Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
02 / 31
02 / 31

1992 јылда кепке чыккан бичикке кире сӧс

John Norton Loughborough

GSAM -[CD-ROM редактордыҥ эскерӱзи: 1992 јылдыҥ баспазында мурда кепке чыкпаган Лафборо бичиктери (А тиркеме) кирген учунда, бу кийинки фонын, ого коштой тарых ла кӧрӱмдерди киргизерге тӧӧй.]

GSAM 5Ӧмӱр бичмези

GSAM 5.1Јон Нортон Лафборо Јетинчи кӱнниҥ адвентисттериҥ серкпезиниҥ тӧзӧлгӧнине кӧрӱп турган кижи болгон. А тиркемеде алынган, ӧзӧниҥ сӧзиле ӧмӱри ле Кудайга эткен иши керегинде кыскача кӧрӱм бу јаҥы баспага фонын берер.

GSAM 5.2Мен 1832 јылдыҥ январьыныҥ 26-кӱнинде Нью-Йорк штатыныҥ Онтарио округындагы Виктордо тӧрӧгӧм. 200-ден ашкан кижизи бар бу јуртты кӧп миляга јетире јакшы ээленген кырачылардыҥ јерлери курчап турган. Ол Олбанижеҥ Баффалоҥо барган эски почта јолында болгон. 1848 јылдыҥ јаҥарына јетире мен бу јуртта Неделениҥ баштапкы кӱниниҥ школына ла эл алдына јуулган јӱрӱмге барып турдым; огоҥ кийиҥ Рочестер, Нью-Йорк, мениҥ ортом болуп калды. Адам да, ӧбӧгӧм дӧ методист серкпезиниҥ јерлик серкпе башчылары болгон, ӧзӧрин ӧзӧри тудунган....

GSAM 5.3... 1843 јылдыҥ декабрь айыныҥ акыркы аптасында мен Экинчи катап келерин јарлаар керегинде баштапкы сӧсти уктым. Оны Карындаш Јеймс Барри «Оныҥ јаргызыныҥ саады келди» деген темада айткан. Кудайдыҥ улу кӱчи оныҥ јарлаган чындыгын јӱрекке киргизип салды. Кудайдыҥ јаргызыныҥ алдында тургандый болор эдибис. Серкпе башчызыныҥ огоҥ кийинки ӱндӱӱзине кӧрӧ, мен кӧп ӧскӧ кижиле алдыга барып, меге мӱргӱӱл эдерин сурадым. Ондо менин Кудайга мӱргӱӱлдеп, оны изеер баштапкы аракетим башталды....

GSAM 5.41852 јылдыҥ кыжында, ӱчинчи ангелдиҥ јарын јарлай электе, бу јарды јарлайын ба, эмезе кол ишле ле ӧзӧмди ле катунымды тудунайын ба деп бодонуп турганда, бир Суббот кӱн Рочестердеги јууныбыста эје Уайтка Кӧрӱлте берилди. Меге тӱзӱн керелеш берилип, саадбай, јарды јарлаарга чык, Кайракан сени тудунар јолды ачаар деп айтылды....

GSAM 6.1Баштапкы ӧйлӧрде ишке чындап кирип барганымда, ол тушта меге табышмак болгон бир нерсе кӧрӱнди. Уайт карындаш ла эје барган тӱрлӱ штаттардагы ар бир чындый улу јуунында, мени олорло барзын деп чакырар эди. Мен ӧзӧмӧ: «Неге олор ар дайым мениҥ ордына бу серкпе башчыларын сурабайт?» деп айдар эдим.

GSAM 6.21853-теҥ 1865 јылга јетире ол ӱч бӧлӱнӱш башталганда, олор ӱч ӧскӧ газетти, ар бир бӧлӱнӱшке бирден, чыгарарда, неге мен бар болуп, бӧлӱнӱштиҥ барын башталганыҥ кӧргӧм? Тагы неге Уайт эјениҥ Ачык кӧрӱлтелерин 40-тан ашык катап кӧрӧргӧ, эмчилер оны шинжеп турганын кӧрӧргӧ, болоор нерселерди озолоп айтканын угарга бардым? Уккандарга ишенерге болбос тӱӱлген мындый озолоп айткан сӧстӧр чындап бӱтти. Чын сӧзимде, бу мӱмкӱндӱлӱктер меге мактанар учур болбоды, табышмак болды. Мен ӧзӧмӧ: «Бу бӱдӱни неге мындый?» деп айдар эдим.

GSAM 6.3... 1890 јылда Текши конференция меге Роки тоолордыҥ чыгыш јанында иштеерди тапшырып, сурады. Огоҥ кийиҥ О. А. Олсен серкпе башчызына бичиген, оныҥ бир кӧчӱрмези меге де келген бу керелеш болды: «Серкпелерде эдилбей, эдилерин сакып турган ишти Лафборо серкпе башчызы этсин деп мен айдып турум. Кайракан ӱчинчи ангелдиҥ јары башталганын ла ӧскӧнинде ӧзӧ кӧргӧн нерселерди айдар Јонныҥ ӱниндий оныҥ ӱни де угулзын. Ишенбес, шӱӱжӱ ле кӱнӱкпес алдында, алдыга чыгып, чындык керелеш айдып, «јакшы јердиҥ ичине кирип, оны ээлерге бисте кӱч бар» деген Калев болуп, Лафборо серкпе башчызы ӧзӧниҥ орнында турзын. Лафбороны кайда да бурчка кыстаба. Бир конференцияга байлаба. Ол бу јерде де, тиги јерде де, текши јерде де барып, ӱчинчи ангелдиҥ јары башталганын кӧргӧнӧн, билгенин ле кармаганын айдзын.

GSAM 6.4(Лафбороныҥ ӧмӱриндеги улу даталар ӱчӱн Б тиркемени кӧрӧр.)

GSAM 7Лафбороныҥ бичигин таркадарга ӧзӧкчӧ ӱндӱӱ

GSAM 7.1Чак солынар тушта, Лафборо «Ӱчинчи ангелдиҥ јарыныҥ башталганы ла ӧзӱми» деп бичик бичип бӱткениҥ кийиҥ, ол «Экинчи катап келерин сакыыр улу кыймыгу» бичигиниҥ алдыҥкысы болгон, Эллен Уайт бу сӧстӧрди бичиген:

GSAM 7.2Бистиҥ эмдиги айалгабыс керегинде мениҥ јӱрӧгӧм кату ачып турат. Кӧп ӧй мурда эдер керек болгон ишти эмди эдерибис керек. Израиль уулдары чӧлди ӧткӧрип, Иорданныҥ јээктеринде отурганда, Кайракан Мозеске эдерге јакылтаган ишти эдерибис керек. Мозеске олордыҥ чӧлдӧги јӱрӱзинде Кайракан олорго эдердиҥ барын кайрада айдары јакылтылган. Бу кайрада айтудыҥ бичиги Второзакониеде бар.

GSAM 7.3Бистиҥ иштиҥ баштапкы тарыхында Кудайдыҥ улузы ӧткӧн ченемелдиҥ бичиги јаҥыдан кепке чыгарылзын. Чындыкка кийинирээк кирген кӧп кижи Кайраканныҥ кандай иштегенин билбейт. Уильям Миллердиҥ ла оныҥ јолдошторыныҥ, капитан Јозеф Бейтстиҥ, Экинчи катап келерин јарлаган ӧскӧ баштапкылардыҥ ченемели бистиҥ улустыҥ эзинде тудулзын. Лафборо серкпе башчызыныҥ бичигине эскерӱ берилзин. Бистиҥ башчылар бу бичикти таркадарга не эдерин кӧрзин.

GSAM 7.4Серкпелердеҥ бӧлӱнип, Кудай берген јарыкта кадам сайын алдыга барган баштапкы иштиҥ ӧзӧгиҥдеҥ ченемелди кандый јакшы аайда караарды шӱӱп кӧрӧр керек. Ол тушта Библия, Библияныҥ ӧзи, бистиҥ јолбашчыбыс болор деп тутунган позицияны алганбыс; бу позициядаҥ качан да тайбас учурлубыс. Кудайдыҥ кӱчиниҥ кайкалду кӧрӱмдери бисте болды. Кайкалдар эделди. Кайра-кайра тар јерге киргенде, Кудайдыҥ кӱчи бистиҥ пайдабыста кӧргӧзӱлди.— 105-чи самара, 1903 (CWE145) (бӧлӱп кӧргӧзӧри бистиҥ).

GSAM 7Неге јаҥыдан кепке чыгар?

GSAM 7.5Алдыҥкы керелештердиҥ јарыгында, неге Карындаш Лафборого бистиҥ тарыхты кайрада айдарга јакылтаганын, неге оныҥ айткандарын кайра тирӱлӱ таркадарга кӧндӱрӱлгенӱбӱсти ойлоно кӧрӧлик.

GSAM 8—Эске алырга ӱндӱӱ

GSAM 8.1Баарынан артык, тарыхтагы болумыштарды кайрада кӧрӱп, Кудайдыҥ колы иштеп турганын изеерге, оныҥ сӱӱшти кӧргӧзӧр камкорлыгыныҥ белгизин кӧрӧргӧ мӱмкӱн. Бу бӱдӱмди бекемдейт ле ӧткӧндиҥ јакшы да, јаман да урокторын ӱредет. Серкпениҥ Библияга тӧзӧлгӧн тӧзӧгӧзин кайрада кӧргӧзӧт, баштапкылардыҥ курмандыкты јӱрӱмин ачат. Бистиҥ тынныҥ тамырыбыс эске тӱшет. Лафборо карындаш 33-бетте айткан: «Израильге Кайраканныҥ олорло болгон јолын эске алганы јакшы болзо, биске де јакшы эмезе? Псаломчы кайкамчыланып тагы айдат: ‘Мениҥ сӱнем, Кайраканды алка, Оныҥ бар јакшылыктарын унутпа.’»

GSAM 8—Тарыхтагы ӧзӧкчӧ ӧй

GSAM 8.2Јетинчи кӱнниҥ адвентист ишиниҥ тӧзӧлгӧн јылдары тарыхтагы ӧзӧкчӧ ӧйлӧрдиҥ бирӱзи болгон. Мындый ӧйлӧрдиҥ кеминде ӱч белгизи ойго кирет.

GSAM 8.3(1) Улу судур сӧс бӱтип турганда. Кӧп учунда мындый болумыш ол тушта элге кеҥ де, толо до кӧрӱнбейт. Оныҥ учында, огоҥ кийинки кӧрӱмле кайрада кӧрӱп, ол судур сӧстиҥ кӧлемин — Кайракан ол ӧйдиҥ јердеги тарыхына «Эмдиги чындык» деп јарлаарга јазаган јарларын — билип аларга ӧзӧкчӧ јакшы.

GSAM 8.4(2) Кайракан эдер деп јазаган ӧзӧкчӧ ишке тӧзӧмӧлдӧр салынганда. Мындый ӧйлӧрди билип аларда, тиректердиҥ канайда салынганын, Библиядагы керелдерди ле Кудайдыҥ башкарып турган болумыштарын кадам сайын кӧрӧр ӧзӧкчӧ керек. Олор «баштапкылар» деп аталган, мындый ӧйгӧ чакырылган тӧзӧӧчилер болуп, Кудай берген јар ла ишке керектӱ, јӱрекке кирер логикалу ӱгӱмге јеткен.

GSAM 8.5(3) Чын Агару јер ишинде антитиптик улу кӧчӱштер болгондо. Кудайдыҥ јолы «Агару јерде» (Псалом 77:13) болғандуктан, Кудай кинчектиҥ сурагын чечерге не эдип турганын билип, оныҥ кийнинеҥ бӱдӱмле барары ӧзӧкчӧ керек. Экинчи катап келерин ойгонордо болгон кӧчӱш ле огоҥ алдыҥкы улу кӧчӱштиҥ тӱҥейлиги бу јерде јакшы кӧмӧкчӱ. Кайракан короодоҥ Агару кыпка кӧчкӧндӧ (Калвариядаҥ Кӧккӧ кӧтӧрӱлгенине јетире) не болгонын, ол учурдыҥ Кудайлу кижилери баштап не болгонын јастыра оҥдоп, кату чӧкӧниш кӧргӧнин, огоҥ кийиҥ Кудайдыҥ планы ачылып турганда ӧзӧриниҥ орнын кӧрӧр болгонун бодонорысты кӱӱнзейт. Ол ченемел 1844 јылдаҥ кийинки бӱдӱмдӱлӧрдиҥ јолына јарык берет: Агару кыптаҥ Агарудаҥ агару кыпка кӧчӱш (Кижилер учун Кудайдаҥ сураштаҥ Кижилер учун Кудайдаҥ сурап турган ӧйдӧги јаргыга).

GSAM 9.1Алдыҥкы ӱч белгиниҥ барын Лафборо карындаштыҥ бичигинде тӧзӧлгӧн ӧйдӧ кӧрӧбӱс. «Јашырылган байлыкка» тӱҥей чындыкты изеген, оны тапкан, барын оны јарлаарга берген кижилердиҥ бу тыннына јетип, оныҥ бир бӧлӱги болорго тилейбис.

GSAM 9—Судурлаштыҥ Тынына керелеш

GSAM 9.2Лафбороныҥ керелешин кайра кепке чыгарардыҥ тагы бир шылтагы — Уайт эјениҥ бичӱчи, сӧс айдаачы ла Судурлаштыҥ Тыныныҥ ӧзӧкчӧ јайалтасын алучы болгонуныҥ — оны Лафборо бойыныҥ кире сӧзинде эскерген — тарыхый ла Библиялык ролин бистиҥ эмдиги ӧйдӧ тагы керелеш.

GSAM 9—Баштапкы чындыкты кӧргӧн кижиниҥ керелеши

GSAM 9.3Керелдер Эллен Уайт 90 јылча алдыҥ бӱдӱн элге бу бичикти јетирерге, иштиҥ тӧзӧгӧзин салган кижилердиҥ сӧстӧри ле ченемелин карап, кайра кепке чыгарарга јакылтаганыныҥ кеминде ӱч шылтагы барын кӧргӧзӧт. (1) Бу кӧрӱп турган кижилер ӧлӱп турган, ол учунда олордыҥ ӧзӧ сӧстӧри токтогон. (2) Тӧзӧлгӧн болумыштарды эмезе тӧзӧӧчилерди ӧзӧ билбеген, серкпеге кошулып турган миҥдеген кижилердиҥ тоозы кӧптӧгӧнӱнеҥ улам серкпе Кудай салган тамырларын билбес болор эди. (3) Јаҥылыш ӱредӱлӧрдиҥ шинжер иштери, айрыкша Миннеаполистеги болумышта кӧрӱнген ле огоҥ чыккан сокор айалгада, серкпени шинжер эди. Оныҥ учунда Кайракан бу кыймыгуныҥ јолбашчызы болуп келгенине кӧп кижиниҥ бӱдӱми кӧп тӱрлӱ, јашырын аайларла кату шинжелер эди. Оныҥ колы иштеп турганын кӧргӧзӧр керелдерди чын ла кӱчтӱ аайда кайрада айдар ӧзӧкчӧ болгон.

GSAM 9А тиркеме керегинде эскерӱлер

GSAM 9.4Кӧрӱп турган кижи болбогондорыҥ сурап, шӱӱп, билбес айалгазы Лафборо карындаштыҥ ӧзӧниҥ ӧмӱринде кӧрӱнген. Мындый бир учур оныҥ мында А тиркеме болуп берилген бичикти бичиирге сылтаак болгон. Бу баспага оныҥ каруузын кошконыбыс биске сый ла керектӱ иш деп санайбыс; бу бичик баштапкы катап кепке чыгат. Л. Э. Фрумныҥ «Судур сӧстиҥ јоголгон керелечилерин изеери» деп аталган бичигинде оны эскергениндеҥ бу бичик барын билдибис. А тиркемени тӧзӧгӧн колјазманыҥ тарыхын Фрум канайда бичигенин келтиребис:

GSAM 10.1Тагы бир баалу коштым — Ј. Н. Лафборо эски Блик телеграф машинказыла, бӱдӱни баш тамгаларла, терип чыккан улу колјазма. Бу 1918 јылда, ол ӧлӧринеҥ аз мурда, айрым сынчылар оныҥ Экинчи катап келерин кыймыгыныҥ башталганы керегиндеҥ мурдагы бичиктерине јала, болгон керектерди ӧскӧртӱп айтканы ла јазымчылык деп урган айыптарына берген каруузы болгон. Бистиҥ баспаларыстыҥ бирӱзине кепке чыгарарга бергенде, элге керектӱлӱги јетпес деп кӧрӱнген. Оныҥ учында авторына кайтарып берген.

GSAM 10.2Лафборо серкпе башчызы карыган јылдарында оны ол туштагы Тынч океан бириккен коллежиниҥ тарых ӱредӱчизи Х. А. Уошбернге берген; ол бичикти кадырлап, сактаган. Бир кӱн ӱредӱчиниҥ туразы ӧрттӧ кӱйӱп јоголгон, оныҥ бирге јакшы библиотеказы да кӱйген. Оныҥ калган бичиктери коллеждеги столында турган. Олордыҥ арасында «Бир нече ченемел» деп аталған бу колјазма болгон. Мен Тынч океан бириккен коллежинде ол јылда ачылган Библияны тереҥдете ӱренер школдо, Миллердиҥ јолыла барган кижилердиҥ кыймыгы керегинде баштапкы лекцияларымныҥ тӱзӱмин айдарга чакырылган эдим. Лекцияларымныҥ аҥында профессор Уошберн колјазманы алып, колыма берип: «Эмди неге бу колјазма мегеҥ бӱдӱн библиотекамдаҥ коллеждеги столымда турган бир нече нерсениҥ бирӱзи болуп сакталганын тӱшӱндим. Кудай оны бу ишке сактаарын кӱӱнзеген. Оны Экинчи катап келерин башаттарыныҥ тӱзӱмине киргизер» деди.—48, 49-беттер

GSAM 10Кайраканныҥ кижи улузыла бирге иштегени

GSAM 10.3Ӧзӧбӱстиҥ јӱректеринде кӧрӱнген кижи улузыныҥ айалгазын бир аз тӱшӱнип, Кайракан иштеерге ар дайым пайдаланган топурак ыдыштарды јакшы билерис. Бу бичикти Кайракан канайда иштегенине бӱдӱмди бекемдеерге беребис; оныҥ эркин эдерге пайдаланган кижилердиҥ чине јогына тӧгӱн бӱдӱм тӧзӧӧр учун эмес. Бӱгӱнги кӱнниҥ чындыкты изеечизи бу бичикти эмезе ол улу ӧйлӧрдиҥ ӧскӧ ченемелин окуюрда, бу Кудайлу эр ле ӱй кижилерде кӧрӱнген кижиликке шылтаак айтпайбыс. Кудай ар дайым кижи улузыла биригип, кижиликле Кудайлыкты коштоп иштеген (Эфестиктерге 2:20). Ӧскӧ кижилердиҥ чайкалган сӧстӧри аркылу да Оныҥ ӱнин ар дайым угалы. «Судур сӧстӧрди јаман кӧрбӧгӧлӧ; бӱдӱн нерсени шинже; јакшыны бек тут.» (1 Фессалоникадагыларга 5:20, 21). (Тандама сӧстӧр 3:342-347-ні кӧрӧр)

GSAM 11Тӧзӧлгӧн ӧй — ӧзӧк

GSAM 11.1Бу бичиктиҥ эҥ улу кӧмӧги — тӧзӧлгӧн ӧй ле баштапкы јылдар керегинде кӧп сурактарга (кӧп учунда суралбаган сурактарга да) каруу бергени деп кӧрӧбӱс. Он тогузынчы чактыҥ учында ла огоҥ бери серкпениҥ кийинки ченемелине тӱҥей ӧскӧ сурактар мындый бичиктиҥ ӧзӧгиҥдеҥ ӧскӧ јерде јакшы кӧрӱлген. Кайраканныҥ элчизи керелештерде ол туштагы серкпениҥ айалгазын, 1888 јылда Кайракан киргизерге аракет эткен јарыкты, ла оныҥ јарынан баш тартканыныҥ ол ӧйгӧ ле бистиҥ кӱнгӧ јетире салдарыҥ бичиген.

GSAM 11.2Элдиҥ кӱткенӱзиниҥ саады ла Кайраканныҥ ниетиниҥ саадыныҥ ортозындагы тӱҥей эмес јерди кӧрӧр ӧзӧкчӧ. Элдердиҥ кӱткени саады — бӱдӱн ӧйлӧрдо Кудайдыҥ улузыныҥ ӱлӱзи: олор Кайраканныҥ келери јуук деп сананган, је ол олордыҥ ӧйинде болбос деп керел алган. Ал эмезе Кайраканныҥ ниети саадты: эски Израильдегидий, Ол бисти улус эдип Канаанныҥ јээктерине экелип, «Ичкери киргиле» деди, бӱдӱм јок болгоныбыс учун кирбедибис. Кайда турганыбыс ла неге мында болгобысты кӧрӧлик. Ӧбӧгӧлӧрдиҥ урокторын ӱренелик, Кайраканныҥ алкышын ла чыдамкай узак тӱдӱмин кайрада айдалык, 100 јыл алды ол эдерге болбогон нерсени Ол бистиҥ ичибисте ле аркылу эдерине јол берелик.

GSAM 11.3(В тиркемени кӧрӧр)

GSAM 11Бӱгӱнги серкпеге суроо

GSAM 11.4Лафборо карындаш ӧзӧниниҥ кире сӧзинде ол тушта серкпени тӧзӧгӧн 100000 Јетинчи кӱнниҥ адвентисттери эки миллион кижидий кӱчтӱ ле эрчимдӱ кӧрӱнгенин айткан. Ол бир аай ӧлчӧмди тутсак, эмдиги 6 миллион кижи 120 миллион кижидий кӧрӱнер деп айдарга болобо? Баштапкы јылдарды ол кайрада айтканы бӱгӱнги серкпеге кандый сурактарды алып келет?

GSAM 12.1Бу јаҥы баспа кӧдӱрӱп чыгар деп мӱргӱӱлдеген каруусыз сурактарды силерге калтырабыс:

GSAM 12.2(1) «Кыймыгу» кайда јоголды?

GSAM 12.3(2) Ол бойыныҥ тӧзӧгӧзине чын арткан ба?

GSAM 12.4(3) Лафборо ӧйиненеҥ бери серкпеде кӧрӱп турган ӧзгӧрӱлӧрдиҥ канча бӧлӱги коомдогу ӧзгӧрӱлӧрле, эмезе бистиҥ арабысда Кайраканныҥ иштеп турганыла тӱшӱндӱрӱлер?

GSAM 12.5(4) Кыймыгу Христостыҥ јуук кайтып келерин баштапкы катап јарлай баштаганынаҥ бери 150 јылча ӧткӧн соҥ бис неге эмди де мындабыс?

GSAM 12.6Ӧткӧн тарыхыбысты кӧрӱп, бӱгӱнги орнобыска јетирген ар бир алдыга баскан кадамла ӧткӧнимдиҥ кийинине кӧрӱп, мен: «Кудайды алка!» деп айдарым. Кайракан эткенин кӧргӧнимде, кайкалга толып, башчы Христоско бӱдӱмге толобым. Келечекке коркор нерсебис јок, Кайраканныҥ бисти канайда баштаганын, ӧткӧн тарыхта берген ӱредӱзин унутпасак болды.—Эллен Г. Уайттыҥ ӧмӱр бичмези, 196

GSAM 12.7Ӧбӧгӧлӧриҥ салган эски белгини кӧчӱрбӧгӧлӧ.—Накыл сӧстӧр 22:28. Адвентист баштапкыларыныҥ библиотеказыныҥ комитети, Лома-Линда, Калифорния, 1992 јылдыҥ март айыныҥ 1-кӱни

Note

Back