Bindu 7 — Hamajuon ni Barita na Hatop
GSAM 126.1“Dung i huida muse sada surusuruan na gogo tuat sian banua ginjang, marulos ombun; adong halibutongan di uluni, bohi na songon mata ni ari, jala patna songon tiang api. Di tanganna adong sada buku na metmet na ungkap; dipajongjong ma patna siamun di laut, jala patna hambirang di tano, gabe joujou ibana mardongan soara na gogo, songon singa na mangangguhi; dung joujou ibana, marsuara ma pitu guruh.... Jala surusuruan na huida jongjong di laut dohot di tano i, diangkat ma tanganna tu banua ginjang, jala maruari marhitehite Ibana na mangolu salelenglelengna, na manompa langit dohot nasa na di bagasanna, tano dohot nasa na di bagasanna, laut dohot nasa na di bagasanna, na so adong be tingki; alai di angka ari soara ni surusuruan na papituhon, uju naeng dipungka ibana mangombus sarune, saut ma buni ni Debata, songon naung dibaritahon Ibana tu angka naposona, angka panurirang.”1
GSAM 126Surusuruan, Gombaran ni Angka Jolma na Mamboan Barita
GSAM 126.2Songon naung dipatuduhon, ulaon mamaritahon barita na uli do naung dipasahat tu jolma, jala Tuhan naung marbagabaga mangalehon pasupasuna di ulaon ni nasida sahat tu “ujung ni portibi.”2 Dibahen i, surusuruan na mamboan barita on ingkon do gombaran ni sada barita taringot tu tingki na naeng dibaritahon tu pangisi ni tano on. Barita i dibaritahon sian sada buku na “ungkap,” na patuduhon dohot torang na hea do buku i tartutup. Dihargai Debata do angka pamarita on; ai di ginjang ni nasida adong “halibutongan,” tanda ni parpadanan ni Debata, jala jongjong do nasida marulos hatiuron ni hasangapon ni Debata, huhut mamaritahon barita mardongan huaso ni Sipanompa saluhutna. Na dibaritahon dison i ma barita taringot tu tingki, na jolo “disahapi,” alai saonari dibaritahon sian buku na “ungkap.”
GSAM 127.1Di angka bindu na jolo naung diparhatutu ia Tuhan naung manontuhon tingki hatiuron dilehon taringot tu ujung ni partingkian panurirangon na bolon—2300 ari—na mamboan tu panguhuman na manangkasi; na hata panurirangon taringot tu lam tambana parbinotoan dung saut dohot sintong marhite na dipabangkit Ibana torop jolma na manjalo hatiuron i sian Ibana; jala na ditontuhon Ibana do nang tingki laho marsiajar “parumpamaan ni hau ara,” marhite na dipabangkit Ibana angka pangajarina di tingki dohot inganan i laho borhat mamaritahon parumpamaan i tu portibi. Songon i dohot sintong ditontuhon Ibana tingki barita taringot tu tingki i lam gogo gabe joujou na gogo, jala songon i dohot sintong saut i.
GSAM 127Joujou na Gogo ni Barita na Parjolo
GSAM 127.2Tingki joujou na gogo ni pamaritaan on ingkon masa patut do taparrohahon. Dison dipajongjong i di tongatonga ni soara ni sarune paonomhon dohot papituhon; tarida i sian ingananna di bagasan pustaha na badia, nang sian barita i sandiri, na mandok: “Di angka ari soara ni surusuruan na papituhon, uju naeng dipungka ibana mangombus sarune, saut ma buni ni Debata, songon naung dibaritahon Ibana tu angka naposona, angka panurirang.” On do tanda na sahat na tingki na dibaritahon di bagasan barita on manjangkon sahat tu soara ni sarune papituhon.
GSAM 127Tingki ni Joujou na Gogo
GSAM 127.3Uju marsuara surusuruan na papituhon, tajaha ma na “ungkap bagas joro ni Debata di banua ginjang, jala tarida di bagas joroNa poti parpadananNa.”3 Di parhobason ni inganan na badia di tano on, ruangan na marisi poti i—inganan na umbadia—dibukka holan sahali sataon; i ma di ari pardengganan, laho mangapushon angka dosa—pangiasion ni inganan na badia. Tingki na nidok ni angka panurirang, uju ulaon pangiasion on dipatupa Kristus, i ma di ujung ni 2300 ari.4 Didok do nang uju marsuara surusuruan na papituhon, mandok angka soara di banua ginjang naung ro tingki laho manguhum angka na mate.5
GSAM 128.1Gombaran panurirangon di Pangungkapon 10 on patuduhon tingki barita on ingkon borhat “mardongan soara na gogo,” jala di ujungna, “songon singa na mangangguhi.” Mangihuthon panurirangon on, tingki barita i ingkon lam gogo gabe “joujou na gogo” i ma sian ujung ni sarune paonomhon sahat tu ujung ni partingkian panurirangon na mamboan tu pangiasion ni inganan na badia; lapatanna, sahat tu ujung ni 2300 ari. Opat sarune na parjolo saut di bagasan angka parporangan ni bangso Got, Vandal, Hun, dohot na asing, na mambagi Rom Barat gabe sampulu bagian manang harajaon.
GSAM 128Sarune Palimahon
GSAM 128.2Sarune palimahon patuduhon hajongjongon ni ugamo Islam dohot ombun ni angka pangajaranna na lilu, alai sumurungna partingkian “lima bulan,” manang 150 taon na tutu sian tingki nasida “marraja di ginjang ni nasida.” Di 27 Juli 1299, Othman, sipajongjong Harajaon Ottoman, mangaroro tu luat Nicomedia. Sian tingki i halak Ottoman mangganggu jala “mangarsahi” Harajaon Rom Timur sahat tu 27 Juli 1449, i ma 150 taon soara ni sarune palimahon. Di tingki i ro angka halak Turki dohot parangan nasida mangalo huta Constantinople sandiri, mamangke ubat bodil di parporangan nasida; jala sian sada mariam na borat situtu, na nidok ni Gibbon, panurat sejarah, ringkot 60 lombu laho manarik, ditembakkon nasida angka batu na balga tu angka tembok ni Constantinople.
GSAM 128Ujung ni Sarune Paonomhon
GSAM 128.3Hira di tingki i mate ma John Palleologus, na sinurat ni angka panurat sejarah songon kaisar Junani na parpudi. Constantine Decozes do na marhak manjalo habangsa i, alai didok na binahen biarna mida Amurath, sultan Turki na marporang mangalo ibana, dipangido ibana ma sian Amurath pangoloionna laho hundul di habangsa. Pambahenan songon i hira songon na pasahathon habangsa tu halak Turki. Tutu, ndang sadia leleng dung i gabe di tangan ni halak Ottoman huta Constantinople dohot Harajaon Rom Timur. Jadi, di pargomgomion, “dibunu” nasida harajaon na jolo “diarsahi” nasida. Nasida ingkon “mambunu” i saleleng “sada jam, sada ari, sada bulan, dohot sada taon.”
GSAM 129.1Molo tajalo on songon tingki panurirangon, sada ari bahen sada taon, sadia leleng ma i? Nidokna mura do: sada taon, 360 ari, manang taon; sada bulan, 30 ari, manang taon; dohot sada ari, sada taon,—saluhutna 391 ari, manang 391 taon na tutu. Sada jam, i ma sada sian 24 bagian ni sada ari, molo gabe gombaran, lapatanna satonga bulan, manang 15 ari. Jadi saluhut tingki pargomgomion ni halak Islam na marhuaso sandiri di luat Rom Timur i ma 391 taon dohot 15 ari. Molo ditambahon on tu 27 Juli 1449, sahat ma hita tu 11 Agustus 1840, i ma ujung ni tingki huaso ni Turki na jongjong sandiri, songon na dipapatar di toru ni sarune paonomhon.
GSAM 129Dr. Josiah Litch Manuriranghon Hadadabu ni Harajaon Ottoman
GSAM 129.2Di taon 1838, Dr. Josiah Litch, sian Philadelphia, Pennsylvania, dung dijalo hasintongan na pinapatar ni William Miller, rap ibana mangula laho mampararhon barita i tu na torop. Disurat ibana angka tulisan laho dipararat di angka surat barita taringot tu pitu sarune di Pangungkapon. Dohot tontu dipajongjong ibana hata na sarune paonomhon mansohot marsuara jala huaso ni Ottoman madabu di ari 11 Agustus 1840, jala i patuduhon tu portibi na sada ari di panurirangon na marhite gombaran manggombarhon sada taon di tingki na tutu.
GSAM 129.3Pigapiga sian angka dongan sahaporseaon, nang na rap porsea dohot ibana di hata on, humuntal binahen biar di na naeng masa “molo ndang saut” songon na nidokna. Alai ndang gabe mabiar ibana binahen i; diuduti ibana do saluhut na tarbahenna laho mampararhon pangantusionna taringot tu parsoalan Turki. Angka surat barita mampararhon hata naung dipapatar ibana taringot tu i. Angka punguan ni halak na so porsea di Debata manghatai taringot tu parsoalan on di angka parpunguan nasida, jala mandok, “Dison adong sada jolma na barani mananggung sada pangunjunan, jala molo saut parsoalan on songon na nidokna, i patoguhon hatana jala ndang adong be ganggu ni roha na sada ari di panurirangon manggombarhon sada taon, jala 2300 ari lapatanna i ma songon i torop ni taon, jala suda ma i di taon 1844.”
GSAM 130.1Haparar ni jamita ni Dr. Litch pahehehon roha ni na torop, jala marhite i marribu jolma ditogu laho manatap ujung ni parungkilon na tubu di tongatonga ni Mehemet Ali, pasha ni Misir, dohot sultan Turki. Marmaratus halak mandok, “Molo marujung parsoalan on songon naung nidok ni doktor i, i patoguhon ojahan ‘taon-ari’ di pangantusion ni tingki na marhite gombaran, jala gabe angka halak Advent ma hami.”
GSAM 130Sultan Turki Marporang Mangalo Pasha ni Misir
GSAM 130.2Martaontaon andorang so sahat taon 1840, sultan i naung marsangkut di parporangan dohot Mehemet Ali, pasha ni Misir. Di taon 1838 parbadaan ni sultan dohot sahalak na di toru ni gomgomanna di Misir i dipasohot satongkin marhite huaso ni angka utusan ni luat sileban. Alai di taon 1839 dipungka muse parporangan, jala diuduti sahat tu sada parporangan na bolon di tongatonga ni parangan ni sultan dohot Mehemet; disi parangan ni sultan talu situtu jala dirimpashon, jala angka kapal parporanganna dirampas Mehemet jala diboan tu Misir. Tung lemah situtu ma sultan i, gabe uju dipungka muse parporangan di bulan Agustus, holan dua kapal parporangan kelas parjolo dohot tolu kapal fregat tading di ibana, sisa na marsak sian punguan kapal Turki na jolo marhuaso. Dohot toguh Mehemet ndang olo pasahathon jala paulakhon angka kapal on tu sultan, jala dipabotohon ibana na molo angka harajaon na asing mancoba mangalap i sian tanganna, tung ditutung do i. Songon i ma parsoalan i, uju di taon 1840 Inggris, Rusia, Austria, dohot Prusia bongot mangurupi jala manontuhon laho pasidungkon parungkilon i; ai torang do na molo dipasombu, ndang sadia leleng Mehemet gabe nampuna habangsa ni sultan.
GSAM 131Pangurupion ni Angka Harajaon na Marsada
GSAM 131.1“Sultan i manjalo pangurupion ni angka harajaon na marsada on, jala marhite i dipasahat ibana dohot lomo ni rohana parsoalan i tu tangan nasida. Di London dibahen parpunguan ni angka harajaon on; ro do nang sheik Effendi Bey Likgis songon utusan Ottoman na digohi nasa huaso. Dipature ma sada pangidoan na parpudi laho dipasahat tu pasha ni Misir; di bagasan i sultan ingkon mangalehon tu ibana pargomgomion di Misir na tartean tu pinomparna, dohot saluhut bagian ni Siria sian Teluk Suez sahat tu Tao Tiberias, rap dohot propinsi Acre, saleleng ngoluna; sian pihakna, ibana ingkon manadinghon saluhut bagian na asing ni luat gomgoman ni sultan na dihogo ibana di tingki i, jala paulakhon angka kapal Ottoman. Molo ditulak ibana pangalehonon ni sultan on, opat harajaon i ingkon mangalap parsoalan i tu tangan nasida sandiri, jala mamangke dalan na asing na tinimbang nasida tama laho manogihon ibana manjalo angka na dipangido i.
GSAM 131.2“Torang do na tibu dung pangidoan na parpudi on dipasahat tu tangan ni Mehemet Ali, parsoalan i ndang be salelengna di toru ni huaso ni na parjolo i [sultan], jala sian tingki i angka parsoalanna diatur di tangan ni angka harajaon sileban.
GSAM 131Panurirangon na Saut—Ujung ni Huaso ni Turki na Jongjong Sandiri
GSAM 131.3“Sultan i manongos Rifat Bey di sada kapal uap ni pargomgomion tu Aleksandria laho pasahathon pangidoan na parpudi tu pasha. Dipasahat ma i tu tanganna, jala dijalo ibana laho diparrohahon, di ari 11 Agustus 1840! Di ari na sarupa, sultan manongos sada surat tu angka utusan ni opat harajaon i, manungkun sangkap dia na naeng diihuthon molo pasha ndang olo manggonopi angka na dipangido di pangidoan na parpudi i; dialusi nasida ma naung dipature dalanna, jala ndang ringkot ibana mabiar taringot tu manang dia na boi masa. Di ari on suda ma tingki 391 taon dohot 15 ari na dilehon bahen tingki huaso ni Ottoman; jala didia ma huaso ni sultan na jongjong sandiri?—Nunga mago!”6
GSAM 132.1Sian ari i sahat tu sadari on sultan i ingkon mangihuthon parenta ni angka harajaon na asing, jala manatap harajaonna dipecahpecah, ai sabagian dung sabagian dialap nasida bahen haporluan nasida sandiri.
GSAM 132Roha ni Na Torop Dipahehe tu Panurirangon
GSAM 132.2Hasautan ni panurirangon na patar situtu on marhuaso bolon tu pingkiran ni na torop. I patambahon hagiot ni jolma laho manangihon taringot tu panurirangon naung saut dohot na di bagasan hasautanna. Dr. Litch mandok na di bagasan pigapiga bulan dung 11 Agustus 1840, dijalo ibana angka surat sian lobi sian 1.000 halak na so porsea di Debata na tarbarita, pigapiga sian nasida uluan ni angka punguan ni halak na so porsea; di angka surat i didok nasida naung ditadinghon nasida paraloan dompak Bibel, jala naung dijalo nasida i songon pangungkapon ni Debata tu jolma. Pigapiga sian nasida tutu mulak tu Debata, jala pigapiga gabe parjamita na malo di gerakan na bolon taringot tu haroro ni Kristus paduahalihon. Pigapiga mandok tu Dr. Litch songon on: “Naung hea didok hami na angka sipatorang panurirangon mangutip sian angka alaman ni sejarah naung matua laho patoguhon hata nasida taringot tu hasautan ni panurirangon; alai di parsoalan on adong di jolo ni matanta sandiri angka na tutu masa.”
GSAM 132.3Laho patuduhon songon dia, pas di ujung ni sarune paonomhon, barita taringot tu haroro ni Kristus mamungka borhat “mardongan soara na gogo,” husurathon ma sada na masa songon na pinaboahon tu ahu ni sada sian angka na mangula di barita on.
GSAM 132.4Di taon 1840, E. C. Williams, sahalak partukangan na balga di undungundung dohot layar kapal, sian Rochester, New York, manjalo barita i, jala mangontang Pandita Miller dohot Pandita Himes asa ro tu Rochester jala mangkatai tu marribu halak di huta i. Dialusi nasida ma na hurang hepeng nasida laho mangalap sada bagas parpunguan na bolon na boi manjangkon angka jolma i. Dialusi ibana ma, “Adong di ahu sada undungundung na humaliang, 120 kaki bolakna sian topi tu topi marhite tongana. Ahu do pajongjonghon, pature hundulan, jala mangaramoti i, ndang adong bayaranna. Ro ma hamu jala baritahon ma barita i.” “Ro ma nasida,” ninna tu ahu, “jala undungundung i ndang manjangkon nang satonga sian angka na ro laho manangihon, gabe hutambahon ma sada sambungan 40 kaki, gabe godang ni undungundung i 160 x 120 kaki. Undungundung on gok jolma ganup ari, jala marmaratus halak marhimpit di ruarna, saluhutna giot situtu manangihon hata i.”
GSAM 133Marmaratus Halak Mamaritahon Barita
GSAM 133.1Laho manjangkon hagiot ni na torop na lam tamba, dipangke angka undungundung na bolon, jala dibahen angka parpunguan di parlinggoman ni angka hau di tingki las. Di tingki ngali dipangke pigapiga bagas huria dohot bagas parpunguan ni na torop na umbalga, jala saluhutna gok sahat tu panjangkananna na umbalga binahen angka na giot manangihon. Molo andorang so sahat taon 1840 Pandita Miller jongjong “hira holan sasada” mamaritahon barita, saonari hira 300 halak rap dohot ibana mamaritahon di jolo ni na torop ujung ni partingkian 2300 ari, jala pasahathon joujou, “Ndang adong be tingki,” dohot, “Naung ro tingki panguhumanNa.” Jadi taida ma songon dia, uju ro tingki ni Tuhan bahen barita i lam pararat tu sandok portibi, saut hataNa, jala marjuta halak ditogu ni hagiot laho manangihon joujou i.
GSAM 133.2Na tutu masa di gerakan i di Amerika, songon i do nang di angka luat na asing. Sian taon 1840, ndang holan pigapiga halak be mampararhon angka surat na pinabinsar nasida, alai marpuluhpuluh halak hira tarhehe maju tu jolo laho mamaritahon joujou i. Di Inggris, sian Huria Inggris sandiri adong 700 pandita na mamaritahon barita, ndang dope diitong marpuluhpuluh halak na asing na rap mangula di ulaon na sarupa. Di lobi sian 20 bangso na marsirang na tarbarita di tano on, barita i borhat mardongan haburjuon na patogu angka na manatap mandok, “Bangso on tutu situtu do di ulaon nasida.”