Bindu 1 — Patujolo
GSAM 21.1Molo dihatai hita haroro ni Kristus paduahalihon, dihatai hita do sada turpuk na tutu gabe panghirimon ni bangso ni Debata sian tingki ni diparuar angka ompunta na parjolo sian porlak Eden. Di bagasan hata tu ulok, na mandok na laho mangarumpakkon uluna do pinompar ni parompuan i, adong do bagabaga na di ujungna ro ma Sipamulak tu haadongon na denggan, na pataluhon pangarampason ni Sibolis jala pasauthon sangkap ni Debata di tano on. Didok roha, Adam dohot Hawa mangarimpu na hatop do saut ulaon on, jala sada sian angka anak nasida sandiri do na gabe siparmonang. Alai di bagasan sangkap ni Debata, bagabaga taringot tu Sipalua sian hamagoan na tarida i manghamkam saluhut na dung masa di na pasauthon “sangkapNa sandiri dohot asi ni rohaNa, naung dilehon tu hita di bagasan Kristus Jesus andorang so adong dope portibi on.”1
GSAM 21.2Molo dipatuduhon tu Adam dohot Hawa saonari i sude hagogotan dohot hasusaan na manggohi portibi saleleng angka abad na ganjang sian harurusonna sahat tu haulianna muse, ndang tartuhuk nasida arsak ni rohana. Debata na di banua ginjang, di bagasan lambok ni asi ni rohaNa dohot holongNa, manabunihon pangungkapon i sian nasida, jala mangaloas nasida mangaramoti panghirimon na uli na hatop ma nasida dipalua tu hamaluaon na marsangap ni angka anak ni Debata. Pangarimpuon naung donok panobusion i tontu mangonjar nasida asa lam ringgas paradehon diri laho manomu partingkian i.
GSAM 22.1Songon i do nang bangso ni Debata di saluhut sundut sian tingki ni Adam. Togu do roha nasida na adong sada na bolon jala ringkot na laho masa di ari sogot, i ma na di ujungna ro do Kristus jala pajongjong harajaonNa. Nasida pe, songon Adam dohot Hawa, porsea naung donok partingkian i, jala songon nasida, ndang diboto nasida angka na laho masa sian tingki nasida sahat tu partingkian i; molo diboto nasida, olo ma gabe mandele nasida di na mangalului na sinangkapan laho manjalo upa i.
GSAM 22.2Hata on boi dipapatar marhite angka na masa di bagasan angka panjumpanghon na bolon. Angka halak na mamungka i, nang pe ndang disadari nasida, tutu do pasauthon sangkap ni Debata; alai angka pingkiran na mangonjar nasida ndang sude hombar dohot angka pangarimpuon nasida sandiri na mamboan nasida mangula.
GSAM 22Angka Parbue ni Panjumpanghon ni Columbus na Sahat tu na Dao
GSAM 22.3Montgomery, di bagasan bukuna Tarombo ni Amerika,2 edisi 1902, alaman 8, 9, di na manghatai pangarimpuon na mangonjar Columbus mamungka pardalananna di laut, dohot di na pasauthon sangkapna laho sahat tu Hindia Habinsaran marhite marlayar tu hasundutan, mandok:—
GSAM 22.4“Columbus mangarimpu boi do ibana pauli sangkap ni Raja Portugal. Togu do rohana na adong do dalan na umjempek jala dumenggan laho sahat tu Hindia sian dalan naung tinandaan ni Diaz. Sangkap ni parlayar sian Genoa [Columbus] i barani jala imbaru do. Sian na marlayar tu habinsaran, manang tu dangsina dungi tu habinsaran, disangkap ibana ma marlayar torus tu hasundutan. Di haporseaonna, adong do tolu alana na denggan jala togu bahen ulaon songon i: Parjolo, rap dohot angka na dumenggan pangantusionna taringot tu tano di tingkina, porsea do Columbus ndang rata tano on, songon pangarimpuon ni halak na godang, alai bulat do. Paduahon, dirimpu ibana bulat ni tano on dao ummetmet sian na sasintongna, jala gumodang bagianna tano sian aek. Patoluhon, ala ndang diboto jala ndang dirimpu ibana adong ni daratan Amerika manang Lautan Pasifik, dirimpu ibana na pantai Asia manang Hindia i pas di jolo ni Spanyol dohot pantai hasundutan ni Eropa. Dirimpu ibana saluhut dao ni pardalanan tu Cipango, manang Jepang, ndang lobi sian hira opat ribu mil.
GSAM 23.1“Songon on do sangkapna: Borhat ma ibana sian Eropa; disarahon ma kapalna tu hasundutan dompak Jepang, jala diihuthon ma halung ni tano na bulat i sahat tu na niluluanna. Di pingkiranna, tontu jala mura do i, songon sada langau mardalan humaliang sada apel.
GSAM 23.2“Molo saut pardalanan i, adong ma laba na mansai bolon di ibana: Bongot ma ibana tu Hindia torus sian pintu jolo, ndang porlu mangaliang dohot bongot sian lambung, songon na ingkon sibahenon ni halak Portugal.
GSAM 23.3“Taida ma halak on, na umboto pangantusion ni bilangan di ulaon, pangantusion ni tano, dohot parlayaran dos dohot angka na asing di tingkina, sintong do di na parjolo, i ma rupa ni tano, alai sala situtu do di na dua nari.
GSAM 23Hasalaon na Mamboan Laba
GSAM 23.4“Alai, halongangan do, di sada na sala i gabe pangurupion tu ibana. Hasalaon na binahenna taringot tu dao ni pardalanan i mansai mamboan laba. Molo sintong diitung Columbus balga ni bulat ni tano on dohot dao ni pardalanan songon i, olo ma ndang jadi ibana marlayar, ala hatop ma diida ibana na dalan ni halak Portugal na sinangkapan i dao umjempek jala ummura. Muse, molo boi dirimpu ibana manang diida ibana andorangna na daratan Amerika pas di tonga ni dalanna, i sandiri pe olo ma ndang mangonjar ibana mamungka pardalanan laho manjumpanghon na so binoto, ai sangkapna ndang laho manjumpanghon sada luat na imbaru, alai sada dalan na imbaru tu luat naung binoto.”
GSAM 23Panghirimon na Bolon di Saluhut Abad
GSAM 23.5Songon i do bangso ni Debata, di pardalanan ni angka abad, mangaramoti panghirimon di haroro ni Kristus di jolo nasida “songon sada sau ni tondi, na togu jala hot.”3 Nang pe jotjot di bagasan arsak dohot hagogotan nasida joujou marpusok, “Sadia leleng dope, ale Tuhan, andorang so ro haluaon?” tongtong do nasida mardalan tu jolo, jala songon Paulus, nunga didok jala tongtong dope didok nasida, “Ai aha do panghirimon nami, manang las ni roha nami, manang tumpal hasonangan nami? Ndang hamu do i di adopan ni Tuhanta Jesus Kristus di haroroNa?”4
GSAM 24Paulus Dipargogoi ni Panghirimon
GSAM 24.1Di bagasan turpuk on, pigapiga gombaran taringot tu huaso ni panghirimon on na mangargogoi nunga singkop ma. Di na diboan Paulus tu adopan ni Feliks bahen diuhumi, jala diloas manghatai bahen dirina, didok ibana, “Mangihuthon Dalan na nidok nasida ajaran na lilu, songon i do ahu maribadah tu Debata ni angka ompu, huhaporseai saluhut na tarsurat di bagasan patik dohot di bagasan angka panurirang; jala adong panghirimonhu tu Debata, na hinatindanghon ni nasida sandiri pe, na laho adong do haheheon ni angka na mate, nang angka na tigor nang angka na so tigor.”5
GSAM 24.2Di pangalusianna na pistar di na diboan ibana tu adopan ni Agrippa, didok Paulus, “Saonari jongjong do ahu diuhumi ala panghirimon di bagabaga naung binahen ni Debata tu angka ompunami; angka marga nami na sampuludua i, na ringgas mangoloi Debata arian dohot borngin, manghirim do sahat tu bagabaga i. Ala panghirimon i do ahu didakwa angka halak Jahudi, ale Raja Agrippa. Boasa dirimpu hamu na so tarhaporseai do molo dipahehe Debata angka na mate?”6 Di ujungna, dung di Roma ibana laho jongjong di adopan ni Kaisar, didok ibana tu angka halak Jahudi, “Ala panghirimon ni Israel do ahu tarrahut di rante on.”7
GSAM 24.3Paulus manghatai dohot torang taringot tu panghirimon i di suratna tu Titus: “Ai nunga tarida asi ni roha ni Debata na mamboan haluaon tu saluhut jolma, mangajari hita asa ditadinghon hita hajahaton na so marhabiaran mida Debata dohot angka hisap ni portibi, jala mangolu hita di portibi saonari on dohot roha na taratur, hatigoran, dohot habiaran mida Debata, huhut paimaimahon panghirimon na martua i dohot hapataron ni hasangapon ni Debata na bolon dohot Sipalua hita Jesus Kristus.”8
GSAM 24Petrus Marlas ni Roha di Panghirimon
GSAM 24.4Petrus manghatai panghirimon na sarupa songon on: “Pinuji ma Debata, Ama ni Tuhanta Jesus Kristus, na di bagasan godang ni asi ni rohaNa nunga patubu hita mangulahi tu panghirimon na mangolu marhite haheheon ni Jesus Kristus sian angka na mate, tu teanteanan na so olo mago, na so marlindang jala na so olo malos, na diramoti di banua ginjang bahen di hamu, na diramoti huaso ni Debata marhite haporseaon tu haluaon na rade dipapatar di tingki parpudi. Di i marlas ni roha situtu do hamu, nang pe saonari satongkin, molo ingkon songon i, marsak hamu ala angka pangunjunan na marragam: asa haporseaonmuna naung diuji, na ummarga sian sere na olo mago nang pe diuji marhite api, tarida ma mamboan pujian, hamuliaon dohot hasangapon di hapataron ni Jesus Kristus.”9
GSAM 25Sangkap ni Debata di Panompaon
GSAM 25.1Angka Surat na Badia papatarhon sangkap ni Debata di na manompa portibi; jala sian hata panurirangon marsiajar do hita nang sangkapNa taringot tu ari sogot: “Songon on do hata ni Tuhan na manompa angka langit, Debata sandiri na patupahon tano jala manjadihon i; dipahot Ibana do i, ndang ditompa Ibana i so marlapatan, alai ditompa Ibana do i asa diingani.”10 Dung ditompa Ibana i, dilehon Ibana ma i tu jolma. Didok parende Psalmen, “Langit, saluhut angka langit, Tuhan do nampunasa; alai tano on nunga dilehonNa tu angka anak ni jolma.”11 Alai di na dilehon Ibana i tu jolma, tigor do jolma, songon na nidok ni halak na marbisuk, “Holan on do na hujumpang, na tigor do ditompa Debata jolma; alai nasida nunga mangalului godang akal sandiri.”12
GSAM 25.2Tajaha taringot tu pambahenan ni Tuhan tu bangso jolma, na “di na diparsirang Ibana angka anak ni Adam, dipahot Ibana parbalohan ni angka bangso hombar tu bilangan ni angka anak ni Israel,”13 i ma hombar tu bilangan ni Israel na sasintongna na di ujungna laho dipapungu di tano on gabe bangso ni harajaonNa na naeng ro. Dipapatar Paulus do i marhite angka hata on: “Debata ... nunga manjadihon sian sada mudar saluhut bangso ni jolma asa maringan di sandok tano on, jala nunga ditontuhon Ibana angka tingki na dipajolo dohot parbalohan ni inganan nasida; asa dilului nasida Tuhan, molo tung boi diraba nasida Ibana jala dijumpang nasida Ibana, nang pe ndang dao Ibana sian ganup hita; ai di bagasan Ibana do hita mangolu, humuntal jala adong.”14 Molo saut sangkap na sian mulana i taringot tu tano, “bangsom pe saluhutna gabe tigor.”15 Didok muse taringot tu nasida di haadongon i, “Ndang adong pangisi ni luat i na mandok: Marsahit ahu; bangso na maringan disi diapini do hajahatonna.”16 I ma tingki na “angka na lambok roha manean tano, jala marlas ni roha nasida di godang ni hadameon.”17
GSAM 26Haroro ni Kristus Paduahalihon Ndang Turiturian na Binahenbahen
GSAM 26.1Didok di surat ni Petrus na paduahon, na “ndang angka turiturian na binahenbahen dohot akal na huihuthon hami di na paboahon huaso dohot haroro ni Tuhanta Jesus Kristus tu hamu, alai naung huida hami sandiri do hasangaponNa. Ai dijalo Ibana do sian Debata Ama hamuliaon dohot hasangapon, di na ro soara tu Ibana sian hasangapon na timbo i: On do AnakHu haholongan, na halomoan ni rohaHu. Jala soara na ro sian banua ginjang i hubege hami, di na rap hami dohot Ibana di dolok na badia i. Adong nang hata panurirangon na ummargogo di hita; denggan do dibahen hamu molo diparrohahon hamu i songon palito na marsinondang di inganan na holom, paima binsar ari jala hehe bintang manogot di bagasan rohamuna.”18
GSAM 26.2Di ayat on apostel i manudu tu hamubaon ni rupa di dolok i songon tanda hasintongan ni haroro ni Kristus paduahalihon. Andorang so masa i, Sipalua hita nunga mandok tu angka apostelNa, “Adong pigapiga na jongjong dison, na so mangarasahon hamatean paima diida nasida Anak ni jolma ro di bagasan harajaonNa”19—songon na sinurat ni Lukas, “Adong pigapiga na jongjong dison, na so mangarasahon hamatean paima diida nasida harajaon ni Debata.”20
GSAM 26.3Bagabaga on saut do tutu di hamubaon ni rupa i sandiri. Di bagasan “pangungkapon” di dolok on, diida nasida Jesus dipasangap, songon hapataronNa di na ro Ibana di bagasan harajaonNa. Diida nasida Elias (Elia), naung diboan tu banua ginjang so mangarasahon hamatean, gabe gombaran ni angka na laho dipapinda—diuba sian na olo mate gabe na so olo mate—“di sada tingki, satongkin mata humilip,” di na ro Tuhan.21 Adong nang Musa, sada naung mate, gabe gombaran ni angka na laho dipahehe sian angka na mate laho manomu Tuhan. Jadi di bagasan “pangungkapon” on, diida nasida Kristus ro di bagasan harajaonNa, songon naung binagabagahonNa tu nasida.
GSAM 27Panurirangon Sada Hata na Ummargogo
GSAM 27.1Nang pe angka apostel nunga marnida haadongon na marsangap on di dolok hamubaon ni rupa, jala nunga mambege soara na paboahon lomo ni roha ni Debata, apostel Petrus patoguhon: “Adong hata panurirangon na ummargogo di hita.” Di hata on ndang dipaotik ibana arga ni naung niida dohot na binege nasida di partingkian na so halupaan i. Di tingki i sahali do dibege nasida soara ni Debata, alai di angka panurirangon na bolon, na sahat tu haroro ni Kristus paduahalihon, jotjot do marulakulak soara ni Debata tu hita. Tutu do, ganup hasurirangan na torang naung saut manang naung sinurat di tarombo i ma soara ni Debata tu hita. Di lapatan on ma hata panurirangon i didok “ummargogo.” Bibel na Pinauli mangalihisahon i, “dipatogu.” Panurirangon i dipatogu marhite ganup bagianna na saut. Ganup na sinuriranghon, dung saut, gabe tanda na togu na angka na sinuriranghon na so saut dope pe tontu ma saut.
GSAM 27Sifat ni Panurirangon
GSAM 27.2Angka panindangion na mangihut sian angka pangajari Bibel na tarbarita taringot tu sifat ni panurirangon mansai margogo:—
GSAM 27.3Thomas Newton patoguhon na “panurirangon i ma tarombo na pinaboa andorang so masa jala dipajempek; tarombo i ma panurirangon naung saut jala dipapatar gumodang. Nunga adong hasurirangan na gabus di portibi on; alai saluhut habisuhon dohot hajahaton ni jolma dohot angka sibolis ndang boi manjadihon panurirangon na songon angka na tarsurat di Surat na Badia.”
GSAM 27.4Amang na Sangap Isaac Newton manghatindanghon na “mamparrohahon angka panurirang i ma sada parange na ojahan ni huria na sasintongna.”
GSAM 27.5Doktor A. Keith mandok na “panurirangon dos do arga ni manang dia halongangan, jala haadongonna sandiri halongangan do.... Holan soara ni na Saluhut Huaso na boi manjou angka na mate sian tanoman,—holan soara ni na Saluhut Boto na boi paboahon saluhut na martabuni di bagasan holom ni ari sogot, na so tarbongkar jolma songon angka inganan ni angka na mate,—jala na dua i dos do soara ni Debata.”
GSAM 28.1Matthew Henry mandok na “di tingki ni Debata, i ma tingki na dumenggan, jala marhite dalan ni Debata, i ma dalan na dumenggan, tontu do saut panurirangon. Ganup hata ni Kristus mansai ias, dibahen i mansai tontu do.”
GSAM 28Sangkap ni Panurirangon
GSAM 28.2Boi do marsiajar hita sian angka hata ni Kristus tu angka apostelNa sada sangkap ni Tuhan di na mangalehon panurirangon. Di na manurirangi taringot tu angka na laho masa di parngoluon ni Judas, didok Ibana, “Hupaboa do tu hamu andorang so masa i, asa, dung masa i, porsea hamu na Ahu do Ibana.”22
GSAM 28.3Didok Tuhan do nang marhite panurirang Jesaya, “Ahu do Debata, jala ndang adong na songon Ahu, na paboahon ujungna sian mulana, jala sian na robi angka na so masa dope, mandok: Hot do sangkapHu, jala pasauthononHu do saluhut lomo ni rohaHu.”23
GSAM 28.4Didok muse, “Nunga Hupaboa angka na jolo sian mulana, jala ruar do nasida sian pamanganHu, jala Hupapatar do nasida; tompu Hubahen nasida, jala saut do.... Nunga Hupaboa i tu ho sian mulana; andorang so masa i Hupatuduhon i tu ho; asa unang didok ho: Ganaganangku do na manjadihon i, jala ganaganangku na inuhir dohot ganaganangku na tinuang do na mamarentahon i. Nunga dibege ho, ida ma saluhut on; jala ndang paboaonmuna do i? Sian saonari Hupatuduhon tu ho angka na imbaru, nang angka na martabuni, na so binotom. Saonari do ditompa nasida, ndang sian mulana; andorang ari on ndang dibege ho nasida, asa unang didok ho: Ida ma, nunga huboto i.”24
GSAM 28.5Sian angka hata on tarida ma gogo ni hasautan ni angka panurirangon bahen tanda na sian Debata do haroro ni panurirangon, songon i nang bahen pangunjuk huaso ni Tuhan na tumimbo sian sude angka debata ni bangso na so mananda Ibana. Sian angka hata on tarida muse na mansai ringkot do inganan ni panurirangon di bagasan angka Surat hasintongan. Ala tutu angka on, mansai halongangan do na songon i godang ni jolma na otik, manang ndang adong, parhatianna marsiajar angka bagian panurirangon di bagasan angka Surat na Badia.
GSAM 29Panurirangon Ndang Disahapi
GSAM 29.1Angka na so marpangantusion mandok na so marsikkola do nasida, dibahen i ndang tarantusi nasida angka panurirangon. Alai di pihal na asing, godang sian angka na marsikkola, nang pigapiga sian angka pandita, mandok: “Angka panurirangon disahapi do, jala ndang tarantusi. Taboto do saluhutna na buku na disahapi do buku Pangungkapon.”
GSAM 29.2Di bagasan Pangungkapon, si Johannes na hinaholongan i manjalo tona na hushus asa unang disahapi buku i.25 Di buku on didok do nang pasupasu tu angka na “mamparrohaon angka hata ni panurirangon on, jala mangaradoti angka na tarsurat di bagasanna.”26 Songon dia ma taradoti angka na di bagasan buku na disahapi, molo ndang diantusi jala ndang tarantusi? Ninna Jahowa marhite si Musa: “Angka na buni, di Jahowa Debatanta do i; alai angka na pinapatar, di hita do i dohot di angka anakkon ta ro di salelenglelengna, asa taulahon nasa hata ni patik on.”27
GSAM 29.3Na disangkapi Tuhan asa diantusi angka panurirangon ni si Daniel, tarida do i sian hataNa tu angka siseanNa taringot tu angka i. Tajaha ma: “Asa molo diida hamu hasogosogon na mamboan hasesega, na nidok ni panurirang Daniel i, jongjong di inganan na badia (ia na manjaha, antusina ma),”28 na lapatanna: Antusi hamu ma panurirang Daniel.
GSAM 29.4Tuhan papatarhon hasalaan ni hata na mandok ndang tarantusi panurirangon, marhite angka hata on: “Jala saluhut pangungkapon i gabe songon hata ni buku na disahapi do di hamu, na nilehon ni halak tu halak na malo manjaha, huhut mandok: Jahama on, hupangido; alai didok ibana: Ndang tarbahen ahu, ai disahapi do. Jala dilehon buku i tu halak na so malo manjaha, huhut mandok: Jahama on, hupangido; alai didok ibana: Ndang malo ahu manjaha. Dibahen i ninna Tuhan: Ala na solhot tu Ahu bangso on marhite pamanganna, jala pasangaphon Ahu marhite bibirna, alai dipadao rohana sian Ahu, jala haporseaonna na mabiari Ahu dipodahon marhite patik ni jolma: dibahen i, ida ma, mangulahon ulaon na halongangan muse ma Ahu di tongatonga ni bangso on, ulaon na halongangan jala hahomion; ai mago ma habisuhon ni angka na bisuk di nasida, jala buni ma pangantusion ni angka na marroha.”29 Molo diihuthon bangso na nidok ni panurirang on hata ni panurirangon na togu, ndang ingkon lilu nasida sian patik ni Debata, jala ndang ingkon diganti nasida angka patikNa marhite angka patik ni jolma.
GSAM 30Panurirangon Ndang Tarpatorangkon Lapatanna Mangihuthon Roha Sandiri
GSAM 30.1Ndada ala adong lapatanna na bagas, na buni jala na hahomion di panurirangon i umbahen godang halak so mangantusi. Ninna apostel Petrus taringot tu i: “On ma parjolo ingkon botoonmuna, ndang adong panurirangon di Buku na Badia na tarpatorangkon lapatanna mangihuthon roha sandiri. Ai ndang dung ro panurirangon sian lomo ni roha ni jolma; alai angka halak na badia ni Debata do manghatahon i, tinogu ni Tondi Parbadia.”30 Tarida do sian hata on, na ringkot bahen mangantusi panurirangon i, ingkon dijalo Tondi na manghatahon hata marhite angka panurirang. Taringot tu Tondi i, na binagabagahon tu nasa na mangalului Ibana, tarsurat do: “Ibana do manogunogu hamu tu sandok hasintongan.”31
GSAM 30Panurirangon na Saut
GSAM 30.2Di na manjajari panurirangon, adong angka na ingkon tongtong taingot: Debata, na so dung sala, do na manompa panurirangon, jala molo dung sahat tingki hasautan ni sada panurirangon, masa do tutu naung disuriranghon i. Angkup ni i, ala Tuhan margogo mangida andorang so masa nasa na laho sibahenon ni jolma, molo dipatantu Ibana tingki ni na laho masa, di na ro tingki i saut do tutu panurirangon i. Na nidokna, ndang mungkin saut panurirangon i marhite sada na palsu di tingki naung pinatantu bahen hasautanna na tutu. Mangihuthon hasintongan na togu on, boi tadok: molo dung ro tingki ni Tuhan bahen pamaritahon baritaNa na sintong tu portibi, tongtong tarida do barita i.
GSAM 30.3Di sada tingki, dung paboahon panurat on jamita taringot tu hasautan ni panurirangon, ro ma sada halak na so porsea, na turut di si, jala ninna: “Ingkon hupasangap hamu angka na patorangkon lapatan ni panurirangon, ai mansai martua do hamu. Di na manjajari barita ni naung salpu, songon na hatop do jumpang di hamu na tutu hombar tu panurirangon.” “Olo,” ninna alus nami, “hombar do, ai dibahen do i asa hombar. Molo laho ho tu sada onan sarung tangan manuhor sapasang sarung tangan, ndang hirimonmu jumpang sarung tangan na hombar tu tanganmi?” Dialusi ibana: “Tutu do, ai dibahen do i asa hombar.” “Songon i ma,” ninna panurat on, “Debata na umboto tutu aha na laho sibahenon ni jolma, mambahen angka panurirangon taringot tu nasida; jala molo dung ro angka jolma i tu inganan pangulaon nasida, jala diulahon nasida tutu angka naung disuriranghonNa, panurat barita ni naung salpu na sintong manurat angka pambahenan nasida, na tutu hombar molo dipatudos tu panurirangon.”
GSAM 31Panurirangon, Hatiuron di Bagasan Haholomon
GSAM 31.1Ninna apostel Petrus, ingkon taparrohaon do panurirangon songon hatiuron na marsinondang di inganan na holom. Molo so adong palito ni panurirangon, gabe holom situtu do angka na laho ro. Sangkap ni hatiuron i do mangusir haholomon; di na mardalan di inganan na holom, dipatuduhon do dalan i, jala dipatuduhon dohot torang, asa boi halak na mardalan i mangida jala mamillit dalan i, salangka be. “Hatam,” ninna parende psalmen, “do palito di pat ni ahu, jala hatiuron di dalanhu.”32 Ninna halak na bisuk: “Dalan ni halak na tigor i do songon hatiuron na marsinondang, na lam tiur jala lam tiur ro di arian na polin.”33 Jadi tarida do, di na mangihuthon pardalanan ni tingki, hata ni Debata, tarlumobi di bagasan hasautan ni angka panurirangonna, lam tarbuka jala lam tarbuka, gabe lam tangkas jala lam tangkas tu na manjajari Bibel, na tutu di dalan na mamboan tu hatiuron na manongtong jala arian na so marujung do ibana.
GSAM 31Tolu na Masa na Sumurung sian Eden ro di Ujung
GSAM 31.2Di na mamparrohaon dalan ni bangso ni Tuhan sian Eden ro di ujung, di bagasan hatiuron ni Buku na Badia, adong tolu na masa na sumurung situtu. Na parjolo do haroro ni Kristus na parjolo, na gabe daging, haroro ni Immanuel, Debata na pinapatar di bagasan daging; na paduahon, Hamubaon na Bolon dung salpu Angka Abad na Holom, i ma 1260 taon pangaleleon, di na holan saotik sian hata ni Tuhan na boi sahat tu angka halak na somal, sahat huria ruar sian haadongonna di halongonan, jala dipaingani Buku na Badia di inganan na boi dijaha saluhut halak jala diboto lomo ni rohaNa; na patoluhon, haroro ni Tuhanta paduahalihon, mamboan angka tingki paulihon saluhutna naung nidok marhite pamangan ni saluhut angka panurirangNa na badia sian mulana ni portibi; i ma bahen paujunghon “parporangan ni angka partingkian,” parporangan ni dosa dohot hatigoran, jala mamboan partingkian hasangapon naung tinujuni ni saluhut angka partingkian.
GSAM 32Panurirangon Mangalehon Angka Tanda di Dalan ro di Ujung
GSAM 32.1Di na mamparrohaon hata ni panurirangon na togu songon hatiuron na manogunogu langkah ta, na patuduhon dalan na tigor marhite haholomon, tontu jumpang do di hita dalan i dipartandai dohot torang di hata ni panurirangon, mangihuthon saluhut pardalanan ni tingki ro di haroro ni Kristus paduahalihon. Ala songon i do, angka na marsitutu mangihuthon hatiuron ni panurirangon i ndang holan mananda angka tanda na patuduhon naung solhot ari na bolon i, alai ditanda nasida nang ulaon ni Tuhan na tongtong maju marhite angka barita hasintongan na paradehon sada bangso pajumpang dohot Ibana di bagasan dame di haroroNa.
GSAM 32.2Nang pe Buku na Badia mandok na ro ari ni Tuhan tu halak na torop songon “panangko di borngin,”34 didok do nang taringot tu angka na jongjong di poda ni Tuhan: “Alai hamu, ale angka dongan, ndang di bagasan haholomon hamu, asa ditangkup ari i hamu songon panangko. Anak ni hatiuron do hamu saluhutna, jala anak ni arian.”35
GSAM 32Ingot ma Panogunoguon ni Tuhan
GSAM 32.3Di na paingothon panogunoguon ni Tuhan di gerakan Advent, denggan do taparrohaon na sai sangkap ni Debata do asa diingot bangsoNa angka na pinapatarNa taringot tu pangaramotion dohot huasoNa bahen nasida. Di na paboahon angka dalan umbahen Israel mulak sian Debata, ninna parende psalmen: “Dilupahon nasida Debata Sipalua nasida, naung mangulahon angka na bolon di Misir; angka ulaon na halongangan di tano ni Ham, dohot angka na patiarhon di Laut Arung.”36 Molo denggan tu Israel paingothon panogunoguon ni Tuhan tu nasida, ndang denggan do nang tu hita? Di bagasan las ni roha ninna parende psalmen muse: “Puji ma Jahowa, ale tondingku, jala unang lupa nasa denggan ni basaNa.”37
GSAM 33.1Di saluhut partingkian adong do angka hasintongan na ringkot di Tuhan, na sinangkapNa marhite asi ni rohaNa manogu sada bangso ruar sian hatoban ni dosa, jala paradehon nasida masuk tu Kanaan na di banua ginjang; jala marlapatan do mamparrohaon pambahenan ni Tuhan tu angka naung mamaritahon angka hasintongan on.
GSAM 33Parbue na Bolon sian Angka Na Umetmet — Panindangion ni D’Aubigné
GSAM 33.2D’Aubigné, di bagasan bukuna Barita ni Hamubaon ni Huria, mandok: “Debata, na paradehon ulaonNa marhite angka partingkian, pasauthon i marhite angka ugasan na gale situtu, molo dung ro tingkiNa. Mamboan parbue na bolon marhite angka na umetmet, songon i do patik ni Debata. Patik on, na mangarajai di sandok na tinompa, jumpang do nang di barita ni naung salpu.”38
GSAM 33.3Di na robi, uju dipungka Debata mamillit sada bangso na hushus bahen pajongjonghon nasida gabe bangso na di Ibana sandiri, dijou do sada halak, si Abraham, na maringanan di tongatonga ni angka na so mananda Debata, di Ur ni halak Kasdim. Sian ibana tubu pinompar na torop; alai taringot tu nasida, dung dipasangap gabe sada bangso, ninna Debata na di banua ginjang: “Ndang ala gumodang hamu sian nasa bangso, umbahen dihaholongi Jahowa hamu jala dipillit hamu; ai hamu do na ummetmet sian saluhut bangso.”39
GSAM 33.4Dungi muse, uju naeng paluaonNa bangsoNa sian hatobanon nasida di Misir, dipillit do gabe uluan nasida sahalak na, uju posoposo, dibunihon tolu bulan di jabu ni inana, jala dung i dipeakkon di bagasan sada poti na metmet na dibahen sian duhut aek jala dilanat dohot aspal, jala dipasahat tu pangaramotion ni Batang Aek Nil. Alai Musa on do na, dung margogo mangantusi, mamillit dalan haserepon, susah rap dohot bangso ni Debata, asa sian halashon na jumpang di “las ni roha ni dosa na satongkin.”40
GSAM 34Hamomonang ni Gideon
GSAM 34.1Dung i, uju naeng paluaon ni Tuhan Israel sian halak Midian dohot halak Amalek, na ro tu tano nasida “songon sihapor toropna,” jala manegai parbue ni tano, asa “ndang adong sipanganon di Israel, nang birubiru, nang lombu, nang halode,” disuru Tuhan ma sada surusuruan tu si Gideon. Anak ni si Joas on nunga sahat tu hapogoson, gabe manutu otik gandum jala pabunihon i sian angka musuna. Dung dipaboa surusuruan i tu ibana na ingkon paluaonna Israel, sungkun ni si Gideon ma dohot longang: “Marhite aha ma hupaluahon Israel? Ida ma, pogos do marga ni ahu di Manasse, jala ahu do na ummetmet di bagas ni damang.”41 Halak na serep jala pogos on ma borhat rap dohot tolu ratus halakna, mamboan palito dohot hudon nasida na somal (sada pambahenan na songon haotoon di pangantusion ni jolma na marbatas), jala dipatogu nasida diri di Debata, umbahen dapot nasida hamomonang na bolon. Andorang so ro haluaon i, boi do si Gideon marsak songon panurirang Amos na manungkun: “Marhite ise ma jongjong si Jakob? Ai metmet do ibana.”42
GSAM 34Posoposo di Palungan
GSAM 34.2Di tingki na pinatantu ni Tuhan, tubu ma Sipalua ni jolma, jala didapot angka parmahan do Ibana modom di palungan. Angka sisolhotNa di tano on mangulahon ulaon hangoluan na serep alai na marhasangapon. Taringot tu hapogosonNa di tano on, ninna Sipalua i: “Adong liang ni angka rubah, jala adong sarang ni angka pidong na di langit; alai Anak ni Jolma ndang adong ingananNa mangampehon uluNa.”43 Dipillit Ibana angka apostelNa “sian tongatonga ni angka halak na di toru, na, nang pe ndang na untoru situtu, ndang sahat tu pangkat ni angka halak na di tonga. Saluhutna dipatupa songon i bahen patuduhon tu portibi na sian Debata do ulaon i, ndada sian jolma.”
GSAM 35Ndang Godang Halak na Bisuk Dijou
GSAM 35.1Ninna Paulus taringot tu ulaon di tingki ni huria na parjolo: “Ai haotoon ni Debata umbisuk sian jolma; jala hagaleon ni Debata gumogo sian jolma. Ai idama panjouonmuna, ale angka dongan: ndang godang halak na bisuk mangihuthon daging, ndang godang halak na margogo, ndang godang halak na sangap, na dijou; alai dipillit Debata angka na oto di portibi on bahen pailaon angka na bisuk; jala dipillit Debata angka na gale di portibi on bahen pailaon angka na margogo; jala angka na lea di portibi on, dohot angka na diinsahi, do dipillit Debata, nang angka na so adong, bahen pasohothon angka na adong; asa unang adong jolma na mamuji dirina di adopanNa.”44
GSAM 35Angka Halak na Serep di Hamubaon ni Huria
GSAM 35.2Jumpang do di hita patik na sarupa dipatuduhon di hangoluan ni angka Sipauba Huria na bolon di abad pasampuluonomhon. Ninna panurat barita ni naung salpu: “Sipauba Huria Zwingle ro sian sopo ni sada parmahan di Dolok Alpen; Melanchthon, pangajar taringot tu Debata di Hamubaon ni Huria, sian inganan ni sitompa abit porang; jala Luther sian jabu na metmet ni sada pangali tambang na pogos.” Taringot tu dirina, ninna Luther: “Mansai pogos do natuatuangku. Damang sada partaba hau na pogos (dung i gabe pangali tambang ibana), jala jotjot do dainang mamorsan hau di tanggurungna, asa dapot ibana parngoluon bahen manggodanghon angka anakna. Ditahopi nasida ulaon na borat situtu alani hami.”
GSAM 35.3Apostel Jakobus, di na manghatahon panjouon ni halak tu parhobason ni Tuhan, mandok: “Tangihon hamu ma, ale angka dongan na hinaholonganku, ndang dipillit Debata angka na pogos di portibi on, na mora di haporseaon, jala na manean harajaon naung binagabagahonNa tu angka na manghaholongi Ibana?”45
GSAM 35Angka Halak Metodis na Parjolo
GSAM 35.4Di na marnida pardalanan ni angka sipauba huria ro di angka ari na parjolo ni haporseaon Metodis, uju marsitutu dipamaritahon poda taringot tu asi ni roha na nilehon lomo, jumpang do di hita na didongani huaso ni Debata i. Uju dipapatar dohot haburjuon tu halak, rap dohot holong ni Kristus na lambok, jala dijangkon marhite haporseaon na mangolu, ndang holan hasesaan ni angka dosa naung salpu didapot angka na porsea, alai huaso na pabadiahon nasida, asa margogo nasida mangolu di habadiaon. Serep do mula ni haporseaon Metodis, jala dipasupasu do i hombar tu haporseaon dohot panghirimon na polos ni angka pandita dohot angka ruas huria.
GSAM 36.1Di na manulusuri angka na masa dohot pangalaman na marhubungan tu gerakan Advent, jumpang do di hita, songon di saluhut ulaon ni Tuhan na pinasautNa marhite jolma, na di tongatonga ni angka na pogos jala so tarbarita do mulana; alai unang adong na manulak i alani on andorang so ditangkasi dohot denggan angka tanda na gabe ojahan ni ulaon na bolon on, asa unang jumpang nasida di inganan ni angka halak na sinungkun ni Tuhan: “Ise do naung manginsahi ari ni angka na metmet?”46
GSAM 36Alus ni Eck tu Luther
GSAM 36.2Bahen mangurupi angka na naeng manontuhon na sintong manang sala sada poda mangihuthon saotik manang godang ni halak na manjalo i, tabuat ma sabagian sian parsalisian ni Luther dohot Eck. Uju dijongjonghon Luther ojahanna di Buku na Badia, jala barani ibana manulak hak ni jolma pajongjonghon hata nasida guminjang sian hata ni Debata, dialusi Eck ma marhite angka hata panginsahion on: “Longang do ahu mida haserepon dohot pangalaho na so patimbotimbohon diri ni Doktor na sangap on, na barani mangalo sandirina godang ama ni huria na tarbarita, jala mandok na gumodang diboto ibana sian angka paus na timbo, angka parpunguan ni uluan huria, angka doktor, dohot angka parsikkolaan na timbo! ... Tontu gabe halongangan do, molo Debata nunga pabunihon hasintongan sian angka na badia dohot angka martir na songon i toropna ro di haroro ni Ama na sangap on.”
GSAM 36.3Alus on boi do diadopi marhite alus ni Zwingle tu John Faber, di Zurich, uju Faber paboahon “halonganganna mida haadongon naung masa, di na ditadingkon angka hasomalan na robi naung leleng saleleng sampulu dua abad, jala ditontuhon dohot tangkas naung lilu sandok halak Kristen saleleng saribu opat ratus taon.” Hatop do Zwingle mangalusi, na “hasalaan ndang hurang gabe hasalaan ala naung diporseai saleleng saribu opat ratus taon, jala di panombaon tu Debata, ndang marlapatan naung lelengna sada hasomalan molo so adong ojahanna manang pangondingna na tarjumpang di Buku na Badia.”47
GSAM 37Hata ni Tuhan Mangadopi Habisuhon ni Jolma
GSAM 37.1Habiaron na ro sian mangojakhon diri di hata ni jolma, singkat ni manontuhon sungkun-sungkun “Aha do hasintongan?” marhite hata ni Tuhan, dipapatar panurirang Hosea dohot tangkas uju didok: “Hajahaton do na dininggalai hamu, hajungkaton do na sinabimuna; parbue ni gabus do na pinanganmuna; ai marhaposan ho tu dalanmi, tu torop ni angka halakmu na margogo.”48 Sian na robi, sai naeng marhaposan tu jolma do roha ni jolma; alai di na lam solhot hita tu tingki ni Tuhan laho “hehe jala manghuturhon tano dohot na songkal,” dipasingot panurirang Jesaya: “Unang be marhaposan hamu tu jolma, na di bagasan igungna do hosana; ai di bagasan aha ma patut diitong ibana?”49
GSAM 37.2Ala nunga dipaningot Buku na Badia hita songon i taringot tu habiaron di dalan on, unang ma adong na hatop manguhum gerakan Advent, songon na so patut diparrohaon ala serep mulana, manang ala angka na digoari bolon di mata ni portibi so mangihuthon ulaon i. Denggan ma saluhut halak manimbang dohot denggan angka hata na pinaboana. Ndang tartudos arga ni hasintongan; molo dipatudos tu i, angka hata ni jolma sambing songon apap na so mararga do.
Notes
- 2 Timoteus 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Angka na Ringkot di Tarombo ni Amerika, edisi 1902, alaman 8, 9. ↩
- Heber 6:19. ↩
- 1 Tessalonik 2:19. ↩
- Ulaon ni Apostel 24:14, 15. ↩
- Ulaon ni Apostel 26:6-8. ↩
- Ulaon ni Apostel 28:20. ↩
- Titus 2:11-13. ↩
- 1 Petrus 1:3-7. ↩
- Jesaya 45:18. ↩
- Psalmen 115:16. ↩
- Parjamita 7:29. ↩
- 5 Musa 32:8. ↩
- Ulaon ni Apostel 17:26-28. ↩
- Jesaya 60:21. ↩
- Jesaya 33:24. ↩
- Psalmen 37:11. ↩
- 2 Petrus 1:16-19. ↩
- Mateus 16:28. ↩
- Lukas 9:27. ↩
- 1 Korint 15:51, 52 ↩
- Johannes 13:19 ↩
- Jesaya 46:9, 10 ↩
- Jesaya 48:3-7 ↩
- Pangungkapon 22:10 ↩
- Pangungkapon 1:3 ↩
- 5 Musa 29:29 ↩
- Mateus 24:15 ↩
- Jesaya 29:11-14 ↩
- 2 Petrus 1:20, 21 ↩
- Johannes 16:13 ↩
- Psalmen 119:105 ↩
- Poda 4:18 ↩
- 1 Tessalonik 5:2; 2 Petrus 3:10 ↩
- 1 Tessalonik 5:4, 5 ↩
- Psalmen 106:21, 22 ↩
- Psalmen 103:2 ↩
- Barita ni Hamubaon ni Huria, buku 2, bindu 1, alinea 1 ↩
- 5 Musa 7:7 ↩
- Heber 11:25 ↩
- Angka Panguhum 6:4, 5, 15 ↩
- Amos 7:2 ↩
- Mateus 8:20 ↩
- 1 Korint 1:25-29 ↩
- Jakobus 2:5 ↩
- Sakaria 4:10 ↩
- Barita ni Haporseaon Protestan ni Wylie, bindu 12, alinea 16, 17; Edisi Cassel, alaman 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Jesaya 2:22 ↩