Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

17-чи бажалык — Чындыктыҥ кӱч айалгаларда ичкерлегени

John Norton Loughborough

GSAM 265.1«Койчы ӧзӧри чачылып калган койлордыҥ аразында болгон кӱнде бойыныҥ койлорын издеп тапканы јӧнӧдӧ, Мен де койлорымды издеп, оларды булутту ла кара кӱнде чачылып калган ончо јерлеринеҥ чыгарып аларым».1

GSAM 265.2Бу ӧйгӧ (1847 јылга) јетире Ӱчинчи ангелдиҥ јарын кабыл алган кижилер бу јӱрӱмниҥ байлыгынаҥ јарлулар болгон, оныҥ учун јарды таркадарына акчала аста ла болужып болгон. Серкпениҥ башчызы Уайт ла оныҥ ӱйи, база серкпениҥ башчызы Бейтс чачылып јаткан карындаштар арасында бойлоры иштеердиҥ керектигин, база кижини чындыкты билерге јетелеп болужар бичиктерди белетеп, улуска туттыртаары керектӱ болгонын кӧргӧн. Серкпениҥ башчызы Бейтс Суббот кӱн керегинде бичиген кичинек бичиги ажыра Суббот керегинде јарлаарга кӧп болужу алган; ол ар башка јерлерге барып, ол бичикти почта ажыра таркаткан. Ол эҥ ле чыдамкайлыкла иштеген.

GSAM 265Јаш эжениҥ чындык учун курмандыгы

GSAM 265.3Бир катап, јол акчазын тӧлӧӧргӧ акчазы јок болгондуктан, ол Массачусетсенеҥ Нью-Хэмпширге јӧӧн барып баштаарга јаткан. Ол тушта ол эжеҥеҥ кат алган: јаш эже ӧйине бир неделеге 1 доллар алатанаҥ, иштеп, Кудайдыҥ ишине болужар бир неме болзын деп, ӱй ишине кирген. Бир неделе иштеген сонында, ол эжеге Серкпениҥ башчызы Бейтске акча керек деген санаа кӱчтӱ киргенде, ол иш берген кижизине барып, алдын ала тӧлӧӧ алала, оныҥ учун ого дароо 5 доллар ийген. Бу акчала ол коомдук унаала Нью-Хэмпширге барган јолыныҥ тӧлӧӧзин тӧлӧгӧн. Барган ар бир јерде јакшы јыйындар болгон, кӧп јандар чындыкты кабыл алган.

GSAM 266Сурап алган эмереклеҥ ӱй тутканы

GSAM 266.1Бу јардыҥ баштапкы ишчилерин кыймылдаткан курмандыктыҥ тӱзӱн кӧргӱзер учун, 1847–48 јылдардыҥ кышкы айларында олардыҥ тургуза айалы керегинде Уайт абакайдыҥ айтканынаҥ тӧмӧнӧки сӧстӧрди алабыз. Олор Топсем, Мэнде С. Хоуландтыҥ улу ӱйинде бӧлмӧлӧрдӧ јуртап, сурап алган эмереклеҥ ӱй туткан:—

GSAM 266.2«Бис јарлулар эдибис, кӱч ӧйлӧрди кӧргӧнис. Эрим темир јолдо таш ташып иштеп, салааларындагы тери тешилип, кӧп јерде кан чыккан. Бис кемге де јӧлӧнбӧй, бойыбысты бойыбыс азырап, база ӧскӧлӧргӧ болужар немебис болзын деп сананган эдибис. Је ишибис јӱрӱшпеди. Эрим ӧтӧ кӱчтӱ иштеди, алайда ишинеҥ тијерлӱзин ала албады.

GSAM 266Серкпениҥ башчызы Уайт отун јарганы

GSAM 266.3«Эрим темир јолдогу ишти таштап, балтазын алып, токойго отун јарарга барды. Капталында улайын ооруп турса да, ол таҥ эртеҥеҥ кӱн бӧтӧргӧ јетире иштеп, кӱнӱнеҥ элӱ центке јуук таап турган. Кӱчтӱ оорудан тӱнде уйуктай албады. Кӧп узабай, ар башка штаттардагы карындаштардаҥ биске келип, аларга барып кӧрӱп кетерибисти сураган каттар келди; алайда штаттаҥ чыгарар акчабыс јок болгондуктан, јол биске ачык эмес деп јооп бердибис.

GSAM 266.4«Коннектикуттагы Карындаш Чемберлейннеҥ ол штаттагы конференцияга келерибисти кыстаан кат алдык. Акча табылза, барарыбыс деп токтодыйбыс. Эрим иш берген кижиле эсептешсе, ого он доллар тијер болгоны билинди. Оныҥ јарымынаҥ менге ӧтӧ керектӱ кийимдерди алдым, анан эримниҥ сырт кийимин јамап, јамактарыныҥ ӧзин де јамап, јеҥдериндеги баштапкы кездемени таныырга кӱч болды. Дорчестерге, Массачусетске јетерге биске беш доллар калды. Бистиҥ сандыгыбыс јӱрӱмдӧги бар немениҥ кӧпчӱзин тудуп турган. Алайда санаабыс амыр, кӱӱн-сагыжыбыс ару болгон, оны бис јердеги ырахаттаҥ артык кӧрӧтӧн эдибис.»

GSAM 267.1«Карындаш Николстыҥ ӱйине кирип чыктыбыс. Бис чыгарар алдында Эже Николс эриме беш доллар туттырды; ол биске Коннектикуттагы Миддлтаунга јетер јолду тӧлӧӧгӧ јетти. Ол калада бис бӧтӧн улус эдибис, штаттагы карындаштардыҥ бирӱзин де мурда кӧргӧн эмеспис. Бисте элӱ цент ле калган. Эрим унаага тӧлӧӧгӧ ол акчаны тузаланарга коркып, сандыкты тактайлар уймагына ыргытты да, бир бӱдӱмдӱ кижини издеп, јӧӧн јӱрӱп кеттибис. Кӧп узабай Карындаш Чемберлейнди таап, ол бисти ӱйине апарды.»

GSAM 267Коннектикуттагы Роки-Хилл конференциязы

GSAM 267.2Бу конференция Роки-Хиллде ӧткӧн; јыйын бӧлмӧзи Карындаш Белденниҥ ӱйинде бӱтпеген улу бӧлмӧ болгон. Серкпениҥ башчызы Уайт С. Хоуландка бичиген катта јыйын керегинде кызыкту учурлар тӧмӧнкӱ ӱзӱкте айтылат:—

GSAM 267.3«1848 јылда апрельдиҥ 20-зи кӱнӱ Карындаш Белден Миддлтаунга ол каладагы бис ле чачылып јаткан карындаштар учун унаазын ийди. Бис оныҥ јерине [Роки-Хиллге] тӱштеҥ кийин тӧрт саат кирелӱ јеттибис, бир нече минуттан соҥ Карындаштар Бейтс ле Гёрни кирип келди. Ол кече он беш кижиге јуук јыйын ӧткӧн. Јума кӱнниҥ таҥында карындаштар келген сайын, бис элӱ кижиге јеттибис. Олордыҥ ончозы чындыкта бекем эмес эди. Ол кӱндӧги јыйыныбыс ӧтӧ кызыкту болгон. Карындаш Бейтс јакылталарды јарт кӧргӧзӧ берди, олордыҥ керектӱзин кӱчтӱ керелештерле кӱчӱлеп айдылар. Бу сӧс чындыкта тургандарды бекемдеди, толо чечпегендерди ойготты.»2

GSAM 267Нью-Йорктиҥ Освего округына чакырылганы

GSAM 267.4Серкпениҥ башчызы Бейтстиҥ кичинек бичиги Адвентисттер арасында таркаганыныҥ шылтузында ӧскӧ штаттардагы кижилер Суббот кӱнди тудуп баштаган. Порт-Гибсон, Нью-Йорктон Хайрам Эдсон Серкпениҥ башчызы Уайтты ла Уайт абакайды, база ӧскӧлӧрди 1848 јылда августта Нью-Йорктиҥ Освего округындагы Волниде Суббот кӱнди агару тудар кижилердиҥ конференциязына келерге чакырып кат бичиген. Ол карындаштардыҥ кӧпчӱзӱ јарлы болгонын, чыгымдарды тӧлӧӧргӧ кӧп болужаарын айдарга арга јок болгонын бичиген. Серкпениҥ башчызы Уайт ӧлӧҥ чабышта иштеген иштиҥ тӧлӧӧзинеҥ 40 доллар алган эди. Оныҥ бир бӧлӱгин керектӱ кийимдер аларга тузаланды, калганын Волниге барып-келер јолго тӧлӧгӧн.

GSAM 268.1Нью-Йорктиҥ батыш бӧлӱгиндеги бу конференция Мырза Арнольдтыҥ унаа сарайында ӧткӧн. Штаттыҥ ол бӧлӱгинде јууй алар улустыҥ ончозы — отуз беш кижи кирелӱ — анда болгон, алайда олордыҥ аразынаҥ эки кижи де бир санаалу эмес эди. Ар кижи бойыныҥ кӧрӱмин кӱчтӱ тудуп, ол Библияга келишет деп айткылаган. Ончозы бойыныҥ санаазын алга чыгарып, оны јарлаарга кӱӱнзеген. Олорго Серкпениҥ башчызы Уайт ла оныҥ ӱйи мындый узактан олорды угарга эмес, чындыкты ӱредерге келген деп айтылды. Мырза Арнольд Ачылта 20-да айтылган бир миҥ јылдыҥ ӧтӱп кеткенин, Ачылтада айтылган 144 000 кижи Христос тирилгенде тирилген кижилер болгон деп тудунган.

GSAM 268Мырза Арнольд каадаларга каршыланды

GSAM 268.2Бу јыйынныҥ алдында ӧлӧрге турган Кайраканныҥ эмблемалары турды; олардыҥ Кайраканныҥ кыйналганын эскерерге јаткан тушта Мырза Арнольд туруп, олор эдерге јаткан ишке бӱдӱми јок деп айтты — Кайраканныҥ кечки ашы Пасха ашыныҥ уландызы, оны јылына бир катап ӧткӧрӧр керек деди.

GSAM 268.3Санааныҥ бу ӧскӧлӧн айырмалары Уайт абакайга оор салмак болгон. Ол Мырза Арнольд адашканын јакшы билген, Кудайдыҥ атына кир тӱшти деп кӧрӱнип, кӱӱнине улу кайгы кирген. Кезик кижилер ол ӧлӧр деп коркышкан; алайда Бейтс, Уайт, Чемберлейн, Гёрни ле Эдсон атту серкпениҥ башчылары ол учун мӱргӱӱл эдип, Кудай ӧзиниҥ јалчыларыныҥ мӱргӱӱлин ырайымду угуп, ол кайра јакшыра берди. Кӧктӧн келген јарык оныҥ ӱстине конуп, ол кӧп узабай јердеги немелерди сеспей барды. Бу айалда ол анда болгон кижилердиҥ кезик адаштарын, база ол адаштарла карузы болгон чындыкты кӧрӧлгӧн; Библияга келишет деп айткылаган бу аралаш кӧрӱмдер чынында Библияныҥ ӧзӧри керегиндеги санактары ла болгону, олор адаштарын таштап, Ӱчинчи ангелдиҥ јарына биригер керектиги кӧргӧзӱлди. Јыйын кайкалду бӱтти; чындык јеҥди. Бу ӧскӧлӧн санааларды тудуп турган кижилер адаштарын мойындап, Ӱчинчи ангелдиҥ эмдиги јарына бирикти, Кудай оларды ӧтӧ алкады.

GSAM 269Библияны кайкалду тузаланган кӧрӱлте

GSAM 269.1Бу јыйын керегинде отуз беш кижиден турган кичинек јыйынныҥ бирӱзи болгон Мырза Александр Росс 1884 јылда январьдыҥ 4-зи кӱнӱ мындый айтканы бар:—

GSAM 269.2«Эже Уайт кӧрӱлте ичинде турганда, буттарына туруп, сол колына ӱй-Библияны алды; бичик кадимки кеминде болгон. Оны ачык тудуп, кӧзиле кӧрбӧй, бийик кӧтӧрӱп турганда, оҥ колыла тексттен текстке айландырып, бармагын бичиктиҥ сӧзине коюп, оны јаттап айдып турган. Мен тексттердиҥ кӧпчӱзин, ол кӧргӧзӧр сӧстӧрди айдып јаткан-јатпаганын кӧрӧргӧ кӧрдӱм. Олордыҥ ар бирин ја мен кӧргӧм, ја јыйынныҥ кезик кижилери кӧргӧн. Ар бир тушта ол кӧргӧзӧр текстти гана айдып койбой, кӧстӧри ӧрӧ, Библиядан тескери јанга кӧрӱп турганда да айдып турды. Волниде 1848 јылда августта јуулган Суббот кӱнди агару тудар кижилердиҥ јалган кӧрӱмдерин кулаткан, бисти чындыкка бириктирген неме — ол айткыланган Библия сӧстӧри болгон.»

GSAM 269.3Мындый айалгада, Библияныҥ јарт сӧстӧриле, бу кайкалду аайла тӱзетилген адашты таштабаган кижини бӱдӱрерге сӱрекей кӱч болор эди. Освего округындагы бу Суббот кӱнди агару тудар кижилер, адаштары тӱзетилип, чындыкта бириккен соҥ, ӧскӧлӧргӧ јарык јетирерге ол јыйыннаҥ тарап чыккан. Болгон натыйжалар Кудайдыҥ иши болгондугыныҥ бӱдӱрӱмдӱ керелин берди. Шайтан канайда арга тапса, анайда бӧлӱп, шатандырып, чачырадып јиберерге арланбайт. «Кудай шаталыштыҥ тӧзӧӧчизи эмес, амыр-энчӱниҥ тӧзӧӧчизи; агарулардыҥ ончо серкпелеринде чилеп».3

GSAM 270Кайкалду айыктырган учурлар

GSAM 270.1Озо айдылган конференциянаҥ соҥ Мэдисон округында, Порт-Гибсондо, Порт-Байрондо ле Нью-Йорк калада јыйындар ӧткӧн. Оныҥ соҥында Коннектикутта текши јыйын болгон. Ол јерлердиҥ кезигинде Кайракан бойыныҥ јалчыларына ӧтӧ јуук болгон, база Јакыптыҥ самаразында берилген јӧпти тудуп, оныҥ улузы кӱӱнзеп мӱргӱӱл эдип турганда, Улу Айыктыруучыныҥ айыктыраачы кӱчи ооругандарга тӱшкен.4 Эмчи-дарымактар арга јок деп айткан кижилер де ооруларынан айыккан. Анай учурлар 1845 јылдаҥ бери ар башка ӧйлӧрдӧ кӧп катап учураган.

GSAM 270Баштапкы ишчилер кӱчти чыдаган

GSAM 270.2Серкпениҥ башчызы Уайт баштапкы иштиҥ кӱндери керегинде 1880 јылда февральдыҥ 5-зи кӱнӱ «Ревью энд Геральд» журналында айтканы:—

GSAM 270.3«Бистиҥ баштапкы ишибисте тузалу аш-су јок учун ачкалыш, керектӱ кийим јок учун тоҥыш болгоныбыс. Кудайдыҥ ишине акча сактаар учун јӱрӱмниҥ керек немелерин де бойыбыстан кысканган эдибис. Ол тушта бичиирде, редакциялаарда, штаттан штатка јӱрӱп, јарлаарда эдер керек болгон ӧтӧ кӧп ишти бӱтӱрерге бойыбысты коркышту арыдып туратан эдибис.»

GSAM 270.41848 јыл экинчи катап келериниҥ тарихында гана эмес, саясатта да эстеерлик болгон. Ӱчинчи ангелдиҥ јарыныҥ чындыктары ӧтӧ јартталып, ишти ичкерлетерге ар башка јакка јолдор ачыла баштаган. Ол тушта моралдык ла саясий јӱрӱмдӧги учурлар пророчестволорды ӱренген кижилердиҥ ајарузын јаҥырта ойготкоор аайлу тӱзӱм алып турган. Эски јарыктагы улустардыҥ аразында улу шаталуу болгонунаҥ ӧскӧ, Нью-Йорктиҥ Уэйн округындагы Хайдсвиллде эмдиги ӧйдӧги спиритизмниҥ кӧрӱнӱштери башталган; Библияны ӱренгендер бу «јердиҥ улустарын Кайраканныҥ кӱниндеги согушка јууйтан шайтандыҥ рухтары» болор деп айдышкан.

GSAM 2711848 јылда улустардыҥ аразы шаталганы

GSAM 271.11848 јылда февральдыҥ 21-зи кӱнӱ Францияныҥ Луи Филиппниҥ сарайдагы јалчылары оныҥ айланазына јуулып турганда, ол: «Бӱгӱн эҥирдегидий империяныҥ тактында качан да мындый бекем отурбагам» деп айтты. Эртезинде эҥирки бозомдо ол «бушлат» кийип, унаа айдаачы кижи болуп јасканала, Париж каладыҥ дубалдарынаҥ сыртка бойыныҥ амандыгы учун јашырынар јер издеп качты. Бу улу ла капыстан ӧзӧриштиҥ тӧзӧӧзи каанныҥ бойыныҥ папаныҥ ӧктӧмдӱгине болушкан кандый да кылыгы болгон деп айдылат; ол кылык оныҥ калыгын ла салдаттарын ачындырган. Ол кӱнӱ Парижде Францияныҥ армиязыныҥ улу согуштук кӧрӱзин ӧткӧрӱп бӱтӱрди. Куралдарын тизип койгондо, ол сарайына кирди; бир кезде кичинек бала пушка ӱстине сӱрӱлип чыгып, ӱч ӧҥдӱ тууны булгап: «ПАПА ЈОГОЛЗЫН! ПАПА ЈОГОЛЗЫН!!» деп кыйгырды. Салдаттар бу кыйгыны кӧтӧрӱп алганда, ол саптардыҥ бойыла ылдам ӧтӱп, барган сайын кӱч алып, анайда «КААН ДА ЈОГОЛЗЫН!» деген кыйгыга коштоло баштады. Бир нече саатта бӱткӱл Париж јӱӱлӱп турган шаталу кӧрӱнӱшке айланды. Салдаттар мылтыктарын тудунуп, улу тобырла кожо каанныҥ сарайына чапты. Ол шатак керегинде укканда, јаскан кийим кийип качарга ашыкты.

GSAM 271Талашка кирген улус-тӧрӧлӧр

GSAM 271.2Францияныҥ тӱймези ле тынч эмес айалгазы ӧскӧ ороондорго тӱрген јайылды. Пруссия, Ганновер, Сардиния, Сицилия, Неаполь, Венеция, Ломбардия, Тоскана ла Рим де ол ок тӱймениҥ кӱӱнине алдырды. Ӱч айдыҥ ичинде бастыра Европа кыймыктап, отуздан артык империя ла каандык эҥ улу тӱймеге тӱшти. Кӧчӧлӧрде тактар кӱйди, каандар ла императорлор тындарын јылыйтарынаҥ коркып, качып ла јажынып јӱрди. Саясатчылар дӱнениҥ тӧрӧлӧринде текши тӧҥӱриш болорын алдын ала айттылар.

GSAM 272.1Ӱчинчи ангелдиҥ јарын али укпаган кӧп Адвентист серкпе јалчылары бу тӱймени кӧрӱп, бу «Бастыраны Эдеечи Кудайдыҥ улу кӱниндеги согыш» учун улус-тӧрӧлӧрдиҥ јуулып турганы деп санады.5

GSAM 272Таҥма јары табылганы

GSAM 272.2Ол ӧйдӧ Јетинчи кӱнниҥ адвентисттери Судур сӧстӧрӧнӧҥ тӧртинчи јакылтадагы Суббот кӱн тирӱ Кудайдыҥ белгизи, эмезе таҥмазы экенин, ла Аян 7:1-4-тӧги таҥма јарын јарлаар ӧй келгенин билип алды; олар бу јарды улуска јеткизер арга-амалдарды издеп турган. Јетинчи кӱнди туткандар бу ишке камданып турганда, Баштапкы кӱнниҥ адвентисттери: «Слер таҥма јарыгарга кеч калган: улу кӱнниҥ согыжы ла Ээниҥ чын келери эмди ле јанында»,—деп айдып турган.

GSAM 272Тӱйме кенетийин токтоды

GSAM 272.3Улус-тӧрӧлӧрдиҥ бу тӱймези ӱч ай ӧткӧндӧ токтоп калды; алайда талаштарын бӱдӱрӱп эмес, газетчилер ӧзӧлӧри тӱшӱндире албаган тӱрде. Бу тӱйме јӧнӱндӧ Хорас Грили «Нью-Йорк Трибюн» газетте бичип: «Улус-тӧрӧлӧрдиҥ арасында бу тӱйме неге мындый тӱрген башталганын тӱшӱнбегенибис улу кайкал болгон; алайда оны не токтотконын тӱшӱнбегенибис андан да улу кайкал»,—деди.

GSAM 272Эски дӱньядагы айалга јӧнӱндӧ сенатор Чоут

GSAM 272.41851 јылга келип, Америка Кошмо Штаттарыныҥ Конгрессинде сӧс айткан сенатор Чоут Эски дӱньядагы айалды эске алып, мындый деди:

GSAM 272.4«Бу айал ла кӧрӱм чындап кандый экенин—оны кӧлӧткӧлӧр, булуттар ла караҥуй басканын—слер толо тӱшӱнип турыгар; ол кандый тӱп-тӱбинде орныкпаганын да. Менге каандардын артыкчылыктары, кижилердиҥ эркиндиктери, миҥ јылдарда јуулган ӧчӧшӱӱлӧр кылычтарын сууруп, кан апокалипсистиҥ кӧрӱлтизиндегидей «аттардыҥ тизгиндерине јеткенче» тӧгӱлӱп, кижилердиҥ бӱтӱн бир тукумы ӧлӧр; ӧйдиҥ улу коҥуроози дагы бир саатты јарлаар; коом ӧзи от ло темирде сыналар—ол табийгаттыҥ ла табийгаттыҥ Кудайыныҥ эркинеҥ болор-о, јок-о—деп кӧрӱнди.»

GSAM 2731848 јылдыҥ 18 ноябриндеги «Керелеш»

GSAM 273.11848 јылдагы улус-тӧрӧлӧрдиҥ бу кыймыгы Ээниҥ келерин баштаар деп айткандар муҥдап алданганда, «тирӱ Кудайдыҥ таҥмазы» улуска кӧргӧзӧр ӧй келген деп айткан Јетинчи кӱнниҥ адвентисттери кайда турды? Бу суракка 1849 јылдыҥ январь айында серкпе јалчызы Јозеф Бейтс чыгарган кичинек бичиктеҥ алган сӧстӧрлӧ јооп беребис. Ол 1848 јылдыҥ 18 ноябринде болгон бир керек јӧнӱндӧ мындый айды:

GSAM 273.2«Массачусетс штатындагы Бостонныҥ јанындагы Дорчестерде карындаштар ла эжелердиҥ кичинек бир бӧлӱги јыйынга јуулды. Јыйын башталганча, бистиҥ кезигибис таҥма јарыныҥ бир канча пункттарын кӧрӱп турган; «кӧтӧрӱлӱп» деген сӧсти чын тӱшӱнери јӧнӱндӧ башка-башка шӱӱлтелер бар болгон. Бир аз мурун Топсемдеги [Мэн штаты] конференцияда јарды чыгарар иш учун дуаладыс, је оны канайып чыгарары јарт эмес болгондыктан, бӱткӱл ишти Кудайга бир санаалу тапшырарга келиштибис. Јарык ла ӱредӱ берзин деп чын кӧҥӱлден кӧп дуалап турганыбыстан кийинин, Кудай Эже Уайтка мындый кӧрӱлте берди.»

GSAM 273.2Ол кӧрӱлте ичинде айткан сӧстӧрди мындыйча келтиребис:

GSAM 274Кӧрӱлтеде айтылган сӧстӧр

GSAM 274.1«Јарык кайда јарылды? Јарык кайда јарылганын сениҥ ангелиҥ биске кӧргӧззин. Сен бир јарыктыҥ артынан бир јарыкты берип, ол кичиненеҥ башталган. Керелеш ле јакылталар бир-бирине туташ; оларды бӧлӱп болбос; баштапкызы—Кудай берген он јакылта. Аныҥ законы кӱч алып, ээн јерлер тудула баштаганда, Ол сӱрекей сӱӱнди. Аныҥ сӧзин издегенинеҥ, кӱчсизтеҥ кӱчтӱ болды. Оны сынар ӧйи кысканынаҥ кыскан болгон. Бу таҥма! Бу ӧсӧт! Кӱнниҥ чыгышынаҥ башталып, јогору кӧтӧрилет. Кӱн сыҥары, баштап суук болып, анан јылынып, нурларын чачат. Ол чындык јарылганда, анда јарык аз болгон, алайда кӧпӧп турган. О, бу нурлардыҥ кӱчи! Ол кӱч алып ӧзӧт. Бу чындыкта эҥ улу салмак ла јарык бар, нениҥ учун дезе ол ӧмӱрлик, Библия кереги јок болгондо да. Ол чыгышта јарылды; кичинек јарыктаҥ башталган, алайда оныҥ нурлары эмдечи. О, бу чындык кандый кӱчтӱ! Олор јакшы јерге кирген кийининде ол эҥ бийик, алайда олор ӧлбӧс болгончо ӧсӧр. Ол кӱнниҥ чыгышынаҥ башталган, кӱн сыҥары јолын улантат, алайда ол эч качан батпас.»

GSAM 274.2«Ангелдер тӧрт салкынды кармап турат. Кӱчтӧрди токтотып турган—Кудай. Арыулардыҥ ончозы таҥмаланып бӱтпӧгӧни учун, ангелдер салкындарды коё берген јок. Михаил тура бергенде, бу тӱйме бӱт дӱнеде болор. Кӧрӧргӧ, олар согорго ле камдалып калды. Арыулар таҥмаланбаган учун оозу буулуп турат. Ооба, кӧргӧнӧҥ ле укканыҥды јарла, Кудайдыҥ алказы сениҥ јаныңда болор. Кӧрӱгер! Ол кӧтӧрӱлӱш кӱч алып, анан јарыктап-јарыктап ӧсӧт.»6

GSAM 274.3Бу кӧрӱлтедеҥ чыкканынаҥ кийинин Уайт абакай кӱйӱне мындый деди,

GSAM 274.3«Сенде мендеҥ алар јар бар. Кичинек бир газетти кепке базып, улуска тарадар ишти башташыҥ керек. Баштап кичинек болзын; алайда улус оны окып, кепке базарга керектӱ каражатты сеге јӧнӧдӧр, ла ол иш баштапкы кӱннеҥ-ле оҥдолор. Бу кичинек башталыштаҥ бӱткӱл дӱнени айландыра јарык агындары сыҥары јайыларын мага кӧргӧзгӧн.»

GSAM 275Кижи кӧрӱминче бӱдӱмјилӱ эмес

GSAM 275.1Бу алдын ала айдылган сӧстӧр 1848 јылда Суббот кӱнниҥ чындыгы канайып туруп ӧзӧри ла јайылары јӧнӱндӧ айтылган. Ол ӧйдӧ айалды кижи кӧрӱминче кӧрзӧ, акыл: «Бу алдын ала айдылган сӧс эч качан бӱдӱп болбос»,—деген болор эди. Алдын ала айдылгандан кийинин кӧп ӧтпӧй бир кижи бистиҥ ишчилердиҥ бирӱӱзине: «Слер санап турган ишти эдерге 144 000 јыл керек болот»,—деди. «Кандый?—деп олар айдары,—Ӱч јарлаачы—серкпе јалчызы Уайт ла оныҥ абакайы, ла серкпе јалчызы Бейтс—акчазы јок, јӱзӱнеҥ аз тарафдары бар; олордыҥ бӱрӱзинде акча јок; Суббот кӱн керегинде сексен бетти бичиктиҥ бир канча јӱзӱн алып, бӱт дӱнеге эскертӱ јар берерге чыгып барады! Кандый утопия!» Бу аайда шӱӱлте эдерлер «Болбос!» дегенде, јарга ла ийгилик болор деген керелешке бӱдӱм: «Израилдиҥ Кудайыныҥ атыла бу бӱдер! Аныҥ кӱчине таянып, бу бӱдерге тииш!»—деди.

GSAM 275Јетинчи кӱнниҥ адвентисттериниҥ баштапкы газеди канайып кепке базылганы

GSAM 275.2Кепке базып чыгарар иш јӧнӱндӧ керелеш берилген ӧйдӧҥ ала, Јетинчи кӱнди туткандар Ээни кичинек «газетти» кепке базып чыгарга јол ачсын деп кӧп дуалады. Баштапкы санды чыгарарга каражат јок болгон. 1849 јылдыҥ июнь айында серкпе јалчызы Уайт кол чалгыла кырк акр тимофеевка ӧлӧҥин акрине 75 центтен чаап, кичинек газеттиҥ баштапкы санын чыгарарга јеткен каражатты тапты. Бу јерде кичинек газеттиҥ баштапкы беттиҥ тӱрӱзин киргизерге јӧн болор. Окуп турган кижи биринчи колонкада серкпе јалчызы Уайттыҥ сӧстӧрин кӧрӧр: «Ишти эмдиге јетире баштаарга јол ачылган јок болгон». Ла «јолды ачкан» оныҥ ӧзин курман эдери болгонун да кӧрӧр.

GSAM 276Уайт абакайдыҥ баштапкы газеттер јӧнӱндӧ айтканы

GSAM 276.1Уайт абакай кепке базып чыгарар иштиҥ башталышы јӧнӱндӧ мындый айдат:

GSAM 276.2«Мениҥ кӱйӱм Коннектикуттагы Роки-Хиллден сегиз миле ары Миддлтаунда кичинек газет чыгара баштаган, ол ӧйдӧ аксак болгонуна карабай, бу јолды кӧп катап ары-берӱ баскан. Ол кепке базар јердеҥ баштапкы санды алып келгенде, бистиҥ бӱрӱбис оныҥ айланазына тизелеп, Ээниҥ јалчызыныҥ кӱчсиз аракеттерине Оныҥ алказы болзын деп, јобош јӱректерле ле кӧп јаштарыбысла дуаладык. Анан ол газетти окыыр деп санаган кижилердиҥ бӱрӱзине јӧнӧдӱп, оны ковер-сумкага салып, почтага апарган. Ар бир сан Миддлтаундаҥ Роки-Хиллге апарылып, почтага камдаар алдында качан ла Ээниҥ алдына јайылып салынатан; унчукпас элчилерге Оныҥ алказы болзын деп, јаштар аралашкан чын дуалар Кудайга берилетен. Кӧп ӧтпӧй газетти кепке базар каражат алып келген бичиктер ле чындыкты кабыл алган кӧп јандардыҥ сӱӱнчизи келе баштаган.»7

GSAM 276Газетти колдоор молјолдыҥ бӱдӱми

GSAM 276.3Јӱк ле сонуркаштаҥ тереҥ сезимдерле Јетинчи кӱнниҥ адвентисттери чыгарган баштапкы газеттиҥ биринчи бетин бис кӧргӧзӧбис. «Эмдиги чындык» газеттиҥ бӱтӱн томы сегиз беттен, ар биринде эки колонка бар он бир сандаҥ турган. Беттеги текстиҥ ӧлчӧми 4 5/8 × 8 дюйм болгон. 1-чи ла 4-чи сандар июль, август ла сентябрь айларында Коннектикут штатындагы Миддлтаунда кепке базылган. 5-чиҥ 9-чыга јетире сандар Нью-Йорк штатындагы Освегодо кепке базылып, 1849 јылдыҥ декабрине, 1850 јылдыҥ март, апрель ла май айларына даталанган. 11-чи сан 1850 јылдыҥ ноябринде даталанган ла Мэн штатындагы Парижде кепке базылган. 6-чы санда серкпе јалчызы Уайт мындый айды: «Баштапкы тӧрт санды чыгарып турганда, газеттерди тӧлӧӧгӧ јеткеннеҥ артык акча келди. Оны бис барган јыйындарыбыска чыгымдарыбысты тӧлӧӧргӧ тузаландыс». 1849 јыл ичинде бу газеттердиҥ таасирине ла серкпе јалчызы Бейтстиҥ баштапкы иштеринеҥ Вермонтто, Мичиганда ла ӧскӧ штаттарда кӧп кижи јарды кабыл алды.

GSAM 278.11848 јылдагы иштиҥ ӱмӱтсиз айалыла тӱҥдештирип, 1905 јылда болгон бир канча фактыларды кӧрӧлӧ, бу јӧндиҥ акыры канайып болорын јакшыраак шӱӱлте эдер болобыс: јардыҥ кичинек башталышына каршы тургандар чын болгон-бы, эмезе бойыныҥ јалчызы ажыра «таҥмалаар» иштиҥ «ӧзӱп турган» кӱчи јӧнӱндӧ айткан Теҥеридеги Кудай чын болгон-бы?

GSAM 278Кепке базып чыгарар иштиҥ ӧзӱми

GSAM 278.2Бу чындык эмди дӱнениҥ башкы кырктай тилинде јарланып ла кепке базылып турат. Ӱч серкпе јалчызыныҥ ордына, кол салып алкалган серкпе јалчылар ла лицензия алган јалчыларды кошкондо, 600-ден артык јалчы бар; андан ӧскӧ јӱзӱлер врач, Библия ишчилери, ӱредӱчилер ла медицина миссионерлери болуп иштеп турат. Тӧзӧмдиҥ бичиктери Европада, Азияда, Африкада, Тӱндӱк ле Тӱштӱк Америкада, Тынч океанныҥ аралдарында ла Австралияда турган јыйырмага јуук кепке базып чыгарар тӧзӧмдӧрдӧ кепке базылган элӱден артык башка-башка журналда кӧрӱнӱп турат. Бу кепке базып чыгарар тӧзӧмдӧрдӧ миҥ бир јӱстеҥ артык ар башка бичик, брошюра ла кичинек бичик кепке базылат. Ар бирӱзинен бирден, бир јылдык журналдарла кошо аларга 340 доллар чамасында акча керек. Јӱзӱ кижи ордына бу чындыкка сӱӱнип турган кижиниҥ саны 100 000-га јуук. Чындап ла бу јар кӱн сыҥары «кӧтӧрилӱп» турат, ла 1848 јылдыҥ керелешиниҥ тилиле: «О, бу нурлардыҥ кӱчи!»—деп айдаарыс.

GSAM 278Улус-тӧрӧлӧрдиҥ айалгазы

GSAM 278.3Јар мындый ӧзӱп турганда, улус-тӧрӧлӧрдиҥ айалгазы кандый болгон? Ол ӧйдӧҥ ала коомдук журналдарда Европада удабас болор текши јуу јӧнӱндӧ кӧп катап бичилген. Бу јерде талаш, тиги јерде тӱйме болуп турганда, текши «куйун» тутылып турат—«Кудайдыҥ јалчылары таҥмаланганча» тӧрт шамалга бирге согорго јӧн берилбейт. Талаш ла согыштыҥ бӱдӱми бар экени, алайда олор тутылып турган учун тӧгӱлбӧй турганы, бӱт кижиге кӧрӱнӱп турат.

GSAM 279.1Генри Уорд Бичер ӧлӧринеҥ бир аз мурун Европада мындый улу черӱлерди кармап турганын «кан тӧгӱлӱп калбас учун, јӱрӱмниҥ канын алдын ала сорып алганы» деп атаган. Улус-тӧрӧлӧрдиҥ ӧчӧшӱӱлерин ле бой-бойын коркыдып турганын ол бир-бириниҥ кӧкӧрӧгине канжар такаган кижилердиҥ бӧлӱги тӧзӧгӧн «кыймыктабас айалгага» теҥеген; олордыҥ бирӱӱзи де бойын согуп салар деп коркып, согорго батпай турган. «Алай,—деди ол,—олордыҥ бирӱӱзи удабас согорго учурлу ӧйди кӧрӧр, анан текши уруш башталат».

GSAM 279Согыш саймандарын салыштыру

GSAM 279.21848 јылдаҥ бери согыш саймандары эдилген; олордыҥ јанында ол ӧйдиҥ эҥ јакшы саймандары эмди оюнчак сыҥары саналар эди. Америкадагы «Тынчтыктын биригӱзи» 1895 јылдыҥ декабриниҥ 15-кӱнинде, Тынчтык воскресенинде тынчтык јыйындарына чакырганда мындый деди: «Эмди цивилизация јарт ӧзӱп турганыла бирге, ӧскӧ јанынаҥ улус-тӧрӧлӧр арасында согышка камдалуулар качангыдан до улу» .

GSAM 279Генерал Майлз согышка камдалуулар јӧнӱндӧ

GSAM 279.3Генерал Нелсон А. Майлз 1904 јылдыҥ январь айыныҥ 12-кӱнинде Вашингтон, Колумбия округындагы кӧп улус јуунында сӧс айтканда, мындый деди:

GSAM 279.4«Бу јарык ӧзӱмдиҥ ле акылду, тазылу цивилизацияныҥ ӧйинде согыштыҥ јӱги ле коркунучы азайган деп бӱдӱнӱп сӱӱнер эдибис; алайда кайкамчылу болгонула, дӱнениҥ тӱӱжинде качан да мындый кӧп байлык согышка камдалууга чачылган эмес, ла эмдигидей кӧп миллион ӱредӱлӱ, чебер ле тартиптӱ кижи эҥ ӧлтӱрӱмдӱ куралдарла куралданып, тынч иштиҥ јолдорынаҥ алынган эмес.»

GSAM 280.1Алай согыштыҥ куйуны али де саадалып турат, таҥма јарыныҥ иши уланууда.

Notes

  1. Иезекииль 34:12. ↩
  2. Эллен Г. Уайттыҥ јӱрӱм бичиги, 108-бет. ↩
  3. 1 Коринфяниктер 14:33. ↩
  4. Иеремия 5:14,15. ↩
  5. Аян 16:13-15. ↩
  6. «Тирӱ Кудайдыҥ таҥмазы», 24–26-беттер. ↩
  7. «Эллен Г. Уайттыҥ ӧмӱр јуруузы», 125–127-беттер. ↩

Note

Back