Bindu 21 — Tangan na Manogunogu di Ulaon
GSAM 322.1“Ahu do na patuduhon tu ho jala mangajari ho taringot tu dalan na ingkon dalananmu.”1
GSAM 322.2Tu halak na marhaposan tu Jahowa, tongtong do tarida pangaramotionNa. Alai adong do tingkina pangaramotion on lobi tarasahon, umpamana uju dipalua Ibana halak sian hajahaton dohot parmaraan, na tarida manang na so tarida, jala uju dibuhai Ibana sandiri dalan laho pasarhon hasintonganNa. Taringot tu angka i do na dipajojor di bindu on.
GSAM 322Pangungkapon na Parjolo di Michigan
GSAM 322.3Di bulan Mei 1853, ro do Pandita White dohot pardijabuna tu Michigan. I do parjolo sahali nasida sahat tu hasundutan ni Buffalo, N.Y. Di ari Sabat na parpudi di bulan Mei, di Tyrone do nasida, jala di inganan i dipatuduhon tu Inang White di bagasan pangungkapon angka punguan ni pangaradoti ari Sabat na di negara bagian i, rap dohot angka poda taringot tu angka panghorhon na olo mangalo nasida. Di tanggal 2 Juni, di Jackson, disurat ibana ualu alaman di harotas na ganjang, paboahon pigapiga sian naung pinatuduhon tu ibana. Dilehon ibana tu ahu sada salinan ni pangungkapon i na sinurat ni pinsil, mardongan padan asa hubahen tu ibana sada salinan na torang na sinurat ni pena dohot tinta.
GSAM 322Sada Boruboru na Mandok Dirina Badia
GSAM 322.4Di tongatonga ni angka na pinatuduhon i, dipajojor do taringot tu sada boruboru na manggogohon diri masuk tu tongatonga ni angka dongan sahaporseaon nami. Didok ibana, boruboru on mandok tung badia do dirina. Ndang dung pajumpang Inang White dohot ibana, jala ndang adong na binotona taringot tu boruboru i asing ni na pinaboa tu ibana di pangungkapon on. Ndang holan paboahon angka parulaon ni boruboru i do ibana, alai didok do nang uju dipinsang boruboru i, dibahen ma bohinana songon halak na badia, jala didok ma, “Jahowa—do—na—tumanda—rohangku.” Didok ibana, boruboru on mardalandalan di luat i rap dohot sada baoa na poso, alai sinondukna, sada baoa naung matua, tinggal di jabu mangula laho mangalehon parngoluon tu nasida di bagasan dalan nasida na jahat i. Didok Inang White naung dipatuduhon Jahowa tu ibana, “nangpe boruboru i mandok badia dirina, ibana dohot baoa na poso i mardosa alani mangalaosi patik papituhon.” Huhut huboan di bagasan saku ni abitku surat na manggombarhon perkara on, hutagam ma mardongan roha na holso umida songon dia do na masa.
GSAM 323Parpunguan di Vergennes, Michigan
GSAM 323.1Marpungu do hami di Jackson, Battle Creek, Bedford, dohot Hastings, dung i sahat ma hami tu Vergennes, di wilayah Kent, na gabe tarboto inganan ni boruboru i. Sahat hami tu inganan parbornginan nami di tanggal 11 Juni, otik nari andorang so masuk ari Sabat. Jabu ni sada Pandita White do inganan nami, na jolo gabe pandita di huria na margoar Kristen. Ala luat on imbaru diingani halak, nunga diparade inganan parpunguan nami di bagasan sada sopo na balga na imbaru dipajongjong, tolu mil daoan sian i; jala boruboru na tarida di pangungkapon i, songon na gabe tarboto, maringanan dua mil nari daoan sian inganan parpunguan i.
GSAM 323Panindangion tu Halak na Lilu di Haporseaonna
GSAM 323.2Di tanggal 12 Juni, pukul 10:30 manogot, marpungu ma hami di sopo i. Hundul do Inang White di ujung hambirang ni inganan parjamita, ahu hundul di lambungna, Pandita Cornell di lambungku, jala Pandita White jongjong di siamun ni inganan parjamita i, marjamita. Dung marhata ibana leleng ni sampulu lima menit, masuk ma rap sada baoa naung matua dohot sada baoa na poso, jala hundul di hundulan na di jolo, jonok tu inganan parjamita i. Rap dohot nasida sada boruboru na timbo, na langsing, na golap kulitna, na hundul jonok tu pintu. Dung sidung jamita na jempek sian Pandita White, jongjong ma Inang White, jala dipungka ibana hatana mardongan paboahon ingkon manat do angka pandita asa unang segahon nasida ulaon na pinasahat tu nasida, manghatai sian ayat on: “Ias ma hamu, angka na mamboan angka ugasan ni Jahowa.” Didok ibana, ndang jadi tording ni Debata manjou sada boruboru asa mardalandalan di luat i rap dohot baoa na so sinondukna. Di ujungna didok ibana dohot torang,
GSAM 323.2“Boruboru na baru hundul di lambung ni pintu i mandok na Debata do manjou ibana laho marjamita. Mardalandalan do ibana rap dohot baoa na poso na baru hundul di jolo ni meja on, alai baoa naung matua on, sinondukna—asi ma roha ni Debata di ibana!—mangula do di jabu laho mangalului hepeng na dipangke nasida laho mangulahon hajahaton nasida. Mandok do ibana tung badia dirina—naung dipabadia—alai, nangpe songon i sude pangangkonna di habadiaon, nunga dipatuduhon Debata tu ahu na ibana dohot baoa na poso on mardosa alani mangalaosi patik papituhon.”
GSAM 324.1Diboto sude na ro tu parpunguan i, ndang dung diida Inang White angka halak on sahat tu masuk nasida tu sopo i. Alani dipatudu ibana nasida jala dipajojor parange nasida songon i, manghorhon ma i tu roha ni angka na ro, dipatamba haporseaon nasida jala dipatogu haporseaon nasida di angka pangungkapon.
GSAM 324Hata na Didok Songon na Dung Dipaboa
GSAM 324.2Huhut dipasahat Inang White panindangionna, mardongan holso do halak mamereng tu Inang Alcott, boruboru na pininsang i, laho umida songon dia ibana manjalo hata i, jala aha na naeng ulahononna dohot dokhononna. Molo so mardosa ibana songon na nidok i, tama do panghirimon naeng jongjong ibana jala mansoadahon saluhutna i. Molo mardosa ibana jala tung buruk rohana, olo do mansoadahon saluhutna i, nangpe diboto ibana tutu do i. Alai diulahon ibana tudos songon naung nidok ni panindangion i na naeng ulahononna uju dipinsang ibana. Lambat do ibana jongjong, huhut sude mata manatap tu ibana; dibahen ma bohinana songon halak na badia, jala lambat didok ibana, “Jahowa—do—na—tumanda—rohangku,” dung i hundul ma ibana, so mandok hata na asing. Naung didok ibana tudos songon naung pinaboa ni panindangion i na naeng dokhononna, jala tudos do nang carana mandok.
GSAM 325Mangangkui Dosana
GSAM 325.1Tutu do, ditanda Debata roha nasida, jala diboto nasida sandiri na mardosa do nasida songon na nidok i; ai di pudina didok baoa na poso i tu Amang Gardner, sahalak pangisi ni inganan i, na manungkun ibana dohot manat situtu taringot tu perkara i, “Amang Gardner, tung tutu do na nidok ni Inang White taringot tu hami.” Jala boruboru i, dung mandok tu Inang Wilson di Greenville, di taon 1862, na “ndang barani ibana mandok manang sada hata mangalo Dongan sahaporseaon White, asa unang jumpang ibana mangalo Debata,” diangkui ibana do na tutu angka na pinatuduhon taringot tu ibana dohot baoa na poso i.
GSAM 325Punguan ni Pamarita
GSAM 325.2Di tingki madabu angka bulung di taon 1853, marpungu ma pigapiga halak na so las rohana di Michigan, jala dipungka nasida pamabinsaran sada surat barita na margoar Pamarita ni Hasintongan. Ulaon ni surat barita on dohot angka panguluna tarida laho manegai dohot mangaleai, ndang laho paulihon. Godang do gabus na dimuat di angka alamanna, na mangganggu hami di ulaon nami di barita i; jala ala i do parjolo sahali hami mangadopi pangaloion na patar songon i, dirimpu hami ulaon nami do mangalusi angka hata nasida na mangaleai i. Di na mangulahon i, hupangke hami tingki na sasintongna ingkon dipangke laho pasarsarhon hasintongan naung pinasahat tu hami, jala tama situtu ma i tu sangkap ni Sibolis, na so diraguhon do na manjujui pangaloion on. Songon i do tongtong haadongonna sahat tu bot ni ari tanggal 20 Juni 1855, uju Pandita White dohot pardijabuna, Pandita Cottrell, dohot ahu baru sidung manguluhon sada parpunguan di Oswego, N.Y. Di parpunguan nami nunga diganggu hami ni sahalak na margoar Lillis, na ro jala mangararat surat angka hata pangaleaan i tu tongatonga ni halak. Timbul muse ma sungkunsungkun taringot tu aha ulaon nami di perkara on. Saluhut ulaon nami na jolo laho mangalusi angka gabus nasida holan mamboan nasida manompa gabus na gumodang.
GSAM 325Poda dohot Panurirangon
GSAM 325.3Di sada parpunguan partangiangan na diulahon di borngin i di jabu ni John Place, di huta Oswego, dilehon do tu Inang White sada pangungkapon. Di bagasan i dipatuduhon tu ibana, molo hami tongtong mangulahon ulaon nami, mamaritahon hasintongan, so mangaringkothon angka halak songon “punguan ni Pamarita,” naeng marmusu ma nasida sama nasida jala naeng mate surat barita nasida; jala uju saut i, naeng jumpang hami nunga gabe dua hali godangna bilangan nami. Ala huporseai hami sian Tuhan do panindangion on, pintor hupungka hami mangulahon na hombar tu i.
GSAM 326Hadadabu ni Punguan dohot Surat Barita Pamarita
GSAM 326.1Hatop do hamajuon ni ulaon hasintongan, alai “punguan ni Pamarita” masuk tu hasusahan di tongatonga nasida sandiri. Di bagasan tingki na jempek marsirang do punguan i, jala godang sian angka panguluna manadingkon ari Sabat. Ndang leleng dung i mansohot ma surat barita nasida ala hurang pangurupion, jala halak na gabe pangatur surat i saleleng ni pigapiga tingki paubahon rohana gabe guru sikola; alai ala ndang diparsiajari ibana jumolo mangarajai dirina sandiri, tung so taratur ibana do angka anak sikolana. Di na marsangkap ibana maminsang sada sian angka dakdanak baoa di sikolana, disintak ibana ma sada pistol putar, na holan marsoara otik alai ndang mardanggur. Asa malua sian hamatean di tangan ni halak na torop, ingkon maporus do ibana di borngin tu Canada.
GSAM 326Panghorhonna tu Ulaon Advent
GSAM 326.2Di tingki i lobi do hasadaon dohot hadameon di tongatonga ni angka dongan sahaporseaon nami sian na hea masa andorang ni i; jala uju digogohon pasarsarhon barita i, tarbukka ma dalan tu saluhut inganan.
GSAM 326.3Di bilangan 10, jilid 11, ni Panulingkition, tanggal 14 Januari 1858, di na manghatai taringot tu parbue ni ulaon ni Pamarita, didok pangatur surat i: “Di tingki ni parsirangan i, uju digogohon laho manegai Panulingkition, holan $700 do arga ni ugasan huria na di kantor. Sian tingki i nunga martamba gabe $5,000. Di tingki i adong do hira saribu halak na manggarar laho manjalo surat barita, saonari adong dua ribu, asing ni angka na godang muse na manjalo ‘so manggarar.’”
GSAM 326.4Ala nunga sahat hami tu tingki i (1858), uju “punguan ni Pamarita” marbolat jala marsirang, jala Pamarita mansohot, balga do lapatan ni angka bilangan na di ginjang i. Songon bilangan ni angka na manggarar laho manjalo Panulingkition na dung gabe tudos dua hali godangna, songon i do bilangan ni angka na porsea nunga lobi sian dua hali godangna. Jadi saut ma panurirangon na pinasahat marhite Inang White di bulan Juni 1855.
GSAM 327Usul na Parjolo taringot tu Parpunguan di Bagasan Undungundung
GSAM 327.1Di angka ari parmulaan ni barita i, biasana marpungu do hami di bagas sikola molo ndang dapot inganan na dumenggan. Di sada partingkian, di bagas na songon i, tung godang halak marpungu, na so tartampung nang di dua bagas sikola na sarupa balgana. Asa tarbege sude, jongjong do parjamita i di jendela na tarbukka jala marhata tu angka na di bagasan jabu dohot tu angka sitangi na gumodang na hundul di angka kareta hoda nasida dohot di atas ni duhut. Pangidaan di punguan na balga on do na mamboan nasida marningot laho mangulahon parpunguan di bagasan undungundung.
GSAM 327Parpunguan di Bagasan Undungundung na Parjolo di Battle Creek, Michigan
GSAM 327.2Asa di tanggal 22 Mei 1854, diputus Pandita James White dohot angka na asing di bagasan parrapoton, denggan do sangkap mamangke undungundung bahen parpunguan. Di tingki i jarang situtu dipangke undungundung na balga tu ulaon na asing sian pamintoran ni sirkus, pamintoran ni angka binatang, dohot angka pamintoran na marragam. Michigan do negara bagian na parjolo inganan ni angka halak Advent Ari Papituhon mangunjuni dalan ulaon i. Parpunguan di bagasan undungundung na parjolo dibuhai di Battle Creek, tanggal 10 Juni 1854. Di tingki saonari nunga tung balga hamajuon ni cara marpungu on di musim na mohop.
GSAM 327Usul taringot tu Parpunguan di Parsaroan
GSAM 327.3Di taon 1868 dibahen muse sada dalan laho pasarsarhon ulaon. Dirimpu dohot manat hadengganon ni mangulahon parpunguan di parsaroan, jala diputus ma na on gabe dalan na tung denggan laho mangalehon inganan tu punguan na balga ni angka dongan sahaporseaon nami di angka parpunguan hatopan. Mardongan sada undungundung na balga bahen parpunguan na boi tu sude halak dohot angka undungundung ni keluarga na ummetmet, tarlehon ma inganan na sonang tu halak; marhite i boi ma dipangke pigapiga ari dohot denggan laho marrapot dohot marsomba.
GSAM 328Parpunguan di Parsaroan na Parjolo di Wright, Michigan
GSAM 328.1Parpunguan di parsaroan na parjolo diulahon di Wright, Michigan, tanggal 1-7 September 1868. Angka parpunguan hatopan ni dongan sahaporseaon nami na ringkot on nunga lam martamba, gabe lobi sian lima pulu parpunguan di parsaroan diulahon ganup taon di marragam inganan ni ulaon i. Ndang holan di Amerika diulahon angka parpunguan di parsaroan on, alai nang di Eropa, Australia, Selandia Baru, dohot Afrika Selatan.
GSAM 328.2Parpunguan na songon on na umbalga na dung hea diulahon angka dongan sahaporseaon nami masa di taon 1893, di Lansing, Michigan. Di punguan na balga i adong 3,400 halak na maringanan di lobi sian 500 undungundung ni keluarga. Lobi sian 150,000 yar abit na tobal dipangke laho pajongjonghon angka undungundung na marragam di parsaroan i.
GSAM 328Dipalua sian Parmaraan ni Kareta Api
GSAM 328.3Di ari dungkon diputus laho manuhor undungundung nami na parjolo, na 60 kaki balgana (tanggal 23 Mei 1854), naeng borhat do Pandita White dohot pardijabuna, na di Jackson, Michigan di tingki i, tu Wisconsin, inganan nasida naeng mangula saleleng ni pigapiga tingki. Hupangke hami bot ni ari di jabu ni D. R. Palmer, na jonok situtu tu inganan parhentian ni kareta api. Pigapiga hali di bot ni ari i didok Pandita White, “Adong na asing hurimpu taringot tu na laho borhat tu pardalanan on; alai, Ellen, nunga adong padan na tapajongjong di si, jala ingkon borhat do hita. Molo so adong padan, ndang borhat ahu di borngin on.”
GSAM 328.4Dung ro borngin, jonok tu tingki haroro ni kareta api, martangiang ma hami. Tarida songon ditogu sude hami laho mangido haluaon ni Pandita White dohot pardijabuna di pardalanan on. Dung jongjong hami, dipaboa Pandita White haporseaonna na Tuhan do na mangaradoti dohot mangaramoti nasida.
GSAM 328.5Di pukul ualu rap borhat ahu dohot nasida tu kareta api laho mangurupi mangalului hundulan dohot paturehon angka boanboan nasida. Masuk hami tu sada gerbong na adong hundulan dohot sandean na timbo, na digoari di angka ari i “gerbong parpodoman.” Didok Inang White, “James, ndang boi ahu tinggal di gerbong on, ingkon ruar ahu sian on.” Huurupi nasida mandapot hundulan di tonga ni gerbong na mangihut. Hundul ma Inang White mardongan angka boanboanna di ampuna, alai didok ibana, “Ndang sonang hurimpu di kareta api on.” Marsoara ma lonceng i, jala dung hatop mandok “Horas” tu nasida, pintor borhat ahu tu jabu ni Cyrenius Smith laho marborngin.
GSAM 329.1Hira pukul sampulu tung longang ma hami sude mambege Pandita White, na dirimpu hami nunga dao di pardalanan tu Chicago, manuktuhi pintu mangido masuk. Didok ibana nunga ruar kareta api i sian rel tolu mil tu hasundutan sian Jackson; jala anggo godang ni kareta api i, rap dohot mesin panarikna, nunga sega saluhutna; alai nangpe adong pigapiga halak na mate, ibana dohot Inang White malua so mabi. Ndang leleng dung i dapot ibana sada hoda dohot kareta, jala rap dohot Abram Dodge, borhat ibana mangalap Inang White. Nunga digendong Pandita i ibana saleleng sada dalan, mamolus tano na litok dohot rawa dohot mamolus sada aek na metmet, tu inganan na aman, dao sian inganan parmaraan i.
GSAM 329.2Manogot ni sogotna borhat ahu dohot Amang Dodge laho mamereng kareta api na sega i. Di sada inganan na dalan mamolus rel dohot serong, nunga modom sada lombu di atas ni rel i laho maradian. Ndang adong alat panulak lombu di jolo ni mesin panarik i, jadi uju ditumbur binatang i, tarsampak ma mesin i sian rel tu hambirang. Di tumburan na parjolo, uju mesin i manumbur tano, malumpat do gerbong boanboan, na di bagasanna poti ni buku ni Pandita White, tung ruar sian rel jala ndang sega; di tingki na sarupa i, gerbong panumpang na di pudi ni kareta api i malua sian angka gerbong na asing so adong pangurupion ni jolma, jala mansohot dohot lambok di atas ni rel. Mesin panarik dohot gerbong aek dohot bahan api na mangihut tu ibana mardalan di atas ni tano di duru ni rel hira onom manang ualu rod, dung i ditumbur mesin i sada tunggul ni hau ek na hira tolu kaki bolakna. Tung gogo do panulak ni kareta api i, gabe tarbalik mesin i, bagian toruna gabe di ginjang, jala bagian pudi ni gerbong aek dohot bahan api i marputar mamolus rel. Angka gerbong na asing, na mardalan dohot gogo saluhutna, manumbur mesin na sega i, jadi timbul ma tumburan na paduahon. Gerbong na parjolo manumbur mesin i ima gerbong kiriman na hatop, na sega gabe songon sobansoban na metmet. Gerbong i dohot sude isina gabe dungdung ni angka na sega di atas dohot di humaliang ni gerbong aek dohot bahan api i. Na mangihut ima gerbong kelas paduahon, na mamboan sampulu ualu panumpang; sian nasida sada mate jala saluhut na asing mabi, adong na parah jala adong na otik. Gerbong on mabola dua alani gerbong parpodoman na manuhuk mamolus ibana. Bagian jolo ni gerbong parpodoman i sega marponggolponggol, jala hundulan na so sonang diroha ni Inang White laho tinggali nunga tung sega.
GSAM 330Tanda ni Haluaon sian Debata
GSAM 330.1Di na huida hami angka na sega i, dung i gerbong na inganan ni Pandita White dohot pardijabuna di tingki parmaraan i, na jongjong hohom sandirina, hira sampulu lima rod dao sian angka na sega i, dirimpu roha nami mandok na Debata manangihon tangiang, jala ise na umboto, ndang mungkin disuru Ibana surusuruanNa laho paluahon pangait ni gerbong i, asa malua angka naposoNa so mabi? Lobi ma marsigorgor pingkiran on di roha nami uju didok pangaradoti rem i na ndang ibana paluahon pangaitna, jala tahe ndang adong halak di alaman ujung ni gerbong i uju masa i. Ndang tardodo ibana dohot sude angka pangula ni kareta api i songon dia masa i; jala na lobi ndang tardodo nasida, ndang adong na sega di mata ni rante pangait dohot pasakna, jala pasak i rap dohot rantena peak do di alaman ujung ni gerbong na sega i, songon naung dipapeak di si ni tangan na manat.
GSAM 330.2Sahat tu bot ni ari tanggal 24, nunga dirapihon angka na sega sian rel, gabe boi muse kareta api mardalan songon somalna; jala masuk muse Pandita dohot Inang White tu angka gerbong, dung i sahat dohot horas nasida tu inganan naung pinadan di Wisconsin.
GSAM 330Angka Pangalo Dipinsang
GSAM 330.3Ndang saluhutna lamot dalan ni Israel na robi. Adong do musu nasida sian ruar na manggogohon mangambati hamajuon nasida di ganup langka. “Punguan halak na marsalauran” dohot angka na so pinarbadia di bagasan parsaroan gabe angka sisuruan na rade, na marhite nasida digogohon Sibolis mamungkahon roha na so sonang, parbadaan, ungutungut, dohot pangaloion. Alai tangan ni Debata na pasaut ulaon ni angka na marhaposan tu Ibana, jala hamonangan na mangihut tu ulaon nasida, gabe tanda do naung jumpang asi ni roha bangso on di joloNa—na tangan ni Tuhan do manogunogu nasida.
GSAM 331.1Songon i do di hajongjongan dohot hamajuon ni barita ni surusuruan na patoluhon; ndang alani angka hasintongan na pinasahat i hombar tu roha ni jolma na manurut daging, umbahen maju i. Balik sian i, hasintongan na gabe impola ni barita i—ari Sabat ni Tuhan—mangalo tu sangkap na holan mangalului diri dohot arta portibi, pasiranghon angka na mangaradoti i sian ulaon portibi dua ari di bagasan saminggu. Ulaon hasintongan saonari nunga mangadopi angka musu sian ruar, na marroha togu jala so mansadi manggogohon manegai ulaon i. Taringot tu nasida boi do didok, mangihuthon hata ni parpsalmen, “Aut so Jahowa na di lambungta, sai dok ma Israel saonari; aut so Jahowa na di lambungta, uju hehe jolma mangalo hita; nunga ditolon nasida hita mangolu, uju marsigorgor rimas nasida tu hita.”2
GSAM 331.2Sian tingki tu tingki nunga hehe di tongatonga nami angka halak na holan mangalului dirina jala na so sonang rohana, paboahon angka ulaon na balga na naeng saut molo dipasaut angka sangkap nasida; alai songon api na patundalundal di rawa, nunga leleng mate angka hatiuron nasida. Di tingki na sarupa i, ulaon hasintongan saonari tongtong dohot togu nunga lam mardalan humaliang portibi, jala lam martamba hatoguon dohot gogonna di ganup langka hamajuon.
GSAM 331Pandita Stephenson dohot Hall
GSAM 331.3Di partingkian las ni taon 1855, diusahon Pandita Stephenson dohot Hall do pahehe paraloan di negara bagian Wisconsin. Nunga diboto angka dongan sahaporseaon na manguluhon ia nasida naeng manguji saluhut poda haporseaonta na asing marhite poda nasida taringot tu ‘Partingkian na Naeng Ro’, jala mansai dihalomohon nasida asa angka halak Advent Ari Papituhon diajari taringot tu tingki na dilehon laho muba roha dung ro Kristus paduahalihon.
GSAM 331Panurirangon Taringot tu Nasida
GSAM 331.4Di 20 Nopember 1855, dilehon tu Inang White sada pangungkapon taringot tu dalan na tinopot nasida, rap dohot panurirangon taringot tu ujungna, marhite angka hata on: ‘Disangkapi ho do, ale jolma na gale, tarbahen ho mangambati ulaon ni Debata? Ale jolma na gale, sahali dijama jarijarina ho, boi do madabu ho. Holan satongkin do diloas Ibana ho.’
GSAM 332.1Nunga didok angka na mangalo hami ia on sada pangungkapon na mandok na hatop mate angka jolma i, jala ala mangolu dope nasida pigapiga taon, ndang saut pangungkapon i. Ndang adong di bagasan pangungkapon i na mandok naeng mate nasida. Dipatuduhon nasida songon angka jolma na mangalului dalan laho mangambati ulaon ni barita ni surusuruan na patoluhon. Dung dipabotohon tu nasida tung hatop do tarbahen Debata pasohothon nasida, ditambahon do: ‘Holan satongkin do diloas Ibana ho.’ Aha ma na binahen nasida? Ndang dapot nasida hamonangan di parporangan nasida songon na hinirimnasida, alai sai songon na diloas do nasida mangaraba dalan di bagasan haholomon. Ndang sadia leleng, dung pigapiga minggu, ditadinghon nasida ari Sabat tutu, jala gabe mangalo tu i nasida. Dihirim nasida pajongjonghon sada punguan ‘Partingkian na Naeng Ro’, jala nasida sandiri gabe angka uluanna. Alai ndang saut i; marhite panadinghon nasida ari Sabat, mago tutu pangaruhon nasida di bangso nami. Jadi, marhite dalan nasida sandiri, dipagagal nasida tutu sangkap nasida na parjolo. Didok bangso nami: ‘Tutu do, holan satongkin do diloas Debata nasida.’
GSAM 332Ujung ni Ngolu na Pahansithon Roha
GSAM 332.2Taringot tu ujung ni na dua halak on, denggan do anggo dipaboa pigapiga hata taringot tu nasib nasida na pahansithon roha, na pinasahat ni angka dongan nasida sandiri, angka na porsea tu ‘Partingkian na Naeng Ro’, na gabe dongan nasida dung ditadinghon nasida ari Sabat. Tolupulu pitu taon naung salpu, gabe hurang denggan pingkiran ni Tuan Hall, ala gabe lambok utokna. Na gabe mula ni haadongon on i ma hamagoan ni godang arta alani pangotootoion ni halak na asing. Adong di pingkiranna na lilu i haporseaon, anggo ruar ibana sian jabu, gabe tarpeper ma ibana manang toru tu tano. Ndang mambahen mara tu halak ibana, alai tangkas ma, saleleng angka taon na ganjang on, ndang marhuaso be ibana mangulahon ulaon hapanditaon manang di bagasan dalan dia pe.3
GSAM 332.3Nunga mate Pandita Stephenson kira-kira sampulu onom taon naung salpu. Pigapiga taon andorang so mate ibana, nunga sega pingkiranna, i ma gabe maporus rohana, nang pe ndang mambahen mara tu halak na asing. Andorang so songon i ibana, marhite haluaon na disangkapi ibana na di ibana alani poda naung nijanghonna na mandok so adong be patik, ditadinghon ibana ripena sandiri, sada parompuan na so adong dipasalahon hasangaponna; holan marhite mamangke sada pangondian na so tigor do tarbahen ibana mandapot parsirangan di adopan uhum. Dung i mangoli ibana tu parompuan na asing, na gumposo situtu sian ripena na parjolo. Gabe tung patar panirimpashon hadengganon ni parange marhite pambahenan on, pola angka dongan sahaporseaonna sandiri na porsea tu ‘Partingkian na Naeng Ro’ ndang manjalo dalanna i, jala ndang diloas nasida be ibana marjamita tu nasida.
GSAM 333.1Angka hata ni dongan nasida sandiri taringot tu angka ari parpudi ni ngolu ni halak on patuduhon asi ni roha na bagas situtu; alai saluhutna angka na masa situtu do, na dipaboa mardongan so adong roha na mangarimushon manang pamihak. Marhite on, taloas ma angka sijaha mambuat pangantusion nasida sandiri taringot tu panggonop ni panindangion i di daging.
GSAM 333Pandita J. H. Waggoner Manjalo Barita
GSAM 333.2Di taon 1852, Pandita J. H. Waggoner, naung manguluhon sada surat barita ni sada wilayah di Wisconsin, manjalo hasintongan saonari, jala di taon na mangihut dipasahat dirina singkop tu ulaon hapanditaon. Di 1857 disurat ibana dua buku na ringkas na mansai arga, na masingmasing kira-kira dua ratus alaman. Na parjolo margoar Parange dohot Arah ni Haporseaon tu Angka Tondi di Jaman Saonari, jala na paduahon, Panulahon Poda taringot tu Partingkian na Naeng Ro. Buku na parjolo nunga gabe dalan paluahon godang halak asa unang madabu tu jorat ni Sibolis i; jala marhite pasupasu ni Debata, buku i nunga mambukka mata ni godang halak na so mamboto songon dia mangantusi angka na dipatuduhon di jaman saonari i.
GSAM 333.3Bukuna Panulahon Poda taringot tu Partingkian na Naeng Ro i papatarhon dohot singkop situtu angka poda na lipe taringot tu tingki na dilehon tu angka pardosa laho muba roha dung haroro ni Tuhanta paduahalihon. Tung singkop situtu panulahon poda i, gabe ndada holan so adong na manalusi i, alai ndang hea dapot di pangaranapi nami nang sada ulaon na mancoba manalusi i. Buku i papatarhon dohot torang jala ringkas inganan ni Kristus songon malim di habangsa ni Amana, i ma hamalimonna hombar tu Melkisedek, di partingkian saonari, dohot inganan na naeng hundulanna di habangsana sandiri di harajaonna na manongtong na naeng ro, sada habangsa na so marhadomuan be tu hamalimon pangondian.
GSAM 334.1Dung i disurat Pandita Waggoner sada buku na ringkas na patoluhon, na sarupa balgana, na margoar Pardamean di Bagasan Hatiuron ni Pamingkirion dohot Pangungkapon. Kira-kira di taon 1884, dipauli jala dipabalga buku on gabe sada buku na adong kira-kira 400 alaman. Sada hatorangan na torang jala ringkas do i taringot tu na pinatuduhon ni goarna.
GSAM 334.2Sian tingki i, mansai jonok ma ibana tu ulaon pamabinsaran buku, gabe panurat nang sipature surat. Tongtong diulahon ibana do ulaon hapanditaonna, jala di Eropa do dilehon ibana angka taon parpudi ni ngoluna.
GSAM 334.3Di 17 April 1889, tompu ma monding ibana di Basel, Switzerland, dung sae ditimpali bukuna na parpudi, Sian Eden tu Eden. Di ari 16, mangula ibana manurat sadari suntuk, jala disurathon hata on di surat parningotan ariarina: ‘Nunga mangula sadari suntuk dohot borat.’ Sian barita na pinasahat ni angka dongan sahaporseaon di Eropa taringot tu ibana, dapot ma angka hatorangan on:—
GSAM 334.4‘Di manogot ni ari 17, kira-kira jam 5:30, tompu ma ibana madabu mate di dapurna, so adong tanda nang satongkin andorang so i, ala so marula be jantungna. Nunga mansai gogo ibana mangula laho pasidungkon bukuna na imbaru di bagasan hata Inggris, jala disangkapi ibana borhat tu London di ari Minggu na mangihut, laho mangurupi ulaon di si, andorang mulak tu Amerika di partingkian las na naeng ro.’
GSAM 334.5Sian 1854, sai tongtong dohot torang situtu Pandita Waggoner jongjong di jolo ni na torop laho mangaramoti hasintongan, nang sian mimbar nang marhite surat na binahen di percetakan. Di tingki hamamatena, naeng manjonok onompulu sia taon ma umurna. Dikuburhon ibana di Basel di 20 April. Songon i ma madabu di inganan pangulaonna sada nai sian angka parjamita na parjolo.
GSAM 334Hahipason Marhite Haporseaon
GSAM 334.6Di mula ni partingkian bunga di taon 1858, mansai borat do sahit ni Inang White pigapiga ari, jala modom do ibana di podomanna, na so tarpambahen ibana be dia na dia. Sada borngin, di na jonok tonga borngin, ndang sadar be ibana; diunjuni angka isi ni jabuna saluhut dalan na binoto nasida laho pahehehon ibana asa sadar muse, alai ndang saut ulaon nasida. Lobi sian satonga jam do ibana di bagasan haadongon on, dung i digorahon Pandita White hami, Pandita Andrews dohot ahu, asa hatop ro rap martangiang. Di na ditalusi angka pangidoan na gogo di lambung ni podomanna, dipahehe Tuhan ma ibana asa sadar muse mardongan asi ni rohana, jala dipaulak hahipasonna songon somalna. Di na mamuji Debata ibana, dilehon tu ibana pangungkapon, di na modom dope ibana di podoman. Pigapiga sian angka na pinatuduhon tu ibana di pangungkapon on boi dijaha di Angka Panindangion tu Huria, Nomor 5.
GSAM 335Halongangan na Tarida di Daging
GSAM 335.1Adong sada halongangan na sumurung di dagingna na marhadomuan tu pangungkapon on, na naeng taparateatehon dohot denggan. Hundul do Pandita White dohot ahu di sada lambung ni podoman, jala Pandita Andrews di lambung na asing. Tangan ni Inang White marsorin-sorin do marsigomgoman di atas ni andorana manang humuntal rap dohot lenganna, songon somalna, dohot leluasa jala uli, tu angka na diparateatehonna. Tarangkat do pamatangna na ginjang sian podoman, pola adong holang kira-kira ualu manang sia inci di tongatonga ni abarana dohot bantalna. Lapatanna, sian gontingna tu ginjang, mardingkit do pamatangna kira-kira tolupulu darajat. Jala tongtong songon i ibana saleleng pangungkapon i, i ma tolupulu minit. Ndang adong jolma na boi mambahen songon i marhite gogonna sandiri, so ditumpu tangan manang lengan, tung tarlumobi ma tongtong songon i saleleng i. Dison adong muse tanda ia adong huaso na so tarrajai ibana sandiri na marhadomuan tu pangungkapon i.
GSAM 335Panurirangon na Asing Muse
GSAM 335.2Di 1 Oktober 1858, diulahon Pandita White dohot Inang White rap dohot panurat on sada parpunguan hatopan di Rochester, New York. Dung parpunguan on, mangihut do panurat on tu nasida di pardalanan mamolus negara bagian New York dohot angka negara bagian New England. Di sada ari Sabat, dilehon tu Inang White sada pangungkapon na patuduhon tu ibana, di tongatonga ni angka na asing, ia di sada inganan di pardalanan na sinangkapannami, naeng diserang Sibolis ibana dohot gogo, jala ingkon tongtong Pandita White dohot ahu mangurupi ibana marhite haporseaon, jala paluahon do Tuhan ibana.
GSAM 336Hasusaan ni Inang White
GSAM 336.1Dison adong muse sada panurirangon taringot tu na naeng masa. Angka na mangihut patuduhon songon dia sintongna panggonopna. Di ari Sabat na parjolo dung parpunguan di Rochester, di Roosevelt do hami, jala di ari Sabat na mangihut di Brookfield, wilayah Madison. Di minggu na mangihut diulahon hami angka parpunguan di dapur na bidang ni Tuan Ballou di Mannsville, wilayah Jefferson. Di na mardalan hami marhite kereta api sian Brookfield tu Mannsville, gabe rara jala habong bohi ni Inang White di toru ni matana. Tung hansit situtu do i, pola dung sahat hami tu Mannsville, ingkon peak ma ibana di podoman. Lam habong do i saleleng dua ari, gabe ndang boi ibana modom, jala ndang boi ibana parsidohot di angka parpunguan. Habong uluna pola pitpit na dua matana, jala so rupana be bohina pola ndang songon bohi ni jolma be. Di tongatonga ni saluhut pangkilalaan na mansai hansit on dohot roha na mansai so sonang alani so modom, sai diusahon musu i dohot gogo asa marungutungut ibana mangalo Debata. Songon i ma tongtong sahat tu ujung ni angka parpunguan naung tinontuhon.
GSAM 336.2Dung sae angka parpunguan, didok Pandita White ma tu ahu,
GSAM 336.2‘Dongan sahaporseaon John, on do tutu panerang ni Sibolis tu ripehu naung pinabotohon tu hita di Rochester. Diingot ho do bagabaga na pinasahat di si, anggo rap hita marsigomgoman jala mangurupi ibana marhite haporseaon, so tarlua nang satongkin di tingki parungkilon i, sega ma huaso ni musu, jala malua ma ibana. Antong, bongot ma hita saonari jala martangiang.’
GSAM 336Haluaon Hombar tu Panurirangon
GSAM 336.3Pintor bongot hami tu bilut inganan ni Inang White peak di podomanna, jala martangiang dohot gogo tu Debata taringot tu ibana, sasintongna angka dongan sahaporseaon di bilut inganan ni parpunguan nami tongtong martangiang di bagasan roha. Kira-kira sampulu minit dung dipungka hami martangiang, tuat ma huaso ni Tuhan jala manggohi bilut i. Pintor malua Inang White sian saluhut pangkilalaan na hansit, jala pintor mangido ibana sipanganon. Kira-kira jam lima bodari do i. Di jam pitu, nunga mago saluhut habong di bohina, jala diihuthon ibana parpunguan di borngin i, na di pangaridaan songon naung hipas songon somalna.
GSAM 337.1Hombar tu pangidoan ni angka pangisi ni huta, dipasahat sada jamita di borngin i taringot tu ‘Teanteanan ni Angka na Badia’, jala di ujungna dipasahat Inang White sada poda pangapulion. Di na di ruar Pandita White rap dohot anakna na metmet, W. C., dilehon tu Inang White sada pangungkapon di adopan ni punguan na balga i. Pigapiga sian angka na pinatuduhon tu ibana di tingki i boi dijaha di surat na parpudi di Panindangion Nomor 5, na martanggal Mannsville, N.Y., 21 Oktober 1858.
GSAM 337.2Haluaon sian sahit na dijanghon Inang White di tingki na tarsurat di ginjang i tung singkop do, songon naung dinuriranghon di pangungkapon na dilehon di Rochester. Ndang masa be hasusaan na songon i di pardalanan i, jala di ganup inganan dapot hami hamonangan na sangap di hasintongan.
GSAM 337Panurirangon taringot tu Porang di Tonga ni Bangso Amerika
GSAM 337.3Di ari Sabat, 12 Januari 1861, top tolu bulan andorang so dipalu bedil na parjolo tu Fort Sumter, na tutu gabe mula ni porang na patubuhon haluaon ni 4,000,000 hatoban sian Afrika di Amerika, dipasahat ma bagas parpunguan ni halak Advent Ari Papituhon di Parkville, Mich., tu Tuhan. Ro do tu parpunguan i Pandita White dohot ripena, Pandita Waggoner, Pandita Smith, dohot panurat on. Di ujung ni jamita ni Pandita White, dipasahat Inang White sada poda na manghunggulhon roha, dung i hundul ma ibana di sada hundulan. Di na songon i ibana, dilehon tu ibana sada pangungkapon. Gok do bagas i di halak, jala tung badia situtu ma inganan i. Dung marujung pangungkapon i, jongjong ma ibana, jala di na manatap tu na humaliang di bagas i, didok ma:—
GSAM 338.1‘Ndang adong nang sada halak di bagas on naung marnipi taringot tu hasusaan na naeng ro tu luat on. Dipareakhon halak do ruhut paminsarhon diri ni South Carolina sian Parsadaon, alai nunga dipatuduhon tu ahu saonari ia godang negara bagian na naeng marsada tu negara bagian i, jala naeng masa sada porang na mansai ngeri. Di pangungkapon on huida angka tentara na bolon sian dua pihak naung marpungu di parporangan. Hubege guntur ni mariam, jala huida angka na mate dohot angka na naeng mate di nasa inganan. Dung i huida nasida mangalumpat laho marporang jongjong marsiadopan [masitullangan marhite piso ni bedil]. Dung i huida parporangan dung sae porang, gok ditutupi angka na mate dohot angka na naeng mate. Dung i diboan ahu tu angka tarungku, jala huida haporsuhon ni angka na hurangan, na lam mago dagingna. Dung i diboan ahu tu angka jabu ni halak naung hamagoan ni sinonduk, anak, manang iboto di porang i. Huida hasusaan dohot arsak ni roha nasida.’
GSAM 338.2Dung i, di na manatap ibana marnono tu na humaliang di bagas i, didok ma: ‘Adong halak di bagas on na naeng hamagoan ni anak di porang i.’
GSAM 338Panindangion ni Inang Ensign Taringot tu Angka Pangungkapon
GSAM 338.3Laho patoguhon na masa di ginjang i, jala gabe tanda ia panurirangon i dipasahat di ari naung tarsurat, dohot gabe gombaran taringot tu pangantusion ni punguan i jala songon dia diparbarita nasida i, dipasahat ma panindangion na mangihut on:—
GSAM 338.4‘On ma panindangionhu ia maringanan do ahu di wilayah St. Joseph, Michigan, di Januari 1861, kira-kira onom mil sian Parkville. Ndang halak Advent ahu. Di ari 12 di bulan i, laho do pigapiga sian angka na maringanan jonok tu ahu tu Parkville laho mangihuthon angka parpunguan. Dung mulak nasida, dipaboa nasida tu ahu ia adong sada parompuan di parpunguan i na di bagasan haadongon songon na so sadar di humaliangna, na mandok ia naeng ro sada porang na mansai ngeri tu Amerika Serikat; naeng dipapungu angka tentara na bolon di dua pihak, nang di Selatan nang di Utara, jala godang ma na naeng manaon haporsuhon di angka tarungku; jala hurangan na mansai borat ma na naeng dirasahon godang keluarga alani hamagoan ni sinonduk, anak, dohot iboto di porang i; jala adong angka amaama di bagas i na naeng hamagoan ni anak di porang i.’ Ditandatangani: ‘Martha V. Ensign, Wild Flower, wilayah Fresno, California, 30 Januari 1891.’
GSAM 339.1Marhadomuan tu panurirangon taringot tu porang na mansai ngeri i, didok Inang White muse ia angka halak Advent Ari Papituhon ‘naeng diboan tu haadongon na mansai maol alani porang i, jala ulaon ni saluhutna do martangiang dohot gogo asa dilehon bisuk tu nasida laho mamboto aha na ingkon sibahenon di angka tingki parungkilon na di jolo nasida.’
GSAM 339Balga ni Porang di Tonga ni Bangso
GSAM 339.2Di tingki dilehon pangungkapon i, umumna holan otik do binoto ni halak Utara taringot tu porang na naeng ro, molo adong pe. Nang Presiden Lincoln, tolu bulan dung i, di 12 April 1861, dung pigapiga negara bagian marsada tu South Carolina di bagasan ruhut paminsarhon diri sian Parsadaon, jala dung dipalu bedil na parjolo tu Fort Sumter, holan 75,000 halak do dijou ibana, jala holan tu tingki na jempek, i ma tolu bulan.
GSAM 339.3Saluhut bilangan ni angka tentara na tarsurat di pihak Parsadaon saleleng porang i ma 2,859,132. Buku Parbinotoan Britania mandok ia ‘bilangan ni tentara Parsadaon ni Selatan, di mula ni 1863, kira-kira 700,000 halak,’ alai sulit do mamboto dohot top piga saluhutna naung tarsurat tu nasida. Didodo buku i bilangan ni angka na mate di pihak nasida ‘kira-kira 300,000 halak.’ Pigapiga buku parbinotoan na imbaru manaruhon bilangan ni angka na mate di pihak Parsadaon, i ma angka na mate di porang, manang na mate alani bugang manang sahit na dijanghon di parporangan manang di tarungku, 359,528. Taringot tu utang ni pihak Parsadaon, didok Buku Parbinotoan Britania ma:—
GSAM 339.4‘Utang i sahat tu na tumimbona di 31 Agustus 1865, i ma $2,845,907,626.56. Kira-kira $800,000,000 sian hepeng na masuk nunga dipangke muse, gumodang do tu porang; angka negara bagian, kota, wilayah, dohot huta nunga mangarimpashon hepeng pajakna sandiri jala manambahon utangna sandiri tu porang; angka panggarar tu pensiun na olo sahat tu $1,500,000,000 di ujungna. Angka arimpashon ni Parsadaon ni Selatan ndang hea boi diboto, jala arta na nisegahon ni angka tentara Parsadaon dohot angka tentara Parsadaon ni Selatan tung songkal do didodo; jala arga hepeng ni angka hatoban di Selatan, i ma $2,000,000,000, nunga mago alani porang. Saluhutna, nang pe ndang boi diitong dohot top arimpashon ni porang i, $8,000,000,000 ma bilangan na so marluat-luat di pardodoan.’4
GSAM 340Panoguhon na Asing Muse tu Pangungkapon i
GSAM 340.1Taringot tu panurirangon ia angka amaama di bagas parpunguan di Parkville naeng hamagoan ni anak di porang, holan on do na hupaboa: di partingkian na madabu bulung di taon 1883, pajumpang do ahu dohot sintua ni huria Parkville, na gabe sintua do nang di Januari 1861, di na dilehon pangungkapon i. Husungkun do ibana na diingot ibana do hata ni Inang White di na paboahon pangungkapon taringot tu porang i. ‘Olo,’ ninna ibana, ‘huingot do.’ ‘Na olo do ho paboahon tu ahu piga halak na binotom na adong di bagas i di ari i na hamagoan ni anak di porang?’ Pintor diingot ibana goar ni lima halak, jala didok: ‘Huboto adong do angka on di si, jala hamagoan ni anak do nasida di porang; jala anggo di jabu ahu, inganan na boi ahu manghatai tu angka dongan sahaporseaonhu, boi do hupasahat tu ho goar na asing muse. Hupingkir,’ ninna muse, ‘adong do lima halak nai, asing sian angka naung huhatahon on.’
GSAM 340.2Opat taon lobi angka na sian Selatan tongtong marporang dohot gogo, sahat tu jonok satonga sian saluhut angka tentara naung pinapungu mago alani hamamate di porang manang alani sahit. On patuduhon panggonop na tung patar ni panurirangon na di ginjang i.
GSAM 340Hahatobanon dohot Porang
GSAM 340.3Di na paboahon sada pangungkapon na dilehon tu ibana di 4 Januari 1862, didok Inang White ma:—
GSAM 340.4‘Marribueribu halak nunga digogohon asa bongot gabe tentara, mardongan pangantusion ia porang on laho mangarimpashon hahatobanon; alai saonari, dung togu nasida di ulaon i, diida nasida nunga diotootoi nasida, ia sangkap ni porang on ndang laho manalpuhon hahatobanon, alai laho mangaradoti i songon na adong saonari.’
GSAM 341.1Angka hata na di ginjang on dipasahat di tingki angka tentara ingkon mangurupi ulaon paulakhon tu angka tuanna saluhut hatoban naung maporus tu inganan ni tentara Parsadaon. Jala dipatuduhon angka tentara mandok: ‘Molo tarbahen hita pasohothon paraloan on, aha ma na dapot?’ Dialusi nasida dohot roha na lungun: ‘Ndang adong. Na gabe mula ni paraloan i ndang dipaholang. Tording ni hahatobanon, naung pasegahon bangsonta, diloas do mangolu jala pahehe paraloan na asing muse.’ Angka hata on, na dibuat sian Panindangion Nomor 7, inganan na papatarhon barita na manghunggulhon roha taringot tu porang dohot singkop, di toru ni judul ‘Hahatobanon dohot Porang’, ndang mandok ia hahatobanon ndang hea naeng salpu, alai patuduhon haadongon songon na niida ni angka tentara di tingki i. Di joloan otik di panindangion na sarupa i, adong sada panurirangon songon on:—
GSAM 341Panurirangon taringot tu Hamonangan ni Utara
GSAM 341.2‘Alai tong do diparbarita sada puasa ni sandok bangso! Ninna Tuhan: “Ndang on do puasa na hupillit: mananggalhon angka rante ni hajahaton, paorbukhon angka boban na borat, paluahon angka na taronjar, jala manggotaphon saluhut auga?” Molo diaradoti bangsonta puasa na pinillit ni Debata, jadi ma dijanghon Ibana tangiang nasida taringot tu porang i; alai saonari ndang masuk angka tangiang i tu pinggolNa.’
GSAM 341.3Angka na mamboto barita ni porang i mamboto do angka hatatalu, hamagoan, parlangan, dohot angka na asing, na mangihuthon ulaon ni Utara laho manaluhon tentara Selatan, sahat tu tingki diparbarita patik haluaon ni angka hatoban, i ma 1 Januari 1863. Dung i, tung hatop situtu ma angka hamonangan sian tingki i sahat tu ujung ni porang! Tung patar situtu ma tu angka na mangaradoti hamajuon ni ulaon i panggonop ni panurirangon na dipasahat di 4 Januari 1862, dung diangkat angka boban, ditanggal angka rante parhatobanon, jala digotaphon auga sian hatoban! Tung patar situtu ma dibege Debata tangiang ni bangsona, jala dipasupasu Ibana ulaon pasohothon porang, di na pinillit nasida puasa na hinalomohonNa!
GSAM 342Panindangion ni St. John, na Hea Gabe Gubernur
GSAM 342.1Di sada hata na pinasahat ni John P. St. John, na hea gabe Gubernur ni Kansas, di Ottawa, Ill., na hubege di bodari ni 29 Juni 1891, dipasahat ibana ma hata na mangihut on:—
GSAM 342.2‘Ndang hea ahu marroha na hansit situtu songon di tingki [angka tentara Parsadaon ni Selatan] manaluhon hami di Bull Run. Alai saluhutna i do bagian ni sangkap ni Debata. Anggo hami do na manaluhon [angka tentara Parsadaon ni Selatan], angka pangula di harajaon naung mangarang ma sada hadameon, jala tongtong ma Parsadaon i rap dohot hahatobanon, jala tong adong do i di hita sahat tu sadari on. Saleleng dua taon, [angka tentara Parsadaon ni Selatan] do na umgogo; alai dung diparbarita Lincoln patik haluaon ni angka hatoban na tarbarita i, nunga mulak hami tu pihak ni Debata, jala ndang boi be hami talu.’