Sapta 2 — Plen Bilong God long Kisim Bek Man i Kamap Klia
GSAM 38.1“Taim man i wet tumas, bel bilong em i sik; tasol taim samting em i laikim i kamap, em i olsem diwai bilong laip.”1 “Bikpela bilong ol ami i tok olsem: Wanpela taim moa, em bai liklik taim tasol, na bai mi seksekim skai na graun na solwara na graun i drai; na bai mi seksekim olgeta kantri, na dispela man olgeta kantri i laikim bai i kam; na bai mi pulapim dispela haus long glori, Bikpela bilong ol ami i tok.”2
GSAM 38.2Long taim Adam i raus long gaden Eden na long diwai bilong laip, ol dispela tok God i mekim long Satan long pikinini bilong meri—“Em bai brukim het bilong yu”—i givim hop olsem Satan bai kisim pinis olgeta, ol trik bilong em bai bruk, na ol man bai kisim bek rot i go long diwai bilong laip. Dispela Man ol i wetim—Pikinini i promis—i kamap “Man olgeta kantri i laikim.”
GSAM 38.3Long dispela tok Hagai i bin raitim antap, yumi lukim olsem kam bilong dispela Man olgeta kantri i laikim i pas wantaim taim Bikpela bai seksekim skai na graun. Pol i raitim pas long ol Hibru na em i putim dispela seksek i stap bihain, em i tok, “Wanpela taim moa bai mi no seksekim graun tasol, tasol bai mi seksekim heven tu. Na dispela tok, ‘Wanpela taim moa,’ i makim rausim ol samting i seksek, olsem ol samting ol i bin wokim, na bai ol samting i no inap seksek i stap. Olsem na yumi kisim kingdom i no inap muv; yumi mas kisim marimari, bai yumi ken mekim wok bilong God long pasin i orait long em, wantaim rispek na pret bilong God.”3 Dispela tok long dispela seksek i kam bihain i luk olsem em i pas klostu wantaim taim God bai sanapim kingdom bilong en las tru, aninit long Krais, Pikinini i promis, “Man olgeta kantri i laikim.”
GSAM 39.1Long dispela taim bilong las de, olgeta man i gat Baibel olgeta i op inap lukim klia dispela wok bilong bringim bek samting bai kamap long rot bilong Krais. Ol tumbuna bilong bipo i no gat dispela save. Tok bilong Bikpela i kam long ol olsem, “Lo antap long lo, lo antap long lo; lain antap long lain, lain antap long lain; liklik hap hia, na liklik hap long hap.”4 Olsem na taim God i kamapim klia long ol dispela plen bilong kisim bek man, em i olsem rot bilong ol stretpela man, “olsem lait i lait strong moa na moa i go inap long de i gutpela olgeta.”5 Olsem na em i gutpela samting long yumi bihainim sotpela stori bilong olsem dispela plen i bin kamap isi isi long ol manmeri bilong bipo bilong em.
GSAM 39Taim Wet i No Kamap Klia Pastaim
GSAM 39.2Bikpela i no kwiktaim tokaut long ol olsem ol i mas wet long hop bilong ol, na bel bilong ol bai sik taim ol i save olsem bai i gat planti handret yia i go inap ol i kisim pinis bilong hop bilong ol long Pikinini i promis. Long ol samting ol i bin raitim, yumi ting ol i bin larim ol i ting olsem namba wan pikinini bai stap dispela Pikinini; na klostu nau, long wanpela rot, Eden bai kamap gen na ol bai gat rot gen i go long diwai bilong laip. Taim Kein i bon, Iv i singaut olsem, “Mi kisim wanpela man long Bikpela.”6 Sampela saveman bilong Hibru i tok sapos ol i tanim stret olgeta, dispela tok i olsem, “Mi kisim wanpela man, Bikpela.” Em i olsem: “Hia em Pikinini bai mekim dispela bikpela wok bilong daunim Satan.” I no gat stori i tok Iv i mekim kain tok olsem taim Abel i bon. Em inap ting olsem namba wan pikinini em dispela man bilong inapim promis, na dispela tingting i no narakain. Hop bilong em i mas pundaun na dai tu taim pasin bilong Kein i kamap ples klia, na em i lukim pasin nogut bilong em i go inap long em i kilim brata bilong em. Paslain long ol i kilim Abel, ol i mas kisim sampela lait na save long ofa bai kamap bihain bilong helpim ol; long wanem, Abel i bihainim tok bilong God na bringim pikinini sipsip bilong em olsem ofa, tasol Kein, husat i bin kisim wankain skul olsem brata bilong em, i bringim ol kaikai bilong graun olsem ofa, na em i miks wantaim belhat na jeles. Ofa bilong Abel i amamasim God moa long ofa bilong Kein, long wanem em i mekim “long bilip,” na Pol i raitim long em olsem, “Em i dai pinis, tasol em i wok long toktok yet.”7
GSAM 40Set Em Pikinini?
GSAM 40.1Bihain long Abel i dai, Set i bon na hop i kamap gen; Iv i tok, “God i givim mi narapela pikinini bilong kisim ples bilong Abel, em Kein i bin kilim.”8 Bihain Set i stap long lain tumbuna i kam long Adam. (Lukim Stat 5:3.) Kein, em tru tru namba wan pikinini, i no stap long dispela lain. Ating Iv i ting Set em nau dispela Pikinini i promis. Stori i soim olsem bihain long Set i bon, ol man i stat long kolim ol yet long nem bilong Bikpela. (Lukim tok long sait bilong Stat 4:26.) Ating ol i mekim olsem, long wanem ol i ting Set em man bai kamap hetman las tru, Bikpela, na daunim strong bilong Satan i bin kisim long giaman.
GSAM 40Hop i Stap Long Noa
GSAM 40.2Long sotpela stori bilong ol samting i kamap long taim Adam i stap yet i go inap Noa i bon, i gat klostu tasol nem bilong lain tumbuna. Taim Noa i bon (“stretpela man,” olsem tok long sait i makim), hop i kamap gen, na ol manmeri i tok, “Dispela man yet bai mekim gut bel bilong mipela long wok na hatwok bilong han bilong mipela, long graun Bikpela i bin mekim em i gat tok nogut.”9 Tok bilong God i no tokaut olsem ol i ting wanem rot bai mekim gut bel bilong ol; tasol ol i gat hop olsem long wanpela rot bai hevi bilong tok nogut long graun i go daun liklik. Ol i no save long pasin nogut i stap long taim bilong Noa, taim ol man bai pulapim graun long sin na pait na bai bikpela tait i rausim olgeta manmeri long graun, na Noa wantaim famili bilong em tasol bai abrusim bagarap; na ol i no save tu olsem em bai givim tok lukaut long graun 120 yia long bagarap i laik kamap.
GSAM 41Ol i Wokim Babel
GSAM 41.1Bihain long bikpela tait, God i givim tok long ol manmeri long rot bilong Noa long pulapim graun; tasol taim ol i stat long kamap planti, ol i sakim plen bilong Bikpela long bosim ol. Nimrot i kirapim kingdom bilong Babel (bihain ol i kolim Babilon, em namba wan gavman bilong graun).10 Bihain liklik ol manmeri i stat long wokim taua bilong Babel, bilong wokim nem bilong ol yet na bilong pasim ol long i no go nabaut long olgeta hap, em i sakim stret tok Bikpela i bin skulim ol long en long rot bilong Noa. Ol i no wet isi long Bikpela i mekim laik bilong em; ol yet i kisim dispela wok long han bilong ol, na God i miksim tokples bilong ol, na ol i go nabaut.
GSAM 41Abraham Bai Kamap Man i Kisim Graun Bilong Olgeta Man
GSAM 41.2Taim yumi bihainim sotpela stori i go daun long namba ten lain tumbuna bihain long Noa, yumi lukim God i singautim Abraham, na Bikpela i tokim em, “Dispela olgeta graun yu lukim, bai mi givim long yu na long pikinini bilong yu oltaim. Na bai mi mekim pikinini bilong yu i kamap planti olsem das bilong graun; olsem na sapos wanpela man inap kaunim das bilong graun, em bai inap kaunim ol pikinini bilong yu tu. Kirap, wokabaut i go insait long graun, longpela bilong en na bikpela bilong en; long wanem bai mi givim long yu.”11 Maski Bikpela i promis long Abraham olsem em bai kisim graun, em i tokaut long em olsem em bai dai. Pol i tok Abraham i go long “wanpela ples em bai kisim bihain olsem hap graun bilong em yet.”12 God i bin kamapim klia long Abraham long visen olsem promis bai kamap tru, long wanem Abraham i “wetim wanpela taun i gat strongpela as, em God yet i bin planim na wokim.”13 Long Rom 4:13 i tok promis em olsem, “em bai kamap man i kisim olgeta graun olsem samting bilong em;” i no dispela graun long nau, tasol bihain, taim em i stap laip gen.
GSAM 42.1Long tingting bilong man, Abraham i no inap save olsem wanem pikinini God i promis long givim em inap kamap pikinini bilong em yet. Olsem na em i tingting long Eliesa, wokman bilong em, i ken kamap dispela pikinini. Bikpela i tok, Nogat; tasol em bai kamap man husat “bai kamap long bel bilong yu yet.” Nau Bikpela i stat long kamapim klia long em olsem bikpela wok bilong pikinini bilong em bai no kamap kwiktaim. Em i tokim Abraham, “Ol pikinini bilong yu bai stap olsem ol ausait man long graun i no bilong ol, na ol bai stap wokboi bilong ol man bilong dispela graun; na ol dispela man bai mekim nogut long ol inap 400 yia.... Na yu bai go long ol tumbuna bilong yu wantaim bel isi; bai ol i planim yu taim yu lapun tru.”14
GSAM 42.2Meri bilong Abraham i tingim wanpela plen i no gutpela bilong hariapim promis; tasol bihain long Aisak i bon, em i trupela pikinini bilong Abraham na Sara, meri tru bilong em, Bikpela i tok long Ismael na mama bilong em Haga, “Rausim dispela wokmeri wantaim pikinini bilong em.”
GSAM 42.3Long taim ol i traim bilip bilong Abraham taim em i laik ofaim Aisak antap long alta, em i kisim skul long samting bilong kirapim bek ol daiman. Ol i tok long em, “Em i ting God inap kirapim em [Aisak] bek, maski em i dai pinis; na long dispela kain tok piksa em i kisim em bek.”15
GSAM 42Tru Pikinini
GSAM 42.4Wanpela taim God i skulim Abraham olsem dispela tru Pikinini, long rot bilong em olgeta kantri bai kisim blesing, maski em bai kamap long lain tumbuna bilong Abraham long bodi, em i tru tru Krais bilong God; long wanem Bikpela i no tokim em “ol pikinini, olsem planti man; tasol olsem wanpela man, na long Pikinini bilong yu, em Krais.”16 Aposel Pol i tok long dispela olsem, “Baibel i luksave pinis olsem God bai mekim ol man bilong ol arapela kantri i kamap stretpela long rot bilong bilip, na em i autim gutnius pastaim long Abraham, em i tok, ‘Long yu olgeta kantri bai kisim blesing.’”17 “Promis God i givim Abraham i kamap gen long Aisak na pikinini bilong em,”18 na tu long Jekop.
GSAM 42.5Jekop i gat 12-pela pikinini man, olsem na nau askim bai kamap: Lain tumbuna bilong dispela tru Pikinini bai kam long wanem pikinini? Long tok profet Jekop i autim long ol pikinini bilong em, dispela samting i pinis stret: “stik bilong king bai no lus long Juda, na man bilong givim lo bai no lus namel long lek bilong em, inap Silo i kam; na olgeta manmeri bai bung long em.”19 Yumi ken luksave olsem dispela tok i bin kamap tru: maski ol narapela kantri i bosim ol Israel, ol i bin larim ol i gat Sanhedrin bilong ol yet. Olsem na Juda—em lain bilong ol Juda ol i kolim long nem Juda—i gat sampela maus long bosim ol yet inap Silo (Krais) i kam tru.
GSAM 43Taim i Hait Yet
GSAM 43.1Ol tumbuna i gat sampela save long dispela wok bilong bringim bek na long Pikinini i promis; tasol taim em bai kam, na hamas taim i stap yet, dispela i hait long ol. Taim lain tumbuna bilong Jekop i kamap planti long Isip, na dispela Asiria—Fero (Aisaia 52:4)—husat i “i no save long Josep,”20 i mekim nogut long ol, tingting bilong ol i go bek long dispela 400 yia (tru tru 430 yia) God i bin tokim Abraham long en olsem taim bilong hevi bilong ol na taim ol i stap olsem man bilong narapela ples, na ol i wet olsem taim ol i kisim fri bai opim rot i go long dispela samting God i bin promis long givim ol.
GSAM 43.2Taim Moses i bon, papamama bilong em i lukim olsem “em i wanpela pikinini i gutpela tru.”21 God i mas givim lait long ol olsem Moses bai stap aninit long God na kisim bek Israel long wok kalabus nogut bilong ol. Moses yet i bin kisim dispela save; long wanem taim em i gat 40 yia, em i strongim tingting bilong em long go wantaim ol Israel i stap aninit long hevi na kisim hevi wantaim ol, na em i no laik ol i kolim em pikinini bilong pikinini meri bilong Fero na man bai kisim sia bilong king bilong Isip.22 Na taim em i stat long sanap long sait bilong lain bilong em na bilong helpim ol, na em i kilim wanpela Isip bilong sambai long ol, em i kirap nogut tru olsem ol i no save long wok em i mekim; “long wanem em i ting ol brata bilong em bai save olsem God bai kisim bek ol long han bilong em.”23
GSAM 44.1Taim taim bilong Bikpela i kamap bilong ol Israel i lusim Isip, ol i go, na ol i go stret long de God i bin makim. Eksodus 12:40, 41. Ol i no inap ting Moses em hetman bilong ol las tru na pikinini promis, long wanem em i bilong lain Livai, na Jekop i no bin tokaut long tok profet bilong em olsem Juda bai stap hetman bilong ol inap Silo i kam?
GSAM 44“Bai Mi Lukim Em, Tasol I No Nau.”
GSAM 44.2Taim ol Israel i wokabaut i go long Kenan, Balak, king bilong Moap (em i kamap long lain bilong Lot), i singautim Balam bilong tok nogut long Israel. Bikpela i senisim tok nogut bilong em i kamap blesing, na long dispela rot ol i kisim sampela lait moa bilong rausim tingting olsem taim ol i go insait long Kenan, kwiktaim ol bai kisim pinis fri long strong bilong Satan i bin kisim graun. Stori bilong Baibel i tok Balam, long visen God i givim, i tok, “Bai mi lukim em, tasol i no nau; bai mi lukim em, tasol em i no klostu: wanpela sta bai kamap long Jekop, na wanpela stik bilong king bai sanap long Israel, na bai em i paitim ol hap bilong Moap na bagarapim olgeta pikinini bilong Set.”24
GSAM 44.3Dispela planti pikinini i kamap long Abraham, Pol i tok long en olsem, “Ol i kamap long wanpela man, na em i olsem man i dai pinis, na ol i kamap planti olsem ol sta long skai na olsem wesan i stap arere long solwara, ol man i no inap kaunim. Olgeta dispela man i dai wantaim bilip, ol i no kisim ol promis yet, tasol ol i lukim ol i stap longwe, na ol i bilip tru long ol, na ol i holim ol, na ol i tokaut olsem ol i man bilong narapela ples na man bilong wokabaut long dispela graun.”25
GSAM 44.4Bel bilong Israel i no gat wok long pundaun o pret long tok profet bilong Balam olsem hop bilong ol bai kamap tru em “i no nau,” na “i no klostu”; long wanem, sotpela taim bipo long dispela tok profet, Bikpela i bin promis long laip bilong em yet olsem dispela gutpela sindaun bai kamap tru bihain. Long rot bilong Moses em i tok, “Tru tumas olsem mi stap laip, olgeta graun bai pulap long glori bilong Bikpela.”26 Long taim bilong profet Habakuk, 863 yia bihain, dispela wankain tok i kamap gen, tasol ol i tokaut olsem em bai kamap bihain yet: “long wanem graun bai pulap long save bilong glori bilong Bikpela, olsem wara i karamapim solwara.”27
GSAM 45Wok Bilong Haus Lotu Holi i Soim Tru Samting
GSAM 45.1Taim Bikpela i bringim Israel i lusim Isip, em i autim lo bilong stretpela pasin long ai bilong olgeta lain long kem, na em i givim ol wanpela kopi bilong dispela lo i stap long ston, em i bin katim long pinga bilong em yet, bai ol i tingting oltaim long dispela Seivia bai bihain ofaim em yet bilong ol; na bai blut bilong em i dia tru i klinim sin bilong ol, em i wokim haus lotu holi long ples wesan. Moses i kisim tok strong long wokim dispela haus sel, o haus lotu holi, olgeta samting bilong en i mas wankain stret olsem piksa Bikpela i soim em long maunten.28 Wok bilong dispela haus lotu holi em i olsem tewel bilong trupela wok bilong Krais long haus lotu holi long heven.29 God i laik bai ol ofa na sakrifais long haus lotu holi i stap ai bilong ol man olsem tewel bilong “ol gutpela samting bai kamap bihain,”30 Tasol wok bilong Satan em bilong pulim ol man long lukim ofa yet olsem samting i bikpela, na ol i lusim tingting long Krais na trupela wok bilong em, dispela ofa i bin soim tasol. Olsem na Satan i laik pulim ol long bilip olsem ol wok bilong ol yet inap kisim bek ol.
GSAM 45.2Bikpela i laik stap king bilong ol manmeri bilong em—ol Israel—na paitim ol birua bilong ol na daunim ol kantri. Em i gat pasin bilong bosim ol, olsem dispela tok i soim: “Taim em i bagarapim 7-pela kantri long graun Kenan, em i tilim graun bilong ol long ol lain bilong Israel long pilai satu. Bihain long dispela em i givim ol jas inap olsem 450 yia, i go inap long profet Samuel.”31
GSAM 45Israel i Singaut Long King
GSAM 45.3Ol Israel i no laikim pasin Bikpela i bosim ol. Tasol plen na laik bilong em i olsem ol bai stap lain manmeri bilong em yet, i narakain long olgeta manmeri i stap klostu long ol. Sapos ol i bihainim gut olgeta tok bilong em, ol kantri bai tok long ol olsem, “Tru tumas, dispela bikpela kantri em i lain manmeri i gat savetingting na gutpela save. Wanem kantri i bikpela olsem na God bilong en i stap klostu long ol, olsem Bikpela, God bilong yumi, i stap klostu long yumi long olgeta samting yumi singaut long em long en?”32
GSAM 46.1Ol i no amamas, olsem na ol i askim Samuel long makim wanpela king bilong bosim ol, na Bikpela i tokim Samuel, “Ol i sakim mi, bai mi no stap king bilong ol.”33 Na gen ol i tokim Samuel, strong moa liklik, “Nau makim wanpela king bilong kotim mipela olsem olgeta kantri i gat.”34 Samuel i tokaut gut long ol olgeta hevi bai painim ol sapos ol i gat king, tasol “ol manmeri i no laik bihainim tok bilong Samuel; ol i tok, Nogat, mipela i laikim king i stap antap long mipela; bai mipela i wankain olsem olgeta kantri, na king bilong mipela i ken kotim mipela, na go pas long mipela, na paitim ol pait bilong mipela.”35
GSAM 46.2Olsem na ol i gat ol king bilong bosim ol inap olsem 500 yia, pastaim wanpela kingdom aninit long Sol, Devit, na Solomon; bihain ol i bruk i kamap tupela kingdom, Israel na Juda. Sampela king tasol i gutpela na stretpela, tasol planti bilong ol i man nogut na ol i bringim ol manmeri i go long lotu bilong ol giaman god na ol bikpela pasin nogut. Olsem na ol manmeri i no wankain tasol long ol kantri i stap klostu long ol long i gat king, nogat; ol i wankain tu long pasin nogut, long lusim God bilong ol tumbuna, na long lotuim ol imis na ol ami bilong skai.
GSAM 46.3Long maus bilong profet Hosea, Bikpela i tok long dispela pasin bilong i gat king, “O Israel, yu yet yu bagarapim yu; tasol helpim bilong yu i stap long mi. Mi bai stap king bilong yu; husat moa inap kisim bek yu long olgeta taun bilong yu? Na ol jas bilong yu, em yu bin tok, ‘Givim mi wanpela king na ol hetman’? Mi bin givim yu wanpela king taim mi belhat, na mi rausim em taim belhat bilong mi i kirap.”36
GSAM 47Kingdom i Tanim na Pundaun
GSAM 47.1Dispela pasin bilong ol king i bosim ol i stap inap long ol Kaldia i kukim Jerusalem, kisim ol dis samting bilong tempel, na kisim ol Juda i go kalabus long Babilon. Ol i stap long hap inap 70 yia, olsem tok profet i bin tokaut long ol. Taim dispela wok king i pinis, Bikpela i tok long maus bilong profet Esekiel long Sedekaia, laspela king bilong ol: “Yu hetman bilong Israel, yu man nogut i no save daun long ol samting holi. De bilong yu i kam pinis, taim bilong pinisim pasin nogut. God, Bikpela, i tok olsem: Rausim laplap bilong het bilong king, na tekewe hat king. Ol samting bai i no stap olsem bipo. Litimapim man i stap daun [man i bosim Babilon], na daunim man i stap antap [dispela man bilong lain Juda i bin litimapim em yet antap tru]. Mi bai tanim na bagarapim, tanim na bagarapim, tanim na bagarapim dispela kingdom. Na em bai i no stap moa inap long man i gat rait long en i kam; na mi bai givim long em.”37
GSAM 47.2Dispela man i gat rait long bosim ol, dispela Pikinini tru, em Krais. Profet Maika i raitim tok long em olsem: “Yu taua bilong lain sipsip, ples strong bilong pikinini meri bilong Saion, dispela namba wan wok king bai i kam long yu [wok bilong bosim graun, i kam bek gen long Krais]: kingdom bai i kam long pikinini meri bilong Jerusalem.”38
GSAM 47.3Taim Israel i lusim stik king, em i go long han bilong king bilong Babilon. Bihain ol i stap aninit long Medo-Persia, na bihain long Grik, na bihain long Rom, na kingdom i tanim na pundaun 3 taim. Long taim Sisar Ogastas i stap empera bilong Rom, Krais, man i gat rait long kisim sia king bilong Devit—Pikinini tru bilong meri, na bilong Abraham, na bilong Devit—i bon, long pasin tok profet i bin makim.
GSAM 47.4Bikpela i laik bai ol manmeri i save olsem dispela Man i gat rait long bosim ol, dispela Pikinini tru, em i winim man nating i save dai na i gat kingdom i stap sotpela taim tasol. Olsem na em i kirapim man bilong raitim song long rait olsem: “Mi bai makim em olsem namba wan pikinini bilong mi, antap long ol king bilong graun. Mi bai holim pas marimari bilong mi long em oltaim, na kontrak bilong mi wantaim em bai i stap strong. Mi bai mekim lain pikinini bilong em i stap oltaim, na sia king bilong em bai i stap inap long ol de bilong heven.” “Lain pikinini bilong em bai i stap oltaim, na sia king bilong em bai i stap olsem san long ai bilong mi. Em bai i stap strong oltaim olsem mun, na olsem witnes i save tok tru long heven.”39
GSAM 48.1Long tok profet bilong Aisaia yumi ritim moa long dispela Man bilong bosim ol olsem: “Wanpela pikinini i bon bilong yumi, wanpela pikinini man i kam long yumi; na wok bilong gavman bai i stap long sol bilong em. Na ol bai kolim nem bilong em Man bilong Wokim Olkain Gutpela Samting Tru, Man bilong Givim Gutpela Tingting, Strongpela God, Papa bilong Oltaim, Prins bilong Bel Isi. Wok bilong em long bosim ol na bel isi bilong em bai i go bikpela, na i no gat pinis, long sia king bilong Devit na long kingdom bilong em. Em bai stretim na strongim dispela kingdom long stretpela kot na stretpela pasin, nau na inap oltaim. Strongpela laik bilong Bikpela bilong olgeta ami bai i mekim dispela samting.”40
GSAM 48God i Kisim Enok na Elaija i Go Long Heven
GSAM 48.2Ol i bin raitim stori bilong ol man bilong bipo God i kisim ol i go long heven, na ol i no bin pilim dai. Long Enok, namba seven man long lain i stat long Adam, tok i stap olsem, em i “wokabaut wantaim God, na em i no stap moa; long wanem, God i kisim em.”41 “Long bilip God i kisim Enok i go, bai em i no lukim dai. Na ol i no painim em, long wanem, God i bin kisim em i go. Paslain long God i kisim em, dispela tokaut i bin stap long em, olsem em i bin mekim God i amamas.”42
GSAM 48.3Na taim Elaija na Elisa i wokabaut wantaim, “tupela i wokabaut yet na toktok, na lukim, wanpela karis paia na ol hos paia i kamap na brukim tupela. Na strongpela win i raun na i kisim Elaija i go antap long heven. Elisa i lukim, na em i singaut, Papa bilong mi, papa bilong mi, karis bilong Israel na ol man bilong en i sindaun long hos! Na em i no lukim em moa.”43
GSAM 48.4Enok i autim tok profet olsem Krais bai i kam olsem jas bilong olgeta hap bilong graun, na em i tok olsem: “Lukim, Bikpela i kam wantaim planti ten tausen bilong ol manmeri holi bilong em, long mekim kot long olgeta, na long kamapim rong bilong olgeta manmeri namel long ol i no daun long God, long olgeta wok nogut ol i bin mekim long pasin bilong sakim God, na long olgeta strongpela tok ol sinman i no daun long God i bin autim bilong birua long em.”44
GSAM 49Jop i Skulim Ol Long Kam Bilong Bikpela
GSAM 49.1Ol i ting Jop i bin stap long taim bilong Moses, na em i gat sampela save long kam bilong Krais na kirap bek long dai, long wanem, em i tok: “O, sapos ol i raitim ol tok bilong mi nau! O, sapos ol i putim ol long wanpela buk! Sapos ol i katim ol tok long ston wantaim pen ain na led bai ol i stap oltaim! Long wanem, mi save Man bilong kisim bek mi i stap laip, na long las de em bai sanap long graun. Na maski bihain long skin bilong mi i bagarap ol liklik snek i kaikai dispela bodi, long bodi bilong mi yet mi bai lukim God. Mi yet bai lukim em, na ai bilong mi yet bai lukim em, na i no ai bilong narapela.”45
GSAM 49Sia King Bilong Devit Em Sia King Bilong Bikpela
GSAM 49.2Ol i kolim sia king bilong Devit sia king bilong Bikpela. “Solomon i sindaun long sia king bilong Bikpela olsem king long ples bilong papa bilong em Devit.”46 Bikpela i bin “mekim strongpela promis long em [Devit], olsem long lain pikinini i kamap long bodi bilong em, em bai kirapim Krais long sindaun long sia king bilong em. Em i luksave long dispela samting bipo, na i tok long kirap bek bilong Krais, olsem tewel bilong em i no stap yet long ples bilong ol daiman, na bodi bilong em tu i no sting.”47 Na tok i stap moa long wok king bilong Krais long bihain: Em bai sindaun long sia king bilong Devit. (Lukim Aisaia 9:7.) Na gen: “Ol king bilong graun i redim ol yet, na ol hetman i bung na toktok bilong birua long Bikpela na long Man em i bin makim long wel.... Tasol mi bin putim king bilong mi long maunten holi bilong mi, Saion. Mi bai autim dispela lo: Bikpela i bin tok long mi, Yu Pikinini bilong mi; tude mi kamap papa bilong yu.”48 Na gen: “Bikpela i tok long Bikpela bilong mi, Sindaun long han sut bilong mi inap mi mekim ol birua bilong yu i kamap olsem liklik sia bilong putim lek bilong yu antap long en.”
GSAM 49Ol Juda i Tingting Planti
GSAM 49.3Dispela ol tok bilong Buk i mekim ol Juda i tingting planti. Hia i gat wanpela askim ol i no inap bekim: sapos Devit i kolim em Bikpela, olsem wanem em i pikinini bilong em? Olsem wanem em inap stap pikinini i bon long lain bilong Devit, na tu i stap Emanuel—God i stap wantaim yumi? Tasol Aisaia, profet bilong ol yet, i bin tokaut olsem: “Wanpela yangpela meri i no bin slip wantaim man bai i gat bel, na karim wanpela pikinini man, na em bai kolim nem bilong em Emanuel.”49
GSAM 50.1Krais i save gut long askim bai i pasim maus bilong ol Farisi i save painim rong, olsem na em i askim ol: “Yupela i ting wanem long Krais? Em i pikinini bilong husat? Ol i tok long em, Pikinini bilong Devit. Em i tok long ol, Olsem wanem na long Spirit Devit i kolim em Bikpela, na i tok, Bikpela i tok long Bikpela bilong mi, Sindaun long han sut bilong mi inap mi mekim ol birua bilong yu i kamap olsem liklik sia bilong putim lek bilong yu antap long en? Sapos Devit i kolim em Bikpela, olsem wanem em i pikinini bilong em?”50
GSAM 50.2Buk Song 45:6, 7 i toktok gen long dispela samting: “God, sia king bilong yu i stap oltaim oltaim. Stik king bilong kingdom bilong yu em stik bilong stretpela pasin. Yu laikim stretpela pasin na yu no laikim tru pasin nogut. Olsem na God, em God bilong yu, i bin kapsaitim wel bilong amamas long yu, winim ol poroman bilong yu.”51 Taim ol Juda i tingim ol dispela tok bilong Buk, ol i mas tingim olsem pasin bilong dispela Man bai i kam long bosim ol na stretim bek olgeta samting i antap tru. Ol i no inap ting narapela kain.
GSAM 50Pikinini i Kam Long God
GSAM 50.3Ol tok i skulim ol gut tru long Krais na long bon bilong em. Long maus bilong profet Maika, Bikpela i makim olsem em i kam long God, na i makim tu liklik ples bai em i bon long en: “Tasol yu, Betlehem Efrata, maski yu liklik namel long ol tausen bilong Juda, long yu bai wanpela i kamap long mi bilong bosim Israel. Ol wokabaut bilong em i stat bipo tru, long taim i no gat stat bilong en” (tok long arere bilong pes, long tok Hibru, long “ol de bilong oltaim oltaim”).52
GSAM 50God i Stap na i Kamap Ples Klia Long Sekina na Long Klaut
GSAM 50.4Bihain long stori bilong ol Israel, taim Solomon i pinisim wok bilong sanapim tempel, em i bin tok dispela haus i mas i gat “bikpela bilas tru”, sekina bilong glori bilong God i kam i stap namel long tupela serup antap long ples bilong marimari. Stori i tok olsem, long taim ol i makim tempel i kamap holi, taim ol pris i kam ausait long ples holi, “klaut i pulapim haus bilong Bikpela, na ol pris i no inap sanap na mekim wok, long wanem, klaut i stap. Glori bilong Bikpela i bin pulapim haus bilong Bikpela.”53 Long dispela klaut bilong glori ol manmeri i lukim olsem Bikpela i stap long dispela tempel. Long dispela taim Bikpela i bekim beten bilong Solomon na i tok long em: “Mi harim pinis beten bilong yu, na mi bin makim dispela ples bilong mi yet olsem haus bilong mekim sakrifais.”54
GSAM 51.1Ol manmeri i mekim sin—ol i lotu long ol giaman god—na olsem na taun na haus lotu holi bilong ol i bagarap i stap inap 70 yia. Bihain long taim bilong kalabus, ol i wokim tempel gen aninit long Serubabel. Maski bilas bilong en i no winim dispela haus Solomon i bin wokim, Bikpela i tok long maus bilong profet bilong em: “Glori bilong dispela haus i kam bihain bai i winim glori bilong haus bilong bipo.”55 Herot i bilasim dispela haus, na Man bilong kisim bek ol manmeri i bin skulim ol long ol ples op insait long banis bilong en. Haus bilong bipo i gat klaut bilong glori i soim Bikpela, tasol long namba tu haus Man bilong kisim bek ol manmeri em yet i kam, em Man i bin wokim olgeta samting.
GSAM 51Wok King i Gat Glori Bilong As Bilong Diwai Bilong Jesi
GSAM 51.2Ol manmeri long taim bilong Aisaia i gat bilip na i wet i stap, ol i mas kisim strong na bel isi long ol tok profet bilong em i soim ol samting i gat glori i pas wantaim laspela wok bilong kisim bek ol manmeri. Ol dispela tok profet i soim klia gen lain dispela Man bilong kisim bek ol, em ol i wet long em, bai i kamap long en, olsem: “Na wanpela kru bai i kamap long as bilong diwai bilong Jesi, na wanpela Han bilong diwai bai i gro long ol rop bilong en. Na Spirit bilong Bikpela bai i stap long em, Spirit bilong gutpela tingting na save, Spirit bilong givim gutpela tingting na strong, Spirit bilong save na bilong aninit long Bikpela. Na em bai mekim em i save kwik long pasin bilong aninit long Bikpela. Em bai i no mekim kot long ol samting ai bilong em i lukim tasol, na em bai i no stretim rong long ol samting yau bilong em i harim tasol. Tasol long stretpela pasin em bai mekim kot bilong ol rabisman, na long pasin i stret em bai stretim rong bilong helpim ol man i stap daun long graun. Na em bai paitim graun long stik bilong maus bilong em, na long win bilong maus bilong em, em bai kilim i dai ol man nogut.”56
GSAM 52Ol Profet i Skulim Ol Long Kirap Bek Long Dai
GSAM 52.1Profet Aisaia i bin skulim ol tu long tok bilong kirap bek bilong ol daiman, long dispela tok bilong mekim bel isi: “Long dispela maunten Bikpela bilong olgeta ami bai i redim bikpela kaikai bilong olgeta lain manmeri, kaikai bilong ol samting i gat gris, na bilong wain i stap wantaim pipia bilong en inap em i gutpela tru, bilong ol samting i gat gris na bunmalau, na bilong wain i stap wantaim pipia bilong en na ol i bin rausim pipia gut tru. Na long dispela maunten em bai bagarapim dispela karamap i karamapim olgeta manmeri, na dispela laplap i karamapim olgeta kantri. Em bai win na daunim dai olgeta. Na God, Bikpela, bai i mekim drai wara bilong ai bilong olgeta pes. Na em bai rausim sem bilong lain manmeri bilong em long olgeta hap bilong graun, long wanem, Bikpela i bin tok olsem. Na long dispela de ol bai tok, Lukim, dispela em God bilong yumi. Yumi bin wet long em, na em bai kisim bek yumi. Dispela em Bikpela; yumi bin wet long em, na yumi bai amamas na belgut long wok bilong em i kisim bek yumi.”57
GSAM 52Kingdom Long Graun i Kamap Nupela Gen
GSAM 52.2Dispela profet yet i tok olsem laspela wok king bai i kamap strong long graun i kamap nupela gen: “Long wanem, lukim, mi wokim nupela skai [skai bilong win] na nupela graun; na ol samting bilong bipo ol bai i no tingim moa, na ol bai i no kam long tingting [tok long arere bilong pes, long tok Hibru, ‘kam antap long bel,’ em i olsem, long laikim ol gen]. Tasol yupela i mas amamas na belgut oltaim long ol samting mi wokim. Long wanem, lukim, mi wokim Jerusalem i kamap samting bilong amamas, na ol manmeri bilong en i kamap samting bilong belgut. Na mi bai amamas long Jerusalem na belgut long ol manmeri bilong mi. Na bai ol i no harim moa krai na singaut bilong bel hevi long en. Stat long dispela taim [taim nupela graun i kamap] bai i no gat moa bebi i stap sampela de tasol [pikinini i stap laip sotpela taim], o lapun i no bin inapim olgeta de bilong em [man i kamap lapun paslain long taim bilong en]. Long wanem, pikinini bai i dai taim em i gat 100 yia [long ol de ol man i stap laip inap 900 yia, ol pikinini inap i gat 100 yia]; tasol sinman i gat 100 yia [long ol las yia bilong laip i gat 100 yia] bai i kisim tok bilong bagarap. [Ol manmeri i dai long taim nupela graun i kamap, em ol lain i lus long dispela “bagarap bilong ol manmeri i sakim God.” 2 Pita 3:7.] Na ol bai i wokim ol haus na stap long ol; na ol bai i planim ol gaden wain na kaikai ol pikinini wain bilong ol. Ol bai i no wokim haus na narapela i stap long en; ol bai i no planim kaikai na narapela i kaikai. Long wanem, ol de bilong ol manmeri bilong mi bai i olsem ol de bilong diwai [diwai bilong laip, long Septuagint], na ol manmeri mi makim bai i amamas long ol samting han bilong ol i bin wokim inap longpela taim.”58
GSAM 53.1Esekiel i lukluk i go longwe long ol taim bihain na i lukim kirap bek bilong ol daiman. Long maus bilong em Bikpela i tok: “Lukim, ol manmeri bilong mi, mi bai opim ol matmat bilong yupela, na mekim yupela i kam antap na lusim ol matmat bilong yupela, na bringim yupela i go long graun bilong Israel.”59
GSAM 53“Em i Bin Karim Ol Bel Hevi Bilong Yumi”
GSAM 53.2God i soim klia moa long Aisaia, profet bilong gutnius, dispela kot, ol pen na dai Man bilong kisim bek ol manmeri bai i karim bilong helpim ol. Profet i tok, “Husat i bin bilipim tok mipela i autim? Na Bikpela i bin soim han bilong em long husat? Long wanem, em bai i gro long ai bilong em olsem nupela kru bilong diwai, na olsem rop bilong diwai i kamap long graun i drai. Em i no gat gutpela bodi o naispela lukluk. Na taim yumi lukim em, em i no gat naispela bilas bilong pulim laik bilong yumi long em. Ol manmeri i luk daun long em na sakim em; em man bilong bel hevi, na em i save gut long pen. Na yumi olsem i haitim pes bilong yumi long em. Yumi luk daun long em, na yumi no ting em i gat nem. Tru tumas, em i bin karim ol pen bilong yumi, na i bin karim ol bel hevi bilong yumi. Tasol yumi ting hevi i bin paitim em, God i paitim em, na em i karim pen. Tasol em i kisim bagarap bilong ol rong bilong yumi, na ol i paitim em nogut bilong ol sin bilong yumi. Em i kisim dispela strafe i bringim bel isi bilong yumi; na long ol mak bilong wip bilong em yumi i orait gen.”60
GSAM 53.3Ol manmeri na profet tu inap i bin askim olsem, Ol dispela narakain gutpela samting bai i kamap long taim mi stap laip? Bekim bai i olsem: Ol bai i no kamap nau; taim bilong dispela bikpela Man bilong kisim bek ol manmeri i kam, em i no kamap yet. Tasol profet i tok: “Ai bilong yu bai i lukim King long naispela bilas bilong em; ol bai lukim dispela graun i stap longwe tru.”61
GSAM 54Ol Tok Profet Bilong Daniel i Soim Ol Samting Bai i Kamap Bihain
GSAM 54.1Tasol long profet Daniel Bikpela i stat long skulim ol manmeri bilong em long ol kingdom bai i kamap wanwan na bosim ol i go inap long taim em i sanapim kingdom bilong em i stap oltaim. Na em i soim wanpela taim em i makim, i stat long wanpela samting i no bin kamap yet long dispela taim na i go inap long Mesaia i kamap ples klia na ol i kilim em i dai. Mining bilong driman bilong Nebukatnesar i soim olsem dispela 4-pela kingdom bai i bosim graun, strong na biknem bilong ol bai i go daun, olsem pe bilong gol, silva, bras na ain i go daun. Na long las ol kingdom bai i bruk na i no bung wantaim, olsem ain i miks wantaim graun malumalum i gat wara, na i save bruk isi. Bihain long dispela ol kingdom i go daun, kingdom bilong heven bai i kam. Ol dispela kingdom bai i kamap olsem pipia bilong wit long ples bilong paitim wit long taim bilong san, na ol bai i no gat ples moa. Tasol kingdom bilong God bai i pulapim olgeta hap bilong graun.
GSAM 54.2Na long visen bilong sapta 7, ol mak bilong 4-pela bikpela animal i soim gen dispela ol samting na sampela arapela pasin bilong ol dispela kingdom. Dispela sapta i soim wokabaut na wok bilong dispela strong bilong “liklik kom” bai i kamap bihain long namba 4 kingdom i bruk long 10-pela hap. Em bai bagarapim o daunim 3-pela bilong ol, bilong kamap bos bilong ol samting bilong spirit antap long olgeta. Dispela strong bilong pop bai i stap yet long dispela namba 4 kingdom i bruk na i no strong, inap 1260 yia. Long dispela pasin God i soim ol samting bai i kamap inap long taim Krais i kisim kingdom long Papa bilong em, na i givim long ol manmeri holi bilong God Antap Tru. Long las dispela kingdom bai i bosim olgeta hap bilong graun, na bai i stap oltaim.
GSAM 552,300 De
GSAM 55.1Long sapta 8 bilong Daniel, long visen bilong sipsip man, meme man, na “liklik kom i kamap bikpela tru”, profet i lukim gen ol samting i go inap long pinis bilong taim. Long ves 13 na 14 ol i kirapim tingting bilong em long wanpela hap taim—2,300 de—i go inap long kot. Dispela em longpela taim, na profet i save olsem, long wanem, ensel i tokim em olsem visen i bilong planti de bihain yet. Ol i no bin givim de bilong stat bilong ol dispela de, olsem na em i pinisim sapta long dispela tok: “Mi kirap nogut long dispela visen, tasol i no gat wanpela i save long mining bilong en.”
GSAM 5570 Wik i Go Inap Long Mesaia
GSAM 55.2Sapta 9 i stori long ensel i kam long Daniel olsem bekim bilong beten bilong em, long givim em save na gutpela tingting. Em i tokim em long wanpela hap taim bilong 70 wik. Na 69 bilong ol dispela wik bilong ol yia [ol i tokim yumi olsem dispela em mining bilong tok shevooim, ol i tanim olsem “ol wik”] bai i go inap long Mesaia. Dispela samting taim bai i stat long en, em “tok bilong stretim bek na wokim Jerusalem”, i no bin kamap yet. Olsem na askim i kamap: Olsem wanem Daniel inap save long taim 69 wik bai i pinis? Long sapta 12 ol i toktok gen long askim bilong taim. Na taim em i askim, “Pinis bilong ol dispela samting bai i wanem?” ol i tokim em long go long rot bilong em, long wanem, ol tok i “pas na i gat mak bilong pasim inap long taim bilong pinis”, taim “ol man i gat gutpela tingting bai i save”.
GSAM 55.3I no gat tupela tingting, dispela askim bilong taim em wanpela bilong ol samting aposel Pita i tingim taim em i tok: “Ol profet i bin askim na painim gut tru ol tok bilong dispela wok bilong kisim bek manmeri. Ol i bin autim tok profet long dispela marimari bai i kam long yupela. Ol i painimaut wanem taim o wanem kain taim Spirit bilong Krais i stap long ol i bin makim, taim em i bin tokaut bipo long ol pen Krais bai i karim, na glori bai i kam bihain.”62
GSAM 56Samting Bai i Painim Ol Manmeri i Sakim God
GSAM 56.1Malakai, laspela profet bilong Olpela Testamen, i lusim wanpela tok i kirapim bel, i soim laspela bagarap bilong ol man nogut: “Lukim, dispela de i kam, em bai i hat olsem bikpela stov. Na olgeta man i litimapim ol yet, yes, na olgeta i mekim pasin nogut, bai ol i olsem drai gras i stap bihain long katim kaikai. Na dispela de i kam bai i kukim ol olgeta, Bikpela bilong olgeta ami i tok, na i no gat rop o han bilong ol bai i stap yet. Tasol long yupela i save daun long nem bilong mi, San bilong stretpela pasin bai i kam antap, na long ol wing bilong em i gat strong bilong mekim orait. Na yupela bai i go ausait na gro olsem ol pikinini bulmakau bilong banis. Na yupela bai krungutim ol man nogut, long wanem, ol bai i stap olsem sit bilong paia aninit long lek bilong yupela, long dispela de mi mekim dispela samting, Bikpela bilong olgeta ami i tok.”63
GSAM 56.2Ol Israel i gat Olpela Testamen wantaim ol dispela samting ol i bin raitim long en. Em i soim ol planti hap bilong plen bilong God long kisim bek manmeri. Olsem na ol man i givim bel long stadi long tok ol i mas laikim tru long save moa, taim ol i luksave olsem ol i wok long i go klostu long taim dispela Pikinini God i bin promis long en bai i kam. Planti manmeri, na tu ol man i ritim Buk bilong God long ol haus lotu bilong ol Juda long olgeta Sabat, ol i no save long mining bilong tok (Aposel 13:27). Tasol ol man i save daun long God na i save stadi, ol i givim bel tru long painim tok insait long Buk bilong God aninit long Spirit i stiaim ol. I no gat tupela tingting, ol i beten strong olsem aposel Jon i bin mekim long dispela taim bilong yumi, “Kam, Bikpela Jisas, na kam kwik.”
Notes
- Provep 13:12. ↩
- Hagai 2:6, 7. ↩
- Hibru 12:26-28. ↩
- Aisaia 28:13. ↩
- Provep 4:18. ↩
- Stat 4:1. ↩
- Hibru 11:4. ↩
- Stat 4:25. ↩
- Stat 5:29. ↩
- Stat 9:1; 10:9, 10. ↩
- Stat 13:15-17. ↩
- Hibru 11:8. ↩
- Hibru 11:10. ↩
- Stat 15:13-15. ↩
- Hibru 11:19. ↩
- Galesia 3:16. ↩
- Galesia 3:8. ↩
- Stat 28:13, ↩
- Stat 49:10. ↩
- Eksodus 1:8; Ol Wok 7:18, ↩
- Hibru 11:23. ↩
- Lukim *Ol Stori Bilong Ol Juda* bilong Josephus, Buk 2, sapta 9, paragraf 7; *Spirit bilong Tok Profet*, buk 1, pes 165, 166. ↩
- Ol Wok 7:25. ↩
- Namba 24:17. ↩
- Hibru 11:12, 13. ↩
- Namba 14:21. ↩
- Habakuk 2:14. ↩
- Eksodus 25:40; 26:30; 27:8; Ol Wok 7:44. ↩
- Hibru 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Hibru 10:1. ↩
- Ol Wok 13:19, 20. ↩
- Lo 4:6, 7. ↩
- 1 Samuel 8:7. ↩
- 1 Samuel 8:5. ↩
- 1 Samuel 8:19, 20. ↩
- Hosea 13:9-11. ↩
- Esekiel 21:25-27. ↩
- Maika 4:8. ↩
- Buk Song 89:27-29, 36, 37. ↩
- Aisaia 9:6, 7. ↩
- Stat 5:24. ↩
- Hibru 11:5. ↩
- 2 King 2:11, 12. ↩
- Jut 14, 15. ↩
- Jop 19:23-27. ↩
- 1 Stori 29:23. ↩
- Aposel 2:30, 31. ↩
- Buk Song 110:1. ↩
- Aisaia 7:14. ↩
- Matyu 22:42-45; Buk Song 110:1. ↩
- Hibru 1:8, 9. ↩
- Maika 5:2. ↩
- 1 King 8:10, 11. ↩
- 2 Stori 7:12. ↩
- Hagai 2:9. ↩
- Aisaia 11:1-4. ↩
- Aisaia 25:6-9. ↩
- Aisaia 65:17-22. ↩
- Esekiel 37:12. ↩
- Aisaia 53:1-5. ↩
- Aisaia 33:17. ↩
- 1 Pita 1:10, 11. ↩
- Malakai 4:1-3. ↩