3-чи бажалык — Молјолгон Калдыктыҥ келгени
GSAM 57.1«Ӧй толо једип келерде, Кудай Бойыныҥ Уулын ийди, ... Ол Јасактыҥ бийи алдында болды; Јасактыҥ бийи алдында болгондорды тӧлӧп јайымдаарга, бисти Кудайдыҥ уулдары эдип алынарга андый болды.»1
GSAM 57.2«Эмди Ол мениҥ Сӱӱнчилӱ Јарым ла Иисус Христос керегинде јарлыктаганым аайынча слерди тыҥыдар кӱчтӱ. Бу Јар телекей башталганнаҥ ала јажытту турган јажыттыҥ ачылганы аайынча берилген; ол јажыт эмди ачылды, ӱргӱлјилик Кудайдыҥ јакарузыла, јарлыкчылардыҥ бичигендери ажыра ончо калыктарга билдирилди, олор бӱдӱп, уккур болзын деп. Јаҥыс ла чечен Кудайга Иисус Христос ажыра ӱргӱлјиге мак болзын.»2
GSAM 57.3«Ол меге ачылта ажыра јажытты билдирди; бу керегинде мен озо кыскарта бичиген эдим, ... озогы ӧскӧ ӱйелерде бу јажыт кижи уулдарына билдирилбеген, эмди дезе Тын ажыра Оныҥ агару апостолдорына ла јарлыкчыларына ачылды.... Ончо агару улустыҥ эҥ кичинегинеҥ де кичинек меге бу быйан берилди: Христостыҥ учына јетире билип болбос байлыгын ӧскӧ калыктарга јарлаарга ла бу јажытта кандый кожулыш барын ончо улуска кӧргӱзерге. Ол јажыт телекей башталганнаҥ ала Иисус Христос ажыра ончозын јайаган Кудайда јажырылган болгон.»3
GSAM 57.4Эртеги Кереесте Сӱӱнчилӱ Јар јажырылган, Јаҥы Кереесте дезе ачылган деп айдылган. Ӧскӧ бир кижи мынайда айткан: «Кудайдаҥ ырап, иудейлер јосунду мӱргӱӱлдиҥ ӱредӱзин кӧп сабазында кӧрбӧй калгандар. Ол мӱргӱӱлди Христос Бойы тӧзӧгӧн эди. Оныҥ кандый ла бӧлӱги Христостыҥ темдеги болгон; ол тирӱ кӱчке ле тынныҥ јаражына толо болгон. Је иудейлердиҥ јосундарында тынныҥ јӱрӱми јылыйып, олор ӧлӱ кеберлерге јабышкан. Јосундар кемди кӧргӱзип турган болзо, Ого иженердиҥ ордына, олор курмандыктарга ла јосундардыҥ бойына иженгендер.
GSAM 58Јер ӱстинде бийлеерин сакыганы
GSAM 58.1«Иудейлер Мессияныҥ келерин кӱӱнзейтен де болзо, Оныҥ келер керегиниҥ учурын билбегендер. Олор кинчектеҥ аргадаларын эмес, римдиктердеҥ јайымдаларын бедирегендер. Мессия јеҥӱчи болуп келеле, кыйнаачыныҥ кӱчин сындырып, Израильди бастыра телекейди бийлеп јадар эдер деп сакыгандар. Анайда олордыҥ Аргадаачыны албай јанар јолы белетеле берген.
GSAM 58.2«Караҥуйда ла кыйнадышта турган калык ла бийлеерге сук башчылар, ӧштӱлерин јеҥип, Израильге каандыгын ойто берер кижиниҥ келерин кӱӱнзегендер. Олор судур сӧстӧрди ӱренген, је тынныҥ учурын тереҥ кӧрбӧгӧндӧр. Оныҥ учун олор Христостыҥ баштапкы келеринде кемјидилерин кӧргӱскен Бичиктеги сӧстӧрди ајарбай, Оныҥ Экинчи катап келериниҥ магы керегинде айдылганын терс јартаган. Оморкооры олордыҥ кӧзин туйкалаган; олор судур сӧстӧрди бойлорыныҥ сук кӱӱндерине келижиштире јартаган.
GSAM 58.3«Муҥ јылдаҥ ажыра иудей калык Аргадаачыныҥ келерин сакыган. Бу болор керекле олор эҥ јарык ижемјилерин колбогон. Кожоҥдо ло судур сӧстӧ, сӱмедеги јосунда ла билениҥ мӱргӱӱлинде Оныҥ адын агарулаган. Је Ол келерде, Оны таныбагандар. Теҥериниҥ Сӱӱген Кижизи олорго “кургак јердеҥ чыккан тазылдый” болгон; Оныҥ “јараш сӱр-кеби де, кӧрки де јок” болгон; Оны кӱӱнзерлик јараш немени олор Ондо кӧрбӧгӧндӧр. “Ол Бойыныҥ улузына келди, је Бойыныҥ улузы Оны албадылар”.»4
GSAM 58Давидтиҥ угынаҥ
GSAM 58.4Даниил судурлап айткан ӧй, «Мессия-Башчы» — Сӱркӱлген Кижи — кӧрӱнер ӧй јууктап келерде, иудей калык мынайда шӱӱп болор эди, чындап та анайда шӱӱген болор: Мессия эт-каны аайынча Давидтиҥ билезинеҥ ле угынаҥ чыгар учурлу, оныҥ учун Ол бу угында туулар керек. Иудейлердиҥ јазагы ла јаҥдары аайынча, Оны отус јаштуда калык алдында иштезин деп сӱркӱр учурлу. Ол бу јажында Сӱркӱлген Кижи болуп кӧрӱнер болзо, Оныҥ туулганы Мессия келерге јетире ӧтӧр алтан тогус јетијылдык ӧйдиҥ тӱгенеринеҥ отус јыл озо болор керек.
GSAM 59Симеон ло Аннаныҥ судурлап айтканы
GSAM 59.1Бу ӧйдӧ бастыра Израиль сакыжып турган. Агару Бичикти чын кӱӱннеҥ кичеенип ӱренген улус олордыҥ Башчызы ла Бийлеечизи болор Кижиниҥ тууларын сакыгандар. Карый берген, Кудайга бӱдӱмјилӱ Симеонго Кайраканныҥ Христозын кӧргӧлӧктӧ ӧлбӧзин Агару Тын билдирген.5
GSAM 59.2Кичинек Аргадаачыны сӱмеге алып келерде, Симеон бу Бала — айдылган Христос экенин билди. «Ол Баланы кучактанып, Кудайды алкап, айтты: Кайракан, эмди Сен айткан сӧзиҥ аайынча, јалчыҥды амырла божодып јадыҥ; мениҥ кӧзим Сен ончо калыктар алдына белетеген аргадарыҥды кӧрди: ӧскӧ калыктарга јарык берер Јарыкты ла Сениҥ Израиль калыгыҥныҥ магын....
GSAM 59.3«Симеон олорды [Иосиф ле Марияны] алкап, Баланыҥ энези Марияга айтты: Бат, бу Бала Израильде кӧп улустыҥ јыгыларына ла ойто турарына, удура сӧс айдылар билди болорго тургузылган (сениҥ де сӱнеезиҥди кылыч сайа ӧтӧр), кӧп јӱректердиҥ сагыштары ачылзын деп.
GSAM 59.4«Анайда ок Асир угынаҥ Фануилдиҥ кызы, Анна деп јарлыкчы ӱй кижи бар болгон.... Ол до бу тарый келеле, Кайраканга алкыш айдып, Иерусалимде јайымдаларын сакыган ончо улуска Бала керегинде куучындаган.»6
GSAM 59Ангелдер койчыларга келет
GSAM 59.5Мыныҥ озозында Аргадаачыныҥ туулганы керегинде сӱӱнчилӱ јарды ангелдер Вифлеемниҥ талаҥдарында турган койчыларга билдиргендер. Тыҥдап турган койчыларга ангелдер бу јараш сӧстӧрди кожоҥдогондор:—
GSAM 60Кӱнчыгыштыҥ чечендери Вифлеемге келет
GSAM 60.2Оноҥ кӱнчыгыш јаҥынаҥ чечендер келди. Валаам судурлап айткан аайынча, олор «јылдыстыҥ чыкканын» кӧргӧндӧр. Оныҥ баштаганыла, олор Иерусалимге јеткендер; мында јаҥы туулган Каан керегинде сураарга келишкен. Кӱӱнзелген Кижи Вифлеемде туулар учурлу деп билдирилген соҥында, олор ары барган; ойто кӧрӱнген јылдыстыҥ баштаганыла, Аргадаачы јаткан текши јерге јеткендер. Мында олор Агару Балага бажырып, Ого алтын, ак јыпар чайыр ла мирра сыйлап бергендер, оноҥ бойлорыныҥ јери-јуртына узак јолго атангандар.
GSAM 60Аргадаачы он эки јашту
GSAM 60.3Христос Аргадаачыныҥ кичинек тужынаҥ он эки јажына јетире јӱрӱми керегинде, Оныҥ укаазы ла бойы ӧскӧнинеҥ, ада-энезине уккур болгоннаҥ ӧскӧзи, ас бичилген. Је он эки јашту болордо, Иосиф ле Марияла кожо јыл сайын болор байрамга Иерусалимге барган. Анда Ол бойыныҥ сурактарыла ла абыстардыҥ кӱч сурактарына берген карууларында кӧргӱскен билимиле абыстарды кайкаткан. Бу ӧйдӧҥ ала калык алдында эдер ижине кирерге јетире, Ол Марияныҥ ӧбӧгӧни Иосифле кожо иштеп, агаш устаныҥ текши ижин кӱндӱлеген.
GSAM 60Крестеечи Иоаннныҥ кереги
GSAM 60.4Христос калык алдында эдер ижин баштаардаҥ алты ай озо, Оныҥ келер кереги керегинде Крестеечи Иоанн јарлаган. Иоаннды угарга ла ого креске тӱжерге, улус кӧп-кӧптӧҥ келип турган. Олор «сакышкан [Мессияныҥ келерин сакышкан] тужында, ончолоры јӱректеринде Иоанн керегинде, ол Христос по, эмезе јок по деп шӱӱп турганда [бичиктиҥ кырында “шӱӱшкен эмезе тартышкан” деп айдылган], Иоанн ончолорына мынайда каруу берген: Мен слерди суула крестеп турум, је менеҥ кӱчтӱ Кижи келип јат; Оныҥ ӧдӱгиниҥ буузын чечерге де мен тӧп эмес. Ол слерди Агару Тынла ла отло крестеер. Оныҥ колында буудай сеер кӱрек; Ол бойыныҥ идиргенин тап-таза арутаар, буудайын алмарына јуунадар, саламын дезе ӧчпӧс отло ӧртӧӧр».7
GSAM 61Иисустыҥ креске тӱшкени
GSAM 61.1Иоанн креске тӱжӱрер јосунды бӱдӱрип турала, бойына креске тӱжерге келип јаткан Иисусты кӧргӧн. Ол айтты: «Бат, телекейдиҥ кинчегин алып салар Кудайдыҥ Курааны.... Иоанн керелеп айтты: Мен Тынныҥ кӱӱле кеберлӱ теҥеридеҥ тӱжӱп келгенин кӧрдим; Ол Оныҥ ӱстинде артты. Мен Оны таныбас болгом, је мени суула крестеерге ийгени меге айтты: Тынныҥ тӱжӱп келип, Кемниҥ ӱстинде артканын кӧрзӧҥ, Агару Тынла крестеер Кижи Ол болор. Мен кӧрдим, бу Кудайдыҥ Уулы деп керелеп турум.»8
GSAM 61Теҥеридеҥ чыккан ӱн
GSAM 61.2Христостыҥ Мессия болгонын, Агару Тынныҥ кӱӱле кеберине кирип, кӧзине кӧрӱне тӱшкени ле эмес, теҥеридеҥ чыккан ӱн де керелеген. Матфейдиҥ Сӱӱнчилӱ Јарында мынайда кычырыбыс: «Иисус креске тӱжеле, ол тарый суудаҥ чыкты. Бат, Ого теҥерилер ачылды, Ол Кудайдыҥ Тыны кӱӱле чилеп тӱжӱп келип, Оныҥ ӱстине конгонын кӧрди. Бат, теҥеридеҥ ӱн чыгып, айтты: Бу Мениҥ сӱӱген Уулым, Мен Оныла сӱӱнип турум.»9
GSAM 61.3«Иоанн бир де кайкал этпеген» болзо до, улус Христостыҥ ижинде билдижилген улу кӱчти кӧрӧлӧ, мынайда айдарга келишкен: «Иоаннныҥ бу Кижи керегинде айтканы ончозы чын болгон.»10
GSAM 61Христос Јасак аайынча сӱркӱлген
GSAM 61.4Луканыҥ, креске тӱжери ле кӱӱле кеберлӱ Агару Тынла сӱркӱлгени керегинде бичигениле колбой, мынайда кычырыбыс: «Иисус Бойы отус јашка шыдар болгон.»11
GSAM 62.1Кайраканыбыс креске тӱшкенинеҥ кийнин ол тарый куба чӧлдӧ тӧртӧн кӱн узак орозо тудуп, кӧрмӧстиҥ тыҥ ченелтелерин ӧткӧн соҥында, Ол «Бойы ӧскӧн Назаретке келди; јаҥыла, Суббот кӱнде синагогага кирип, кычырарга ӧрӧ турды.... Кайраканныҥ Тыны Мениҥ ӱстимде, нениҥ учун дезе Ол Мени јоктуларга Сӱӱнчилӱ Јар јарлаарга сӱркӱген.... Ол олорго мынайда айдып баштады: Бӱгӱн слер угуп турганда, Бичиктеги бу сӧс бӱтти.»12
GSAM 62Ӧй толо једип келди
GSAM 62.2Марк бу ок болгон керекти бичип, мынайда айткан: «Ӧй толо једип келди, Кудайдыҥ Каандыгы јууктап келди; кинчектеригерди алынып, Кудайга баштаныгар ла Сӱӱнчилӱ Јарга бӱдӱгер.»13 Сӱркӱлген Кижи кӧрӱнер деп судурлап айдылган ӧй једип келди. Ол креске тӱжерде, Агару Тынла сӱркӱлген, эмди дезе јебренги агару јарлыкчылар судурлап айткан ӧйдӧ лӧ аайла Бойыныҥ ижин баштап турган.
GSAM 62Христостыҥ Мессия болгоныныҥ кӧзине кӧрӱнер керези
GSAM 62.3Христостыҥ ижи улай ла бӱдӱрип турган кайкалдарла коштолгон. Улус Оныҥ укаа сӧстӧрин ле айткандарын толо оҥдобогон до болзо, бу кайкалдар Оныҥ Еммануил болгонын, эмезе «Кудай Оныла кожо болгон» деп кӧзине кӧрӱнер керелеш болгон.14 Бу кайкалдар ажыра Христос телекейге Бойында Кудайдыҥ кӱчи барын кӧргӱскени ле эмес, Кудайдыҥ кылык-јанын ла сӱӱшке толо јакшылыгын керекте кӧргӱскен. Филипп Христосло ӱч јыл ӱзӱги јок кожо јӱрӱп, Оныҥ улу кайкалдарын кӧргӧн соҥында: «Кайракан, биске Аданы кӧргӱс, биске бу једер», — деерде, Иисус ого айтты: «Мен слерле мынча узак ӧйдӧ кожо јӱрӱп, сен Мени эмди де таныбаган ба, Филипп? Мени кӧргӧн кижи Аданы кӧргӧн. Анайдарда, сен “Аданы биске кӧргӱс” деп канайып айдып јадыҥ? ... Мен Адада, Ада дезе Менде деп Меге бӱт; эмезе Мениҥ эткен иштерим учун бӱт.»15
GSAM 63Иоаннныҥ аайлабай турганы
GSAM 63.1Христос креске тӱжерде, Иоанн Агару Тынныҥ кӧзине кӧрӱне тӱшкенин кӧргӧн, Христосты Кудайдыҥ Уулы деп јарлаган теҥериниҥ ӱнин уккан. Оны «телекейдиҥ кинчегин алып салар Кудайдыҥ Курааны» деп бойы да јарлаган. Андый да болзо, болуп турган керектер оныҥ сакыганынаҥ анчалык башкача ӧдӱп турган учун, ол бойыныҥ караҥуй тӱрмезинде санааркап, аайлабай турган.
GSAM 63.2«Аргадаачыныҥ ӱренчиктери чилеп, Крестеечи Иоанн да Христостыҥ Каандыгыныҥ учурын оҥдобогон. Ол Иисус Давидтиҥ ширеезине отурар деп сакыган; ӧй ӧдӱп, Аргадаачы дезе каан болуп бийлеерге некелте этпегенде, Иоанн аайлабай, санааркай берген.»16 «[Ол] эки ӱренчигин бойына кычырып алала, Иисуска ийип, мынайда сураткан: Келер учурлу Кижи Сен бе, эмезе бис ӧскӧзин сакыйлы ба?» «Ол ок ӧйдӧ Ол [Иисус] кӧп улустыҥ ооруларын ла јоболдорын јазып, јаман тындарын чыгарып, кӧп сокорлорго кӧзин кӧргӱскен. Оноҥ Иисус олорго каруу јандырып айтты: Барыгар, бойыгардыҥ кӧргӧн лӧ уккан немелеригерди Иоаннга айдып беригер.»17
GSAM 63.3Аргадаачыныҥ айткан кӧп чындыктарын иудейлерге, база Оныҥ ӱренчиктерине де, јарт кӧрӧргӧ кӱч болгон. Нениҥ учун дезе, олор Мессия келеле, бойлорын кату кыйнаган Римниҥ буулганын ӱзер, ол тарый Давидтиҥ каандыгын ойто тургузар ла јер ӱстиндеги каан болуп бийлеер деп, тыҥ бӱдӱп тургандар.
GSAM 63.4Иисус јарлыктаарын мынайда баштаган: «Кинчектеригерди алынып, Кудайга баштаныгар, нениҥ учун дезе Теҥериниҥ Каандыгы јууктап келди.»18 Оныҥ он эки апостолы ийилерде, олор бу ок Јарды апарган: «Теҥериниҥ Каандыгы јууктап келди.»19 Оныҥ ижиниҥ кийнирек ӧйинде, јетен ӱренчик ийилерде, олорго бу сӧстӧр айдылган: «Кудайдыҥ Каандыгы слерге јууктап келди.»20
GSAM 64Улус Христостыҥ ижине кайкайт
GSAM 64.1Христостыҥ кайкамчылу сӧстӧрин ле ӱредӱзин угала, улус айтты: «Качан да бир де кижи бу Кижидий эрмектенбеген.»21 Ол сокор ло тил јок кижини јазарда, «ончо улус кайкаган, мынайда айдышкан: Бу Давидтиҥ Уулы эмес пе?»22 Ӧскӧ сӧстӧрлӧ айтса, бу Давидтиҥ Калдыгы, молјолгон Аргадаачы эмес пе? «Ол Бойыныҥ тӧрӧл јерине келип, олордыҥ синагогазында ӱретти. Олор кайкап, айдышты: Бу Кижиге мындый чечен укаа ла улу кайкалдар кайдаҥ келген? Бу агаш устаныҥ уулы эмес пе? Энезин Мария деп адабайт па? Оныҥ карындаштары Иаков, Иосий, Симон ло Иуда эмес пе?»23
GSAM 64.2Христостыҥ иштеп јӱрген ӱчинчи јылы киреде, Ол сӱмени агарулаганын эске алынар байрамга келеле, сӱмеде болордо, иудейлер Оны эбире тургулап, сурадылар: «Сен бисти качанга јетире эки санаада тударыҥ? Сен Христос болзоҥ, биске јарт айт.»24 Озогы јылда Ол «беш арба калашла ла эки кичинек балыкла» беш муҥ кижини тойгузар улу кайкал эткенде, «Ол олор келип, Оны кӱчле алып, каан эдерге турганын билип ийеле, [оныҥ учун] ойто кырга бара берген».25
GSAM 64Христос ӱренчиктерине Бойыныҥ ӧлӧри керегинде ӱредет
GSAM 64.3Христос ӱренчиктерин ӱредерде, јер ӱстиндеги каандык ол тарый башталар деген санааны алып саларга ла Бойы ӧлӱп, ойто тирилер, барып, ойто келер учурлузын кӧргӱзерге улу ајару эткен. Оныҥ учун Ол олордоҥ сураган: «Кижи Уулы озо болгон јерине ӧрӧ кӧдӱрилерин кӧрзӧгӧр, не болор?»26 Ол олорго «Бойы Иисус Христос болгон керегинде кемге де айтпазын» деп јакарган соҥында, мынайда кычырыбыс: «Ол ӧйдӧҥ ала Иисус Бойы Иерусалимге барар, калыктыҥ карган башчыларынаҥ, тӧс абыстардаҥ ла бичикчилердеҥ кӧп кыйналар, ӧлтӱртӱп, ӱчинчи кӱнде ойто тирилер учурлузын ӱренчиктерине кӧргӱзип баштады. Ол тушта Петр Оны кыйы алып, мынайда буруулаган: Кайракан, бу Сенеҥ ыраак болзын! Сеге мындый неме болбос.»27
GSAM 65.1Ол ок ӧйдӧ Ол олорго мынайда айтты: мында тургандардыҥ кезиги Кижи Уулын Бойыныҥ Каандыгында келип јатканын кӧргӧлӧктӧ ӧлбӧс.28 Сегис кӱн кире ӧткӧн соҥында, бу судур сӧс бӱтти. Апостол Петр Христостыҥ Бойыныҥ Каандыгында келер бу «Кӧрӱлтезин», келер ӧйдӧ Христостыҥ чындап Экинчи катап келериниҥ керези эдип кӧргӱзет.29
GSAM 65.2Бир катап Христос ло Оныҥ ӱренчиктери Галилейде болордо, Иисус олорго айтты: «Кижи Уулы улустыҥ колына саткынла берилер; олор Оны ӧлтӱрер, је ӱчинчи кӱнде Ол ойто тирилер. Олор сӱрекей ачынып турдылар.»30 Андый да болзо, олор Оныҥ айтканын оҥдобогон, учурына да јетпегендер. Ол Бойыныҥ ӧлӧри ле тирилери керегинде улу учурлу чындыкты олордыҥ сагыжына сиҥдирерге кичеенип турган тужында да, олор Теҥериниҥ Каандыгында кемизи эҥ улу болор деп, бой-бойыла тартышкандар.31
GSAM 65.3Ӧскӧ бир катап Петр Иисуска айтты: «Бис ончозын артырып, Сени ээчип келдис; анайдарда, биске не болор? Иисус олорго айтты: Слерге чынын айдып турум: ончозы јаҥырганда, Кижи Уулы Бойыныҥ макту ширеезине отурарда, Мени ээчиген слер де он эки ширееге отурып, Израильдиҥ он эки угын јаргылаарыгар.»32 Каандык удабас тургузылар деген санаа олордыҥ сагыжында эмди де эҥ тӧс болгон. Олор кижи јаны аайынча, Каандыкта эҥ бийик јерди бедиреп баштагандар.
GSAM 65.4Ол тушта Зеведейдиҥ уулдары Иаков ло Иоаннныҥ бийик јамыны кӱӱнзеген энези келип, Христостоҥ уулдарына бийик јер берзин деп сураган: бирӱзи Оныҥ ширеезиниҥ оҥ јаҥында, экинчизи сол јаҥында болзын деп; эмезе, бирӱзи башкаруныҥ башчызы, экинчизи дезе ороонныҥ тыш керектерин башкараачы болзын деген болор. Је Христос јарт айтты: «Слер нени сурап турганыгарды билбей јадыгар.»33
GSAM 66Иерусалимге јеҥӱлӱ киргени
GSAM 66.1Бу ӧйгӧ јуукта улу ла чочыдар керек болгон. Ол тӧрт кӱн ӧлӱ јаткан Лазарьдиҥ кӧринеҥ тирилип чыкканы болгон. Мындый улу кайкал улусты анчалык кӧдӱрип, кайкаткан учун, фарисейлер коркып, абыстарла кожо ол тарый јӧптиҥ јуунын ӧткӱргендер. Олор јӧптӧжип, сурашкан: «Бис нени эдип турук? Бу Кижи кӧп кайкалдар эдип јат. Оны мынайда ла артырып койзобыс, ончо улус Ого бӱдер; римдиктер дезе келип, бистиҥ јерибисти де, калыгыбысты да айрып алар.»34 Христосты јоголторго бедиреген улусты тӧмӧннӧҥ келген сатананыҥ кӱчи анайда бийлеп турганда, ӧрӧ јаҥынаҥ келген кӱч кӧп улусты Оны мактаарга ла Ол керегинде судурлап айдылганын бӱдӱрерге кӧдӱрип турган.
GSAM 66.2Ӧрӧ айдылган керек болордо, улус Иисусты ла эмес, Ол ӧлгӧнинеҥ тирилткен Лазарьди де кӧрӧргӧ јуула чыккандар. Эмди Иисус олор узак сакыган кааны болгонына олор экиленбей тургандый болгон. Олор Иерусалим јаар эшек кулунын минип келген Оны уткуганда, Агару Бичиктиҥ сӧстӧри олордыҥ сагыжына тыҥ кирген: «Коркыба, Сион кызы! Бат, сениҥ Кааныҥ эшек кулунын минип келип јат».35 Ол јуулган кӧп улустыҥ ортозынаҥ јеҥӱниҥ улу кыйгызы чыккан; ол соок јӱректӱ, бойына тузалу немени тоологон фарисейлерди тыҥ санааркаткан. Олор бой-бойына айткан: «Эч немеҥер болбой турганын кӧрӱп туругаар ба? Бат, бастыра телекей Оны ээчип барды.»36 Олор Христостоҥ кыйгыны токтотсын деп сураганда, Ол каруу берген: «Мен слерге айдып турум: булар ӱнчукпай калза, таштар ол тарый кыйгырып баштаар.»37 Кайракан бу керек керегинде: «Кыйгыр!» — деп айткан. Калык Оныҥ сӧзин бӱдӱрбеген болзо, Ол кӧчӧдӧги таштарга ӱн берер эди, олор кыйгырар эди; нениҥ учун дезе Оныҥ сӧзи бӱдер учурлу.
GSAM 66Христостыҥ барып, катап келери
GSAM 66.3Бистиҥ Аргадаачыбыс ӱренчиктерине ӧлӧлӧ, катап тирилерин јетирип берерге ле эмес, Бойы барып, катап келбегенче, каандык келбезин де ӱредерге кӱӱнзеген. Крестке кердирери керегинде Ол мынайда айткан: «Мени јердеҥ ӧрӧ кӧдӱрзе, бастыра улусты Бойыма тартып аларым. Ол мындый сӧстӧриле кандый ӧлӱмле ӧлӧрин билдирген. Улус Ого каруу јандырган: Бис Јаҥнаҥ Христос мӧҥкӱге артар деп уккан эдибис; Сен дезе неге Кижи Уулы ӧрӧ кӧдӱрилер учурлу деп айдып јадыҥ? Бу Кижи Уулы кем?»38
GSAM 67.1Оныҥ каандыгы јерде тӧзӧлӧр алдында, Бойы барып, катап келер учурлу болгонын ӱренчиктериниҥ санаазына тереҥирек јетирерге, Ол мынайда айткан: «Балдарым, Мен слерле база ас ӧй болорым. Слер Мени бедреериҥер; иудейлерге: Мен барып јаткан јерге слер келип болбозыгар деп айтканым чылап, эмди слерге де айдып турум.... Симон Пётр Ого айтты: Кайракан, Сен кайда барып јадыҥ? Иисус ого каруу јандырды: Мен барып јаткан јерге сен эмди Мениҥ кийнимнеҥ барып болбозыҥ, је кийнинде барарыҥ.»39 Оноҥ Ол олордыҥ чочыган ла ачуга толгон јӱректерин бу сӧстӧриле тындырткан: «Јӱрегер чочыбазын: Кудайга бӱдӱп јадаар, Меге де бӱдӱгер. Адамныҥ ӱйинде јадар јер кӧп; андый эмес болзо, слерге айдар эдим. Мен слерге јер белетеерге барып јадым. Барып, слерге јер белетеп койзом, катап келеле, слерди Бойыма аларым; Мен кайда болзом, слер де анда болорыгар.»40
GSAM 67Тӧрӧлдӱ кижи керегинде ӱлгер сӧс
GSAM 67.2Аргадаачы ӱренчиктериле Иерусалимге чыгып барадарда, каандык туй ла келер деген јастыра санааны катап тӱзедерге, бу ӱлгер сӧсти айткан: «Тӧрӧлдӱ бир кижи бойына каандык алала, катап јанарга, ыраак ороонго барган. Ол он кулын кычырала, олорго он фунт акча береле, айткан: Мен келгенче, мыныла садыш эдигер.... Ол каандык алып, јанып келерде, акча берген кулдарыныҥ кемизи канча кирелӱ аш алынды деп билерге, олорды бойына кычырарга јакарган.»41 Бу ӱлгер сӧстӧ Кайракан тӧрӧлдӱ кижиле Бойын кӧргӱзип јат. Ол каандаарга јанып келер алдында, ыраак ороонго — Адазына — барып, анда каандык алар учурлу болгон.
GSAM 68.1Ӱренчиктердиҥ: «Сениҥ келериҥниҥ ле дӱнениҥ тӱгенериниҥ билдизи кандый болор?» деген сурагына,42 Аргадаачы серкпеге тӱжер улу кыйналдыҥ ӧйи ӧткӧнчӧ болор керектерди ле болор чокым билдилерди адап берген. Ол билдилер кӧрӱнзе, Оныҥ келери јуук, эжиктердиҥ јанында болгон деп, олор билип алар аргалу болгон; ол билдилерди кӧргӧн ӱйе Ол келбегенче ӧдӱп кетпес.43
GSAM 68Бастыра ӱренчиктери Оны таштаганы
GSAM 68.2Христос Бойыныҥ ӧлӧри ле тӧмӧндӧдилери керегинде апостолдорго канча да ӱреткен болзо, олор Оныҥ јаргылары ла крестке кердирери керегинде айткан чындыкты билбегендер. Чындыкты олор андый ас билгенинен улам, сынак келерде, ижемјилери ӧчӧ берди, олор ончозы «Оны таштап, кача бердилер».44 Ончозы Оны таштаза да, бойы качан да таштабазын деп бек айдып турган, јаантайын ла јӱткӱлдӱ Пётр до бир канча частыҥ бажында Кайраканынан тана берди; ол кижини билбезим деп карганган. Кайракан крестке кердиргенинеҥ кийнин ӱчинчи кӱнде ӧлгӧндӧр ортозынаҥ тирилерин айтканын олор андый аҥдабай, бой-бойлорыла «ӧлгӧндӧр ортозынаҥ тирилери не дегени эди» деп суражып, шӱӱшкендер.45 Чындап та, олордыҥ бӱдӱмјизи андый јок болгон: Ол ӧлӧлӧ, сӧӧгин Иосифтиҥ јаҥы сӧӧк салатан јерине салган соҥында, олор Оныҥ сӧӧгине јыды јакшы јулар сӱртерге белетенгендер. Ижемји јоголып, Христосло кожо сӧӧк салган јерге кӧмӱлгенде, ӱренчиктерге ол Суббот кӱн кандый ачу болгон! Јӱректери ачу-коронго ло чӧкӧнӧргӧ бастырткан, јӱрӱми јӧмӧктӱ ле килемкей иштерге толгон Аргадаачы дезе олорды токунатсын, тыҥытсын деп јанында јок болгон. Олор кандый јаныскан, ээн калган улус болгон!
GSAM 69Тирилген эртенги кӱнниҥ толкудар керектери
GSAM 69.1Неделениҥ баштапкы кӱниниҥ таҥы адып јат! Теҥериде ле јерде кандый толкуу! Алдарлу ороонноҥ кӱчтӱ ангел Иосифтиҥ сӧӧк салган јерине тӱжӱп, Кудайдыҥ Уулына тирилзин деген Јар экелет. «Кӧрзӧгӧр, јер сӱрекей силкинип ийди: Кайраканныҥ ангели теҥеридеҥ тӱжӱп келеле, эжиктеги ташты тоголодып салала, оныҥ ӱстине отурды. Оныҥ јӱзи чагылгадый, кийими дезе кардый ак болгон. Каруулдар оноҥ коркыганынаҥ титирежип, ӧлгӧн улустый боло бердилер.»46 «Уйуктап јаткан агару улустыҥ кӧп сӧӧктӧри тирилди; Оныҥ тирилгенинеҥ кийнин олор сӧӧк салган јерлердеҥ чыгала, агару калага кирип, кӧп улуска кӧрӱнгендер.»47 Иерусалимде нӧкӧрлӧриниҥ эжиктерине келип, крестке кердирген Христос ӧлгӧндӧр ортозынаҥ тирилди, Оныҥ тирилгени керегинде керелеерге, бойлоры да Оныҥ кӱчиле јӱрӱмге тургузылган деп јарлап турган ол улусты санаанып кӧрзӧгӧр. Ӱренчиктер ле агару ӱй улус кандый иште болгон: «Ол ӧлгӧндӧр ортозынаҥ тирилди, бис Оны кӧргӧн, Оныла куучындашкан эдибис!» деген сӱӱнчилӱ кабарды айдарга, бери де, ары да јӱгӱргендер!
GSAM 69Иисус јурт јерге базып јат
GSAM 69.2«Олордыҥ экӱзи ол ок кӱнде Иерусалимнеҥ алтан стадий [јети јарым миль] кире јерде турган Эммаус деп кичинек јуртка баргандар. Олор бу болгон керектердиҥ ончозы керегинде бой-бойлорыла куучындашкандар. Олор куучындажып, шӱӱжип барадарда, Иисус Бойы олорго јууктап келеле, олорло кожо басты. Је Ол кем болгонын билбезин деп, олордыҥ кӧстӧри тудулган болгон. Ол олорго айтты: Слер базып барадып, бой-бойыгарла не керегинде куучындажып, неге ачуга алганаар? Олордыҥ Клеопа деп аттузы Ого каруу јандырды: Сен Иерусалимде јаныскан ла јат кижи болуп, бу кӱндерде анда не болгон керектерди билбей турган болбойдыҥ ба? Ол олордоҥ сурады: Кандый керектер? Олор Ого айтты: Назареттиҥ Иисузы керегинде; Ол Кудайдыҥ ла бастыра албатыныҥ алдында иште ле сӧстӧ кӱчтӱ судурчы болгон. Бистиҥ абыстарыбыстыҥ јаандары ла башчыларыбыс Оны ӧлӱмге јаргылаарга берип, крестке кердиргендер. Је Израильди аргадаар кижи Ол деп, бис иженген эдибис; ончозын ала кӧрзӧ, бу керектер болгонына бӱгӱн ӱчинчи кӱн. Бистиҥ ортобустаҥ бир канча ӱй улус биске кайкаткан: олор эрте сӧӧк салган јерге баргандар; Оныҥ сӧӧгин таппай, јанып келеле, ангелдердиҥ кӧрӱнгенин кӧрдӱбис, олор Ол тирӱ деп айтты деп куучындагандар. Бисле болгон улустыҥ кезиги сӧӧк салган јерге барган; ончозы ӱй улус айткан чылап болгон, је Оны Бойын олор кӧрбӧгӧндӧр.
GSAM 70.1«Ол олорго айтты: О, укаазы јок, судурчылардыҥ айткан ончо сӧстӧрине бӱдерге јӱреги јалку улус! Христос бу кыйналдарды ӧдӱп, Бойыныҥ алдарына кирер учурлу эмес пе? Моисейдеҥ ле бастыра судурчылардаҥ баштап, Ол Агару Бичиктердиҥ ончозында Бойы керегинде не айтканын олорго јартап берген.»48 Ол олорло кожо ажанар болордо, калашты оодып, Кудайга быйан айткан, «олордыҥ кӧстӧри ачылып, олор Оны танып ийдилер.... Олор бой-бойлорына айтты: Јолдо бисле куучындажып, Агару Бичиктерди биске јартап бергенде, бистиҥ јӱрегибис ичибисте кӱйӱп турбаган ба?»49
GSAM 70.2Эмди, учында, ончозы толтыра кӧргӱзилген соҥында, ӱренчиктер Аргадаачыныҥ ишиле ӧлӱм ле тирилери колбулу болгон деп кӧрӱп јадылар. Је Оныҥ каандыгы керегинде суракты олор канайда аҥдаар?
GSAM 70.2«Ол кыйналган соҥында, кӧп јастырбас керечилерле Бойыныҥ тирӱ болгонын олорго кӧргӱскен; кырк кӱнниҥ туркунына олорго кӧрӱнип, Кудайдыҥ каандыгына келижер керектерди айткан. Олорло кожо јуулып, Иерусалимнеҥ јӱрбегер, је Адамныҥ слер Менеҥ уккан молјузын сакыыгар деп јакарган. Иоанн чындап та суула крестеген, слер дезе ас кӱн ӧткӧндӧ Агару Тынла крестедеригер.
GSAM 71Сен каандыкты эмди катап тургузарыҥ ба?
GSAM 71.1«Олор јуула береле, Оноҥ сурадылар: Кайракан, Сен бу ӧйдӧ Израильге каандыкты катап тургузарыҥ ба? [Бу сӧстӧриле олор: Агару Бичиктер аайынча, Сен крестке кердиреле, ӧлгӧндӧр ортозынаҥ тирилер учурлу болгоныҥды бис билип алдыбыс; је каандыкты эмди тургузарыҥ эмес пе? — деп айдарга турган.] Ол олорго айтты: Адам Бойыныҥ јаҥына салган ӧйлӧрди ле туштарды слер билер учурлу эмес. Је Агару Тын слерге тӱжерде, кӱч аларыгар; Иерусалимде, бастыра Иудеяда, Самарияда ла јердиҥ эҥ ыраак учтарына јетире Меге керечи болорыгар. Ол мыны айткала, олор кӧрӱп турганча, ӧрӧ кӧдӱрилди, булут Оны олордыҥ кӧзинеҥ јажырып ийди. Ол ӧрӧ чыгып јатканда, олор теҥери јаар кӧзин албай кӧрӱп турардылар; кӧрзӧ, ак кийимдӱ эки кижи олордыҥ јанында туруп калды. Олор айтты: Галилеяныҥ улузы, слер неге теҥери ӧрӧ кӧрӱп тураар? Слердеҥ теҥериге алынган бу ок Иисус, слер Оныҥ теҥериге барганын канайда кӧргӧнигер, анайда ок келер.»50
GSAM 71Ончозы катап тӱзедилгенче, Иисус теҥериде артар
GSAM 71.2Аргадаачы олордоҥ јӱре береле, олор Оныҥ чындап та «озо болгон јерине ӧрӧ чыкканын» кӧргӧн соҥында, каандык качан келери керегинде олорго Агару Тын ӱредер деп иженгендер. Оныҥ учун Пётр Агару Тынды алган соҥында, улусты ӱредип, мынайда айткан: «Ол слерге озо јарлаган Иисус Христосты ийер. Кудай бастыра агару судурчыларыныҥ оозыла јер-дӱне башталгалы айткан, ончо немени катап тӱзедер ӧйлӧр јеткенче, Оны теҥери алып турар учурлу.»51
GSAM 71.3Агару Тын апостол Пётрго ӱч дӱне керегинде де билдирген. Баштапкызы — суу толгонынан озо болгон, суула јоголтылган дӱне. Экинчизи — отко сакталган эмдиги дӱне; «Јаҥыртылган котормо» деп бичикте айткан аайынча, јерде сакталган от — ол от Кудайды тообогон улусты ӧлӱмге, оодылууга ла јоголууга экелер. Ӱчинчизи — «чындык јадатан» јаҥы јер; кезиктери мынайда которуп јат: «чындык улус јадатан јер».52
GSAM 72.1Апостол Павел Кудайдыҥ албатызыныҥ тирилерин ле Оныҥ бастыра агару улузы ӧлӧтӧн айалгадаҥ ӧлбӧйтӧн айалгага «кӧс јумуп ачканча, калганчы быргы табыштанарда» кубуларын айткан. Ол Коринфтеги улуска Христос эмди Адазыныҥ ширеезинде отуратан, бастыра ӧштӱлери Ого багынганча, анда артар деп билдирген. Ӧскӧртӧ айдарда, Даниил 7:13, 14 ле Псалом 2:8, 9 бичиктерде судурлап айткан аайынча, Адазы каандыкты — Оныҥ каандыгын — Оныҥ колына бергенче, Ол анда болор. Фессалоникадагы серкпеге апостол Христостыҥ келерин ле ӧлгӧндӧрдиҥ тирилерин јаныскан ижемји эдип кӧргӱскен; сӱӱген улусын ӧлӱмниҥ колы олордоҥ айрыган тушта, мыныҥ ичине чын токунал кирет деп айткан.53
GSAM 72Кайраканныҥ јанар ӧйи чокым эмес
GSAM 72.2Кайракан качан јанары керегинде серкпе ол ӧйдӧ база ла чокым билбеген. Апостол Фессалоникадагыларга баштапкы бичигинде: «Тирӱ артып калган бис ӧрӧ алынарыбыс» — деп айдарда, карындаштар мыны Христос олордыҥ кезиги тирӱ јӱргенче келер деген деп аҥдагандар. Экинчи бичигинде ол олордыҥ оныҥ бичигин јастыра аҥдаганын тӱзедип, мынайда айткан: «Озо бӱдӱмјидеҥ тайылары болбозо, кинчектӱ кижи — јоголудыҥ уулы — кӧрӱнбезе, ол кӱн келбес. Ол Кудай деп адалган ла мӱргӱген ончо немеге удурлажып, бойын олордоҥ ӧрӧ кӧдӱрет.»54
GSAM 72Бӱдӱмјидеҥ тайылары
GSAM 72.3Христостыҥ Экинчи катап келериниҥ ӧйи керегинде серкпе база ла караҥуйда јолын бедреген чылап арткан. Карындаштар бӱдӱмјидеҥ тайылары болорын билип алгандар; је ол канча кире ӧйдиҥ туркунына болор деген сурак арткан. Кийнинде Патмос ортолыкта Иоанн кӧрӱлте кӧрӱп турарда, каруу берилген. Бу каруу Ачылган керектердиҥ он экинчи ле он ӱчинчи бажалыктарында турган темдектерле — «бир ӧй, ӧйлӧр ле јарым ӧй», «кырк эки ай», «бир муҥ эки јӱс алтан кӱн» (јыл) — кӧргӱзилген. Је ол узак ӧйдиҥ башталарына темдек болор керек ол ӧйдӧ боло берелек болгон. Оныҥ учун серкпе Христостыҥ кӧрӱнер чокым ӧйин билбестеҥ, Оныҥ келерине иженип, сакып турган; нениҥ учун дезе ол кыйналду ӧй ӧткӧн соҥында, «Артып калган улустыҥ» серкпезине кӱрежер ле јеҥер база ас ӧй артар болгон.55
GSAM 73.1Јаҥы Кереениҥ бичилгендери тӱгенерде, Христостыҥ Экинчи катап келери керегинде учур биске јарт кӧргӱзилген. Орто тооло отус стихтиҥ бирӱзинде бистиҥ Кайраканыбыс Иисус Христостыҥ Экинчи катап келери керегинде не-нени айдылат. Бу керегинде ле ол ӧйдӧҥ эмдиги ӧйгӧ јетире ӧткӧн чактарда серкпе бу ижемјиге кандый кӧрӱм тудунганы керегинде, теологияныҥ докторы Роберт Паттерсон «Интериор» деп газетте «Алкышту ижемји» деген бажалыктыҥ алдында мынайда бичиген:—
GSAM 73Јердеги муҥ јыл — Паттерсон
GSAM 73.2«Бистиҥ Кайраканыбыс Адазына барарга, серкпезин јерде артырган тушта, оны ачу айалгада артырган. Оныҥ беш јӱс ӱренчиктерин Оныҥ ӧштӱлериниҥ бастыра дӱнези курчаган. Эҥ бийик укаалу немелердиҥ бирӱзи олорды Христоско удур диндерге ле башкаруларга бириктирген; ол эҥ ооду јек кӧрӱшке толгон, кӧп чактардыҥ ченемелиле эҥ тузалу јоголтор аргаларга ӱренген болгон. Кайракан бистиҥ коркушту айалгабыс керегинде билген; калганчы куучындарында Ол оны кичиртпеген, дӱнениҥ ӧштӱ болгоны ла серкпениҥ кыйналы ас болор деп те молјобогон. Је ӧштӱлерин јыгарга Бойы јанып келерин, ол алкышту кӱнге јетире бисти тудуп турарын молјогон. „Дӱне слерди јек кӧрӧт. Дӱнеде слер кыйналарга тӱжеригер. Слер ыйлап, сыгыт эдеригер, дӱне дезе сӱӱнер. Слер ачуга аларыгар, је ачу-корондыгар сӱӱнчиге кубулар.... Эмди слер ачуга алганаар, је Мен слерди катап кӧрӧрим, јӱрегер сӱӱнер, ол сӱӱнчиҥерди кем де слердеҥ айрып албас. Мен јӱре берзем, катап келеле, слерди Бойыма аларым; Мен кайда болзом, слер де анда болорыгар“.
GSAM 74.1«Бойы јӱре берерде, серкпезин токунаткан Оныҥ Бойы катап келер алкышту ижемјизи андый болгон. Бойы јок болгон бастыра ӧйдӧ бис кыйналар учурлу деп Ол айткан; анайда ок болгон. Ол јок тушта бис тыш јанынан амыр ӧй кӧрӧтӧн болзобыс, Оныҥ серкпези дӱнениҥ табаруларынаҥ аргададылатан болзо, буудайдыҥ ортозында јаман ӧлӧҥ ӧспӧйтӧн ару ӧй болор болзо, эмезе Ол келгенде, Кайраканныҥ алдарыла толгон јердиҥ улузы Оны уткыйтан болзо, эмезе Ол јерде бӱдӱмји де таап алар болзо, бу Ого эҥ сакыбаган кайкал болор эди. Иисус бу муҥ јыл керегинде билбеген. Ол билбеген деп айдып турубыс, нениҥ учун дезе Ол биске бу керегинде айтпаган; Ол дезе: „Мен слерди нӧкӧрлӧрим деп ададым, Адамнаҥ уккан ончо немени слерге билдирдим“ — деп айткан. Је Оныҥ бастыра куучындарында ла ӱлгер сӧстӧринде Ол келгенче амырлу эмезе алдарлу кандый бир ӧйди сакыыр учурлу болгоныбыс керегинде эҥ кичинек те темдек јок. Апостолдор до Христос јок муҥ јыл керегинде билбегендер. Бистиҥ Кайраканыбыс јӱре бергенинеҥ кийнин ӱч јӱс јылдыҥ туркунына серкпениҥ алкышту ижемјизи Оныҥ јанып келерине ижемји болгон.
GSAM 74.2«Је озо судурлап айткан бӱдӱмјидеҥ тайылары ӧзӱп турганда, Христостыҥ келини, Ол јок болгон ӧйдӧ, јердиҥ каандарыныҥ нӧкӧрлӧӧриле бойын токунатып баштаган. Анайдарда, ол кӧзин кӱн чыгыштагы теҥеридеҥ ле бойыныҥ Кайраканыныҥ јанарынан ары бурганы билӱлӱ болгон: Оныҥ јанары келинниҥ јердеги алдарын тӱгендер эди. Јаҥыртаачылар Јакшы Кабардыҥ быргызын оозына тутканда ... Христос јок муҥ јыл керегинде тӱш-санаалар туй ла јоголгон, ... серкпе дезе антихристти јоголторго Кайраканныҥ келерин катап сакып баштаган.... Јаҥыртаачылар бойлорыныҥ бичиктеринде, ӱредӱ сӧстӧринде ле бӱдӱмјини јарлаган бичиктеринде муҥ јылдан озо Оныҥ келерине ижемјилерин јарлагандар.
GSAM 74.3«Вестминстердиҥ јууны бойыныҥ бӱдӱмји керегинде бичигин Кайраканныҥ Экинчи катап келерине бӱдӱмјизин билдирер сӧстӧрле тӱгендеп јат; ол сӧстӧр Христос муҥ јылдан озо келер деп бӱдӱп тургандардыҥ бӱдӱмјизин толтыра билдирет. Олор бу салмакту сӧстӧрле јарлап јат: „Христос бастыра улусты кинчектеҥ ыраадарга ла Кудайды тооп турган улустыҥ кыйналдарында олорго улу токунал берерге, јаргыныҥ кӱни болорына бисти бек бӱдер болзын деп турганы чылап, ол кӱн улуска билдирбес болзын деп те кӱӱнзейт. Анайда олор эт-канына иженерин таштап, Кайракан кандый часта келерин билбегенинен улам, јаантайын сергелеҥ болуп, качан да: Кел, Кайракан Иисус, ылтам кел! — деп айдарга белен болзын“.56
GSAM 75.1«Бистиҥ јаҥыртаачы ӧбӧкӧлӧрибис Кайраканныҥ келерин сакып, јӱректерин тыҥыдып, „Туткан јеригерди бербегер! Ол болужарга кӧп черӱле келип јат!“ деген кыйгыла бой-бойлорын тыҥыдып тургандар. Бу санаа јуукта бӱдӱмјини ойгозор, кӧп улус билер кожоҥго кирген, је эски шотланд кереелӱ улус оны озо до билгендер.
GSAM 75.2«Је ас ӧй ӧткӧндӧ, јаҥыртылган серкпелер ортодо бӱдӱмјидеҥ экинчи тайылары башталган. Шотландияда оны модератизм, Англияда — арианство, кийнинде дезе кеҥ серкпе ӱредӱзи деп адаган; Америкада ол бойын унитаризм, Германияда рационализм деп адаган. Кижиниҥ укаазын јаргычы эдип, бистиҥ эмдиги ӧйдӧгӧ сӱрекей чектелген кӧрӱп билерибисти керечи эдип тургузып, кӧрӱп алган табыяттыҥ јаҥдары аайынча болгонынан ӧскӧ кандый да керек болорын алынбай, ол Иисусты бойыныҥ ӧйинеҥ ас кире озо барган, је эмдиги наука керегинде неме де билбеген иудей раввинниҥ кезегине јетире тӧмӧндӧткӧн. Андый кижи кӧрӱнбес дӱнедеҥ јанып, јерде каандаар деген санааны, билӱлӱ, еврейлердиҥ кеп-куучындарына кожуп салгандар.
GSAM 75Даниэл Уитби муҥ јыл керегинде
GSAM 75.3«Оныҥ Экинчи катап келери ле јерде каандаары керегинде молјуларды Јакшы Кабарыныҥ таркаары ла дӱнениҥ јаан ӱлӱзи бир муҥ јылга, кезиктердиҥ санаазыла дезе 360 000 јылга, христиан бӱдӱмјиге багынары ла деп јартагандар. Ол ӧйдӧ кижи тӧрӧли ӧзӱп, јадын-јӱрӱмниҥ уран иштеринде ичкерлеп, озо качан да болбогон амыр-энчӱ ле элбек јадын кӧрӧр учурлу болгон. Тегин укаа оныҥ ары учына кӧрӱп јетпес, андый узак ӧй тӱгенерде, табыятта кандый бир улу силкиш болор, Кайракан келип, дӱнени јоголтоло, кижи тӧрӧлин јаргыга кычырар деп айдып болор эди. Бу ӱредӱни Уитби деп атту англичан јартаачы кеҥите иштеп, кӧп улуска таркаткан [Даниэл Уитби 1726 јылда ӧлгӧн]. Оныҥ кепке базылган бичик алыжары оны ариан ӱредӱлӱ болгон деп кӧргӱзет, је оныҥ јарталгалары бойыныҥ кезегиндеги улуска јараган. Оныҥ кеп-куучынду муҥ јылын Европаныҥ государстволу серкпелеринеҥ азыранган чын бӱдӱмјилӱ кӧп улус ла ол серкпелердиҥ нӧкӧрлӧри јарадып алган: бу ӱредӱ олорго Онынчы ӱлӱни ле тоомјыны база узак аларын молјогон. Олордыҥ салтарыла бу ӱредӱ Америкага экелинген; анда оны туй ла јыйындарда айткан тузазы ас тегин сӧстӧргӧ лӧ кӧркӱштӱ тӱгенчи куучындарга тузалангандар».
GSAM 76.1Кайракан Бойыныҥ келери «эжиктердиҥ јанында» болгон деп тӧп эскертӱзин ийген ӧйгӧ јууктаган сайын, јердиҥ башка-башка јерлеринде андый ӱредӱлер болгон.
Notes
- Галатиядагыларга 4:4, 5. ↩
- Римдегилерге 16:25-27. ↩
- Ефестегилерге 3:3-9. ↩
- «Чактардыҥ кӱӱнзегени», 29, 30-34 бб. ↩
- Лука 2:26. ↩
- Лука 2:28-38. ↩
- Лука 3:15-17. ↩
- Иоанн 1:29-34. ↩
- Матфей 3:16, 17. ↩
- Иоанн 10:41. ↩
- Лука 3:23. ↩
- Лука 4:16-21. ↩
- Марк 1:15. ↩
- Апостолдордыҥ ижи 10:38; Иоанн 3:2. ↩
- Иоанн 14:8-11. ↩
- «Чактардыҥ кӱӱнзегени», 215 б. ↩
- Лука 7:19-22; Матфей 11:4. ↩
- Матфей 4:17. ↩
- Матфей 10:7. ↩
- Лука 10:9. ↩
- Иоанн 7:46. ↩
- Матфей 12:23. ↩
- Матфей 13:54, 55. ↩
- Иоанн 10:24. ↩
- Иоанн 6:15. ↩
- Иоанн 6:62. ↩
- Матфей 16:20-22; Марк 9:31. ↩
- Матфей 16:28; Лука 9:27. ↩
- Петрдиҥ 2-чи самаразы 1:16-19. ↩
- Матфей 17:22, 23. ↩
- Матфей 18:1; Марк 9:33, 34. ↩
- Матфей 19:27, 28; Лука 22:28-30. ↩
- Матфей 20:20-24. ↩
- Иоанн 11:47, 48. ↩
- Иоанн 12:15. ↩
- Иоанн 12:19. ↩
- Лука 19:40. ↩
- Иоанн 12:32-34. ↩
- Иоанн 13:33-36. ↩
- Иоанн 14:1-3. ↩
- Лука 19:11-15. ↩
- Матфей 24:3, ↩
- Матфей 24: Лука 21; Марк 13. ↩
- Марк 14:50. ↩
- Марк 9:10. ↩
- Матфей 28:2-4. ↩
- Матфей 27:52, 53. ↩
- Лука 24:13-27. ↩
- Лука 24:31, 32. ↩
- Апостолдордыҥ иштери 1:6-11. ↩
- Апостолдордыҥ иштери 3:20, 21. ↩
- Пётрдыҥ 2-чи бичиги 3:5-13. ↩
- Фессалоникадагыларга 1-ки бичик 4:13-18. ↩
- Фессалоникадагыларга 2-чи бичик 2:3, 4. ↩
- Ачылган керектер 12:17. ↩
- «Бӱдӱмјини јарлаары», 33-чи бажалык, 3-чи ӱлӱк. ↩