Bindu 3 — Haroro ni Pinompar na Binagabagahon
GSAM 57.1“Dung gok tingkina, disuru Debata Anakna, ... dipatupa di toru ni patik, asa paluahon angka na di toru ni patik, asa tajalo hamanaakon gabe anak.”1
GSAM 57.2“Saonari tu Ibana na marhuaso pajongjonghon hamu mangihuthon barita na uli na hubaritahon dohot barita ni Jesus Kristus, mangihuthon pangungkapon ni hahomion naung ditabunihon sian mulana ni portibi, alai saonari nunga dipapatar, jala marhite angka surat ni angka panurirang, mangihuthon patik ni Debata na manontong, dipaboa tu saluhut bangso asa taat di haporseaon: tu Debata na sasada Ibana na marroha, ma hamuliaon marhite Jesus Kristus salelenglelengna.”2
GSAM 57.3“Marhite pangungkapon dipaboa tu ahu hahomion i, songon na sinurathonku paduapadua hata, ... na so dipaboa tu angka anak ni jolma di angka partingkian na robi, alai saonari dipapatar tu angka apostel dohot panurirangna na badia marhite Tondi.... Tu ahu, na lobi metmet sian saluhut angka na badia, dilehon asi ni roha on, asa marbarita di tongatonga ni angka sileban taringot tu arta ni Kristus na so tarantusi, jala asa dipapatar tu saluhut jolma aha do parsaoran ni hahomion i, na sian mulana ni portibi naung buni di bagasan Debata, na manompa saluhut marhite Jesus Kristus.”3
GSAM 57.4Nunga didok, di bagasan Padan na Robi barita na uli i masompon, alai di bagasan Padan na Imbaru dipapatar. Songon na nidok ni halak na asing, “Di tingki nasida manadinghon Debata, angka halak Jahudi godang situtu ndang be marnida poda ni ulaon parugamoon. Ulaon i dipajongjong Kristus sandiri. Di saluhut bagianna, i ma tanda taringot tu Ibana; jala gok do i di hangoluan dohot haulion ni tondi. Alai angka halak Jahudi agoan hangoluan tondi sian angka upacarana, jala marsihohot di bentuk na mate. Nasida marhaporseaon tu angka pangorbanan dohot angka aturan i sandiri, ndang marsande tu Ibana na tinujuh nasida.”
GSAM 58Manghalungunhon Harajaon na Di Portibi
GSAM 58.1“Ditingki angka halak Jahudi manghalungunhon haroro ni Messias, ndang antusi nasida ulaonna. Ndang mangalului paluahon sian dosa, alai paluahon sian halak Romawi. Nasida mangharap Messias ro songon parmonang, mamonggolhon huaso ni pangarupa, jala patimbulhon Israel gabe harajaon di sandok portibi. Dibahen i dipatuduhon ma dalan asa ditulak nasida Sipalua.
GSAM 58.2“Angka situan na metmet, di bagasan haholomon dohot pangarupaon tu nasida, jala angka pangaraja na mauas di huaso, manghalungunhon haroro ni sada na manaluhon angka musu nasida jala paulakhon harajaon tu Israel. Nunga diparsiajar nasida angka panurirangon, alai ndang marpangantusion tondi. Dibahen i ndang diparrohahon nasida angka surat na patuduhon haleaon ni haroro parjolo ni Kristus, jala disalahgunahon nasida angka na manghatahon hasangapon ni haroro paduahonna. Hasombongan mambahen holom pamereng nasida; nasida manafsirhon panurirangon mangihuthon pangidoan dirina sandiri.
GSAM 58.3“Sian lobi sian saribu taon angka halak Jahudi paimaimahon haroro ni Sipalua. Tu haroro i dipasahat nasida angka pangaropan na sumurung. Di ende dohot panurirangon, di ulaon di inganan na badia dohot tangiang di bagas, dipajongjong nasida goarNa. Alai dung ro Ibana, ndang ditanda nasida. Na hinaholongan di banua ginjang gabe ‘songon urat sian tano na mahiang;’ ndang adong ‘rupa dohot hasangapon’ di Ibana; jala ndang adong diida nasida haulion na mangulahon nasida manghalungunhon Ibana. ‘Ro Ibana tu angka na di Ibana, alai angka na di Ibana ndang manjalo Ibana.’”4
GSAM 58Sian Pinompar ni Daud
GSAM 58.4Ditingki lam jonok tingki na nidok ni Daniel, tingki Messias Raja, na diurapi, naeng patar, angka halak Jahudi boi do marpikkir, jala tutu songon i do nasida, mangkuling songon on: Messias mangihuthon daging ingkon sian bagas dohot pinompar ni Daud; dibahen i ingkon di pinompar i do tubuna. Jala mangihuthon aturan ni patik dohot adat ni halak Jahudi, ingkon do diurapi bahen ulaon di adopan ni situan na metmet di umur tolu pulu taon; jala molo di umur i Ibana patar songon na diurapi, tubuna ingkon tolu pulu taon andorang so ujung ni onom pulu sia minggu taon, na marujung di haroro ni Messias.
GSAM 59Panurirangon ni Simeon dohot Anna
GSAM 59.1Di tingki i saluhut Israel paimaimahon. Angka parsiajar ni Buku na Badia na sungguh-sungguh dohot marsitutu paimaimahon hatubuan ni Ibana na gabe Pangaraja dohot Panggomgom nasida. Tu Simeon naung matua jala marhaholongan tu Debata dipapatar “marhite Tondi Parbadia, ai ndang naeng marnida hamatean i, so adong diparnida ibana Kristus ni Tuhan.”5
GSAM 59.2Dibahen do tu bagas na badia Anak na poso, jala ditanda Simeon ma i do Anak i na dimaksud, i ma Kristus. “Dung i diangkat ibana ma Ibana tu bagasan tanganna, jala dipuji ibana Debata, didokna: Tuhan, saonari palua ma naposoM marhite dame, mangihuthon hataM; ai nunga diida matakku haluaon sianMu, naung diparade di adopan ni saluhut bangso: panondang bahen panondang di angka sileban, jala hasangapon ni bangsoMu Israel....”
GSAM 59.3“Jala diberkati Simeon ma nasida [Joseph dohot Maria], didokna tu Maria inangna: Idama, Anak on dipajongjong bahen hadadabuon dohot paheheon ni godang halak di Israel, jala gabe tanda na dilawan (tutu, podang na manura tondim sandiri), asa dipapatar angka pikkiran ni godang roha.”
GSAM 59.4“Adong ma sada Anna, sahalak panurirang parompuan, boru ni Phanuel, sian marga Aser.... Dung ro ibana di jam i, dipasahat ibana ma puji-pujian tu Tuhan, jala dipaboa ibana taringot tu Ibana tu saluhut na paimaimahon paluahon di Jerusalem.”6
GSAM 59Angka Surusuruan Mangalawat Parmahan
GSAM 59.5Andorang so ro i, nunga dipaboa angka surusuruan tu angka parmahan di tano lapang Bethlehem barita na uli taringot hatubuan ni Sipalua. Tu pinggol ni angka parmahan na manangihon i, angka surusuruan mangendehon ende na mansai denggan on:
GSAM 60Angka Halak Na Marroha Mangalawat Bethlehem
GSAM 60.2Dung i ro ma angka halak na marroha sian purba, naung marnida “bintang na binsar,” songon na nidok ni Balaam. Mangihuthon panogunoguonna, sahat ma nasida tu Jerusalem, jala ingkon sungkun-sungkun nasida taringot tu Raja na imbaru tubu. Dung dipaboa tu nasida ai di Bethlehem do ingkon tubu na Hinalungunhon i, marlanjut ma nasida; jala diogu bintang na patar muse, dioloi ma nasida tu inganan na metmet i, disi do Sipalua marbaring. Disi disomba nasida Anak na badia, dilehon nasida tu Ibana sere, dupa, dohot mur, dung i mulak ma nasida mangihuthon pardalanan na leleng.
GSAM 60Sipalua di Umur Dua Bolas Taon
GSAM 60.3Sian na poso sahat tu umur dua bolas taon, ndang godang na tinuriturihon taringot tu Kristus Sipalua, holan lam magodang Ibana di habisuhon dohot di pamatang, jala patuh tu angka natuatuaNa. Alai di umur dua bolas taon, dung mangihuthon Joseph dohot Maria tu Jerusalem bahen mangihuthon pesta sian taon tu taon, di si dibahen Ibana longang angka malim ala ni habisuhon na pinatuduhonNa di angka sungkun-sungkunNa dohot di angka alusNa tu angka persoalan nasida na maol. Sian tingki i sahat tu dipamungka Ibana ulaonNa di adopan ni situan na metmet, ulaon na metmet songon tukang kayu dipasangap Ibana, di tingki marulaon Ibana rap dohot Joseph, baoa ni Maria.
GSAM 60Ulaon ni Johannes Sipandidi
GSAM 60.4Enem bulan andorang so dipungka ulaonNa di adopan ni situan na metmet, nunga dipaboa ulaon ni Kristus marhite Johannes Sipandidi. Marpungu godang situtu do angka situan na metmet laho umbegema Johannes jala dipandidihon ibana. Dung “paimaimahon nasida [paimaimahon haroro ni Messias], jala saluhut halak marpingkir [“marsungkun-sungkun manang masialusan,” di topi ni surat] di bagasan rohana taringot tu Johannes, ai na Kristus do ibana manang ndang;” alus ni Johannes ma tu nasida saluhut: “Ahu tutu mandidihon hamu marhite aek; alai ro ma na gumogo sian ahu, na so tama ahu mangkarhari tali ni sipatuna: Ibana do mandidihon hamu marhite Tondi Parbadia dohot api. Di tanganna do purpuranNa, jala paiasonNa ma pardegeanNa, jala papunguonNa gandum tu gudangNa; alai angka lapung i tutungonNa dohot api na so ra mintop.”7
GSAM 61Jesus Dipandidihon
GSAM 61.1Ditingki Johannes mangulahon ulaon pandidion, diida ibana Jesus ro tu ibana asa dipandidihon, didokna: “Idama Anak ni Birubiru ni Debata, na manesa dosa ni portibi.... Jala dipasahat Johannes ma panindangion, didokna: Nunga huida Tondi turun sian banua ginjang songon anduhur, jala tading di Ibana. Ahu ndang mananda Ibana; alai na marsuru ahu mandidihon marhite aek, didok tu ahu: Ise na di Ibana diida ho Tondi turun jala tading, i ma na mandidihon marhite Tondi Parbadia. Jala nunga huida jala hupasahat panindangion, ai Anak ni Debata do Ibana.”8
GSAM 61Soara Sian Banua Ginjang
GSAM 61.2Ndada holan marhite na tarida dohot turunna Tondi Parbadia songon pamatang ni anduhur, dihatindanghon ai Kristus do Messias, alai marhite soara sian banua ginjang. Di bagasan Barita ni Matius tajaha: “Dung dipandidihon Jesus, pintor ruar ma Ibana sian aek; jala ida ma, mungkap ma langit di Ibana, jala diida Ibana Tondi ni Debata turun songon anduhur jala maradian di atasNa; jala ida ma, adong soara sian banua ginjang mandok: On do AnakKu na hinaholongan, na di Ibana do lomo ni rohangku.”9
GSAM 61.3Molo tungpe “ndang mangulahon halongangan Johannes,” dung diida angka situan na metmet huaso na bolon na mangihuthon ulaon ni Kristus, ingkon do nasida mandok: “Saluhut na nidok ni Johannes taringot tu baoa on tutu do.”10
GSAM 61Kristus Diurapi Mangihuthon Patik
GSAM 61.4Marhitehite surat ni Lukas taringot tu pandidion dohot pangurapan na sarupa marhite Tondi Parbadia songon anduhur, tajaha ma: “Jesus sandiri hira-hira tolu pulu taon do umurna.”11
GSAM 62.1Dung puasa na leleng ni Tuhanta salpu opat pulu ari, jala dung mangihuthon pangunjunan na mansai gogo sian sibolis di halongonan, na pintor mangihuthon pandidionNa, “sahat ma Ibana tu Nasaret, inganan naung di asuhon Ibana; jala songon na biasa di Ibana, bongot ma Ibana tu bagas parguruan di ari Sabat, jala jongjong laho manjaha.... Tondi ni Tuhan di atasKu, ai nunga diurapi Ahu laho mamboan barita na uli tu angka na pogos.... Dung i dipungka Ibana mandok tu nasida: Saonari nunga saut surat on di pinggolmuna.”12
GSAM 62Nunga Saut Tingkina
GSAM 62.2Ditingki Markus manurathon na masa i, didokna: “Nunga saut tingkina, jala nunga jonok harajaon ni Debata: paubahon ma rohamuna, jala haporseai barita na uli.”13 Nunga ro tingki na tinurihon bahen haroro ni Na Diurapi. Nunga masa pangurapan marhite Tondi Parbadia di tingki pandidionNa, jala saonari dipungka Ibana ulaonNa, tepat di tingki dohot di dalan na nidok ni angka panurirang na badia di tingki na robi.
GSAM 62Bukti Na Tarida Ai Kristus Do Messias
GSAM 62.3Ulaon ni Kristus didongani angka halongangan na sai tongtong, jala diida situan na metmet, tungpe ndang saluhut antusi nasida umpamana dohot hataNa, gabe bukti na tarida do Ibana i Immanuel, manang “adong Debata rap dohot Ibana.”14 Marhite angka halongangan on, Kristus ndada holan mangalehon tu portibi bukti huaso ni Debata di bagasan diriNa, alai muse patuduhon di ulaon songon dia do Debata dohot holong ni rohaNa. Dung tolu taon marsaor tongtong rap dohot Kristus, marnida angka halonganganNa na bolon, didok si Pilipus: “Tuhan, patuduhon ma tu hami Ama, nunga cukup i tu hami.” Alus ni Jesus ma tu ibana: “Nunga leleng Ahu rap ho, alai ndang diboto ho dope Ahu, Pilipus? Naung marnida Ahu, nunga marnida Ama; jadi songon dia do didok ho, patuduhon tu hami Ama? ... Haporseai ma Ahu, na di bagasan Ama do Ahu, jala Ama di bagasan Ahu; molo so olo ho, haporseai ma ala ni angka ulaon i.”15
GSAM 63Johannes Marungkil
GSAM 63.1Tungpe di pandidion ni Kristus nunga diida Johannes turunna Tondi Parbadia, jala nunga dibege soara sian banua ginjang na manghatindanghon Ibana Anak ni Debata, jala nunga didok ibana sandiri ai Ibana do “Anak ni Birubiru ni Debata na manesa dosa ni portibi,” alai angka na masa mambahen beda sian pangaropanna, dibahen i di bagasan hurungan na holom ibana gabe marsak jala bingung.
GSAM 63.2“Songon angka sisean ni Sipalua, Johannes Sipandidi ndang antusi hakikat ni harajaon ni Kristus. Dipangido rohana Jesus manghunduli habangsa ni Daud; jala dung lam leleng tingki, alai Sipalua ndang mangaku gabe Raja, gabe bingung dohot marsak Johannes.”16 “Dung dijou ibana dua sian siseanna, [disuru] nasida tu Jesus, mandok: Ho do na naeng ro i, manang adong do na asing paimaon nami?” “Di jam i dipamalum Ibana godang halak sian angka sahitna dohot angka parungkilon, jala sian angka tondi na hodar; jala tu torop halak na mapitung dilehon Ibana parnidaan. Dung i alus ni Jesus ma, didok tu nasida: Laho ma hamu, jala paboa tu Johannes angka naung diidamuna dohot naung dibege hamu.”17
GSAM 63.3Mansai borat angka halak Jahudi, nang angka sisean pe, mangida marhite torang godang hasintongan na nidok ni Sipalua, ai nunga tongtong do di pikkiran nasida ia molo ro Messias, ingkon ponggolhononNa augon ni Romawi na mansai pasusa nasida, jala pintor paulakhononNa harajaon ni Daud, jala manggomgomi gabe Raja di portibi.
GSAM 63.4Dipungka Jesus baritana mandok: “Paubah ma rohamuna, ai nunga jonok harajaon ni banua ginjang.”18 Dung disuru angka apostelNa na dua bolas, barita na sarupa do diboan nasida: “Nunga jonok harajaon ni banua ginjang.”19 Dung lam pudi di ulaonNa, dung disuru angka pitu pulu, hata on do diboan nasida: “Nunga jonok harajaon ni Debata tu hamu.”20
GSAM 64Angka Situan Na Metmet Longang Marnida Ulaon ni Kristus
GSAM 64.1Angka hata dohot poda ni Kristus na halongangan mambahen situan na metmet mandok: “Ndang dung adong jolma mangkatahon songon baoa on.”21 Jala dung dipamalum Ibana baoa na mapitung jala na ngungu, “longang ma saluhut situan na metmet, didok nasida: Ndang i do Anak ni Daud?”22 Manang di hata na asing: Ndang i do pinompar ni Daud, Sipalua na binagabagahon? “Dung sahat Ibana tu luatNa, dipodai Ibana nasida di bagas parguruan nasida, gabe longang ma nasida, didok nasida: Sian dia do baoa on dapot habisuhon on dohot angka ulaon na balga on? Ndang i do anak ni tukang kayu? Ndang i do Maria goar ni inangna? Jala ndang i do Jakobus, Joses, Simon dohot Judas goar ni angka hahaangina?”23
GSAM 64.2Di taon na patoluhon kira-kira sian ulaon ni Kristus, dung di bagas na badia di pesta panahot, ro ma angka halak Jahudi mangalilingi Ibana, didok nasida: “Sahat tu andigan do dipambahen ho hami marungkil? Molo Ho do Kristus, paboa ma tu hami dohot torang.”24 Di taon na salpu, dung dipatupa Ibana halongangan na balga, mangalehon pangan tu lima ribu halak marhite “lima roti jelai dohot dua ikan metmet,” “diboto Jesus do nasida naeng ro manangkup Ibana asa pabangkithon Ibana gabe Raja, [dibahen i] sumurut ma Ibana muse tu dolok.”25
GSAM 64Kristus Mangajari Angka SiseanNa Taringot tu HamateanNa
GSAM 64.3Ditingki mangajari angka siseanNa, Kristus pajongjonghon gabe hata na penting laho manghapushapus pikkiran taringot tu harajaon di portibi na naeng dipungka pintor, jala patuduhon tu nasida ai ingkon mate do Ibana jala hehe muse, maninggalhon jala mulak muse. Dibahen i disungkun Ibana nasida: “Beha ma molo diida hamu Anak ni Jolma nangkok tu ingananNa najolo?”26 Dung dipodai nasida “asa ndang paboahon tu manang ise ai Jesus do Kristus,” tajaha ma: “Sian tingki i dipungka Jesus patuduhon tu angka siseanNa ai ingkon laho Ibana tu Jerusalem, jala manaon godang na porsuk sian angka sintua, sian angka malim ulu dohot sian angka sibotosurat, jala dipamate, jala dipahehe di ari patoluhon. Dung i ditogu Petrus ma Ibana, dipungka ma maminsang Ibana, didokna: Sai dao ma i sian Ho, Tuhan; ndang jadi masa i tu Ho.”27
GSAM 65.1Di tingki na sarupa didok Ibana tu nasida adong do piga-piga na jongjong disi na so mate sahat so marnida Anak ni Jolma ro di bagasan harajaonNa.28 Hira-hira 8 ari dung i, saut ma panurirangon on; jala apostel Petrus mangarujuk tu “pangungkapon” ni Kristus na ro di bagasan harajaonNa gabe bukti ia haroro paduahon ni Kristus na tutu dope di ari na sogot.29
GSAM 65.2Di sada tingki, dung di Galilea Kristus dohot angka siseanNa, didok Jesus tu nasida: “Anak ni Jolma naeng diserahkon tu tangan ni jolma; jala dipamate nasida Ibana, alai di ari patoluhon nahehe Ibana. Jala marsitaonon situtu ma nasida.”30 Alai tong do nasida ndang antusi, ndang mangantusi hataNa, ai di tingki Ibana mangusahahon mananamkon hasintongan na mansai serius taringot tu hamatean dohot haheheonNa, marsungkun-sungkun do nasida di tongatonga nasida ise na gabe tumimbo di harajaon ni banua ginjang.31
GSAM 65.3Di sada tingki na asing didok Petrus tu Jesus: “Nunga hutadinghon hami saluhutna, jala huihuthon hami Ho; aha ma dapot hami? Jadi didok Jesus ma tu nasida: Situtu do hudok tu hamu, hamu angka naung mangihuthon Ahu, di tingki dipauli muse saluhut, dung Anak ni Jolma hundul di habangsa hasangaponNa, hamu pe hundul di dua bolas habangsa, mangadili dua bolas marga ni Israel.”32 Alai tong do pikkiran taringot tu harajaon na naeng dipajongjong so leleng i di ginjang ni roha nasida, jala songon jolma nasida mangalului inganan na tumimbo di harajaon.
GSAM 65.4Dung i ro ma inang na marambisi ni Jakobus dohot Johannes, angka anak ni Zebedeus, mangido tu Kristus asa dilehon jabatan na timbo tu angka anakna—na sada di siamun habangsaNa, na sada di hambirang; manang na sada gabe Perdana Menteri ni pamarentahan, jala na sada gabe Sekretaris ni Negara. Alai didok Kristus dohot torang: “Ndang diboto hamu aha na pinangido hamu.”33
GSAM 66Haroro Marhamonangan tu Jerusalem
GSAM 66.1Ndang leleng sian tingki on, masa ma sada na masa bolon jala mangongkal roha. I ma dipahehe Lazarus sian tanoman, ibana naung opat ari mate. Halongangan na bolon i mambahen situan na metmet tung tarharu dohot longang, gabe mabiar angka Parise, jala rap dohot angka malim pintor pungu ma nasida; di bagasan paturean nasida didok nasida: “Aha ma tapambahen? Ai godang halongangan dipatupa baoa on. Molo tapasombu Ibana songon i, saluhut halak porsea ma tu Ibana; jala ro ma angka halak Romawi mangarampas inganan dohot bangso nami.”34 Di tingki huaso sian toru na songon sibolis mangarajai angka na mangalului pamatehon Kristus, huaso sian ginjang mangogohon situan na godang laho pasangapkon Ibana jala pasauthon naung tinurihon taringot tu Ibana.
GSAM 66.2Di tingki na nidok di ginjang i, ruar ma situan na godang, ndada holan laho marnida Jesus, alai muse laho marnida Lazarus na dipahehe Ibana sian angka na mate. Tu nasida gabe tutu do Jesus Raja naung leleng paimaion nasida; jala dung marsobok nasida Ibana na ro tu Jerusalem, hundul di atas anak ni keledai, ro ma dohot gogo tu roha nasida hata ni Buku na Badia: “Unang mabiar, boru Sion; ida ma, ro Raja mi, hundul di atas anak ni keledai.”35 Soara joujou ni hamonangan na bolon marsoara sian situan na godang i, gabe pasusahon angka Parise na dingin rohana jala mangitung. Di tongatonga nasida didok nasida: “Idama, ndang jumpang hamu aha pe! Ida ma, nunga mangihuthon portibi saluhut Ibana.”36 Dung dipangido nasida asa pasohot Kristus joujou i, alusNa ma: “Hudok tu hamu, molo mahohom nasida on, pintor manjoujou ma angka batu.”37 Nunga didok Tuhan taringot tu tingki on: “Marjoujou ma hamu,” jala molo ndang dipasaut situan na metmet hataNa, dilehonNa ma soara tu angka batu di dalan, jala marjoujou ma nasida; ai ingkon saut do hataNa.
GSAM 66Kristus Maninggalhon dohot Mulak Muse
GSAM 66.3Ndang holan Sipalua hita mangarahkan roha ni angka sisean tu hasintongan ai naeng mate do ibana jala hehe muse, alai diharingkathon dohot mangajari nasida ai ndang ro harajaon i sahat tu ibana laho jala mulak muse. Taringot tu parsilanganna, didok ibana, “Molo dipatimbo ahu sian tano on, taitonku do saluhut jolma tu ahu. Didok ibana do i, patuduhon songon dia hamatean na naeng tinaonna. Jadi alus ni angka jolma ma, Nunga hami bege sian patik ai hot do Kristus i salelenglelengna. Alai songon dia do hatahonmu, Anak ni Jolma ingkon dipatimbo? Ise do Anak ni Jolma i?”38
GSAM 67.1Asa lam tangkas ditanomhon tu roha ni angka sisean hasintongan ai naeng laho do ibana jala mulak muse andorang harajaonna dipature di tano on, didok ibana, “Angka dakdanak, tung saotik nai dope au rap dohot hamu. Naeng mangalului hamu ahu; jala songon naung hudok tu angka Jahudi, tu dia au lao, ndang tarboan hamu ro; songon i do hudok tu hamu saonari.... Simon Petrus mandok tu ibana, Tuhan, tu dia do ho lao? Alus ni Jesus, Tu dia au lao, ndang tarbahen ho mangihuthon au saonari; alai naeng mangihuthon au ho dung i.”39 Dung i diapuli ibana ma roha nasida na holsoan jala marsak marhite angka hata on: “Unang marsak rohamuna; porsea hamu tu Debata, porsea ma hamu tu ahu. Di bagas ni Damang godang do inganan paradianan; molo so i, naung hudok ma tu hamu. Naeng lao do au paradehon inganan di hamu. Jala molo lao au jala huparade inganan di hamu, naeng ro do au muse, jala manjangkon hamu tu ahu sandiri; asa di dia au, disi ma nang hamu.”40
GSAM 67Umpama ni Sahalak na Marmulia
GSAM 67.2Muse Sipalua i marsitutu mangoreksi roha na sala ai naeng tarida ma harajaon i saonari, marhite umpama on di tingki ibana dohot angka sisean nangkok tu Jerusalem: “Sahalak na marmulia lao tu luat na dao, laho manjalo harajaon bahen ibana jala mulak muse. Jadi dijou ibana ma sampulu hatobanna, dilehon ma tu nasida sampulu mina, jala didok ma, Martigatiga ma hamu marhite sian i paima ro ahu.... Dung mulak ibana, dung manjalo harajaon, disuru ibana ma angka hatoban i dijou tu ibana, angka naung dilehon hepeng tu nasida, asa diboto ibana hira sadia do naung niomohon ni ganup halak marhite partigatigaonna.”41 Di bagasan umpama on, Tuhan manggombarhon dirina songon sahalak na marmulia i. Naeng lao do ibana tu luat na dao—tu Damangna—jala disan manjalo harajaon, andorang mulak laho mangarajai.
GSAM 68.1Di alus ni sungkun-sungkun ni angka sisean, “Aha do tanda ni haroro ni ho dohot ujung ni portibi?”42 Dilehon Sipalua i tu nasida daftar ni angka na naeng masa saleleng parungkilon na bolon na ro tu huria, dohot angka tanda na tutu na naeng tarida. Molo tarida angka i, na boi do nasida mangantusi ai nunga jonok haroro ni ibana, sahat tu angka pintu, jala sundut na marnida angka i ndang naeng salpu sian ulaon on sahat tu harorona.43
GSAM 68Ditinggalhon ni Saluhut Sisean
GSAM 68.2Alai tung pe godang poda na dilehon Kristus tu angka apostel taringot tu hamatean dohot hahumilionna, ndang tangkas nasida mangantusi hasintongan naung diajari ibana taringot tu pangadilan dohot parsilanganna. Tung toruk do pangantusion nasida taringot tu hasintongan i, asa di tingki ro pangadilan, mate ma pangaropan nasida, jala saluhut nasida “manadingkon ibana jala lari.”44 Nang Petrus, Petrus na tongtong marhite roha na gogo, naung mangkatahon dohot haporseaon ai molo saluhut jolma manadingkon ibana, ndang naeng manadingkon ibana, piga jam dung i mansoadahon Tuhanna, jala marsumpah mandok ai ndang ditanda ibana halak i. Tung golap pangantusion nasida taringot tu hata ni Tuhan ai di ari patoluhon dung parsilanganna naeng hehe ibana sian na mate, asa nasida marsungkun jala marbada di bagasan roha nasida “Aha do lapatanna hehe sian na mate.”45 Tutu, tung so adong haporseaon nasida, dung mate ibana jala pamatangna diboan tu kuburan na imbaru ni Joseph, dipature nasida do angka parhobasan laho mangurapi pamatangna. Dung mago pangaropan—dipendam rap dohot Kristus di bagasan kuburan—songon dia do ari Sabat i tu angka sisean! Dung marbeban roha nasida marhite arsak dohot na so saut, jala ndang adong Sipalua na marasi ni roha jala parholong, naung gok ngolu ni ulaon holong dohot asi ni roha, jonok laho mangapuli jala patoguhon nasida, tung songon dia do hasusahan nasida!
GSAM 69Angka na Masa na Manghutur Roha di Manogot Haheheon
GSAM 69.1Mansai torang ari parjolo di minggu! Songon dia do hagaoron di banua ginjang dohot di tano! Ro surusuruan na gogo sian inganan hasangapon tu kuburan Joseph, mamboan barita na manuruhon Anak ni Debata asa hehe. “Jala ida ma, masa ma guncangan tano na bolon; ai surusuruan ni Tuhan i turun sian banua ginjang, ro jala manggulingkon batu sian pintu, dung i hundul di atasna. Songon hilap do bohina, jala bontar songon ambolas do ulosna; jala angkahitir ma angka sijaga i alani biar mida ibana, gabe songon angka na mate.”46 “Godang pamatang ni angka na badia na modom hehe, jala ruar sian angka kuburan dung hehe ibana, jala masuk tu huta na badia, jala tarida tu godang jolma.”47 Pikkirhon ma angka pangunjung songon i di Jerusalem, di angka pintu ni dongan nasida, mambahen barita ai Kristus naung disilang nunga hehe sian na mate, jala nasida pe nunga dipahehe marhite huasona, asa gabe sitindangion taringot tu haheheonna. Songon dia do haringgason di tongatonga ni angka sisean dohot parompuan na badia—marlojong tu dia tu dia laho manghatindanghon barita na uli, “Nunga hehe ibana sian na mate, ai nunga hami marnida jala manghatai dohot ibana!”
GSAM 69Jesus Marjalan tu Luat
GSAM 69.2“Jala ida ma, dua sian nasida lao di ari i tu huta metmet na digoari Emmaus, na dao sian Jerusalem kira-kira onom puluh ukuran jarak [pitu setengah mil]. Jala manghatai nasida rap taringot tu saluhut naung masa i. Dung i, di tingki nasida manghatai jala marpikkir, Jesus sandiri jonok jala mangihuthon nasida. Alai ditutup do mata nasida asa ndang ditanda nasida ibana. Jadi didok ibana tu nasida, Hata aha do i naung dihatahon hamu tu hamu di pardalanan, jala tung marsak do hamu? Jadi alus ni sada sian nasida, na goarna Cleopas, didok ibana, Ho sambing do halak asing di Jerusalem, asa ndang ditanda ho angka na masa disi di angka ari on? Jadi didok ibana tu nasida, Aha do? Jadi alus nasida ma, Taringot tu Jesus sian Nazaret, na gabe panurirang na gogo di pambahenan dohot hata di adopan ni Debata dohot saluhut jolma; jala songon dia angka sintua ni malim dohot angka panggomgom nami mangalehon ibana asa dihukum mate, jala disilang nasida ibana. Alai naung hami pangaropahon ai ibana do naeng manobus Israel; jala angkup ni saluhut i, saonari ari patoluhon dung masa angka i. Angkup ni i, adong do piga-piga parompuan sian tongatonga nami na mambahen hami longang, angka naung jumolo tu kuburan; jala dung ndang jumpang nasida pamatangna, ro nasida manghatahon ai nunga marnida pangungkapon ni angka surusuruan, na mandok ai mangolu do ibana. Jala piga-piga sian tongatonga nami lao tu kuburan, jala jumpang nasida songon naung dihatahon angka parompuan i; alai anggo ibana ndang diida nasida.”
GSAM 70.1“Dung i didok ibana tu nasida, O angka oto, jala lambat do rohamuna porsea tu saluhut naung dihatahon angka panurirang! Nda ingkon manaon angka i do Kristus i, laho masuk tu hasangaponna? Dung mamungka sian si Musa dohot saluhut angka panurirang, dipapatar ibana tu nasida di saluhut angka surat na badia angka na taringot tu dirina.”48 Di tingki naeng mangan rap dohot nasida, dipotong ibana roti jala mangido mauliate, “jala dibuka mata nasida, jala ditanda nasida ibana.... Jadi masipandohan ma nasida, Nda marsigorgor do rohanta di bagasan, di tingki manghatai ibana dohot hita di dalan, jala di tingki dipapatar ibana tu hita angka Surat?”49
GSAM 70.2Saonari, tung ujungna, boi ma angka sisean marnida, dung dipapatar saluhut parsungkunan tu nasida, ai adong do hamatean dohot haheheon na marsada dohot ulaon ni Sipalua. Alai songon dia do nasida mangida parsungkunan taringot tu harajaonna?
GSAM 70.2“Dipatuduhon ibana do dirina mangolu dung hasusahan, marhite godang tanda na so boi disala, tarida tu nasida saleleng opat puluh ari, jala manghatai taringot tu angka na marhaitan tu harajaon ni Debata; jala dung marpungu rap dohot nasida, dipodai nasida asa unang maninggalhon Jerusalem, alai paima ma janji ni Ama, naung bege hamu sian ahu. Ai tutu, dipabaptis Johannes do marhite aek; alai hamu naeng dipabaptis marhite Tondi na Badia, ndang leleng nai.”
GSAM 71Naeng Pamulihonmu Harajaon Saonari?
GSAM 71.1“Dung marpungu nasida, disungkun nasida ibana, didok ma, Tuhan, naeng pamulihonmu muse harajaon tu Israel di tingki on? [songon na mandok, Nunga hami mangantusi ai ingkon disilang ho jala hehe sian na mate, hombar tu angka surat, alai ndang naeng pamulihonmu harajaon saonari?] Jadi alusna tu nasida, Ndang jadi di hamu mangantusi angka tingki manang angka partingkian, naung ditaruhon Ama i di bagasan huasona sandiri. Alai naeng manjalo hamu huaso, dung ro Tondi na Badia tu hamu; jala naeng gabe sitindangion hamu di ahu di Jerusalem, di saluhut Judea, di Samaria, sahat tu ujung ni tano. Dung habis ibana mandok angka i, di tingki nasida marnida ibana, tarangkat ma ibana, jala disambut ombun sian pandangan nasida. Jala di tingki nasida manatap tu banua ginjang di tingki ibana manaek, ida ma, adong dua halak jongjong di lambung nasida marpakean bontar; jala didok nasida, Angka baoa Galilea, boasa do hamu jongjong manatap tu banua ginjang? Jesus on, naung tarangkat sian tongatonga ni hamu tu banua ginjang, naeng ro muse songon i, hombar tu naung diida hamu ibana manaek tu banua ginjang.”50
GSAM 71Jesus Hot di Banua Ginjang Sahat tu Tingki Pamulihan
GSAM 71.2Saonari dung Sipalua maninggalhon nasida, jala tutu nunga nasida marnida ibana “manaek tu ingananna hian,” nunga adong pangastion nasida ai Tondi na Badia naeng mangajari nasida taringot tu tingki haroro ni harajaon. Alani i, Petrus di bagasan poda tu angka jolma dung manjalo Tondi, mandok, “Naeng suruhononna ma Jesus Kristus, naung dipaboa hian tu hamu, na ingkon dijangkon banua ginjang sahat tu angka tingki pamulihan ni saluhut, naung dihatahon Debata marhite pamangan ni saluhut angka panurirangna na badia sian mulana ni portibi.”51
GSAM 71.3Dilehon Tondi na Badia dohot tu apostel Petrus angka hasintongan taringot tu tolu portibi: Parjolo, portibi andorang ni aek bah, na binahen gabe salpu marhite aek; paduahon, portibi saonari na disimpan tu api—api na gok di bagasan tano, songon na dibasa di Edisi na Dipature—api i na naeng gabe hamagoan, karusakan, dohot hamagoan ni angka jolma na so maribadat; patoluhon, tano na imbaru, “inganan ni hatigoran”; manang, songon na diterjemahon pigapiga halak, “di inganan i angka na tigor naeng maringanan.”52
GSAM 72.1Dipapatar apostel Paulus haheheon ni bangso ni Debata, dohot hamubaon ni saluhut angka na badia sian na boi mate gabe na so boi mate, “di bagasan satoktok ni mata, di tingki ni sarunei na parpudi.” Didok ibana tu angka halak Korintus ai Kristus saonari di atas habangsa ni Damangna, jala naeng tongtong disi sahat tu saluhut musu dipaturukkon tu ibana. Lapatanna, sahat tu tingki harajaon—harajaonna—dilehon Ama i tu tangan ni ibana, songon na sinuriranghon di Daniel 7:13-14; Psalmen 2:8-9. Tu huria di Tesalonika dipapatar ibana haroro ni Kristus dohot haheheon songon pangaropan nasida sasadai, jala songon pangapuli na tutu di tingki angka na hinaholongan nasida dipasirang sian nasida marhite tangan ni hamatean.53
GSAM 72Haroro ni Tuhan na So Ditontuhon
GSAM 72.2Sahat tu tingki on, ndang adong pangantusion na tutu di huria taringot tu tingki haroro ni Tuhan. Di tingki apostel i di suratna na parjolo tu angka Tesalonika mandok, “Hami na mangolu dohot na tading naeng tarhinsat,” dipangantusi angka dongan sahaporseaon ai naeng ro Kristus di tingki adong dope piga-piga sian nasida mangolu. Di suratna na paduahon, dipature ibana pangantusion na sala sian suratna, jala didok ai “ndang rope ari i, molo so jumolo masa hamubaon sian haporseaon, jala dipapatar jolma ni dosa, anak ni hamagoan, na mangalo jala patimbohon dirina di atas saluhut na digoari Debata manang na disomba.”54
GSAM 72Hamubaon Sian Haporseaon
GSAM 72.3Jala tongtong do huria i ditadinghon mangaririt dalanna di bagasan golap taringot tu tingki haroro ni Kristus paduahalihon. Nunga diboto angka dongan sahaporseaon ai naeng masa hamubaon sian haporseaon; alai piga lelengna, i do parsungkunan. Dung i dilehon alus tu Johannes di bagasan pangungkapon di pulau Patmos, marhite angka tanda na adong di bindu sampulu dua dohot sampulu tolu ni Pangungkapon—“tingki, angka tingki, dohot satonga,” “opat puluh dua bulan,” “saribu dua ratus onom pulu ari” (taon); alai sahat tu tingki on ndang masa dope na gabe tanda mamungka tingki na leleng i. Alani i, tongtong do huria mangharap jala paimaimahon haroro ni Kristus, ndang tutu mangantusi tingki na patuduhon ibana; ai dung salpu tingki parungkilon i, adong dope tingki metmet ni paraloan dohot hamonangan bahen huria “bangso na tading.”55
GSAM 73.1Dung tartutup angka catatan ni Padan na Imbaru, nunga dipapatar dohot tangkas barita taringot tu haroro ni Kristus paduahalihon. Kira-kira sada ayat sian ganup tolupuluh ayat mandok marhite sada cara taringot tu haroro paduahalihon ni Tuhan Jesus Kristus. Taringot tu i, dohot taringot tu posisi ni huria marhadomuan tu pangaropan i saleleng angka taon sahat tu tingki saonari, Robert Patterson, D.D., manghatahon di sada surat kabar na digoari The Interior, di toru ni judul “Pangaropan na Martua,” songon on:—
GSAM 73Saribu Taon di Tano On — Patterson
GSAM 73.2“Di tingki Tuhan nami maninggalhon huriaNa di tano laho tu Ama, ditadinghon ibana huria i di bagasan hasusahan. Lima ratus siseanNa dihaliangi saluhut portibi ni angka musuNa, naung dipature gabe angka ugama dohot pamarentahan na mangalo Kristus marhite sada sian angka roha na tumimbo, naung diurupi hajahaton na bolon, jala naung diajari pengalaman angka taon taringot tu angka dalan na tumimbo bahen mangarubat. Ndang na so diboto Tuhan bahaya nami; jala di bagasan hataNa na parpudi, ndang dipametmet ibana i, jala ndang marjanji manguranghon hamusuon ni portibi dohot parungkilon ni huria. Alai dijanjihon ibana ai ibana sandiri naeng mulak laho mangaripashon angka musuNa, jala naeng manogunogu hami sahat tu ari na badia i. ‘Dihosomi portibi do hamu. Di portibi on adong do parungkilon tu hamu. Naeng tangis jala marsangit hamu, alai naeng las roha ni portibi. Naeng marsak hamu, alai naeng paubahon arsakmuna gabe las ni roha.... Alani i saonari marsak do hamu, alai naeng marnida hamu muse ahu, jala naeng las rohamuna, jala ndang adong halak na mangiruk las ni rohamuna sian hamu. Molo laho au, naeng ro au muse, jala manjalo hamu tu ahu sandiri, asa di dia au, disi ma nang hamu.’
GSAM 74.1“Songon i do pangaropan na badia taringot tu haroroNa sandiri na mambahen ibana mangapuli huriaNa di tingki ibana maninggalhon nasida. Saleleng saluhut tingki ni na so adong ibana, didok ibana ai ingkon do hami manjalo parungkilon; jala songon i ma na masa. Molo naeng marlas ni roha hami di tingki adong dame sian luar saleleng ibana so adong, molo naeng dibebashon huriaNa sian serangan ni portibi, molo naeng adong tingki ni hamalimon di tingki angka lalang ndang tumimbul di tongatonga ni gandum, manang molo di tingki harorona disambut ibana marhite angka jolma di tano na gok hasangapon ni Tuhan, manang tung boi pe ibana mangjumpang haporseaon di tano, gabe halongangan na so diharaphon ibana. Ndang diboto Jesus saribu taon on. Didok hami ndang diboto ibana, ai ndang dipaboa ibana tu hami; jala didok ibana, ‘Nunga hudok hamu dongan, ai saluhut naung hu bege sian Damang nunga hubaritahon tu hamu.’ Alai di bagasan saluhut hata dohot umpamaNa, ndang adong tanda na metmet pe ai ingkon hami mangharap tingki dame manang hasangapon andorang harorona. Ndang diboto angka apostel muse saribu taon na so adong Kristus. Saleleng tolu ratus taon dung Tuhan nami laho, pangaropan na badia ni huria i ma pangaropan tu harorona.
GSAM 74.2“Alai di tingki, di bagasan hamajuon ni hamubaon sian haporseaon na sinuriranghon, oroan ni Kristus mamungka mangapuli dirina di tingki ibana so adong marhite parsaoran dohot angka raja ni tano, gabe manghindarhon matana sian langit habinsaran dohot sian haroro ni TuhanNa, na manghentihon hasangapon ni portibi na. Di tingki angka panguba mangalehon sarunei ni barita uli tu pamangan nasida ... angka nipi taringot tu saribu taon na so adong Kristus langsung dipasisi, ... jala huria i mamungka muse paimaimahon haroro ni Tuhan laho mangaripashon antikristus.... Di bagasan surat, poda, dohot pangakuan haporseaon nasida, dipaboa angka panguba pangaropan nasida andorang ni saribu taon.
GSAM 74.3“Punguan Westminster manghungkupi pangakuan nasida marhite hata taringot tu haporseaon nasida di haroro paduahalihon ni Tuhan, marhite hata na pas dohot haporseaon ni angka na mangharap haroro andorang saribu taon. Diboan nasida hata na marurat on: ‘Songon naeng Kristus mambahen hami tutu porsea ai naeng adong ari ni panguhuman, bahen mangambati saluhut jolma sian dosa, jala bahen pangapuli na umbalga tu angka na maribadat di bagasan hasusahan nasida, songon i ma naeng ibana mambahen ari i ndang ditanda jolma, asa nasida manadingkon saluhut pangastion ni daging, jala tongtong marjaga, ai ndang diboto nasida jam piga Tuhan ro: jala tongtong rade mandok, Ro ma, Tuhan Jesus; ro ma hatop!’56
GSAM 75.1“Angka ompung nami na manguba patoguhon roha nasida marhite paimaimahon haroro ni Tuhan, jala marsipatoguan nasida marhite joujou, ‘Tiop ma inganan parporangan i! ai naeng ro ibana mamboan legiun pangurupion,’ sada pangantusion na dipatuduhon saonari di bagasan ende pambaruan na targoar, alai naung ditanda angka na marpadan na tua sian Skotlandia.
GSAM 75.2“Alai ndang leleng, hamubaon paduahon sian haporseaon mamungka di tongatonga ni angka huria naung dipauba. Di Skotlandia digoari Moderatisme; di Inggris Arianisme, jala dung i Huria Lapang; di Amerika Unitarianisme; jala di Jerman Rasionalisme. Marhite paturehon roha ni jolma gabe panguhuman, dohot pangidaan modern nami na tung sompit gabe saksi, jala mandok ai ndang boi masa manang aha molo so hombar tu dalan ni angka patik ni alam naung diida, dipatoruk nasida Jesus gabe pangkat ni rabi Jahudi, tung songon na jumolo di tingkina, alai ndang tarsingot manang saotik tu sains modern. Tutu, pangantusion taringot tu halak songon i mulak sian portibi na so tarida laho mangarajai tano dipaulak tu mitologi Heber.
GSAM 75Daniel Whitby Taringot tu Saribu Taon
GSAM 75.3“Angka janji taringot tu haroro paduahalihon dohot harajaonna di tano ditarjamahon gabe holan hamajuon ni barita uliNa, jala tunduk ni sabagian bolon sian portibi tu agama Kristen saleleng saribu taon, manang songon na dipikkirhon pigapiga halak, 360.000 taon; saleleng i jolma naeng maju di bagasan seni ni paturean, jala manjalo dame dohot hasonangan na so dung diida. Dung ujung ni tingki na leleng i, na bolon situtu gabe ndang boi diparnida roha ni jolma, olo adong guncangan alam na bolon, jala boi do didok Tuhan ro laho mangaripashon portibi jala manjou saluhut bangso tu panguhuman. Teori on dipatorang jala dipopulerhon panurat hatorangan Inggris na goarna Whitby [Daniel Whitby mate di taon 1726], na dibuktihon marhite surat-suratna na diterbitkon ai Arian do ibana, alai angka hatoranganna dihalomohon ni angka dongan sapangkatna, jala saribu taon na songon nipi i dijanghon dohot las ni roha ni godang angka na ortodoks, angka na manjalo parsampuluan dohot dongan ni huria ni pamarentahan di Eropa, na dijanjihon umur na leleng ni parsampuluan dohot hasangapon. Marhite huaso nasida, teori i diboan tu Amerika, disi langsung dipangke gabe bahan hata kosong di podium dohot hata panutup.”
GSAM 76.1Songon i ma angka teori di angka luat na marasing di portibi, di tingki hita lam jonok tu tingki Tuhan mambahen barita na marsitutu taringot tu harorona, sahat pe “di angka pintu.”
Notes
- Galatia 4:4-5. ↩
- Roma 16:25-27. ↩
- Epesus 3:3-9. ↩
- Sininta ni Angka Partingkian, hal. 29, 30-34. ↩
- Lukas 2:26. ↩
- Lukas 2:28-38. ↩
- Lukas 3:15-17. ↩
- Johannes 1:29-34. ↩
- Matius 3:16-17. ↩
- Johannes 10:41. ↩
- Lukas 3:23. ↩
- Lukas 4:16-21. ↩
- Markus 1:15. ↩
- Ulaon ni Apostel 10:38; Johannes 3:2. ↩
- Johannes 14:8-11. ↩
- Sininta ni Angka Partingkian, hal. 215. ↩
- Lukas 7:19-22; Matius 11:4. ↩
- Matius 4:17. ↩
- Matius 10:7. ↩
- Lukas 10:9. ↩
- Johannes 7:46. ↩
- Matius 12:23. ↩
- Matius 13:54-55. ↩
- Johannes 10:24. ↩
- Johannes 6:15. ↩
- Johannes 6:62. ↩
- Matius 16:20-22; Markus 9:31. ↩
- Matius 16:28; Lukas 9:27. ↩
- 2 Petrus 1:16-19. ↩
- Matius 17:22-23. ↩
- Matius 18:1; Markus 9:33-34. ↩
- Matius 19:27-28; Lukas 22:28-30. ↩
- Matius 20:20-24. ↩
- Johannes 11:47-48. ↩
- Johannes 12:15. ↩
- Johannes 12:19. ↩
- Lukas 19:40. ↩
- Johannes 12:32-34. ↩
- Johannes 13:33-36. ↩
- Johannes 14:1-3. ↩
- Lukas 19:11-15. ↩
- Matius 24:3. ↩
- Matius 24; Lukas 21; Markus 13. ↩
- Markus 14:50. ↩
- Markus 9:10. ↩
- Matius 28:2-4. ↩
- Matius 27:52-53. ↩
- Lukas 24:13-27. ↩
- Lukas 24:31-32. ↩
- Ulaon ni Apostel 1:6-11. ↩
- Ulaon ni Apostel 3:20-21. ↩
- 2 Petrus 3:5-13. ↩
- 1 Tesalonika 4:13-18. ↩
- 2 Tesalonika 2:3-4. ↩
- Pangungkapon 12:17. ↩
- Pangakuan Haporseaon, Bindu 33, bagian 3. ↩