Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 31
24 / 31

21-чи бажалык — Ишти башкарып турган кол

John Norton Loughborough

GSAM 322.1«Мен сеге акыл берерим, баратан јолыҥа сени ӱредерим.»1

GSAM 322.2Кайраканга иженип јӱрген кижиге Оныҥ кичеери кажы ла ӧйдӧ кӧрӱнип турат. Је база бу кичеел ӧзӧк лӧ билдиретен ӧйлӧр бар: кӧрӱнип ле кӧрӱнбей турган јамандардаҥ, коркуштардаҥ айрып алганында, Оныҥ чындыгын таркадарга Кудай Бойы јол ачканында. Бу бажалыкта андый керектер керегинде айдылат.

GSAM 322Мичигандагы баштапкы кӧрӱлте

GSAM 322.31853 јылдыҥ май айында серкпениҥ башчызы Уайт ла оныҥ абакайы Мичиганга барган. Нью-Йорк штаттагы Буффалодоҥ кӱнбадыш јанына олор баштапкы катап барган болгон. Май айдыҥ калганчы Суббот кӱнинде олор Тайрондо болгон, мынаҥ Уайт абакайга кӧрӱлтеде ол штаттагы Суббот кӱнди агару тудар улустыҥ башка-башка бӧлӱктери кӧргӱзилген. Олорго удура иштеерге турган камаандар керегинде база алдын ала айткан. Июнь айдыҥ 2 кӱнинде, Джексон калазында, ол ӧзине кӧргӱзилген керектердиҥ кезигин узун каазынныҥ сегис бетине бичиген. Бу кӧрӱлтени карандашла бичиген кӧчӱрмезин ол меге берди; оныҥ учун мен ого пероло, кара чернилала чокым бичилген кӧчӱрме эдип берер учурлу болгом.

GSAM 322Бойын агару деп айткан ӱй кижи

GSAM 322.4Ого кӧргӱзилген ӧскӧ дӧ керектер аразында бистиҥ улус ортозына кирерге кичеенип турган бир ӱй кижиниҥ кереги айтылган. Бу ӱй кижи бойын сӱрекей агару деп айдат деп, ол айтты. Уайт абакай оны качан да кӧрбӧгӧн, бу кӧрӱлтеде билдиргенинеҥ ӧскӧ ол керегинде нени де билбеген. Ол бу ӱй кижиниҥ канайып эдип турганын ла эмес, оны јемелегенде, агару кижи болуп кӧрӱнип: «Кайракан—мениҥ—јӱрегимди—билет» — деп айдарын да айтты. Бу ӱй кижи бир јаш эр кижиле ороон ичинде јӱрет, оныҥ ӧбӧгӧни, карган кижи, дезе олордыҥ јаман јолын азыраарга, ӱйинде иштеп јат деп, ол айтты. Уайт абакай Кайракан ого мынайда кӧргӱскенин айтты: «Бу ӱй кижи бойын агару деп мактанза да, ол ло бу јаш эр кижи јетинчи јакылтаны бускан буруулу». Бу керектиҥ бичилгенин карманымда тудуп, керектер канайып бӱдерин сакып, бир эмеш тӱймеп јӱрдим.

GSAM 323Мичигандагы Вердженсте ӧткӧн јуун

GSAM 323.1Бис Джексондо, Бэтл-Крикте, Бедфордто ло Хейстингсте јуундар ӧткӱреле, Кент округтагы Вердженске келдибис. Бу ӱй кижи анда јуртап турганы билдирилди. Июнь айдыҥ 11 кӱнинде, Суббот кӱн башталар алдында, бис конуп калар јерге јеттибис. Бистиҥ токтогон јерибис серкпениҥ башчызы Уайт деп кижиниҥ ӱйи болгон; ол озодо христиан деп адалган биригӱниҥ јалчызы болгон. Бу јерге улус јуукта ла кӧчӱп келген учун, бистиҥ јуундарыбыска ӱч миль ары болгон улу, јаҥы тудулган амбарда беленденгендер. Кӧрӱлтеде кӧргӱзилген ӱй кижи дезе, јуун ӧткӱрер јердеҥ база эки миль ары јуртап турганы билдирилди.

GSAM 323Бӱдӱмјиге сокор берилген ӱй кижиге керелеш

GSAM 323.2Июнь айдыҥ 12 кӱнинде, эртенги 10:30 ӧйдӧ, бис јуунга амбарга јуулыбыс. Уайт абакай сӧс айдар бийик јердиҥ сол јанында отурды, мен оныҥ јанында, серкпениҥ башчызы Корнелл мениҥ јанымда отурды, серкпениҥ башчызы Уайт дезе оҥ јанында туруп, сӧс айтты. Ол он беш минут кире айдып турган соҥында, бир карган эр кижи ле бир јаш эр кижи кожо кирип, алдыдагы, бийик јерге јуук отургушка отурдылар. Олорло кожо узун бойлу, ийне белдӱ, кара-боро чырайлу ӱй кижи кирип, эжик јанына отурды. Серкпениҥ башчызы Уайт кыска сӧзин божоткон кийнинде, Уайт абакай туруп, серкпе јалчылары олорго јакылган ишти бузуп ийбеске, кандый кичеемелдӱ болор учурлузы керегинде айтып баштады. Ол Агару Бичиктеги: «Кайраканныҥ идиштерин тудуп јӱрген слер, ару болыгар.» — деген сӧстӧрди айтты. Ӱй кижини ӧзиниҥ ӧбӧгӧнинеҥ ӧскӧ эр кижиле ороон ичинде јӱрзин деп кычырары Кудайдыҥ ээжи јӧни эмес деп, ол айтты. Учында ол ачык айтты:

GSAM 323.2«Эжик јанына јуукта отурган тиги ӱй кижи бойын Кудай јар айдарга кычырган деп айдат. Ол мына, стол алдына јаҥы отурган бу јаш эр кижиле кожо јӱрет. Оныҥ ӧбӧгӧни, бу карган кижи дезе — Кудай оны килезин! — ӱйинде иштеп, олордыҥ јаман керегин ӧткӱрерге кире акча таап берет. Ол бойын сӱрекей агару, аруткан деп айдат. Је оныҥ бойын агару деп ончо мактанганына кӧрбӧй, ол ло бу јаш эр кижи јетинчи јакылтаны бускан буруулу деп, Кудай меге кӧргӱскен».

GSAM 324.1Бу улус амбарга кирип келгенче, Уайт абакай олорды качан да кӧрбӧгӧнин јуунда болгон ончо улус билген. Оныҥ бу улусты тандап кӧргӱзип, кылык-јанын анайып ачык айтканы анда турган улустыҥ санаазына јеткен. Олордыҥ ижемјизи кӧптӧп, кӧрӱлтелерге бӱдӱмјизи тыҥыган.

GSAM 324Алдын ала айткан сӧстӧрдиҥ айдылганы

GSAM 324.2Уайт абакай керележин айдып турарда, улус јемелеткен Олкотт абакайга тӱймеп кӧргӧндӧр: ол айткан сӧстӧрди канайып алар, нени эдер ле нени айдар деп сакыгандар. Ого арткан буруу јалган болгон болзо, ол туруп, ончозын јалган деп айдар эди деп сакыыр арга бар болгон. Бу кижи буруулу ла сӱрекей бузулган болгон болзо, керектиҥ чын болгондугын бойы билзе де, ончозын јокко чыгарардаҥ да карманбас эди. Је ол керелеште айткан аайынча ла этти. Ончо кӧстӧр ого кӧрӱп турарда, ол араайынаҥ туруп, агару кижи болуп кӧрӱнип, араайынаҥ: «Кайракан—мениҥ—јӱрегимди—билет» — деп айтты. Оноҥ бир де сӧс айтпай отурып алды. Ол керелеште айдылган сӧстӧрди ле, анда айдылган аайыла ла айтты.

GSAM 325Бойыныҥ бурузын билдиргени

GSAM 325.1Чындап та, Кудай олордыҥ јӱректерин билген, олор база бойлорыныҥ буруулу болгондугын билгендер. Оныҥ учун кийнинде бу јаш эр кижи, бу керектиҥ аайын оноҥ чокым сураган, ол ло јерде јуртаган Гарднерге: «Гарднер, Уайт абакайдыҥ бис керегинде айтканы чынныҥ да чыны болгон» — деген. Бу ӱй кижи дезе 1862 јылда Гринвиллде Уилсон абакайга: «Кудайга удура тартыжар кижи болордоҥ коркып, Уайт эјеге удура бир де сӧс айдарга тидинбес эдим» — деп айткан кийнинде, ӧзи ле јаш эр кижи керегинде кӧргӱзилгени чын болгон деп билдирген.

GSAM 325«Элчи» бӧлӱги

GSAM 325.21853 јылдыҥ кӱски ӧйинде Мичиганда санаазы толбогон бир канча кижи биригеле, «Чындыктыҥ элчизи» деп газет чыгарып баштагандар. Бу газеттиҥ ле оны чыгарып турган улустыҥ кӱӱн-санаазы тӧзӧп бек эдерге эмес, јемирип, јамандаарга тургандый кӧрӱнген. Оныҥ беттеринде кӧп јалган немелер базылган; олор бистиҥ јардагы ижибиске буудак эткендер. Андый ачык табаруга бис баштапкы катап туштаган болгон учун, олордыҥ јала сӧстӧрин јалган деп кӧргӱзери бистиҥ бӱдӱретен керегибис деп сананганыбыс. Оны эдерге ӧй керектелген, ол ӧйди дезе биске јакылган чындыкты таркадарга ӧткӱрер керек болгон. Бу удуралажуды Сатана баштаганына аланзу јок; анайып эдери оныҥ кӱӱн-санаазына келижип турган. Керектер анайып 1855 јылдыҥ июнь айыныҥ 20 кӱниниҥ эҥирине јетире улалган. Ол тушта серкпениҥ башчызы Уайт ла оныҥ абакайы, серкпениҥ башчызы Котрелл ле мен Нью-Йорк штаттагы Освего калазында јуунды јаҥы божоткон болгонбыс. Јуун тушта бир Лиллис деп кижи келип, бу јалалу бичиктерди улуска таркадып, биске буудак эткен. Бу керекте бис нени эдер учурлу деп суру кайра ла кӧдӱрилди. Олордыҥ јалгандарына каруу берерге озогы ончо кичеемелдӱ иштебис, олор оноҥ до кӧп јалган чыгаратанына ла јетирген.

GSAM 325Јӧп сӧс лӧ болор керекти алдын ала айтканы

GSAM 325.3Ол эҥирде Освего калазында Јон Плейстиҥ ӱйинде ӧткӧн мӱргӱӱл јуунында Уайт абакайга кӧрӱлте берилген. Анда, бис «Элчи» бӧлӱгиндеги улустыҥ айтканын ажындырып, чындыкты јарлап, ижибисти ӱзӱлбей ӧткӱрзебис, олор бой-бойлорыла јаулажа берер, газеди дезе јабылар деп, ого кӧргӱзилген. Андый болордо, бистиҥ катарларыбыс эки катап кӧптӧгӧнин кӧрӧрибис. Бу керелеш Кайраканнаҥ келген деп бӱдӱп, бис ол ло тарый ол керелешке келижире эдип баштаганыбыс.

GSAM 326«Элчи» бӧлӱгиниҥ ле газеттиҥ јоголгоны

GSAM 326.1Чындыктыҥ кереги тӱрген ичкерлеп, «Элчи» бӧлӱги дезе бой-бойыныҥ ортозында айалгага кирген. Кыска ӧйдиҥ бажында бу бӧлӱк чачылып, оныҥ башчыларыныҥ кӧбӱзи Суббот кӱнди таштаган. Болужар улус јоктоҥ олордыҥ газеди удабай јабылган. Бир ӧй редактор болгон кижи школдо ӱредерге баштаган. Је ол баштап бойын башкарар аргага ӱренбеген учун, ӱренчиктерин башкарарга бир де болбогон. Школдогы бир уулды јазап аларга кичеенип, ол револьверин чыгарып тарткан; онызы чык эткен де болзо, атылбаган. Улустыҥ јаргы јок ӧлтӱреринеҥ качып, ол тӱнде Канадага јӱгӱрерге керек болгон.

GSAM 326Экинчи катап келерин сакыыр ишке јетиргени

GSAM 326.2Бу ӧйдӧ бистиҥ улус ортозында озодоҥ артык јӧптӧжӱ ле бирлик болгон. Јарды оноҥ ары таркадарга кичеенерде, кажы ла јанында јол ачылып турган.

GSAM 326.3«Обзор» газеттиҥ 1858 јылдыҥ январь айыныҥ 14 кӱниндеги 11-чи томыныҥ 10-чы номеринде редактор «Элчиниҥ» ижиниҥ учы керегинде мынайда айткан: «Санаазы толбогон улус чыгып, «Обзорды» јоголторго кичеенген ӧйдӧ, серкпениҥ конторадагы јӧӧжӧзи јӱк ле $700 баалу болгон. Оноҥ бери ол $5,000-га јетире кӧптӧгӧн. Ол тушта тӧлӧп алдырып турган улус бир муҥ кире болгон, эмди дезе эки муҥ болды; ого ӱзе, газетти «тегин» алдырып турган кӧп улус бар».

GSAM 326.4Бис «Элчи» бӧлӱги бӧлӱнип чачылган, «Элчи» газеди јоголгон ӧйгӧ (1858 јылга) јеткенибисте, ӱстинде айдылган тоолор улу учурлу. «Обзорды» тӧлӧп алдырып турган улустыҥ тоозы чике эки катап кӧптӧгӧн болзо, бӱдӱмјилӱ улустыҥ тоозы эки катаптаҥ да артык кӧптӧгӧн. Анайып Уайт абакай аркалу 1855 јылдыҥ июнь айында алдын ала айткан сӧс бӱткен.

GSAM 327Чадырдагы мӱргӱӱл јуундарын ӧткӱрерге баштапкы јӧп

GSAM 327.1Јар башталган озогы кӱндерде, артык јер таап болбозобыс, школдордыҥ тураларында јуун ӧткӱрери бистиҥ јаҥыбыс болгон. Бир катап андый турага анчадаҥ кӧп улус јуулган, андый эки школдыҥ туразы да олорды батырбас эди. Ончозына угулзын деп, сӧс айдаачы ачык кӧзнӧктӧ туруп, тура ичиндеги улуска ла тыштында абраларында, ӧлӧҥ ӱстинде отурган оноҥ до кӧп улуска сӧс айткан. Бу улу јуунды кӧргӧни, чадырдагы мӱргӱӱл јуундарын ӧткӱрер керекти шӱӱжерге јетирген.

GSAM 327Мичигандагы Бэтл-Крикте баштапкы чадырдагы мӱргӱӱл јууны

GSAM 327.2Оныҥ учун 1854 јылдыҥ май айыныҥ 22 кӱнинде серкпениҥ башчызы Јеймс Уайт ла ӧскӧ дӧ улус јӧптӧжип, јуундарга чадырлар тузаланары келижер деп јӧп чыгарышкан. Ол тушта улу чадырлар цирктерге, аҥдар кӧргӱзерге ле башка-башка оюндарга тузаланатандарынаҥ ӧскӧ керектерге тузаланары сӱрекей чӧӧн болгон. Јетинчи кӱнниҥ адвентисттери иштиҥ бу аргазын тузаланарга баштапкы катап Мичиган штатта тидингендер. Баштапкы чадырдагы мӱргӱӱл јууны 1854 јылдыҥ июнь айыныҥ 10 кӱнинде Бэтл-Крикте башталган. Эмдиги ӧйдӧ јайгыда јуун ӧткӱрер бу арга сӱрекей јайылган.

GSAM 327Одудагы мӱргӱӱл јуундарын ӧткӱрерге јӧп

GSAM 327.31868 јылда ишти тыҥыдар база бир базым эдилген. Одудагы мӱргӱӱл јуундарын ӧткӱрериниҥ келижерин јакшы шӱӱжип, бистиҥ улустыҥ улу текши јуундарына келгендерге јер таап берерге бу сӱрекей јакшы арга болор деп јӧп чыгарышкан. Текши мӱргӱӱлдерге улу чадыр, ӱй-бӱлелерге кичинек чадырлар болзо, улуска эптӱ болор эди. Анайып бир канча кӱнди јӧптӧжӱгӧ ле Кудайга мӱргӱӱлге тузалу ӧткӱрер арга болор эди.

GSAM 328Мичигандагы Райтта баштапкы одудагы мӱргӱӱл јууны

GSAM 328.1Баштапкы одудагы мӱргӱӱл јууны Мичигандагы Райтта 1868 јылдыҥ сентябрь айыныҥ 1-7 кӱндеринде ӧткӧн. Бистиҥ улустыҥ бу учурлу текши јуундары анчадаҥ јайылган, кажы ла јылда иш ӧдӱп турган башка-башка јерлерде јарым јӱстеҥ артык одудагы мӱргӱӱл јуундары ӧткӱрилет. Бу одудагы мӱргӱӱл јуундары Америкада ла эмес, Европада, Австралияда, Јаҥы Зеландияда ла Тӱштӱк Африкада да ӧткӱрилет.

GSAM 328.2Бистиҥ улус ӧткӱрген андый јуундардыҥ эҥ улузы 1893 јылда Мичигандагы Лансингте болгон. Бу улу јуунда 500-тӧҥ артык ӱй-бӱле чадырларында 3,400 кижи јаткан. Одудагы башка-башка чадырларды эдерге 150,000 ярдтаҥ артык чадыр бӧзи кирген.

GSAM 328Темир јол кыйралынаҥ айрыганы

GSAM 328.3Бистиҥ баштапкы 60 фут чадырыбысты садып алар јӧптиҥ кийнинде экинчи кӱнде (1854 јылдыҥ май айыныҥ 23 кӱнинде), Мичигандагы Джексондо болгон серкпениҥ башчызы Уайт ла оныҥ абакайы Висконсинге јӧнӧӧр учурлу болгондор. Анда олор бир канча ӧй иштеер учурлу болгон. Кӱнортозынаҥ соҥ бис станциядаҥ ыраак эмес Д. Р. Палмердиҥ ӱйинде болгобыс. Тӱштеҥ соҥ серкпениҥ башчызы Уайт бир канча катап: «Бу јолго јӧнӧӧри керегинде јӱрегим недеҥ де амыр эмес; је, Эллен, бисти анда сакып јадылар, бис барар учурлу. Мени сакыбас болзолор, бӱгӱн тӱнде барбас эдим» — деп айтты.

GSAM 328.4Эҥир тӱжип, поезд келер ӧй јууктаганда, бис мӱргидибис. Ончолоры бу јолдо серкпениҥ башчызы Уайт ла оныҥ абакайы айалгага кирбезин деп мӱргиирге башкарткандый болдылар. Бис ӧрӧ турарда, серкпениҥ башчызы Уайт Кайракан олорды кичееп, корулаарына бӱдӱп турганын айтты.

GSAM 328.5Саат сегисте мен олорго отурар јер таап, тӱҥчектерин саларына болужарга, олорло кожо поездке бардым. Бис бийик јӧлӧнчиктӱ отургуштары бар бир вагонго кирдибис. Ол кӱндерде оны «уйуктаар вагон» деп адайтандар. Уайт абакай: «Јеймс, мен бу вагондо калып болбозым, мынаҥ чыгарым керек» — деди. Мен олорго кийинки вагонныҥ ортозында отурар јер таап болуштым. Уайт абакай тӱҥчектерин тезине салып отурып: «Бу поездте јӱрегим амыр эмес» — деди. Коҥырау табыштанып ийди. Олорго тӱрген коштошчыла, мен удабай Сайриниус Смиттиҥ ӱйине конорго бардым.

GSAM 329.1Саат он кире ӧйдӧ, серкпениҥ башчызы Уайт эжикти согуп, кирерге сурап турганын угуп, бис ончобыс сӱрекей кайкадыбыс: бистиҥ санаабысла, ол эмди Чикаго јанына јолло ыраак барган учурлу болгон. Поезд Джексондоҥ кӱнбадыш јанына ӱч миль ӧткӱре рельстердеҥ чыга бергенин ол айтты. Поездтиҥ кӧп сабазы, паровозыла кожо, сӱрекей кыйраган, бир канча кижи ӧлгӧн. Је ол ло Уайт абакай шыркалатпай арткандар. Ол удабай ат ла абра таап, Абрам Доджло кожо Уайт абакайды экелерге барды. Кыйраган јердеҥ ыраак, коркуш јок јерге јетирерге, серкпениҥ башчызы оны колына кӧдӱрип, суулу, састу јерле ле кичинек агын сууну кечип, бир канча јер алып барган болгон.

GSAM 329.2Эртезинде эртен эрте мен Доджло кожо кыйраган поездти кӧрӧргӧ бардым. Јол темир јолды кыйгач кечип турган јерде бир ӧгӱс амыраарга рельстердиҥ ӱстине јада берген болгон. Паровоз алдында мал кайыртар темир болбогон учун, ол ӧгӱсти сого берерде, рельстердеҥ сол јанына ташталып калган. Паровоз јерди баштапкы катап сого берерде, серкпениҥ башчызы Уайттыҥ бичиктӱ сундугы бар јӱк вагоны темир јолдоҥ бӱдӱн бойы чыга секиреле, бузулбай арткан. Ол ло ӧйдӧ поездтиҥ кийнинде болгон кижи тазыыр вагон, кижиниҥ болужы јок бойы, ӧскӧ вагондордоҥ айрылып, рельстер ӱстинде амыр токтоп калган. Паровоз ло оныҥ суу, кӧмӱр тазыыр тендери рельстердеҥ тышкары јерле алты эмезе сегис род кире барып, паровоз ӧтӱре ӱч фут кире јоон дуб тӧҥӧшти сого берген. Поездтиҥ јӱгӱрген кӱчи андый болгон, паровоз тӧмӧн јаны ӧрӧ болуп аҥтарылып, тендердиҥ кийинки јаны темир јолдыҥ кӧндӱрезине кайрыла берген. Поездтиҥ калган кӧп сабазы толо кӱчле барып, кыйраган паровозко согулып, экинчи катап силкиген. Паровозко баштапкы согулган вагон тӱрген јетирер јӱктердиҥ вагоны болгон, ол тамызык агаштый ууктала берген. Ол ло ичиндеги јӱги тендердиҥ ӱстинде ле айландыра јаткан уулган немелердиҥ ӱймеги болуп калган. Оныҥ кийнинде он сегис јолчы бар экинчи класстыҥ вагоны болгон. Олордыҥ бирӱзи ӧлгӧн, ӧскӧлӧри ончозы кем јеҥил, кем тыҥ шыркалаткандар. Уйуктаар вагон бу вагонныҥ ичинче ӧтӱп, оны экиге јарган. Уйуктаар вагонныҥ алды јаны уула берген, Уайт абакайдыҥ отурып каларга кӱӱни келбеген отургужы дезе бӱдӱн бойы јанчылган.

GSAM 330Кудайдыҥ айрып алганыныҥ керели

GSAM 330.1Бис кыйраган поездти кӧрӱп, оноҥ серкпениҥ башчызы Уайт ла оныҥ абакайы айалга тушта отурган вагон кыйраган јердеҥ он беш род кире ыраакта, јеке бойы амыр турганын кӧрӧлӧ, јӱрегибисте мынайда айдарга турганбыс: Кудай мӱргӱӱлди уккан; Оныҥ јалчылары шыркалатпай артсын деп, бу вагонды айрыырга ӧзиниҥ ангелин ийген болбой кайтсын, оны кем билер? Тормозчы вагонды ол айрыбаганын, ол ӧйдӧ платформада кем де јок болгондугын айтканда, бу санаа биске ӧзӧк лӧ тыҥ јеткен. Вагон канайып айрылганы ого да, поездтиҥ ончо ишчилерине де јажыт болгон. Олорго оноҥ до кайкамчылузы бу болгон: бириктирер илмеги ле болт экилези де сынбаган, болт чылбырыла кожо, бир кичеемелдӱ кол салгандый, кыйраган вагонныҥ платформазында јаткан.

GSAM 330.224 кӱнниҥ эҥирине темир јолды уулган немелердеҥ јеткил арутап, поездтер кажыдагы аайынча јӱрӱп баштаган. Серкпениҥ башчызы Уайт ла Уайт абакай кайрадан вагонго отурып, олорды сакып турган Висконсинге айалгазы јок јеткендер.

GSAM 330Удура турган улусты јемелегени

GSAM 330.3Озогы Израильдиҥ јолы ончозы «тегис ле амыр» болбогон. Олордыҥ тыштында кажы ла базымында ичкерлеерин токтодорго турган ӧштӱлери болгон. Одуныҥ ичиндеги «колышкан кӧп улус» ла Кудайга бойын бербегендер дезе Сатана тузаланарга белен немелер болгон. Ол олор аркалу санаа толбозын, тартыжу, кӱҥӱк ле баш бербести кӧдӱрерге турган. Иженип турган улусты Кудайдыҥ болужар колы јӧмӧп, олордыҥ кичеемели јеҥӱге јеткениниҥ ӧзи, бу улус Кудайдыҥ алдында јайым алкыш тапканын, Кайраканныҥ колы олорды башкарып турганын кӧргӱскен.

GSAM 331.1Ӱчинчи ангелдиҥ јарыныҥ башталганында ла ичкерлегенинде база анайда болгон. Оныҥ ичкерлегени јарлаган чындыктар кижиниҥ тӧрӧлгӧн аайынча јӱрегине келижип турган учун болбогон. Кайра, јардыҥ эҥ тӧс чындыгы — Кайраканныҥ Суббот кӱни — кижиниҥ бойын ла кӱӱнзеери ле бу телекейдиҥ тузазыла удура болуп, ого баш ийген улусты неделеде эки кӱн телекейдиҥ иштенеринеҥ айрып турган. Эмдиги чындыктыҥ керегине тыштында ӧштӱлер болгон; олор бу ишти јемирерге бек ле ӱзӱлбес кичеемелдӱ болгондор. Олор керегинде псалм бичиген кижиниҥ сӧстӧриле мынайда айдар арга бар: «Кайракан бистиҥ јаныбыста болбогон болзо, — Израиль эмди айтсын, — Кайракан бистиҥ јаныбыста болбогон болзо, улус биске удура кӧдӱрилгенде, олор биске сӱрекей ачуланган тушта, олор бисти тирӱ бойыбыс јуда салган болор эди.»2

GSAM 331.2Бистиҥ катарларыбыста бойын ла кӱӱнзеген, санаазы толбогон улус ӧйдӧҥ ӧйгӧ чыгып, олордыҥ кӱӱн-санаазы бӱткенде кандый улу керектер эдилерин айдып тургандар. Је олордыҥ јарыктары састагы алдаачы оттый, качаннаҥ бери ӧчӱп калган. Ол ӧйдӧ Эмдиги чындыктыҥ кереги дезе текши телекейде бек, токтоолду ичкерлеп, ичкери эдип турган кажы ла базымында там ла быжу, там ла кӱчтӱ болуп турган.

GSAM 331Серкпениҥ башчылары Стефенсон ло Холл

GSAM 331.31855 јылдыҥ жайында Серкпениҥ башчылары Стефенсон ло Холл Висконсин штатында бӧлӱнӱш чыгарарга аракеттенген. Башчы карындаштар олор бистиҥ бӱдӱмистиҥ башка јактарын «Келер ӧйдиҥ ӱредӱзиле» сынаарга, ла Јетинчи кӱнниҥ адвентисттери Христостыҥ экинчи катап келгенинеҥ кийини кинчектӱлерге кинчегинеҥ кайтарга ӧй берилер деген ӱредӱни ӱрензин деп каалаганын билген.

GSAM 331Олор керегинде алдын ала айтылган сӧс

GSAM 331.41855 јылдыҥ ноябриниҥ 20-кӱнинде Уайт абакайга олордыҥ јӱрӱми кӧрӱлтеде кӧргӧзӱлӱп, акыры керегинде мындый сӧс айтылган: «Кӱчсиз кижи, Кудайдыҥ ишин токтодорго сен кӱчиҥ једер деп бодойзыҥ ба? Кӱчсиз кижи, оныҥ сабарыныҥ бир тийгенизи сени јыгып салар. Ол сеге бир аз ла ӧй чыдажар».

GSAM 332.1Каршылаштарыбыс бу кӧрӱлте ол кижилер удабай ӧлӧр деп айткан дешкен. Ле олор дагы бир канча јыл јӱрген учун, кӧрӱлтеде айдылганы бӱтпеген деп айткан. Ле олордыҥ ӧлӧри керегинде кӧрӱлтеде сӧс јок. Олор Ӱчинчи ангелдиҥ јарын токтоторго аракеттенген кижилер болуп кӧргӧзӱлген. Кудай олорды токтоторго кӱчтӱӱ, ле «сеге бир аз ла ӧй чыдажар» деп айтылган. Олор нени эткен? Бойлоры иженгендий согушта јеҥип чыгар ордуна, олор караҥуйда јолын таппай калгандый болгон. Бир нече неделеде Суббот кӱнди таштап, оныҥ каршылажына айланган. Бойлорын башчы эдер «Келер ӧйдиҥ ӱредӱзи» партиязын тӧзӧӧр деп санаалаган, ле Суббот кӱнди таштаганда бистиҥ улуска болгон таянычын јоготкон. Анайып олор бойлорыныҥ јӱрӱмиле баштапкы амадузын бӱдӱнге бузуп салган. Бистиҥ улус: «Кудай олорго бир аз ла ӧй чыдажыптыр» деген.

GSAM 332Ӧмӱрдиҥ кайгылу бӱтӱми

GSAM 332.2Бу эки кижиниҥ акыры керегинде, Суббот кӱнди таштаганынаҥ кийини олорло коштозып јӱрген «Келер ӧйдиҥ ӱредӱзи» бӱдӱмдӱлери айткан сӧстӧрди берерге јараар. Одус јети јыл алды Холлдыҥ меези јымжаганынаҥ улам, эси јӧн эмес болуп калган; бу айалганыҥ шылтагы — ӧскӧ кижилер оны алдап, ол кӧп мӱлкин јоготконы болгон. Ол сыртка чыкса, јерге јайылып калам деп бодогон. Ол зыянду эмес, ле узак јылдар серкпе ишке јарабас болгон.3

GSAM 332.3Серкпениҥ башчызы Стефенсон ӧлгӧнинеҥ бери он алты јылга јуук ӧткӧн. Ӧлӧринеҥ алдыҥкы јылдарда оныҥ эси јӧн эмес, ле ӧскӧ кижилерге коркунучту эмес болгон. Андан алды ол «јакылтасыз ӱредӱ» бойынша эркиндиги бар деп бодоп, аруулугуна кир јок бойыныҥ катынын таштап (айрылыжарга јӧпти ол акча тӧлӧп, чындык эмес адвокатты јалдап ла алып алган), озогы катынынаҥ јажыла кӧп кичӱ ӧскӧ катынга уйланган. Бу иш ару кылык-јаҥныҥ нормаларын андый ачык бузуп, оныҥ «Келер ӧйдиҥ ӱредӱзи» карындаштары оны јаратпай, олорго керелеш айдарга бербеген.

GSAM 333.1Ол кижилердиҥ соҥгы кӱндери керегинде ӧзӧриниҥ карындаштары айткан сӧстӧр тереҥ аянычту, ле чын билгилерди ӧчӧги јок берген. Бу керелеш ол кижилердиҥ денезиниҥ айалгазына канайда келижерин кычыраачылар ӧзӧри шӱӱп алзын.

GSAM 333Серкпениҥ башчызы Ј. Х. Уэггонер Јарды кабыл алган

GSAM 333.21852 јылда Висконсинде аймактык газет чыгарып турган Серкпениҥ башчызы Ј. Х. Уэггонер Эмдиги чындыкты кабыл алып, кийинки јылда серкпе ишине бӱтӱнӧн ӧзӧрин берген. 1857 јылда ол кажызы эки јӱс бетке јуук эки ӧтӧ учурлу бичик бичиген: «Эмдиги спиритизмдиҥ тӧзӧлгӧзи ле багыты» ла «Келер ӧйдиҥ ӱредӱзине каршылу каруу». Биринчиси кӧп кижини Шайтанныҥ тузагынаҥ сактаган, ла Кудайдыҥ алкамыла эмдиги кӧрӱнӱштерди тӱжӱнбеген кижилердиҥ кӧзин ачкан.

GSAM 333.3Оныҥ «Келер ӧйдиҥ ӱредӱзине каршылу жообы» Эгебистиҥ экинчи катап келгенинеҥ кийини кинчектӱлерге кинчегинеҥ кайтарга ӧй берилер деген јалган ӱредӱлерди ӧтӧ толо ачып кӧргӱзет. Ол бу ӱредӱни андый толо јокко чыгарган: ого каруу берилбегени ле эмес, каруу берерге аракеттенгенин де бис бу ӧйгӧ јетире кӧрбӧгӧнис. Бичик Христос эмди Атаныҥ тактызында Мелхиседектий јамылу Абыс болуп турганын, ол келер ӱргӱлји каандыгында ӧзӧриниҥ тактызында олтурарын айдат; ол тактыга арачы болуп абыстап јӱрери коштолбос.

GSAM 334.1Кийинирээк Серкпениҥ башчызы Уэггонер «Акыл ла Кудайдыҥ ачылтазыныҥ јарыгында кинчектиҥ толынтызы» деп аталган, озогыларыла теҥ ӧлчӧмдӱ ӱчинчи бичикти бичиген. 1884 јылга јуук ол јаҥыланып, кеҥидилип, тӧрт јӱс бетке јуук том болгон. Бу атында айтылган темага јарык ла кыска ӱредӱ.

GSAM 334.2Ошо ӧйдӧҥ баштап ол кепке базып чыгарар ишке бичичи ла редактор болуп јуук байланышты. Ол серкпе ишин уланткан, соҥгы јылдары Европада ӧткӧн.

GSAM 334.31889 јылдыҥ апрелиҥ 17-кӱнинде ол Базельде, Швейцарияда, акыркы «Эдемнеҥ Эдемге» бичигин бӱдӱрген соҥ кенетийин ӧлгӧн. 16-кӱнде кӱн бӱдӱм иштеп, кӱндӱлигине: «Бӱгӱн кату иш иштедим» деп бичиген. Европа карындаштарыныҥ билгилеринеҥ тӧмӧнчӧ нерселер алынган:

GSAM 334.4«17-кӱнниҥ эртенги саат 5:30 јаҥында ол аш-куухта бир де эскертӱзӱ јок јӱреги шал болуп ӧлгӧн. Ол јаҥы бичигиниҥ англисче нӱзӱнӱн бӱдӱрерге кату иштеген, кийинки воскресенде Лондонго барып иштээр, анан келер жайда Америкага кайтаар деп санаалаган».

GSAM 334.51854 јылдаҥ бери Серкпениҥ башчызы Уэггонер чындыкты минберде ле кепте коруурга эл алдында иштеген. Ӧлгӧн ӧйдӧ ол алтан тогус јашка јуук болгон. Ол Базельде 20 апрелде јерге салынган. Ушинтип ӧзӧриниҥ милдеттиҥ ордозында иштиҥ баштапкы јалчыларыныҥ бирӱӱзи јыгылды.

GSAM 334Бӱдӱмле айыктыру

GSAM 334.61858 јылдыҥ эрте јазында Уайт абакай кӧп кӱн кату ооруп, тӧшӧгинде јаткан. Бир тӱн, тӱн ортозына јуук, ол эзин јылыйтып койгон; билези оны эсине келтире албаган. Ол бу айалгада јарым сааттаҥ ажыра турган соҥ, Уайт башчы Серкпениҥ башчызы Эндрюсти ле мени мӱргӱӱлге коштолзын деп, тӱрген алдырып алган. Чын дилдӱ тилектерге жооп кылып, Эгебис оны эсине келтирип, адаттагы су-кадыгына тургузган. Кудайды алкап турганда ол, тӧшӧгинде јаткан бойынча, Кӧрӱлтеге алынган. Бу кӧргӧзӱлген нерселердиҥ бир бӧлӱгин «Серкпеге керелештер», №5-де окып болор.

GSAM 335Кайкалду дене кӧрӱнӱш

GSAM 335.1Бу Кӧрӱлтеге ӧзӧчӧ дене кӧрӱнӱш коштолгон, ого бис ајаруны аҥылу ууландырадыс. Уайт башчы ла мен тӧшӧктиҥ бир јанында, Эндрюс башчы ӧскӧ јанында олтурган. Уайт абакайдыҥ колдоры кӧксӧзиниҥ ӱстӱнде кезек-кезек тудулган не кӧргӧн кӧрӱнӱштерге кыймылдаган. Денези белинеҥ ӧрӧ одус градусча кӧдӱрилген, ийиндери ле јастык аразында сегиз не тогус дюйм бош болгон. Одус минут ол ушындый турган. Кижи ӧзӧри мындый турушты колдоос јок таба да, узак тудуп тура да албас. Бу оныҥ эркиненеҥ тышкары бир кӱч Кӧрӱлтеге коштолгонын кӧргӧзӧт.

GSAM 335Башка бир алдын ала айтылган сӧс

GSAM 335.21858 јылдыҥ октябриниҥ баштапкы кӱнинде Уайт башчы, Уайт абакай ла бичичи Рочестерде, Нью-Йоркто, јыйын ӧткӧргӧн. Анан мен олорло кожо Нью-Йорк штатын ла Јаҥы Англия штаттарын аралагам. Бир Суббот кӱн Уайт абакайга кӧрӱлте берилип, јолдо бир јерде Шайтан оныҥ ӱстӱне кӱчтӱӱ уруш јасайтынын, Уайт башчы ла мен оны бӱдӱмле кӧдӱрип турарыбыс керектӱ, анан Эгебис куткарары кӧргӧзӱлген.

GSAM 336Уайт абакайдыҥ кыйналганы

GSAM 336.1Мында база келер ӧйдӧ не болорын озолодо айткан сӧс болгон. Ол кандый чокым бӱткенин кийинки керектер кӧргӱзер. Рочестерден кийинки баштапкы Суббот кӱн Рузвельтте, кийинки Суббот кӱн Мадисон аймагындагы Брукфилдте болдук; кийинки неделеде Джефферсон аймагындагы Мэнсвиллде Баллоу мырзаныҥ кенен аш-куугында јыйын ӧткӧрдӱбис. Брукфилдтеҥ Мэнсвиллге поездло јӱргенде Уайт абакайдыҥ кӧзӧриниҥ алды ӧртӧнӧ баштап, Мэнсвиллге јеткенде тӧшӧгине јаткан. Ӧртӧнӱш эки кӱн ӧскӧн, уйкудан айрып, јыйынга коштоло албаган. Башы тижип, эки кӧзи јумулуп, бети кижи бетине окшобой калган. Кату оору ла нервтенип турганда Шайтан оны Кудайга каршылу мӱӱрӧӧргӧ аракеттенген. Бу јыйындар бӱткӱче уланган.

GSAM 336.2Јыйындар бӱткениҥ кийини Уайт башчы мага айтты,

GSAM 336.2«Јон карындаш, бу Рочестерде бизге эскерткен Уайт абакайыма Шайтанныҥ уруш јасаганы. Кыйналу келгенде бис экилебис кожо оны бӱдӱмле тудуп, бир де минутка бошотпой турзабыс, ӧштӱниҥ кӱчи сынар, ол куткарылар деп сӧс берилгенин сен билезиҥ. Јӱргӱл, мӱргӱӱл эдейли».

GSAM 336Алдын ала айтылган куткарылу

GSAM 336.3Биз Уайт абакай јаткан бӧлӧгӧ кирип, чын дилде мӱргӱӱл эдик; ӧскӧ бӧлӧгӧдӧги карындаштар да унчукпай мӱргӱӱлдеген. Он минуттан кийини Эгебистиҥ кӱчи тӱшӱп, бӧлӧкти толтырган ла Уайт абакайдыҥ бар оорусын јоготкон. Ол дароо аш сураган. Бу тӱштеҥ кийинки саат беш јаҥында болгон. Саат јети болгондо бетиндеги ісик бӱтӱнӧн јоголуп, ол јыйынга барып, мурдагыдый су-кадык кӧрӱнген.

GSAM 337.1Јерлик улус сураган учун эҥирде «Ыйыктардыҥ энчизи» керегинде сӧс айтылды. Уайт абакай ӱгет сӧс айтты. Уайт башчы уулчагы В. К. ло сыртта турганда, ол улу јыйын алдында Кӧрӱлтеге алынды. Бу ӧйдӧ кӧргӧзӱлгендер «Серкпеге керелештер» №5-чи бичиктиҥ соҥындагы јӧрмӧлдӧ бар; оныҥ јери ле кӱни — Мэнсвилл, Нью-Йорк, 1858 јылдыҥ октябриниҥ 21-кӱни.

GSAM 337.2Рочестерде кӧрӱлтеде айтылган куткарылу Уайт абакайда бӱтӱнӧн бӱдӱмдӱ болгон. Ол јорыкта бу аайдагы оору кайра болбоды, ла ар бир јерде чындык учун јарык јӧҥӱӱ алдыбыс.

GSAM 337Америкадагы бӧлӱнӱш согуштыҥ алдын ала айтылышы

GSAM 337.31861 јылдыҥ январиниҥ 12-кӱни, Суббот кӱн, Форт Самтерде баштапкы ок атылганынаҥ чокым ӱч ай алды (бу Америкадагы 4 000 000 африкалык кулды јайымдаган согуштыҥ чын башталганы болгон), Парквиллде, Мичиганда, Јетинчи кӱнниҥ адвентисттериниҥ мӱргӱӱл ӱйи ачылган. Ишке Уайт башчы ла Уайт абакай, Уэггонер, Смит башчылар ла бичичи катышкан. Уайт башчыныҥ сӧзӱнӧҥ кийини Уайт абакай јӱректи кыймыктадар ӱгет сӧс айдала, отургышка отурган. Анайда отурган бойынча ол Кӧрӱлтеге алынган. Ӱй улусла толо болуп, анда сӱреен салтанатту болгон. Кӧрӱлтедеҥ чыккан соҥ, ол туруп, ӱйди айландыра кӧрӱп, айтты:

GSAM 338.1«Бу ӱйде бу јерге келе турган кайгыныҥ тӱжӱн де кӧргӧн кижи јок. Тӱштӱк Каролинаныҥ Биригӱӱдеҥ бӧлинер керегинде јӧбин улус каткы эдип јат, ле кӧп штаттар ол штатка коштолот, ӧтӧ коркунучту согуш болор деп, мага јаҥы ла кӧргӧзӱлди. Эки јандыҥ кӧп черӱӱзи јуулганын, пушкалардыҥ дӱҥӱрин, ӧлгӧн ло ӧлӧр алдында турган кижилерди кӧрдӱм. Олор колго-кол согушкан [бирӱзи бирӱзин штыкла кадаган]. Анан согуштаҥ кийинки ӧлгӧндӧрлӧ лӧ ӧлӧр алдында тургандарла јабылган јерди, камактагы јоктулардыҥ арыктап, јадап, кыйналганын кӧрдӱм. Согушта кӱйӱӱ, уул не карындашын јоготкон ӱйлӱлердиҥ кайгызын да кӧрдӱм».

GSAM 338.2Анан ол ӱйди кӧрӱп: «Бу ӱйдӧ ол согушта уулдарын јоготор кижилер бар» деди.

GSAM 338Уайт абакайдыҥ Кӧрӱлтелер керегинде Энсигн абакайдыҥ керележи

GSAM 338.3Бу билгиниҥ чын экенин, алдын ала сӧс айтылган кӱнди, ла јыйын оны канайтып тӱжӱнгенин ле таркатканын кӧргӧзӧр ӱчӱн мындый керелеш берилет:

GSAM 338.4«Мен 1861 јылдыҥ январинде Мичиганныҥ Сент-Јозеф аймагында, Парквиллдеҥ алты миле јуукта, јӱргем. Мен Адвентист эмес эдим. 12-кӱнде кӧрӧӧлӧрим Парквиллге барган. Олор кайтып келип, јыйынга бир катын кӧрӱлтеде турганын, Америкага коркунучту согуш келерин, Тӱштӱкте ле Тӱндукте кӧп черӱӱ жууларына, камакта кӧп кижи кыйналарына, согушта кӱйӱӱлӧрди, уулдарды ле карындаштарды јоготкон ӱйлӱлерде јоктулук болорына, ла ол ӱйдӧ уулдарын јоготор кижилер барын айткан». Кол койгон: Марта В. Энсигн, Уайлд Флауэр, Фресно аймагы, Калифорния, 1891 јылдыҥ январиниҥ 30-кӱни.

GSAM 339.1Бу коркунучту согуш керегинде Уайт абакай Јетинчи кӱнниҥ адвентисттери «согуштаҥ улам кӱч айалгаларга кирер, ле келер кӱч ӧйлӧрдӧ нени эдерин билерге, олорго укаа берилзин деп, ончолоры чын дилде мӱргӱӱл эдерге тийиштӱ» деп коштой айткан.

GSAM 339Бӧлӱнӱш согуштыҥ ӧлчӧми

GSAM 339.2Кӧрӱлте берилген ӧйдӧ Тӱндук улус келе турган согуштыҥ кандый јаан болорын ӧтӧ ас оҥдогон эмезе бӱдӱнге оҥдобогон. Президенти Линкольн да ӱч ай ӧткӧн соҥ (1861 јылдыҥ апрелиҥ 12-кӱнинде), бир канча штаттар Тӱштӱк Каролинаныҥ бӧлинер јӧбине коштолып, Форт Самтерде баштапкы ок атылганда, 75 000 ла кижи сураган, олор ӱч айга гана керек болгон.

GSAM 339.3Согушта Биригӱҥ јанында черӱӱге бичилген кижилердиҥ тоозы 2 859 132 болгон. «Энциклопедия Британника» Конфедерацияныҥ черӱӱзи 1863 јылдыҥ башында 700 000 кижиге јуук болгон дейт, ле олор бастыра ӧйдӧ канча кижини черӱӱге бичигенин чокым билип аларга кӱч деп айдат, ла ӧлгӧндерин 300 000-ге јуук деп бодойт. Кезик јаҥы энциклопедиялар Биригӱҥ јанындагы јоголтуны (согушта ӧлтӱрилгендерди, шыркадаҥ эмезе согуш јеринде ле камакта јуккан оорулардаҥ ӧлгӧндӧрди) 359 528 деп кӧргӧзӧт. Карыз керегинде «Британника» былай дейт:

GSAM 339.4«Карыз 1865 јылдыҥ августыҥ 31-кӱнинде $2 845 907 626.56-га јеткен. Кирижӱниҥ $800 000 000, кӧбӱзинде согушка, жумшалган; штаттар, калалар, аймактар ла айылдар ӧзӧриниҥ салык акчазын ла карызын согушка берген. Пенсиялар акырынаҥ $1 500 000 000 болор. Конфедерацияныҥ чыгымын качан да билип болбос; Биригӱӱниҥ черӱӱзи ле Конфедерацияныҥ черӱӱзи јоголткон мӱлктиҥ баазын да бодоп чыгарга кӱч. Кулдардыҥ $2 000 000 000 баазы согуштаҥ јоголгон. Согуштыҥ чыгымын чокым бодоп чыгарга болбос та болзо, ончозын $8 000 000 000 деп бодолсо јӧн».4

GSAM 340Кӧрӱлтениҥ дагы бир керележи

GSAM 340.1Парквиллдеги уулдарын согушта јоготкон кижилер керегинде 1883 кӱскӱзинде мен ол серкпениҥ башчызын кӧргӧм; ол 1861 јылда башчы болгон. Мен ого: «Уайт абакай согуш керегинде кӧрӱлтени куучындап турганда айткан сӧзин эске алып турузыҥ ба?» — деп сурадым. Ол: «Эйе, эске алып турум» — деди. «Ол кӱнде ӱйде болуп, согушта уулдарын јоготкон канча кижини билезиҥ?» — деп сурадым. Ол дароо беш кижиниҥ адын эске алып: «Булар анда болгонын ла согушта уулдарын јоготконын мен билерим; мен ӱйде болуп, бойымныҥ улузымла куучындап болзом, сеге база аттар айдар эдим. Мениҥ санаамла, — деп ол улады, — мен айткан кижилердеҥ ӧскӧ база беш кижи болгон» — деди.

GSAM 340.2Тӱштӱк јанныҥ тӧрт јылдан артык токтобой согушканы, јуулган кӱчтиҥ јарымына јуугы ӧлгӧни, жогоркы алдын ала сӧстиҥ кайкалду бӱдӱмдӱ болгонын кӧргӧзӧт.

GSAM 340Кулчылык ла согуш

GSAM 340.31862 јылдыҥ январиниҥ 4-кӱни берилген Кӧрӱлтени айдарда Уайт абакай былай деген:

GSAM 340.4«Мыҥдаган кижи бу согуш кулчылыкты јоголтор деп санап, черӱӱге кирген; ле эмди олор алданганын, согуштыҥ санаазы кулчылыкты јоголтор эмес, оны сактаар болгонын кӧргӧн».

GSAM 341.1Бу сӧстӧр Биригӱӱниҥ черӱӱзине качып келген ончо кулдарды ээлерине кайтарар ишке черӱӱчилер болужарга тийиштӱ болгон ӧйдӧ айтылган. Керелеште черӱӱчилер мынайып айткандый кӧргӧзӱлген: «Бу бӧлӱнӱшти јӧҥӱп бассаас, нени јӧҥдӱбис?» Жооп: «Нени де јок. Бӧлӱнӱшти чыгарар себеп јоголгон јок. Ороонды бузуп салган кулчылык калып, башка бӧлӱнӱшти тӧрӧдӧт». Бу сӧстӧр согуш керегинде јӱректи кыймыктадар куучын толо берилген «Керелеш» №7-деҥ, «Кулчылык ла согуш» деген бажалыктаҥ алынган; олор кулчылык качан да јоголбос деп айтпайт, ол ӧйдӧ черӱӱчилер кӧргӧн айалганы кӧргӱзет. Анда кийини мындый алдын ала сӧс бар:

GSAM 341Тӱндук јанныҥ јӧҥӱӱзи керегинде алдын ала сӧс

GSAM 341.2«Андый да болзо, ороондук ач јӱрӱӱ жарияланган! Эгебис айдат: “Мен талдаган ач јӱрӱӱ бу эмес пе: јамандыктыҥ кишендерин чечер, оор жӱктӱлӱкти бошодор, эзилгендерди эркинге чыгар, ла ар бир моюнтурукту сындыр?” Орооныбыс Кудай талдаган ач јӱрӱӱни тутканда, Эгебис оныҥ согуш керегинде тилегин угар; эмди олордыҥ сӧзӱ кулагына кирбейт».

GSAM 341.3Согуштыҥ тарыхын билген кижилер Тӱндук јанныҥ Тӱштӱк кӱчтерин јӧҥӧргӧ аракетине келген јыгылууларды ла саадаарларды бошодор сӧс чыкканга — 1863 јылдыҥ январиниҥ 1-кӱнине — јетире кӧргӧн. Анан согуш бӱткӱче јӧҥӱӱлер тӱрген болгон. Иштиҥ ӧзӱмин кӧрӱп тургандарга 1862 јылдыҥ январиниҥ 4-кӱнинде айтылган ол алдын ала сӧстиҥ бӱткени кандый јарт болгон! Кулдыҥ кишени чечилип, моюнтуругы сындырылган; олор Кудайга јараар ач јӱрӱӱни талдаган тушта, Кудай бойыныҥ улузыныҥ тилегин угуп, согушты бӱдӱрер ишти алкаганы кандый јарт болгон!

GSAM 342Экс-губернатор Сент-Јонныҥ керележи

GSAM 342.1Канзастыҥ экс-губернаторы Јон П. Сент-Јон 1891 јылдыҥ июниниҥ 29-кӱни Иллинойстыҥ Оттавазында айткан сӧстӧрине мен уккам. Ол былай деген:

GSAM 342.2«Булл-Ранда [Конфедерацияныҥ кижилери] бисти јӧҥгӧн ӧйдӧгӧдӧй мениҥ санаам эч качан андый тыҥ чӧкпӧгӧн. Ле бу Кудайдыҥ планыныҥ бир бӧлӱги болгон. Бис олорды јӧҥгӧн болзобыс, саясатчылар тынчтык јасап, Биригӱӱ кулчылыкла уланар эди, кулчылык бӱгӱн де бар болор эди. Эки јыл бојы олор артык болгон; ле Линкольн атакту бошодор сӧсти чыгарган соҥ бис Кудайдыҥ јанына ӧрӧ бурылган, анан бис јеҥдиртип болбос болгонбыс».

Notes

  1. Псалтырь 32:8. ↩
  2. Псалтырь 124:1-3. ↩
  3. Бу билгилерди оныҥ билези Дакотадагы Фредериксон карындашка 1892 јылдыҥ апрелинде айткан. ↩
  4. «Энциклопедия Британника», тогузынчы басма, 23-чи том, 780-чи бет. ↩

Note

Back