Sapta 6 — Tok na Ol Manmeri i Bringim Tok
GSAM 108.1“Raitim visen, na mekim i klia long ol hap plang, bai man i ritim i ken ran. Long wanem, visen i bilong wanpela taim God i makim yet, tasol long pinis em bai i tokaut, na em bai i no giaman. Maski em i wet, yu mas wetim em; long wanem, em bai i kam tru, em bai i no lusim taim bilong en.”1
GSAM 108.2“Na mi lukim narapela ensel i flai namel long skai. Em i gat gutnius i stap oltaim oltaim bilong autim long ol manmeri i stap long graun, na long olgeta kantri, na lain, na tok ples, na pipel. Em i singaut strong olsem, Yupela i mas pret long God, na givim glori long em; long wanem, aua bilong kot bilong em i kam pinis. Na yupela i mas lotu long em husat i wokim skai, na graun, na solwara, na ol hulwara.”2
GSAM 108.3Ol manmeri i autim tok bilong kam bek i tok olsem, dispela “visen” wantaim taim “God i makim” bilong en, em profet Habakuk i tok long en, i karamapim ol visen bilong ol tok profet bilong Daniel na man i raitim Kamapim Tok Hait. Ol i soim ol dispela samting long ol piksa bilong tok profet bilong ol, na mekim i klia tru. Olsem na man i ritim mining bilong ol inap tru long “ran” na givim dispela save long ol arapela.
GSAM 108Wanpela Tok i Makim Taim Klia
GSAM 108.4Tok ol pipel Adventist i autim i no dispela tok tasol Pol i mekim long ai bilong Feliks, “Pasin stret, pasin bilong bosim laik bilong bodi, na kot bai i kam;” na i no tok Martin Luther i mekim tu, bihain long em i pinisim wok bilong tanim Baibel. Ol i tok olsem, sotpela taim paslain long em i dai, em i bin tok, “Mi bilip tru olsem kot i no stap longwe; yes, Bikpela yet bai i no stap longwe moa winim tri handet yia.” Na i no tok John Wesley i mekim, taim em i tok em i “ting dispela wan tausen yia inap stat long samting olsem wan handet yia.” Ol Adventist i tok ol i autim tok piksa i stap long Kamapim Tok Hait 14:6, 7, “Aua bilong kot bilong em i kam pinis,” na singaut bilong Kamapim Tok Hait 10:6, “Taim bai i no stap moa.” Dispela kain tok profet i no inap kamap tru long wanpela tok i autim olsem samting “bai i kam,” o i kam “long tri handet yia,” o “long wan handet yia,” tasol long wanpela taim i klia, em “i kam pinis.” Ol pipel Adventist i bin autim dispela kain tok stret long olgeta hap bilong graun, na ol i makim taim klia stret olsem ol tok profet antap i askim.
GSAM 109Kot long Taim Krais i Kam
GSAM 109.1Long taim ol i stat autim dispela tok, olgeta lain sios Kristen i bilip olsem kot bai i kamap long namba tu kam bek bilong Krais. Olsem na, long dispela taim, sapos wanpela lain i autim tok olsem aua bilong kot i kam pinis, na ol i holim dispela bilip, ol i mas autim namba tu kam bek bilong Krais. Tru tumas, samting i givim strong long dispela tok, na i kirapim bel bilong ol pipel moa yet, em tok i makim taim klia. Pastaim ol i tok olsem pinis bilong graun bai i kamap long wanpela taim insait long “yia bilong ol Juda” 1843, na dispela i karamapim taim namel long Mas 21, 1843, na Mas 21, 1844. Bihain long dispela taim i lus, niuspepa Singaut Bilong Biknait bilong yia 1844 i tokim yumi olsem ol i makim wanpela de stret bilong pinis bilong ol taim bilong tok profet. Dispela em namba ten de bilong namba seven mun bilong ol Juda, i wankain long Oktoba 22, 1844.
GSAM 109Kaunim 2,300 De
GSAM 109.2As bilong dispela taim—1843—em 2,300 de bilong Daniel 8. Ol i tok olsem, dispela ol “de” i pas wantaim ol tok profet we ol animal i makim ol kingdom, olsem na ol “de” i mas makim ol yia long tok piksa, olsem Bikpela i kamapim mining bilong taim long tok piksa long Namba 14:34 na Esekiel 4:5, 6. Ol i tok dispela 70 wik—490 de—bilong Daniel 9 i mas namba wan hap bilong 2,300 de, na tupela taim wantaim i bin stat long wanpela taim. Samting Daniel 9 i tok long en, i makim stat bilong 70 wik, em “taim lo bilong stretim bek na wokim Jerusalem i goaut.” Dispela lo i goaut long namba seven yia bilong Artaxerxes Longimanus, 457 paslain long Krais, olsem Esra 7 i raitim.
GSAM 110.1Samting i soim olsem dispela em i de tru bilong stat bilong 70 wik, em olsem: long 69 wik stret—483 yia—bihain long 457 paslain long Krais, o long yia 27 bihain long Krais, Jon i baptaisim Krais na Krais i stat long wok bilong em, na i tok, “Taim i kamap pinis,”3 na ol arapela tok. Stat bilong wok bilong Krais long yia 27 bihain long Krais, dai bilong em long diwai kros tripela yia na hap bihain long dispela taim, “long namel [hap namel] bilong dispela [namba 70] wik,” pinis bilong spesel wok namel long ol Juda long yia 34 bihain long Krais, na pasin bilong Sol, aposel bilong ol arapela lain, i tanim bel kwiktaim, i soim olsem dispela 70 wik i pinis tru long dispela taim. Olsem na ol i bin stat long 457 paslain long Krais. Ol i kaunim olsem: rausim 457 long 2300, na 1843 i stap yet. Na bikos dispela 457 yia i stap paslain long Krais, yumi kamap long pinis bilong 1843 olsem pinis bilong 2,300 de.
GSAM 110Ol Birua i Tok Yes long Samting i Tru
GSAM 110.2Wanpela tok tru i bin tok olsem, “taim ol lain i birua long tok tru i tok yes long sampela samting i sapotim em, dispela i givim nambawan kain evidens.” I no gat wanpela birua bilong tok bilong kam bek i bin tok liklik olsem kot bilong painimaut bilong ol pipel bilong Bikpela em i samting bai i kamap paslain long kam bilong Krais. Tasol long dispela samting, tingting bilong ol i wankain long bilong ol Adventist. Bilong soim olsem dispela tok i tru, mipela i kisim tok bilong tupela birua i gat biknem.
GSAM 110.3Mista N. Colver i autim tok long haus lotu bilong Marlboro Street, Boston, long 1842, bilong birua long ol Adventist, na em i tok:—
GSAM 111.1“Sapos dispela ol de i makim ol yia, graun bai i pinis long 1843; olgeta mangi i go long skul inap luksave long dispela. Long wanem, sapos 490 i pinis long dai bilong Krais, dispela 2,300 de bai i pinis long 1843; na graun i mas pinis, sapos i no gat man inap soim olsem wanpela arapela samting bai i kamap. Na mi no luksave long rot bilong mekim olsem.”
GSAM 111.2Long dispela taim tu, Profesa Stuart i tok:
GSAM 111.2“Em i narakain samting tru olsem, inap planti yia, bikpela lain tru bilong ol man bilong kamapim mining bilong Baibel long Inglan na Amerika i bin save kisim ol de Daniel na Kamapim Tok Hait i makim olsem ol mak, o ol piksa, bilong ol yia. Mi bin hatwok long painim as bilong dispela pasin planti man i bihainim, na mi inap tok, klostu olgeta man i bihainim.”
GSAM 111Tokaut Bilong Profesa Bush
GSAM 111.3Profesa Bush i tok: “Husat i pait long Mista Miller long dispela taim em i makim, em i pait long hap we Miller i strong moa yet. Taim bilong em i stret; tasol em i popaia long samting bai i kamap.” Bush i bin bilip olsem olgeta manmeri long graun bai i tanim bel paslain long kam bilong Krais. Tingting bilong em i olsem dispela wan tausen yia bai i stat long 1844.
GSAM 111.4Long ol tok ol minista bilong bilip long kam bek i autim long ai bilong ol pipel, ol i skulim olsem histori bilong graun i soim ol kantri i stap long dispela kain sindaun stret piksa bilong man long Daniel 2 i makim, long taim ston bai i paitim lek bilong dispela piksa, na God bilong heven bai i kirapim kingdom bilong em. Na long sapta 7, taim “kingdom na wok bos na biknem bilong kingdom aninit long olgeta hap bilong skai bai i go long ol manmeri holi bilong God Antap Tru.” Ol i tokim ol manmeri tu long luksave olsem ol mak—long ol samting bilong graun na skai, long wok bilong ol gavman, na long pasin bilong ol manmeri—i stap stret olsem Buk Bilong God i bin tok ol bai i lukim taim Bikpela i klostu kamap.
GSAM 111Ol Samting Bilong Kirap Nogut long Skai
GSAM 111.5Bikpela i tok long maus bilong profet Joel olsem: “Mi bai soim ol samting bilong kirap nogut long skai na long graun, blut, na paia, na ol bikpela pos bilong smok. San bai i tanim i kamap tudak, na mun i kamap blut, paslain long bikpela na pretpela de bilong Bikpela i kam.”4 Ol Adventist i bin bilip na skulim olsem lait bilong skai long hap not long ol handet yia i go pinis (planti man i kolim lait bilong not) em dispela “paia na ol bikpela pos bilong smok” i stret long samting profet i tok long en. Na gutpela save moa yumi inap kisim long histori (mipela i makim Buk Bilong Planti Kain Save Bilong Edinburgh olsem witnes) i soim olsem ol i no save lukim tumas dispela lait paslain long dispela hap taim.
GSAM 112.1Olsem na, taim tok bilong kam bek hariap bilong Bikpela i go long ol hap bilong graun i stap longwe moa, ol mak i kamap long skai na i givim moa strong long tok tru, na i pulim tingting bilong ol manmeri.
GSAM 112.2Long Janueri 25, 1837, wanpela lait i olsem paia i kamap long skai long hap not, na em i naispela tru. I luk olsem dispela i bringim tingting bilong planti manmeri stret long tok profet bilong Joel long samting bai i kamap paslain long bikpela de bilong Bikpela. Dispela tok i bihain, i stori long samting ol i lukim, i kam long niuspepa Man Bilong Autim Tok Bilong Bisnis long New York bilong Oktoba 22, 1839. Em i stret olgeta long samting man i raitim dispela buk i bin lukim long Victor, Kaunti Ontario, New York.
GSAM 112Lait i Olsem Paia long Skai long Hap Not long 1837
GSAM 112.3“Long apinun bilong Janueri 25, 1837, dispela kain samting [em i tok long lait bilong skai long hap not] i bin kamap long narakain pasin long ol kain kain hap bilong kantri, olsem ol man i ritim nius bilong mipela bai i tingim. Long ol hap ais olsem waitpela paura i karamapim graun, dispela samting i bikpela na naispela, na i ‘pretpela’ long pasin i winim olgeta samting bilong bipo. Long wanpela ples klostu long wanpela maunten, ol manmeri i lukim dispela samting i tokim mipela olsem, em i olsem ‘ol si bilong paia i tantanim na i kam daun long maunten.’ Na long olgeta hap mipela i harim stori bilong en, dispela ais i karamapim graun i luk olsem paia i bung wantaim blut. Na antap (olsem aposel i tok), ‘skai i paia,’ na i luk olsem tru dispela tok profet i stori long laspela de. Olsem na planti manmeri i kirap nogut; ol pikinini i lukim i pret na i askim sapos dispela em i kam bilong kot. Na ol animal tu i guria na i soim klia olsem ol i pret tru.”
GSAM 113.1Dispela mak bilong profet Joel i no kamap long Amerika tasol. Taim planti manmeri long Great Britain i stat long harim skul bilong kam bilong Bikpela, dispela mak yet i kamap long skai long dispela kantri. Niuspepa Man Bilong Autim Tok Bilong Bisnis long New York bilong Oktoba 22, 1839, i kisim dispela tok i bihain long ol niuspepa bilong London, long narakain samting ol i lukim long dispela kantri long nait bilong Septemba 3:—
GSAM 113Lait Bilong Skai long Hap Not long 1839
GSAM 113.2“LONDON, SEPTEMBA 5 [1839].—Namel long ten klok long nait bilong Fonde na tri klok long moning bilong asde, ol i lukim wanpela bilong ol naispela samting tru long skai, em ol sta i pundaun na lait bilong not, i winim planti bilong dispela kain narakain samting ol i lukim long ol yia i go pinis. Namba wan mak bilong dispela narakain samting i kamap long ten minit paslain long ten klok, taim wanpela lait i ret liklik, i luk olsem smok, i kirap long hap not bilong skai, na isi isi i go inap long namel bilong skai. Long ten klok o kwata pas ten, olgeta hap, kirap long hap is i go inap long hap wes, i kamap wanpela bikpela hap lait tasol. Em i luk pretpela tru, na i wankain stret long lait bilong wanpela bikpela paia nogut. Lait i save senis planti; long wanpela taim em i luk olsem i pundaun, na bihain stret em i kirap gen na i lait strong tru. Ol i lukim ol bikpela hap smok i stap wantaim lait, na i tantanim i go i kam, na olgeta manmeri i lukim i ting tru olsem dispela em i ‘wanpela paia i bikpela nogut tru.’
GSAM 113.3“Ol manmeri bilong biktaun i pret nogut tru; planti tausen manmeri i ran i go long hap ol i ting dispela bikpela bagarap nogut i stap long en. Ol i pasim ol hos long ol masin bilong kilim paia bilong ol stesen bilong ol lain i save kilim paia long Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, na tu bilong ol stesen long hap wes bilong London—tru tumas, olgeta masin bilong kilim paia long London—na ol i ran strong bihainim dispela hap ol i ting em i ‘ples bilong bagarap,’ na ol i wok strong moa winim ol arapela taim. Ol karis, ol man i sindaun long hos, na bikpela lain manmeri i bihainim ol. Sampela masin i go inap long High Gate na Halloway [samting olsem 4 mail] paslain long ol i luksave long popaia. Dispela ol samting i stap long moa long tupela aua, na taim moning i klostu, samting ol i lukim i kamap bikpela na naispela tru.
GSAM 114.1“Long tu klok long moning, dispela samting i soim wanpela naispela piksa tru, na i hat tru long stori long en. Olgeta hap bilong London i lait olsem belo stret, na win i klia moa yet. Long dispela taim, hap saut bilong skai i no gat klaut, tasol i tudak tru. Tasol ol sta, i planti tumas na ol i no inap kaunim, i lait naispela tru. Narapela hap bilong skai i luk narakain olgeta na i naispela tru; em i klia moa yet, na lait bilong en i strong tru. Ol sta i save pundaun i kamap wanwan oltaim, na sampela i lait moa long ol arapela—i luk olsem ol i stat long namel bilong skai, na ol i go bikpela inap ol i luk olsem ol i bruk. Dispela samting i kirapim bel tru. Planti tausen liklik sta i sut i go aut antap long ples graun i bung wantaim skai, na i sut hariap tru i kam long graun, inap ai i hatwok long bihainim rot bilong ol. Ol tu i luk olsem i bruk, na i tromoi retpela smok i tudak liklik long olgeta hap bilong skai. Ol kala i naispela moa yet.
GSAM 114.2“Long hap pas tu klok, samting i senis na i kamap tudak. Taim tudak i go pinis, wanpela renbo i lait i kamap long ples antap tru bilong skai, na i raun long arere bilong dispela tudak i hangamap antap long hap saut bilong kantri. I no longtaim bihain, ol pos bilong lait i olsem silva i kamaut long en. Ol i go bikpela moa yet na i bung wantaim retpela smok i kamap long dispela taim tu. Taim ol i kamap long mak bilong ol antap tru, samting i winim olgeta samting man inap tingim. Ol sta i sut i go long olgeta hap, na i gohet inap long foa klok, taim olgeta samting i pinis.”
GSAM 114Ol Narakain Samting i Kamap long San
GSAM 114.3Taim ol man bilong autim tok i stap laip i autim tok tru bilong kam bilong Bikpela, ol manmeri i lukim planti kain samting bilong kirap nogut long skai long ol kain kain hap bilong graun. Long ol dispela samting, mipela i gat hap tasol bilong soim piksa bilong san long Norwich, Inglan, long Disemba, 1843. Wanpela samting wankain i kamap long New Haven, Connecticut, Septemba 9, 1844, inap tupela aua paslain long belo na tupela aua bihain long belo, na planti tausen manmeri i bin lukim.
GSAM 115Narakain Samting i Kamap long San
GSAM 115.1Liklik raun i stap insait i makim san. Kala bilong en i olsem orens i lait liklik. Hap ausait bilong tupela raun i stap raunim san long tupela narapela mak i longwe long en, i luk olsem dispela kala tu. Tasol hap insait bilong dispela tupela raun i yelo strong. Skai insait long tupela raun i luk braun na i tudak liklik, na tripela bikpela raun i brukim san na i go aninit long en i luk olsem lait i lait strong na i klia.
GSAM 115.2Long wanpela pas E. Lloyd i raitim long London, Janueri 3, 1844, yumi ritim dispela tok long samting i kamap long Inglan:—
GSAM 115.3“Wanpela narakain ‘mak long san’ i bin kamap. Ol bikman bilong Norwich na ol hap i stap raunim taun i bin lukim, na i no gat dispela kain samting i bin kamap long Inglan bipo. Ol i lukim long Disemba i go pinis, klostu long 12 klok long belo, na em i stap tupela aua. Em i mekim ol manmeri bilong ples i pret tru. Em i kamap paslain stret long ol Brata Winter, Burgess, na Routon i statim wok misin bilong ol long dispela taun. I luk olsem em i redim rot bilong tok tru, olsem na ol i kisim gutpela kaikai bilong wok bilong ol long dispela hap.”
GSAM 116.1Stori bilong dispela samting i kamap long New Haven, Connecticut, i stap long Singaut Bilong Biknait bilong Oktoba 10, 1844, na ol i kisim long niuspepa New Haven Palladium bilong Septemba 10, 1844. Long stori bilong Singaut, man i bosim wok bilong redim niuspepa i tok, “I no gat wanpela man bilong save long ol samting bilong graun na skai i bin inap kamapim as bilong dispela samting long pasin em yet i ting i stret tru.”
GSAM 116.2Wanpela stori bilong dispela samting i kamap wantaim san long New Haven, Connecticut, Septemba 9, 1844, i bin kamap tu long niuspepa Hartford Courant bilong Septemba 12, 1844, na i tok olsem:—
GSAM 116.3“I luk olsem planti bilong ol manmeri bilong taun i bin lukim ol raun i stap raunim san long Mande, Septemba 9, 1844, inap tupela aua paslain na bihain long belo, na ol i laik lukim tru. Dispela i kirapim laik bilong ol long painim moa save long ol samting bilong dispela kain na as bilong ol.
GSAM 116.4“Dispela raun lait i narakain bikos em i stap longpela taim, na i givim gutpela rot bilong lukluk gut long en. Klostu long belo, em i gat tupela raun i pas olgeta olsem bikpela hap bilong en. Wanpela i gat mak bilong en i brukim namel inap samting olsem 45 digri, na i raunim san i stap long namel bilong en. Narapela i gat mak bilong en i brukim namel inap samting olsem 72 digri, na namel bilong en i stap long ples antap tru bilong skai, na arere bilong en i brukim san. Wanpela raun i longpela liklik i stap wantaim liklik raun, na i bihainim longpela lain i brukim namel bilong en; em i no longpela tumas winim wanpela raun stret. Long hap i stap stret long narapela sait long san, na 36 digri long hap not bilong ples antap tru bilong skai, tupela arapela raun i brukim dispela bikpela raun. Mak i brukim namel bilong tupela raun i klostu wankain o i wankain olgeta long bilong bikpela raun. Long hap ol i brukim narapela narapela, wanpela lait i strong i kamap, olsem samting bai i kamap taim lait bilong tripela raun lait i bung wantaim. Raun i stap raunim san i soim ol kala bilong renbo, na planti taim ol i strong na i naispela tru. Ol arapela raun i waitpela na lait bilong ol i no strong tumas, bikos ol i stap longwe moa long san. Tasol long ol kain kain taim, ol liklik hap raun i gat ol kala i bruk nabaut [bilong renbo] i kamap long hap is na long hap wes tu.... Dispela kain pasin bilong ol raun i gat wankain mak i mas bihainim wanpela lo i stiaim pasin bilong ol raun lait i kamap; tasol pasin bilong dispela lo i no klia olgeta yet.... I no bin hatwok tumas long kamapim as bilong dispela raun i stap raunim san, bikos as bilong en i klostu wankain long as i mekim renbo i kamap. Tasol wok bilong kamapim as bilong raun we arere bilong en i brukim namel bilong san, i bin hatwok moa.”
GSAM 117Ol Samting Bilong Kirapim Tingting i Mekim Ol Tok Profet Bilong Baibel i Kamap Tru
GSAM 117.1Yumi ken save long pasin ol man long Inglan na Amerika i bin yusim ol dispela samting bilong kirapim tingting ol i lukim long skai, sapos yumi ritim buk Tok i Kamapim Mining Bilong Matyu Sapta Twenti Fo, bilong Sylvester Bliss, em ol i pablisim long Boston long 1843. Em i kolim sampela bilong ol stori antap, na bihain em i tok olsem:—
GSAM 117.2“Olsem na i luk olsem olgeta ‘bikpela mak’ na ‘ol samting bilong pretim man’ em Baibel bilong tok tru i bin tok profet long ol, ol i kamap tru pinis, na ol samting tu em Man bilong kisim bek yumi i tok bai kamap paslain long em i kam.
GSAM 117.3“Taim ol diwai i putim lip, dispela i mak tru bilong taim bilong san i laik kamap. Na long wankain pasin, taim ol dispela mak i kamap tru, ol Kristen i mas save olsem taim bilong Krais i kam em i klostu, em i stap long ol dua pinis. Em i no givim tok orait tasol long ol i save long dispela, nogat; Man bilong kisim bek yumi i givim lo long ol i mas save long en.”5
GSAM 117OL MAN BILONG BRINGIM TOK
GSAM 117.4Yumi lukim pinis sampela bikpela as bilong tok bilong namba tu kam bek, olsem ol i autim long stat. Nau ating bai yumi laik save long sampela man husat i bin mekim bikpela wok long dispela bikpela pasin bilong autim tok. Mipela i kolim pinis nem bilong planti man long ol arapela kantri husat i bin mekim dispela singaut, em ol i stap namel long ol minista i gat bikpela save na strong long dispela taim. Taim yumi lukluk long sampela man husat i go pas long Amerika, em Bikpela i bin givim hevi bilong dispela wok long ol, dispela bai soim yumi moa yet olsem han bilong Bikpela i bin stap tru long dispela muvmen.
GSAM 118William Miller
GSAM 118.1Pastaim yumi bai lukluk long William Miller. Em i bin mekim bikpela wok tru long muvmen bilong kam bek long Yunaitet Stets, olsem na planti man i save long dispela muvmen long nem ‘bilip bilong Miller’ tasol.
GSAM 118.2William Miller i bin bon long Pittsfield, Mass., long Februeri, 1782. Taim em i liklik pikinini yet, ol mak bilong strong na hariap bilong tingting bilong em i bin winim bilong ol arapela pikinini. Bihain long sampela yia, ol dispela mak i kamap klia moa yet long olgeta man i stap wantaim em. Bodi bilong em i gat strong, tingting bilong em i save wok gut na i gat gutpela save bilong em yet, na pasin bilong em i stret tru na i no gat asua. Em i bin kisim liklik helpim long skul bilong distrik inap sampela yia tasol, na olgeta man i luksave olsem save bilong em i winim save bilong ol tisa em ol i save kisim bilong skulim ol pikinini.
GSAM 118.3Mista Miller i marit long 1802 na i go sindaun long Poultney, Vt. Ol man em i poromanim kirap long taim em i go sindaun long Poultney, na em i bin kisim planti helpim long ol long ol samting bilong dispela graun, ol i bihainim strong ol tingting bilong tupela bel long bilip na tingting olsem God i wokim graun na lusim em i stap. Ol i no ol man bilong mekim pasin nogut. Olgeta i stap gutpela man bilong kantri, na ol i save mekim pasin isi na pasin sori na helpim ol arapela. Tasol ol i no laik kisim Baibel olsem mak bilong skelim tok tru bilong lotu. Ol i wok long soim olsem i gat gutpela as bilong givim baksait long Baibel, na ol i kisim helpim long ol rait bilong Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, na ol arapela. Mista Miller i stadi gut long ol dispela rait, na bihain em i tokaut olsem em tu i bilip olsem God i wokim graun na lusim em i stap. Em yet i tok olsem em i bihainim dispela bilip inap twelpela yia, kirap samting olsem 1804.
GSAM 118.4Em i kisim namba bilong kapten na i go insait long ami long 1810. Taim em i kam bek long ami, em i kisim famili bilong em i go long Low Hampton, N.Y., bilong statim wok fama long dispela hap long 1812. Taim em i stap fama, em i gat moa taim bilong rit. Em i painimaut olsem bilip bilong em olsem God i wokim graun na lusim em i stap i no givim em strongpela save olsem bai em i gat amamas bihain long dispela laip. Long hapsait bilong matmat olgeta samting i tudak na i pulap long bel hevi. Long tok bilong em yet:
GSAM 118.4“Tingting olsem mi bai pinis olgeta na i no stap moa i mekim bel bilong mi i kol na i pret. Na sapos olgeta man i mas sanap long kot bilong bekim ol pasin bilong ol, olgeta bai bagarap tru. Skai antap long het bilong mi i olsem bras, na graun aninit long lek bilong mi i olsem ain. Taim i no gat pinis!—em i wanem samting? Na dai!—bilong wanem em i stap? Taim mi wok long tingting na skelim moa, mi go longwe moa long ol samting mi inap save tru long ol. Taim mi tingting moa, ol tingting mi pinisim i bruk nabaut moa yet. Mi traim long stopim tingting, tasol mi no inap bosim ol tingting bilong mi. Mi stap nogut tru, tasol mi no save long as bilong en.... I no longtaim bihain, wantu pasin bilong Man bilong kisim bek yumi i kamap klia tru long tingting bilong mi. I luk olsem ating i gat wanpela i gutpela tumas na i gat bikpela sori, na em yet i ken mekim wok bilong tekewe ol rong bilong yumi, na long dispela pasin kisim bek yumi na bai yumi no karim pe nogut bilong sin. Wantu mi pilim olsem kain man olsem em i mas gutpela tru na pulap long laikim; na mi ting mi inap tromoi mi yet long han bilong em na bilip strong long marimari bilong dispela man.”
GSAM 119William Miller i Tanim Bel
GSAM 119.1Em i tok moa olsem:
GSAM 119.1“Mi lukim olsem Baibel i soim tru kain Man bilong kisim bek mi em mi nidim. Na mi tingting planti, olsem wanem wanpela buk em Spirit bilong God i no bin givim tok bilong en i ken kamapim ol tok i stret gut olgeta long ol nid bilong graun i pundaun long sin. Mi mas tokaut olsem Baibel i mas stap tok God i kamapim. Em i kamap amamas bilong mi; na long Jisas mi painim wanpela pren.... Nau Baibel i kamap namba wan samting mi stadi long en, na mi ken tok tru olsem mi bin painim tok insait long en wantaim bikpela amamas. Mi painimaut olsem ol i no bin tokim mi long hap bilong ol dispela samting tu. Mi tingting planti long as bilong mi no bin lukim gutpela pasin na glori bilong en bipo, na mi kirap nogut olsem mi bin givim baksait long en.”
GSAM 119.2William Miller yet i stori olsem long pasin em i stadi long Baibel:
GSAM 119.2“Mi pasim tok long putim olgeta tingting mi holim pinis i go long sait, na skelim gut wanpela hap bilong Baibel wantaim narapela hap, na stadi long en bihainim gutpela rot na stretpela pasin.... Taim mi painim wanpela samting i no klia, mi save skelim wantaim olgeta arapela hap tok i toktok long wankain samting. Na long helpim bilong buk bilong Cruden, mi skelim olgeta ves bilong Baibel i gat sampela bikpela tok em i stap long dispela hap i no klia.... Long dispela rot mi gohet long stadi long Baibel long namba wan taim mi ritim olgeta, inap samting olsem tupela yia, na mi bilip tru olsem Baibel yet i save kamapim mining bilong em yet.
GSAM 120.1“Taim mi stadi olsem, mi bilip tru olsem, sapos ol tok profet i kamap tru bipo i mak bilong yumi skelim rot ol tok profet bilong bihain bai kamap tru long en, orait tok bilong God i no strongim ol tingting planti man i holim long Krais bai bosim ol man long spirit—wanpela taim bilong wan tausen yia long dispela graun paslain long graun i pinis, na ol Juda bai go bek.... Mi painimaut olsem Baibel i skulim yumi klia olsem Jisas Krais bai kam daun gen long dispela graun, em bai kam long ol klaut bilong skai, wantaim olgeta glori bilong Papa bilong em.
GSAM 120.2“Mi pilim bikpela amamas long stadi long Baibel. Bipo mi no bin ting olsem ol tok bilong en inap givim mi kain amamas olsem. Taim mi stat long stadi, mi no ting long painim taim bilong Man bilong kisim bek yumi i kam. Na pastaim mi hat long bilip long dispela save mi bin kisim. Tasol ol samting i soim tok tru i kamap strong tru long tingting bilong mi na mi no inap sakim dispela bilip bilong mi. Klostu mi bilip strong olgeta long ol samting mi bin painimaut, na mi stat long wet, na was, na beten long Man bilong kisim bek yumi i kam.”
GSAM 120.3Em i tok gen olsem:
GSAM 120.3“Mi bilip; na wantu mi pilim long tingting bilong mi olsem mi gat wok bilong autim dispela tok bilong skulim man, bai ol manmeri bilong graun i bilip na redi long bungim Jas na Man i laik marit long taim em i kam. I no gat nid bilong mi stori hia long olgeta traim mi bin karim inap longpela taim na i givim mi bikpela pen. Dispela tok tasol i inap: bihain long sampela yia, Spirit bilong God, strong bilong tok tru, na laikim ol manmeri i mekim mi mas kisim diwai kros bilong mi na autim ol dispela samting long ol manmeri bilong graun em ol i laik dai na lus olgeta.”
GSAM 120.4Mista Miller i wankain olsem ol man long ol arapela kantri em dispela tok i bin kirapim ol. Pastaim em i ting long mekim wok ol i bin givim long em long pasin bilong raitim na pablisim tok long ol niuspepa bilong ol manmeri na long ol buklet. Namba wan taim em i pablisim ol tingting bilong em long Telegraf Bilong Vermont, wanpela niuspepa bilong ol Baptist em ol i printim long Brandon, Vt. Dispela i kamap long yia 1831. Namba wan taim em i toktok long dispela samting long ai bilong ol manmeri em long yia 1832. Em i tok long dispela bung olsem, ‘Bikpela i kapsaitim marimari bilong em long ol manmeri i bung, na planti i bilip na God i kisim bek ol.’
GSAM 121.1Long 1836 ol i printim ol tok bilong em long sampela niuspepa bilong dispela taim. Long taim bilong kol bilong 1837-38 ol i pablisim ol tok bilong em long wanpela buklet. Long 1838 ol i printim namba tu buklet i gat 204 pes. Na long dispela buklet Mista Miller i tok olsem strong bilong gavman Ottoman i ken pundaun long yia 1839 o 1840. Long yia 1836 em i autim tok long ol bikpela taun long namba wan taim. Long dispela taim em i toktok long ol taun Randolph, Lowell, Groton, na Lynn, Mass.
GSAM 121.2I kam inap long 1840 klostu Mista Miller wanpela tasol i stap man bilong autim tok long ai bilong ol manmeri long taim bilong Krais i kam bek i klostu. Long dispela yia, wantu planti handet man i joinim em long autim dispela tok. Yumi bai lukim long sapta i kam wanem samting i mekim dispela bikpela senis i kamap. Long taim bilong kol bilong 1839-40 Mista Miller i autim planti tok i bihainim narapela narapela long Exeter, N.H. Long dispela hap em i bungim Elda J. V. Himes long namba wan taim. Long dispela taim Himes i kisim dispela bilip, na kirap long dispela taim em i sanap wantaim Elda Miller olsem man bilong pablisim buk na man bilong autim strong dispela bikpela tok bilong namba tu kam bek.
GSAM 121Joshua V. Himes
GSAM 121.3Long stori long dispela man i givim bel olgeta long wok long dispela bikpela muvmen, i gutpela yumi kisim tok bilong man i raitim stori bilong laip bilong em. Em i tok olsem:—
GSAM 121.4“Joshua V. Himes i bon long Wickford, R.I., long Mei 19, 1805. Papa bilong em i wanpela man i gat nem long wok bisnis wantaim ol ailan West Indies, na em i gat bikpela nem olsem memba bilong sios Episkopal bilong Santu Pol long Wickford. Mama bilong em i gat gutpela pasin na i laikim Man bilong kisim bek yumi. Em i save stori long dispela laikim long pikinini bilong em, na pikinini i laik tru long harim.
GSAM 121.5“Papa i bin ting long skulim pikinini bilong em, Joshua, bilong kamap minista bilong sios em yet i stap long en. Tasol sampela samting i pasim dispela plen. God i gat narapela wok bilong dispela pikinini i mas mekim, na em i stretim ol samting long rot bilong kamapim samting em i laikim. Long 1817 papa i salim ol kago i gat bikpela pe, na Kapten Carter i lukautim, wantaim Alexander Stewart olsem man bilong bosim kago. Dispela tupela man i no bihainim stretpela pasin. Taim ol i kamap long wanpela ples bilong sip long ol ailan West Indies, ol i salim sip na kago wantaim na ranawe. Dispela samting i senisim olgeta plen ol i bin mekim bilong laip bilong yangpela Joshua i kam bihain. Ol i bin ting long salim em long Yunivesiti Brown long Providence, R.I. Tasol long Epril, 1821, ol i kisim em i go long New Bedford, Mass., na putim em aninit long kontrak wantaim William Knights bilong lainim wok bilong mekim ol kabot na tebol na ol sia long diwai.
GSAM 122.1“Taim em i kamap long nupela ples bilong em, em i givim bel olgeta long wok ol i givim em, na em i pasim tok long kamap man i save tru long dispela wok. Tasol i no longtaim em i painimaut olsem pasin bilong lotu long hap em i stap long en i no stret olgeta long laik bilong em. Em i tok, ‘Bos bilong mi i wanpela bilong lain Yuniterian, na em i kisim mi i go long sios bilong em. Pasto Orville Dewey i stap pasto bilong ol. I no longtaim bipo em i bin lusim ol bilip sios i save holim na tanim i go long dispela lain. Mi bin kisim skul aninit long Bisop Griswold na Pasto William Burge, pasto bilong Santu Pol, Wickford. Na planti taim mi bin harim Dokta Crocker bilong Santu Jon long Providence, R.I., em i save autim tok gut tru. Dispela skul i mekim na mi no inap tru long kisim ol naispela tok bilong Mista Dewey i sakim ol tok bilong Krais na ol aposel bilong em.’
GSAM 122.2“Long dispela taim i no gat sios Episkopal long New Bedford. Olsem na em i pasim tok long go long Namba Wan Sios Kristen [i no bilong lain Disaipel], na bihain em i joinim dispela lain. Em i tok, ‘Long dispela hap mi painim Baibel i op na mi gat rot bilong tingting fri, na mi yusim gut dispela tupela samting.’ Pasto Moses Howe i save lukautim dispela sios. Pasto Clough i baptaisim Joshua V. Himes long Februeri 2, 1823. Bel bilong em i gat bikpela laik tru long mekim wok bilong Bikman bilong em. Olsem na taim em i gat etinpela yia, wantu em i stat long autim stori bilong diwai kros na singaut strong long ol man i mas tanim bel. Em i tok long em yet olsem:—
GSAM 122.3“‘I no longtaim mi kamap man bilong kirapim na strongim ol manmeri long bilip, na ol i givim mi tok orait bilong mekim presen bilong mi i kamap strong moa.... Mi pinisim taim bilong lainim wok na wok bilong mi i gutpela, na ol i tok amamas long mi. Tasol inap faipela o sikispela yia mi save mekim sampela wok moa bilong kisim wanpela o tupela de long olgeta wik bilong stadi na mekim wok misineri long ol hap i sot long ol samting. Na mi givim ol kaikai bilong dispela wok long pasto bilong mi.’
GSAM 123.1“Long 1825 ol i makim em olsem misineri bilong konferens bilong ol sios Kristen long hap saut bilong Massachusetts. Elda Himes i tok, ‘I no gat plen o mani samting bilong lukautim ol misineri. Olsem na mi pasim tok long mekim bisnis bilong lukautim mi yet, na autim tok inap long strong bilong mi.’
GSAM 123.2“Long 1828 em i lusim New Bedford. Em i no gat tupela tingting o sot long strong; em i gat strongpela tingting bilong mekim wok i kamap gut. Em i go long Plymouth na autim tok bilong God long ol haus skul, long ol rum ol i redim tasol bilong dispela wok, na long olgeta hap em i ken kisim man bilong harim. Long 1829 em i mekim wankain wok long Fall River i go inap long 1830. Long dispela taim em i go long Boston olsem pasto bilong Namba Wan na Namba Tu Sios Kristen, na em i stap long dispela hap inap 33 yia. Long 1839 em i tanim i go long wok bilong kam bek, olsem Elda William Miller i gat bikpela nem i bin kamapim. Em i joinim dispela nupela wok wantaim olgeta strongpela laik bilong em, na ol wok bilong em i pulap long paia na strong. Long 1840 em i stat long pablisim Ol Mak bilong Taim, bilong strongim dispela wok em i bin givim bel olgeta long en. Em i givim olgeta mani bilong em, olgeta wok bilong em, na olgeta strong bilong em long dispela wok, na planti tausen manmeri i tanim bel.”
GSAM 123Miller na Himes i Wok Wantaim
GSAM 123.3Kirap long 1840 i go inap long taim bilong lip i pundaun long 1844, planti taim Elda Miller na Elda Himes i wok wantaim. Ol i go long wanpela taun na bihain long narapela; long taim bilong san ol i kisim traipela haus sel bilong ol, na long taim bilong kol ol i mekim wok long ol sios na ol haus bung bilong ol manmeri. Bikpela strong bilong bodi bilong Elda Himes i holim em i stap i go inap em i statim namba 92 yia bilong laip bilong em. Tingting bilong em i wok strong inap long pinis. Long Septemba 28, long yia 1894, em i autim wanpela tok i kirapim tru bel bilong ol manmeri i winim 3,000, em ol Adventist bilong de namba seven, long ples bilong bung long kem long Lansing, Michigan. I luk olsem em i toktok wantaim planti bilong dispela strongpela laik na strong em i gat long ol de bilong bipo. Dispela i samting bilong kirap nogut tru long en, long wanpela man i stap tripela mun insait long namba 91 yia bilong laip bilong em, na i karim wanpela sik i no gat marasin bilong oraitim. Long yia i bihain dispela sik i mekim em i dai.
GSAM 124.1Elda Miller na Elda Himes i olsem ol man i sanap ‘long fran bilong pait’ long muvmen bilong namba tu kam bek long Amerika. Ol i tupela tasol namel long planti ten ten man i wok wantaim ol bilong autim tok bilong Krais i kam bek. Bikpela mak bilong pasin bilong ol dispela man em strongpela tingting bilong inapim wok na pasin bilong bihainim tok tru olgeta. Planti bilong ol i bilong dispela lain graun i kolim ‘ol man i bin mekim ol yet i kamap strong,’—ol man i bin kamap strong taim ol i bungim ol hatpela samting tru bilong laip. Ol i bin lain long skelim gutpela as bilong wanpela wok long ol stretpela lo bilong pasin, na i no long tingting long wanem rot bai mekim wok i kamap gut tasol. Pasin bilong ol i wankain olsem bilong ol man long ol sios em Elda Miller i tok ol i save kisim dispela tok, em ‘ol memba i bihainim tru God, i givim bel olgeta long em, na i gat laip tru long bilip.’ Ol minista bilong ol kain kain sios i strongim dispela tok. Bihain long ol Adventist i lusim ol olgeta, ol i tok, ‘Em [dispela tok bilong bilip] i kisim ol nambawan manmeri bilong lain bilong mipela.’
GSAM 124Ol Arapela Man Bilong Autim Tok Adventist i Gat Bikpela Nem
GSAM 124.2Ating bai yumi laik save long nem bilong sampela man husat i bin mekim bikpela wok wantaim Elda Miller na Elda Himes long muvmen bilong ol dispela taim bilong bipo. Namba wan nem long dispela lista em Charles Fitch, bilong Cleveland, Ohio. Long 1842 em i kamapim tingting bilong wokim ol piksa bilong soim ol visen bilong Daniel na Kamapim Tok Hait. As bilong dispela tingting i stap long Habakuk 2:2, 3. Charles Fitch i dai long Oktoba 10, 1844.
GSAM 124.3Dokta Josiah Litch, bilong Philadelphia, em Bikpela i bin kirapim em long autim wanpela tok tru. Taim dispela tok i kamap tru, wantu laik bilong ol manmeri long harim tok bilong kam bek i kamap bikpela na i go hariap tru, olsem yumi bai lukim long sapta i kam.
GSAM 124.4Elon Galusha, bilong Lockport, N.Y., em wanpela minista Baptist i gat bikpela nem. Ol rait na ol wok bilong em long tok long taim bilong Bikpela i kam i klostu i bin kirapim tru ol manmeri long dispela lain sios.
GSAM 125.1E. R. Pinney, bilong Seneca Falls, N.Y., em narapela minista bilong sios Baptist i givim bel olgeta long God. Wok minista na ol rait bilong em i gat bikpela strong long dispela wok. I stret tru ol i ken kolim em ‘sol bilong graun.’
GSAM 125.2Geo. Storrs, bilong Taun New York, em i bin stap man i gat bikpela nem long kirapim gen bilip bilong ol manmeri paslain long em i tanim i go long bilip bilong kam bek. Ol rait bilong em i gat bikpela strong bilong kirapim ol manmeri long givim ol yet na ol samting bilong ol moa yet long dispela wok. Dispela i kamap strong moa long ol laspela wik bilong 2,300 de. Em dispela man, bihain long bel hevi bilong 1844, i bringim sikispela tok bilong em long pasin tru bilong man, stet bilong ol daiman, na pe nogut bai kamap bihain, i go long ol manmeri Adventist na long graun olgeta bilong ol i ken skelim.
GSAM 125.3Elda Stockman, bilong Portland, Maine, em i narapela man i givim bel olgeta long wok bilong William Miller long kirapim gen bilip bilong ol manmeri long dispela taun. Em i dai sampela wik paslain long yia bilong ol Juda bilong 1843 i pinis, taim ol manmeri Adventist i holim gutpela bilip na i wetim Bikpela bai kam long dispela taim.6
GSAM 125.4I gat ol arapela man i gat bikpela nem, tasol i no gat inap spes bilong stori long ol, olsem na mipela bai kolim nem bilong ol tasol. Olsem N. N. Whiting, em i bin tanim Nupela Testamen i go long tok Inglis, na ol i save kolim dispela buk Tanim Tok Bilong Whiting; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, na Edwin Burnham (tripela brata), olgeta i save mekim gut wok bilong dispela tok.
Notes
- Habakuk 2:2, 3. ↩
- Kamapim Tok Hait 14:6, 7. ↩
- Mak 1:14, 15, ↩
- Joel 2:30, 31. ↩
- Tok i Kamapim Mining Bilong Matyu Sapta Twenti Fo, p. 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
- Olsem stori i stap long Ol Rait Bilong Bipo, p. 17, i soim, yumi ken lukim isi as bilong Elda Fitch na Elda Stockman i laik tru long save long wanem ol samting i bin kamap kirap long taim ol i slip long dai. ↩