्स यांनी हा संदेश स्वीकारला आणि पास्टर मिलर व हाइम्स यांना रॉचेस्टर येथे येऊन त्या शहरातील हजारो लोकांना बोलण्याचे आमंत्रण दिले. त्यांनी उत्तर दिले की लोकांना बसवण्यासाठी पुरेसे मोठे सभागृह भाड्याने घेण्यासाठी आवश्यक निधी त्यांच्याकडे नाही. ते म्हणाले, “माझ्याकडे व्यास १२० फूट असलेला एक वर्तुळाकार तंबू आहे. मी तो उभारणार, त्यात आसनांची व्यवस्था करणार आणि त्याची काळजी घेणार, मोफत. चला आणि संदेश जाहीर करा.” “ते आले,” त्यांनी मला सांगितले, “आणि ऐकायला आलेल्या लोकांना अर्धंही बसवता येत नव्हतं, म्हणून मी ४० फूटचा जोड लावला, ज्यामुळे तंबू १६० x १२० फूट इतका मोठा झाला. हा तंबू दररोज लोकांनी भरलेला असायचा, आणि शेकडो लोक बाहेर गर्दी करत, सर्वजण वचन ऐकायला उत्सुक.”

GSAM 133शेकडो जण संदेश जाहीर करत आहेत

GSAM 133.1वाढत्या आवडीला प्रतिसाद देण्यासाठी मोठ्या तंबूंचा वापर केला गेला आणि उन्हाळ्यात वृक्षसमूह सभा घेण्यात आल्या. हिवाळ्यात काही सर्वात मोठ्या चर्च इमारती आणि सार्वजनिक सभागृहे वापरली गेली, आणि ती सर्व उत्सुक श्रोत्यांनी पूर्ण क्षमतेने भरली गेली. १८४० पूर्वी पास्टर मिलर संदेश जाहीर करताना “जवळजवळ एकटे” उभे होते, त्याऐवजी आता सुमारे तीनशे जण त्यांच्यासोबत सार्वजनिकपणे दोन हजार तीनशे दिवसांच्या कालावधीच्या समाप्तीची घोषणा करण्यात आणि “आणखी वेळ राहणार नाही” (KJV चे शब्दशः भाषांतर) व “न्यायाची वेळ आली आहे” असा आक्रोश करण्यात सामील झाले. अशा प्रकारे आपण पाहतो की, जेव्हा संदेशाचा जगभर प्रसार होण्यासाठी प्रभूचा ठरवलेला काळ आला, तेव्हा त्याचे वचन पूर्ण झाले आणि लाखो लोकांना हे आवाहन ऐकण्याची तीव्र इच्छा जागृत झाली.

GSAM 133.2अमेरिकेतील चळवळीबद्दल जे खरे होते ते इतर देशांमध्येही खरे होते. १८४० पासून, काही व्यक्ती त्यांच्या प्रकाशनांचे वितरण करण्याऐवजी, जणू काही अनेक डझन लोक पुढे येऊन ही घोषणा करण्यास उभे राहिले. इंग्लंडमध्ये फक्त चर्च ऑफ इंग्लंडचे सातशे पादरी हा संदेश जाहीर करत होते, आणि त्याच कामात गुंतलेल्या इतर अनेक कार्यकर्त्यांचा उल्लेख तर सोडाच. पृथ्वीवरील प्रमुख वीसपेक्षा जास्त राष्ट्रांमध्ये हा संदेश इतक्या उत्साहाने पसरत होता की पाहणाऱ्याला म्हणावे लागे, “हे लोक खूपच गंभीर आहेत.”

तळटिपा

  1. प्रकटीकरण १०:१-७. ↩
  2. मत्तय २८:१९, २०. ↩
  3. प्रकटीकरण ११:१९. ↩
  4. दानीएल ८:१४. ↩
  5. प्रकटीकरण ११:१८. ↩
  6. Thoughts on Daniel and the Revelation, पृ. ४९७, ४९८ पहा. ↩

तळटीप

मागे