Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
30 / 31
30 / 31

Bindu 27 — Angka Panindangion na Asing na Diparhatutu

John Norton Loughborough

GSAM 442.1“Jongjong ma JOSAFAT jala didok ma, Tangihon hamu ma ahu, ale Juda dohot hamu pangisi ni Jerusalem; porsea ma hamu di Jahowa Debatamuna, asa togu hamu; porsea ma hamu di angka panurirangNa, asa maruntung hamu.”1

GSAM 442.2Nungga pola pigapiga taon na salpu dilehon sada panindangion marhite silehonlehon manurirangi, na andorang so ro ujung, angka alaman na dipabinsar taringot tu hasintongan on naeng “marsarak songon angka bulung di tingki madabuna.” Songon dia do boi masa i molo angka na porsea di hasintongan i ndang dipatording manang dipapungu laho mangulahon ulaon i? I do sungkunsungkun na tubu di roha ni torop halak. Di bagasan pangaramotion ni Debata, jotjot do tubu angka parbue na bolon sian mula na mansai metmet; songon i ma nang di hatutubu ni dalan pangulaon na tubu di tongatonganta.

GSAM 442Punguan ni Sijahaon na Metmet dohot Ulaon Pamaritaan

GSAM 442.3Hira di taon 1870, sian na binahen ni pigapiga dongan sahaporseaon parompuan na togu di haporseaon di South Lancaster, Mass., tubu parjolo sangkap pajongjonghon punguan ni sijahaon na metmet dohot ulaon pamaritaan. Pigapiga tingki dilehon angka dongan sahaporseaon on ma surat barita dohot sijahaon na metmet ni hurianta marhite pos tu angka halak na so sahaporseaon dohot hita, dungi disurati ma nasida. Marhite i adong pigapiga halak na manjalo hasintongan, asa tubu ma sungkunsungkun di roha ni Pandita S. N. Haskell: “Boasa ma ndang sude bangso ta mangulahon naung binahen ni pigapiga dongan sahaporseaon parompuan i?” Tarlumobi di taon 1871, godang do hata taringot tu i dipabinsar di angka alaman ni Panulingkition dohot Pamarita. Di sidang na tarlumobi ni Punguan Hatopan ni Angka Huria na diadonghon di 29 Desember 1871, ro ma Pandita Haskell jala dipapatar ma parhaseaon ni ulaon on. Dijalohon ma sada hata putus na mangapoi asa dipajongjong angka punguan ni sijahaon na metmet. Angka Pandita S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner, dohot I. D. Van Horn dipillit gabe sada panitia laho pasingkophon angka sangkap pajongjonghon punguan na songon i.

GSAM 443.1Ulaon on mamboan tingki na imbaru di pangulaon pamaritaan barita. Sahat tu tingki i, pangajaran hasintongan i somalna holan marhite parjamita na manghatai di jolo ni halak. Saleleng pigapiga taon, ringgas situtu do Pandita Haskell mamparsiajari dohot patuduhon angka sangkap asa marparbue Punguan ni Sijahaon na Metmet dohot Ulaon Pamaritaan. Patut do hita manghatindanghon ia ibana do sasintongna sipangula na parjolo di ulaon i. Ndada holan di angka punguan ni sijahaon na metmet dohot ulaon pamaritaan di angka negara bagian; ibana do nang na patuduhon tu Punguan Hatopan ni Angka Huria na marpungu di Battle Creek di taon 1878 sangkap pajongjonghon Punguan ni Sijahaon na Metmet na hatopan, na dung i digoari Antarbangso. Inganan pangulaonna i ma angka luat di ruar ni angka punguan huria ta, ndada holan di Amerika, alai nang di angka luat sileban.

GSAM 443Angka Sipanurat na Malo di Ulaonna — Maria Huntley

GSAM 443.2Di bagasan pangaramotionNa, dipabangkit Tuhan do angka sipanurat na malo di ulaonna, na mansai mangurupi Pandita Haskell di ulaon on. Dongan sahaporseaon Maria Huntley sada sian nasida, na mangula ndang mansadi, nang pe di angka taon parpudi mansai borat parsahiton ni dagingna. Mate ma ibana di ulaonna hira sampulu opat taon na salpu. Marhite pangulaonna do parjolo jumpang godang dalan na saonari tarbuka di angka luat sileban. Angka sipanurat na asing pe nungga rap mangulahon ulaon i, jala ala lam bidang inganan pangulaon, lam porlu ma angka sipanurat bahen angka hata na marragam.

GSAM 444Panghorhon tu Angka Huria di Ganup Inganan

GSAM 444.1Alai parbue na ummarga sian dipajongjongna ulaon punguan ni sijahaon na metmet di tongatonganta i ma panghorhonna patubuhon dohot pagandahon tondi pamaritaan di angka partording ni huria di ganup inganan. Ulaon on mangalehon partingkian tu ganup halak laho mangula marhite marsuratsurat dohot mangarambashon angka sijahaon, jala mangkilalahon las ni roha sian pangulaon sandiri bahen haluaon ni angka tondi.

GSAM 444Panindangion taringot tu Ulaon Sijahaon na Metmet

GSAM 444.2Laho patuduhon songon dia pangajaran na dilehon marhite Tondi ni panurirangon taringot tu ulaon sijahaon na metmet dohot pamaritaan, tabuat ma hata sian Angka Panindangion tu Huria nomor 29 dohot 30:—

GSAM 444.3“Molo adong sada ulaon na ummarga sian na asing, i ma pasahathon angka surat na tapabinsar tu jolma, asa ditogu nasida mamparsiajari Surat na Badia. Ulaon pamaritaan — mamboan angka surat na tapabinsar tu angka jabu, manghatai dohot nasida, jala martangiang rap dohot nasida nang bahen nasida — ulaon na denggan do i, na laho mangajarhon angka baoa dohot parompuan mangulahon ulaon panggembalaon.

GSAM 444.4“Ndang saluhut halak na tama tu ulaon on. Angka na dumenggan silehonlehon dohot hagogoonna, na naeng mangulahon i mardongan pangantusion dohot partording na denggan, jala na patulushon i mardongan hagogoon na so mansohot, nasida do na patut dipillit. Ingkon adong sada sangkap na mansai denggan partordingna, jala ingkon diulahon i mardongan haburjuon. Angka huria di ganup inganan ingkon mansai mangkilalahon arga ni ulaon sijahaon na metmet dohot pamaritaan.”

GSAM 444.5“Ulaon sijahaon na metmet dohot pamaritaan ulaon na denggan do. Ulaon ni Debata do i. Ndang jadi dipaetekhon i manang songon dia pe; alai tongtong adong parmaraan, ai boi dipasiding i sian sangkapna na tutu. Dipangido angka panggadis buku sian jabu tu jabu laho mangula di ulaon pamaritaan. Halak na so maradat na denggan ndang tama tu ulaon on. Angka baoa dohot parompuan na malo manopot roha ni dongan, na denggan pangkataionna, na torang panailina tu na naeng ro, na malo mamillit na denggan sian na so denggan, jala na mangkilalahon arga ni angka tondi, nasida do na boi marparbue.”

GSAM 445.1Nungga digadishon angka huria ta dohot angka panggadis buku sian jabu tu jabu angka buku, buku na nipis, dohot sijahaon na metmet na argana lobi sian $8,000,000 saleleng sampulu dua taon. I do tanda na gogo taringot tu parhaseaon ni ulaon Punguan ni Sijahaon na Metmet dohot Ulaon Pamaritaan.

GSAM 445Panurirangon Maralo tu Habisuhon ni Portibi

GSAM 445.2Adong sada hata panurirangon na dilehon taringot tu ulaon di Eropa, na saonari saut tutu hombar tu hatana, asa patut diparateatehon dison. Didok angka pangula dohot angka halak ia ulaon i ndang boi dipatulus disi, tarlumobi di Skandinavia, songon di Amerika. Tarsonggot nasida umbege Inang White mandok, ndada holan boi marparbue ulaon i, alai boi do nang ditopang di dalan na sarupa songon di Amerika. Didok ibana nang ia Tuhan nungga patuduhon tu ibana, molo dipungka nasida mangalehon parsampuluan, nang sian pangomoan nasida na metmet, Debata naeng mamasumasu nasida dumenggan sian saluhut na nihirim nasida. Dipaboa ibana nang ia angka panggadis buku sian jabu tu jabu boi manggadis buku marhite manjalo pesanan di Skandinavia, jala marparbue do i. Angka pangulu ni angka bagas pamabinsaran buku di angka luat i mandok, “Ndang tarbahen i”; nasida “ndang dung manggadis buku di dalan na songon i.” Angka na masa dung i patuduhon ia na pinatuduhon ni surusuruan ni Tuhan tu ibana taringot tu on mansai tumimbo sian habisuhon ni angka panggadis buku dohot sipamabinsar buku ni portibi. Sian mulana do marparbue ulaon panggadis buku sian jabu tu jabu disi. Pigapiga halak na mamungka mangalehon sada sian sampulu sian pangomoan nasida na otik bahen ulaon ni Tuhan nungga gabe panggadis buku sian jabu tu jabu. Ndada holan boi nasida mangaradoti ngolu nasida sandiri, alai lam godang do dapot nasida sian na uju i, asa boi nasida mangalehon parsampuluan na umbalga.

GSAM 445.3Di taon 1895, angka panggadis buku sian jabu tu jabu manggadis angka buku na dipabinsar di bagas pamabinsaran buku ta di Christiana, Norwegia, na argana lobi sian $40,000. Parateatehon ma on songon sada panurirangon muse naung saut, nang pe sian ganup inganan, di bagasan huria nang di ruarna, adong angka na mandok ndang tarbahen i.

GSAM 445.4Taringot tu ulaon ni angka punguan ni sijahaon na metmet na dipajongjong sian taon 1871 dohot di angka taon dung i, boi do tadok mardongan haporseaon, hira sarupa do godang ni halak na diboan tu hasintongan marhite ulaon ni angka pangula on dohot marhite ulaon ni angka pandita sandiri. Marhite ulaon on diparbaritahon barita i tu saluhut bangso dohot hata di tano on.

GSAM 446Angka Parhiasan dohot Ulaon Sijahaon na Metmet

GSAM 446.1Di April 1873, Punguan ni Sijahaon na Metmet dohot Ulaon Pamaritaan di California paboahon sada barita na manarik roha. Angka parhiasan naung nilehon tu punguan i sahat tu tingki i, sian angka naung manjalo hasintongan di negara bagian i, nungga dilebur, diuji, dungi digadis hombar tu arga ni sere dohot perakna, jala dapot ma $200. Saluhut hepeng i dipangke manuhor sijahaon na metmet, buku na nipis, dohot angka surat na dipabinsar di angka tingki naung dipatantu naung dibagibagihon. Nungga diboto punguan i mardongan hatontuon adong dua pulu halak naung manjalo hasintongan marhite angka sijahaon na dituhor sian hasil panggadision ni angka parhiasan i. Sada sian angka na diboan mananda hasintongan marhite manjaha i ma John I. Tay, sian Oakland, California.

GSAM 446San Francisco Sada Inganan Pamaritaan

GSAM 446.2Di taon 1875 dilehon sada panindangion na arga tu huria di San Francisco. Saonari tangarahon ma roha tu panindangion i, ala mansai torang do hasautanna. Sian mulana huria on ingkon manewa angka bagas parpunguan bahen parmingguan, mardongan biaya na godang dohot pigapiga hasusaan. Ndang tarpatupa disi angka parpunguan na marsihutihutan, ala jotjot dipangke angka bagas i bahen angka ulaon na asing.

GSAM 446.3Di bodari ni tanggal 14 dohot 20 April 1875, dipapungu angka ruas na manguluhon huria di San Francisco di jabu ni Inang J. L. James, di dalan Fifth, jonok tu dalan Market. Disi dipaboa Inang White tu hami naung pinatuduhon tu ibana di pangungkapon taringot tu haadongon i: San Francisco naeng tongtong gabe inganan pamaritaan, inganan na boi dipatulus ulaon; jala molo dipangula i mardongan habisuhon, tongtong do adong angka tondi na manjalo hasintongan. Molo dipajongjong sada bagas parmingguan tu na boi dijou angka halak jala tu na boi dipatupa ulaon, martamba do bilangan nasida sian angka tondi na manjalo hasintongan. Dung i nasida pe mangurupi manggarar angka biaya dohot mangalunasi utang na ingkon dipatupa laho pajongjonghon bagas parpunguan i.

GSAM 447.1Diuduti Inang White ma hatana, didok ma ibana nungga diida ibana, molo didesak ibana huria di San Francisco taringot tu ringkot ni pajongjonghon bagas parmingguan, di roha ni huria na pogos i songon mardalan di haholomon do i. Alai ditonahon do tu ibana asa didok, molo dipungka nasida ulaon i, idaon nasida do pangaramotion ni Debata mangungkap dalan di jolo nasida, salangka salangka; jala di ganup dalan dipabangkit do angka aleale na mangurupi, sahat tu saluhut utang i digarar.

GSAM 447.2Ahu sada sian pigapiga halak na ro tu angka parpunguan naung dihatahon i. Dibahen i boi ahu mandok, sangkap ni punguan i, na hurang lobi saluhutna halak na pogos di portibi on, laho pajongjonghon sada bagas parpunguan na 35 x 80 kaki, sasintongna songon “mardalan di haholomon.” Tarlumobi di huta na songon i, ai arga ni tano inganan bagas i pe hira so boi hurang sian $6,000. Holan haporseaon nasida na togu, na sian Tuhan do panindangion na dipasahat Inang White tu nasida jala na pasti saut, i do na manjujung nasida laho mamungka ulaon i.

GSAM 447.3Ala adong ahu parsidohot di ulaon on sian mulana sahat tu saonari, nang pe ndang sarupa godang ni ulaonhu di ganup tingki, naeng do ahu manghatindanghon dison ia panindangion na di ginjang i nungga saut di saluhut bagianna. Uju dipungka hami mangalului tano, dapot hami do tano na argana $6,000 holan marhite $4,000. Sada dongan sahaporseaon parompuan mandok naeng lehononna $1,000 molo targadis tanona dohot jabuna. Pintor dipasahat ibana ma i tu panggadis tano dohot jabu, na mandok tu ibana tung toru do arga na pinangidona. Andorang so salpu dua minggu, targadis ma i $1,000 ummarga sian arga na pinatontuna di mula, jala digarar ibana ma naung binagabagana. Sada dongan sahaporseaon baoa na pogos ndang diantusi songon dia boi dipajongjong bagas parmingguan i, alai didok ibana, “Molo Tuhan mandok ingkon diulahon i, ungkaponNa do dalan.” Tarsonggot ma ibana dung diberengna nungga sae pambagian ni teanteanan ni sada sisolhotna, jala sian i dapot ibana $20,000. Dilehon ibana $1,000 bahen pajongjonghon bagas i, jala dituhor ibana sada sian tolu bagian ni tano ni huria i bahen inganan jabuna sandiri. Marhite dua dalan i diurupi ibana ma punguan i.

GSAM 448Sada Pangurupion na Balga tu San Francisco

GSAM 448.1Songon i boi do tahatahon godang silehonlehon dohot pangurupion na dijanghon panitia saleleng nasida pajongjonghon bagas i. Alai on ma cukup dihatahon: biaya ni bagas parmingguan i dohot tanona hira $14,000, jala lobi sian satonga ni i nungga digarar marhite angka silehonlehon andorang so sidung bagas i. Di bagian ni huta na dilintasi dalan Laguna, inganan bagas i dipajongjong, hurang do bagas bahen sikola. Dibahen i ro ma angka pangurus sikola laho manewa angka ruang di toru bahen inganan sikola, nang pe ndang dope marateap bagas i. Hepeng sewa pitupulu lima dolar sabulan, na dijanghon saleleng hurang lobi dua taon, cukup manggarar bunga ni utang dohot angka biaya pangaramotion. Dibahen i boi punguan i mangke hepeng na tarpapungu nasida laho manggarar utang na tading.

GSAM 448Sada Inganan Pangubatian marhite Aek

GSAM 448.2Saonari saotik nari do tading sian utang na dipatupa di tingki i. Di ruang toru ni bagas parmingguan adong sada inganan pangubatian marhite aek na singkop dohot angka ulaula pangubatian, na so adong hasusaan hepengna. Argana mansai umbalga sian utang na tading, jala utang i pe saonari satongkin nai naeng sae.

GSAM 448.3Bagian ni panindangion taringot tu angka tondi na manjalo hasintongan nungga saut mardongan halongangan na bolon. Ndada holan marpulu-pulu, alai marratushon halak nungga manjalo hatiuron ni hasintongan di huta i, jala saonari nungga marsarak nasida di angka luat di tano on. Sipata, uju ahu manopot San Francisco, huida adong dua sahat tu sampulu halak naung manjalo hasintongan sian tingki na parpudi hami pajumpang; jala ndang dope sahat ujungna.

GSAM 449Hamamate ni Pandita White

GSAM 449.1Hira di taon 1880, marhite Tondi ni panurirangon dilehon pangajaran tu Inang White asa didok tu sinondukna, Pandita James White, ingkon dipaor ibana sian dirina godang arsak dohot ulaon naung dipeop ibana, jala dipasahat i tu tangan ni angka na asing na umposo. Alai ibana sandiri ingkon “paturehon diri bahen hamubaonna na parpudi,” lapatanna naeng marujung pardalananna di tano on. Dipungka ibana mangoloi pangajaran i, jala tepat do tingkina, ai di taon 1881 mansadi ma ulaonna jala modom ma ibana di bagasan Jesus. Di 31 Juli hona ma ibana sahit rongit. Di 3 Agustus dipindahon ibana sian jabuna tu Bagas Parhahipason Battle Creek. Disi dijanghon ibana saluhut pangaramotion dohot pangurupion na tarlehon, alai ndang hasea i. Lam borat ma sahitna. Sian mula ni sahitna nungga dihilala ibana di rohana ia nungga ro “hamubaonna na parpudi.”

GSAM 449Hata ni Pandita Smith

GSAM 449.2Di na manghatai taringot tu na masa on, Pandita Uriah Smith mandok: “Hira ndang adong be haadongon na boi dumenggan di hamamatena. Saleleng diboto ibana dope na masa di tolu ari parpudi ni sahitna, dihatindanghon ibana do ndang adong na hansit dihilala ibana. Sada punguan na godang ni angka aleale na burju jala marilu jongjong di bagasan dohot di humaliang ni bagas i, uju di bot ni ari Sabat na denggan i ngoluna lam mansohot. Songon na bongot tu sada podoman na sonang, songon i ma ibana tu hamatean; jala dung sidung saluhutna, songon na tongtong do dame na lambok di ganup bagian ni bohina. Hira naung dijanghon do tangiang on:

GSAM 449.3“‘Lehon ma tingki on tu ahu asa modom, Andorang so dilehon Ho las ni rohaM di na so adong be podoman; Lehon ma sada ari paradianan tu ahu di tano on, Andorang so ro ulaon di banua ginjang.’”

GSAM 449.4Uju mate ibana, umur na onom pulu taon dohot dua ari. Hasangaponna di Battle Creek tarida sian na ro huranghurangna dua ribu lima ratus halak tu panguburanna di 13 Agustus. Angka na mangihuthon ibana tu inganan paradiananna na parpudi di Parbandaan Oak Hill marbaris mardongan sia pulu lima hureta hoda dohot torop halak na mardalan pat.

GSAM 450.1Sian godang panindangion na dilehon dung mate ibana jala na dipabinsar di Panulingkition dohot Pamarita, tabuat ma hata na sinurat ni Pandita S. N. Haskell on:—

GSAM 450.2“Molo hupingkiri habisuhonna mamillit na denggan di hurang lobi ganup hasosakan, halambohon ni rohana dohot hamuliaon ni tondina tu angka na lilu, nang tu angka naung mangarsahi ibana, ganup diida ibana tanda ni hamubaon ni roha nasida, dohot holongna tu na pinorseana tigor, boi do ahu mandok mardongan hasintongan: Nungga mate sada ama di Israel. Jala uju maradian ibana, ulaon on dohot godang halak sandiri naeng mangkilalahon hagaleon ala so adong be panailina tu na naeng ro dohot pangaramotionna songon sada ama.”

GSAM 450.3Uju mate ibana, angka alo nami mandok ia saonari ingkon mansadi barita i. Alai ndang songon i; angka inganan ulaon naung dipajongjong ibana di toru ni tangan ni Debata naeng lam magodang, gabe songon “angka hau na sinuan ni Tuhan,” na sian i tubu godang angka ranting na marparbue.

GSAM 450Panurirangon taringot tu Patik di Ulaon Ugamo

GSAM 450.4Lima pulu ualu taon nungga salpu sian na didok angka sipamarita barita ni surusuruan na patoluhon na naeng ro sada tingki, hombar tu panurirangon di Pangungkapon 13, halak naeng dianiaya di Amerika Serikat dohot di inganan na asing ala mangaradoti angka patik ni Debata. Di sada buku na sinurat ni Inang White, na margoar Angka Surat na Parjolo, tajaha ma hata on taringot tu pangajaran i:—

GSAM 450.5“Didok surusuruan i ma, ‘Bereng hamu ma!’ Diarahon ma panaili ni rohangku tu angka parjahat, manang angka na so porsea. Sude nasida ribur. Roha na marsigorgor dohot hagogoon na adong di bangso ni Debata nungga pahehehon nasida jala mambahen nasida muruk. Hasamunsamon, hasamunsamon do di ganup inganan. Huida adong angka ulaon na dipatupa maralo tu punguan na marhatiuron dohot hagogoon ni Debata. Lam ronsam haholomon di humaliang nasida; alai togu do nasida jongjong, dihalomohon Debata jala marhaposan tu Ibana. Huida nasida marsak; dungi hubege nasida joujou tu Debata mardongan roha na tutu. Ari dohot borngin ndang mansadi joujou nasida: ‘Sai saut ma lomo ni rohaM, ale Debata! Molo i boi pasangaphon goarMu, ungkapi ma dalan haluaon tu bangsoMu! Palua ma hami sian angka na so mananda Ho di humaliang nami. Nungga dipatantu nasida hami tu hamatean; alai botohonMu boi mamboan haluaon.’”2

GSAM 451.1“Dung i huida ma angka pangulu ni tano on martahi, jala Sibolis dohot angka surusuruanna ringgas di humaliang nasida. Huida sada surat, na salinanna dirambashon tu angka inganan di luat i, na mamarentahon: molo angka na badia ndang manadinghon haporseaon nasida na marasing, manadinghon ari Sabat, jala mangaradoti ari parjolo di minggu, boi ma angka halak na torop mamunu nasida dung salpu tingki naung dipatantu.”3

GSAM 451Pangaleleon di Amerika

GSAM 451.2Angka na mangalo hami nungga mandok na so jadi masa pangaleleon di luat on, ala didok Undangundang Dasar ni Amerika Serikat: ‘Ndang jadi Kongres mambahen patik taringot tu pajongjonghon sada ugamo, manang mangambati haluaon mangulahon ugamo.’ Asing ni i, ‘Surat ni Angka Hak’ di godang negara bagian mangorai pambahenan patik taringot tu ugamo. Nang pe songon i hata nasida, tongtong do bangso nami mamaritahon barita poda dohot parhobason na ringkot laho mangadopi paraloan i.

GSAM 451.3Di taon 1863 dipajongjong sada punguan na marsangkap paubahon Undangundang Dasar ni Amerika Serikat dohot angka patik ni luat i, asa tarbahen mamaksa halak mangulahon ugamo. Hatop situtu do lam godang halak na mangihuthon pingkiran on, jala lam margogo do ojahan na mandok na ingkon dipaksa halak mangulahon na sintong, tarlumobi taringot tu pangaradotion ari Minggu. Dibahen i nungga tutu dipungka pangaleleon di godang negara bagian, nang di angka na adong patik ari Minggu na mangalehon halonggaran tu halak na mangaradoti ari na asing ala ni roha na torang, jala nungga dipenjarahon halak ala so mangaradoti ari Minggu.

GSAM 452Saratus Onomolas Panangkapon

GSAM 452.1Di jolongku adong daftar ni saratus onomolas panangkapon di angka halak Advent Ari Papituhon di Amerika, sian taon 1878 sahat tu Maret 1896. Sian nasida, saratus sia do didabuhi uhum. Godang sian nasida dipenjarahon duapulu sahat onompulu ari, jala hira sampuludua halak sian nasida dipaksa mangula di ‘punguan na dirante’ rap dohot angka pamunu, panangko, dohot angka pangula hajahaton na umjahat. Di saluhut angka parkara i, angka na mandabu uhum tu nasida sandiri manghatindanghon na nasida do angka pangisi ni luat na dumenggan.

GSAM 452Punguan Haluaon Marugamo

GSAM 452.2Di 21 Juli 1889 dipajongjong di Battle Creek, Mich., sada punguan na margoar Punguan Nasional Haluaon Marugamo. Sangkapna laho mangalo pambahenan patik ugamo, pasarhon pangantusion tu halak na torop taringot tu parsaoran na sintong ni ugamo dohot panggomgomion ni luat, jala mangurupi angka na dialeale ala ni roha na torang. Godang situtu do ulaon ni punguan on di pasarhon angka sijahaon, dohot di manondangi bangso taringot tu ulaon dohot angka parmaraan di tingkinta on di luat ta sandiri. Tutu, bolon do ulaonna di pasarhon angka poda na adong di barita ni Pangungkapon 14:9-12.

GSAM 452Pangurupion ni Angka Surat Barita na So Marugamo

GSAM 452.3Angka pangaleleon na masa situtu tu angka halak Advent Ari Papituhon di tingki i dibaritahon di angka hataning redaksi ni surat barita songon New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean, dohot na asing. Tarbit do angka surat na manghatai dohot torang taringot tu pambahenan na so adil tu sada pangisi ni Amerika Serikat ala mangoloi rohana na torang, jala ala mangaradoti ari na tinontuhon ni patik i sandiri. Marhite angka surat barita na songon i, sahat do parkara on tu marjuta halak sijaha. Di bagasan sabulan, hasintongan na gabe impola ni barita ni surusuruan na patoluhon dipatuduhon tu halak na gumodang sian halak na boi sahat tu nasida hami di bagasan lobi sian duapulu taon.

GSAM 453Rimas ni Jolma Dibahen Gabe Pamuji tu Jahowa

GSAM 453.1Songon i ma tarida na angka parungkilon ni jolma laho mangambati ulaon ni Debata, dohot laho manjalo patik na mangondolhon ari peradianan na marsaingan dohot ari Sabat na pinatik ni patik paopathon, gabe patupahon dalan tu hamajuon ni hasintongan na lam hatop.

GSAM 453.2Molo dirimangi naung saut di bagasan pigapiga bulan marhite angka dalan on, dua hata ni Surat na Badia do taringot dohot gogo di roha. Na sada mandok, ‘Ai ndang adong na tarbahen hami mangalo hasintongan, holan bahen hasintongan do;’4 Jala na sada nari, ‘Tutu, rimas ni jolma gabe mamuji Ho; jala na tading sian rimas i, Ho do na mangambati i.’5

GSAM 453Panurirangon Taringot tu Angka Patik Ari Minggu

GSAM 453.3Di Panindangion No. 32, na dicetak di taon 1885, adong hata taringot tu songon dia angka patik ari Minggu naeng disahhon di Amerika Serikat. Songon on do hatana: ‘Asa taruli di hasangapon dohot pangurupion, angka pambahen patik naeng mangoloi pangidoan bahen sada patik ari Minggu.’6 Taida ma satongkin songon dia nungga saut on.

GSAM 453Pambahenan Patik Taringot tu Pameran ni Sandok Portibi

GSAM 453.4Di taon 1892 dipangido tu Kongres asa mangorai mangungkap Pameran ni Sandok Portibi di ari Minggu, pameran na naeng diulahon di Chicago, Illinois, sian Mei sahat Oktober di taon i. Patik na songon i disahhon di 19 Juli 1892, ala ni pamaksaan na tudos dohot naung disuriranghon di ginjang. Jala ingot ma, on do parjolo sahali Kongres ni Amerika Serikat di Amerika Utara mambahen patik taringot tu ari Sabat.

GSAM 453.5Angka huria mangirim daftar ni angka goar na godang situtu, surat pangidoan, dohot telegram. Ndada holan mangido tu Kongres, alai dohot lambok (?) dipaboa nasida tu angka anggota ni Kongres ‘na marhite on marmangmang hami tu diri nami sandiri dohot tu dongan nami, na sian saonari ndang olo be hami mamillit manang mangurupi tu manang aha ulaon manang inganan haporseaon, manang ise anggota ni Kongres, senator manang wakil, na mangalehon soarana bahen pangurupion na asing, manang aha pe rupana, tu Pameran ni Sandok Portibi, anggo so hombar tu angka tona na adong di bagasan angka hasimpulan on.’ Tona i ma asa ditutup Pameran i di ari Minggu.

GSAM 454Angka Hata di Kongres, 1892

GSAM 454.1Songon sada tudosan ni angka hata di bagasan parpunguan ni Kongres, uju disahhon sangkap ni patik i, jaha ma na mangihut on:

GSAM 454.1‘Lomo do rohangku molo huida panulak i disurat dohot torang jala dipasahat Kongres ni Amerika Serikat. Surathon ma. Songon dia do surathononmuna? ... Pasahathon ma hatana, molo barani hamu; bela ma i, molo barani hamu; piga sian angka na mangalehon soarana tu i na boi mulak muse tu son? Ndang adong, songon panghirimonku. Dibaen hamu do dirimuna tu bagasan parmaraan molo dialo hamu i.’

GSAM 454Pabanggal Diri ni Huria

GSAM 454.2Angka na mangido jala na saut manjalo sian Kongres hasahhon ni sangkap patik on marnida i songon hamonangan na arga di sangkap nasida mambahen patik ugamo. Torang do on sian hata ni sada pandita na tarbarita di tongatonga nasida, di sada jamita di Pittsburg, Penn., dung salpu i:—

GSAM 454.3‘Nungga tarida dohot torang na adong do pangkorhon ni huria tu angka punguan politik manang panggomgomion na bolon, di parkara Pameran ni Sandok Portibi na imbaru salpu i. Ai Senat ni Amerika Serikat, punguan na tumimbo di luat on, manangihon soara ni ugamo, jala manahhon sangkap patik pangalehonon $5,000,000 tu Pameran ni Sandok Portibi, dohot tona na pinajongjong ni huria, asa unang diungkap angka harbangan ni pameran na bolon i di ari Minggu. Hata na tutu, na bolon jala na denggan i manogu roha ni halak Kristen mangantusi, molo boi bahenon on, boi do nang angka ulaon na asing na sarupa ringkotna. Tongtong do lam margogo huria, jala soarana naeng gumodang ditangihon di tingki nanaeng ro asa di tingki naung salpu.’

GSAM 454.3Songon i ma taida songon dia panindangion na nilehon di taon 1885 nungga saut jala tongtong saut dope.

GSAM 455Hasadaon ni Katolik dohot Protestan

GSAM 455.1Taringot tu on, tahatahon ma sada panurirangon na asing na nilehon di taon 1885, na adong nang di Panindangion No. 32:—

GSAM 455.2‘Molo dipaidang Protestan tanganna mamolus jurang laho maniop tangan ni huaso Roma; molo dipaidang tanganna mamolus lombang na bagas laho marsitiopan tangan dohot haporseaon tu angka tondi ni na mate; molo, di bagasan pangkorhon ni hasadaon ni na tolu on, ditulak luat ta ganup ojahan ni Undangundang Dasarna songon panggomgomion Protestan dohot republik, jala dipatupa dalan laho pasarhon angka gabus dohot pangotootoion ni paus, dung i boi ma taboto naung ro tingki ni ulaon ni Sibolis na halongangan, jala naung jonok ujung i.’7

GSAM 455.3Laho patuduhon naung dipungka manggonopi bagian na parjolo ni panurirangon on, holan ingkon taida na masa di humaliangta. Ida ma angka Protestan, pandita nang ruas, mangalului asi ni roha ni angka Katolik, manjou nasida tu angka parpunguan nasida, dohot na asing. Ingot ma, ndang pala tarida tanda ni angka na taida saonari taringot tu on di taon 1885, uju dilehon panindangion na di ginjang i.

GSAM 455.4Laho patuduhon songon dia angka Protestan mangalului tangan dohot pangurupion ni angka siihuthon paus, hubuat hata sian Kansas City (Mo.) Star di 18 Maret 1896.

GSAM 455Angka Metodis dohot Ari ni Santo Patrick

GSAM 455.5Di Bagas Opera Coates, Kansas City, Mo., di Ari ni Santo Patrick, 17 Maret 1896, Dr. Mitchell, pandita ni huria Metodis na tarbarita di Kansas City, pasahathon sada hata. Surat barita Star mandok sada bagian ni hata i songon ‘sada ulaon na metmet na manghuturhon roha.’ Marsuraksurak do halak mamuji Dr. Mitchell uju didok ibana on:—

GSAM 455.6‘Roha na so olo manjangkon dongan, sian hahurangon parbinotoan do i. Ndang olo hita manjangkon dongan ala so cukup tatanda angka dongan humaliangta. Hita halak Protestan nungga diajari porsea tu angka na so tarhatahon taringot tu halak Katolik. Halak Katolik nungga diajari porsea tu angka na so tarhatahon taringot tu halak Protestan. Saonari taboto angka pingkiranta na lilu taringot tu dongan, molo jonok hita asa boi masiidaan bohi jala marsitiopan tangan; molo tumanda hita dongan, lam haholonganta ma dongan. Nungga jongjong hita marsirang jala masinsahi. Haumailaon ma tu angka siihuthon Kristus na pinasupasu. Saluhut halak Kristen nungga ditobus marhite mudar na arga na sarupa; ditogutogu hita marhite asi ni roha ni Debata na sarupa, jala tahirim sahat tu banua ginjang na sarupa. O angka dongan, dumenggan ma tapungka masitandaan di toru on.’

GSAM 456.1Diuduti Star:—

GSAM 456.2‘Dung i mangaligi do Dr. Mitchell tu Pastor Dalton [malim Katolik] na hundul di pudina, jala diunjurhon tanganna huhut mandok, “On ma tanganku, Dongan sahaporseaon Dalton.” Jongjong ma Pastor Dalton jala maniop tangan na pinasahat i. Uju digojang Dr. Mitchell tanganna, didok ibana, “Bolon situtu ma haumailaon molo, dung leleng hita maringan di huta na sarupa di tano on, ingkon mangido hita tu sada surusuruan asa patandahon hita di banua ginjang. Masitandaan ma hita di tano on.” Marsuraksurak do angka na manangihon, jala dung hundul Pastor Dalton, diuduti Dr. Mitchell hatana.’

GSAM 456Sada Na Bolon jala Na Manontuhon

GSAM 456.3Tabuat hata sian surat na asing, na martanggal Melbourne, Australia, 18 Pebruari 1892:

GSAM 456.3‘Dipatuduhon tu ahu sandok banua ginjang mangaradoti angka na masa. Sada tingki na borat naeng dipapatar di bagasan paraloan na bolon jala na leleng taringot tu panggomgomion ni Debata di tano on. Sada na bolon jala na manontuhon naeng masa, jala hatop situtu do i.’

GSAM 456‘Bangso Kristen’ ni Panguhum Brewer

GSAM 456.4Sampulsada ari dung disurat surat on, jala andorang so sahat tu Amerika Serikat, masa ma sada na didok angka Protestan nang Katolik manontuhon nasib ni bangso on. Na hudok i ma hasimpulan ni Pangadilan na Tumimbo ni Amerika Serikat, ‘On do sada bangso Kristen,’ na pinasahat ni Uluan Panguhum Brewer di 29 Pebruari. Songon naung dipatuduhon, di 19 Juli di taon i disahhon Sangkap Patik Panutupon Pameran ni Sandok Portibi di Ari Minggu. Angka pandita na marsitutu mangido asa disahhon i, marsitutu mandok, ala nungga dipaboa Pangadilan na Tumimbo na on do bangso Kristen, patut ma diramoti ari Sabat ni halak Kristen sian pangaramunon. Songon i do nang pangantusion ni partai Hamubaon Nasional. Ala on bangso Kristen, ingkon ma dihaporseai Debata dohot angka patikNa gabe ojahan ni panggomgomion, dohot na asing. Tutu, sada na bolon jala na manontuhon nungga masa di paraloan na parpudi on, ‘jala hatop situtu do i.’

GSAM 457Angka Panurirang na Jolo

GSAM 457.1Angka pangungkapon na nilehon tu angka naposo ni Debata, angka panurirang, songon na dua do ragamna. Na sada digoari ‘pangungkapon na tarida di na dungo,’ i ma angka na nilehon uju boi diida halak na manjangkon pangungkapon i; jala na sada nari digoari ‘pangungkapon di borngin.’ Taringot tu ragam na parjolo i adong hata di 1 Samuel 3:1, na paboahon parniahapan ni dakdanak Samuel dohot hata on: ‘Arga do hata ni Jahowa di angka ari i; ndang adong pangungkapon na tarida di na dungo.’

GSAM 457Angka Pangungkapon na Tarida di na Dungo

GSAM 457.2Pangungkapon na songon on do (pangungkapon na tarida di na dungo) uju ro tangan ni Jahowa tu panurirang Hesekiel. Uju hundul angka sintua ni Juda di jolona, diida nasida ibana di bagasan pangungkapon na tarida di na dungo.8 Sahali nari panurirang Daniel diboan tu bagasan pangungkapon di tongatonga ni angka panggomgom ni halak Kasdim. Aut tongtong nasida disi, boi do diida nasida ibana di bagasan pangungkapon, alai ‘ro ma tu nasida hagodoron na bolon, asa maporus nasida laho martabuni.’9

GSAM 457Angka Pangungkapon di Borngin ni Inang White

GSAM 457.3Angka pangungkapon ni Inang White na parjolo saluhutna do pangungkapon na tarida di na dungo. Sian taon 1884 nungga muba ragam ni angka pangungkapon i di bagasan on, ai saonari angka i do na digoari di Surat na Badia ‘pangungkapon di borngin.’ Ndada holan nipi, alai surusuruan na marsinondang na sarupa i do patar, mangalehon pangajaran tu ibana, songon di angka taon na jolo di bagasan pangungkapon na tarida di na dungo. Godang do tudosan ni ‘pangungkapon di borngin’ disurat di Bibel, songon na hatop tarida molo dijaha 1 Musa 46:2; Daniel 2:19; 7:13; Ulaon ni Apostel 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25.

GSAM 458.1Di bagasan angka pangungkapon di borngin ni Inang White on nungga dilehon godang panurirangon na arga, naung saut dohot tutu situtu, songon naung dipaboa di jolo. Saonari hupatuduhon ma pigapiga pangungkapon na sian tingki na umpudi.

GSAM 458Pindah tu Washington

GSAM 458.2Di taon 1893, didok Inang White:

GSAM 458.2‘Tung godang situtu ulaon na pinapungu saonari di Battle Creek. Molo dibagi angka ulaon i jala dipaingani di angka huta na asing, inganan na boi pasupasuon ni hatiuron dohot parbinotoan angka luat na asing, hombar ma i tu aturan ni Debata. Ndang lomo ni roha ni Tuhan adong Jerusalem na paduahon di Battle Creek. Ingkon adong angka hamubaon dohot parpaubaon na gogo, dohot pamindahan ni angka parhobasan dohot bagas ulaon, molo diulahon lomo ni roha ni Debata.’

GSAM 458.3Di Punguan Hatopan ni Angka Huria di Oakland, Cal., di Maret 1903, didok ibana:

GSAM 458.3‘Nungga martaontaon dilehon poda tu bangso ta, Ruar ma sian Battle Creek. Alai ala ni godang ulaon na pinajongjong disi, sonang do nasida tongtong disi, jala ndang boi diantusi halak boasa ingkon pindah nasida.’

GSAM 458.4‘Laho mangalusi sungkunsungkun naung pinasahat taringot tu maringan di inganan na asing, hualusi ma, Olo. Sai dipapinda ma angka kantor ni Punguan Hatopan ni Angka Huria dohot ulaon pamabinsaran sian Battle Creek. Ndang huboto tudia inganan i, na di topi ni Laut Atlantik manang di inganan na asing. Alai on ma na hudok, Unang ma pe sada batu manang bata dipaingani di Battle Creek laho paulihon pajongjonghon kantor ni Review and Herald disi. Adong inganan na dumenggan pinatupa ni Debata tu i.’

GSAM 458.5Dung ditangihon pangajaran on, parpunguan ni angka na porsea mambahen hasimpulan dohot soara nasida ‘asa dipapinda angka kantor ni Punguan Hatopan ni Angka Huria sian Battle Creek, Mich., tu sada inganan di topi ni Laut Atlantik.’

GSAM 459.1Di parpunguan ni angka pangurus ni Punguan Hatopan ni Angka Huria na diulahon di Battle Creek, dung parpunguan ni Punguan Hatopan ni Angka Huria, dibahen hasimpulan dohot soara nasida ‘na dioloi hita pajongjonghon kantor pusat ni Punguan Hatopan ni Angka Huria di humaliang Huta New York.’ Dung i dipillit sada panitia na bolon laho mangalului inganan na boi dipangke. Panitia i paboahon sangkap nasida tu Inang White, jala manungkun na adong do hatiuron na asing di ibana bahen nasida. Di alusna didok ibana:—

GSAM 459.2‘Sai diurupi Tuhan ma hita asa mangula dohot pangantusion jala martangiang. Pos do rohangku na olo Ibana asa taboto, jala hatop situtu, di dia ingkon tapajongjong bagas pamabinsaran buku ta. Pos do rohangku na holan sada dalan na tigoram bahen hita, i ma rade pindah uju pindah ombun i. Martangiang ma hita asa ditogu Ibana hita. Nungga dipaboa Ibana marhite pangaramotionNa na lomo ni roha ni Ibana asa tadingkononta Battle Creek....

GSAM 459.3‘Ingkon diulahon ulaon di New York, alai ndang boi hudok na ingkon dipajongjong disi bagas pamabinsaran buku ta. Ndang boi huhira hatiuron naung hujalo nungga cukup torang asa huoloi pamindahan i.’

GSAM 459.4Dung mangalului jonok dua minggu di Huta New York dohot angka huta di humaliangna, ndang jumpang panitia i inganan na tama bahen bagas pamabinsaran buku. Dung i ro ma sada surat na martanggal 30 Mei, na di bagasanna didok Inang White:—

GSAM 459.5‘Uju angka dongan sahaporseaon ta mangalului inganan bahen bagas pamabinsaran buku Review and Herald, ingkon situtu do nasida mangalului Tuhan. Ingkon mangula nasida dohot manat situtu, marjagajaga, jala martangiang, huhut tongtong mangkilalahon hagaleon nasida sandiri. Unang hita marsigantung tu pangantusion ni jolma. Ingkon talului habisuhon na nilehon ni Debata....

GSAM 459.6‘Taringot tu pajongjonghon bagas ulaon i di New York, ingkon hudok, Manat ma hamu. Ndang huoloi pajonokhon i tu New York. Ndang boi hupasahat saonari saluhut alasingku, alai pos do rohangku na manang dia inganan na di bagasan tolupulu mil sian huta i tung jonok ma i. Parsiajari ma humaliang ni angka inganan na asing. Pos do rohangku na ingkon ditangkasi dohot denggan angka hadengganon ni Washington, D.C.

GSAM 460.1‘Unang tapajongjong bagas ulaon on di sada huta bolon, nang di topina. Ingkon dipajongjong di luat parhutaon, di inganan na boi dihaliangi tano.’

GSAM 460Panurirangon Taringot tu Pangalehonon Harga na Denggan

GSAM 460.2Dohot barita on, dipungka panitia i mangalului di humaliang Washington huhut martangiang, dung i ro surat na patoluhon na mamboan pangajaran on:

GSAM 460.2‘Nungga martangiang hami manjalo hatiuron taringot tu inganan ni ulaon ta di Habinsaran, jala nungga ro hatiuron tu hami dohot dalan na torang situtu. Nungga dilehon tu ahu hatiuron na pos na naeng ditawarhon tu hita angka inganan sipatuhoron, na nungga dipangke ni angka halak na godang hepengna godang hepeng tu inganan i. Angka nampuna bagas na uli on mate, manang mangalihon rohana tu na asing, jala ditawarhon do arta i laho digadis dohot harga na toru situtu....

GSAM 460.3‘Sian hatiuron na dilehon tu ahu, huboto na saonari ingkon ma kantor pusat ni Review and Herald jonok tu Washington.’

GSAM 460Jumpang Inganan na Disuriranghon

GSAM 460.4Dung dijangkon surat on, dipungka panitia i mangalului tano di Distrik Columbia bahen inganan, alai ndang jumpang tano na hurang sian saribu dolar harga ni sa akre. Di ujungna dipatuduhon tu nasida Takoma Park. On ma barita ni panitia i:—

GSAM 460.5‘Hujumpang hami sada tano hira limapulu akre di ruar ni Distrik i, alai di bagasan bolatbolat ni huta Takoma Park, na boi tuhoron nami onom ribu dolar, manang saratus duapulu dolar sa akre. Hutangkasi hami tano on dohot denggan. Hujumpang hami na pigapiga taon naung salpu dipillit sada dokter sian Boston inganan i bahen inganan bagas pamalumon. Didok halak na nungga dipangke ibana hira onompulu ribu dolar bahen manuhor tano i dohot paiashon saluhut ramba, hau na peak, dohot angka jabut sian i. Hahurangan di hepeng mangambati ibana manggonopi angka sangkapna, jala tano i gabe di tangan ni sada ama na maniop jaminan utang di atasna, dohot biaya sampululima ribu dolar tu ama i.

GSAM 461.1‘Angka pangisi ni Takoma Park, na diwakili uluan ni huta dohot pigapiga halak na tarbarita, manjangkon hami dohot las ni roha situtu tu inganan i, jala marmangmang na naeng marsaor dohot denggan mangurupi hami manggonopi angka sangkap nami.

GSAM 461.2‘Di saluhut pardalanan dohot panjalahan nami, ndang hujumpang hami inganan na asing na manggonopi dohot singkop songon on angka na pinangido ni panindangion. Porsea do hami na pangaramotion ni Debata nungga manogu hami tu inganan na lomo ni roha ni Ibana asa maringan hami disi.’

GSAM 461.3Marnida godang ni angka panindangion naung saut na dipatuduhon di bindu on dohot angka bindu na jolo, sai ‘porsea ma hita di Jahowa Debata ta, asa toguh hita; jala porsea ma hita di panurirangNa, asa marhamajuon hita,’ asa rade hita mangadopi angka na laho masa dope di tingki nanaeng ro, jala unang tasonggot mangadopi angka i.

Notes

  1. 2 Kronika 20:20. ↩
  2. Angka Surat na Parjolo, alaman 272. ↩
  3. Di buku na sarupa, 282-283. ↩
  4. 2 Korintus 13:8. ↩
  5. Psalmen 76:10. ↩
  6. Angka Panindangion tu Huria, Jilid 5, hlm. 451. ↩
  7. Angka Panindangion tu Huria, Jilid 5, hlm. 451. ↩
  8. Hesekiel 8:1. ↩
  9. Daniel 10:7. ↩

Note

Back