Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
09 / 31
09 / 31

Bindu 6 — Barita dohot Angka Pamarita

John Norton Loughborough

GSAM 108.1“Surathon ma pangungkapon i, jala pataridahon ma dohot torang di atas ni angka papan, asa boi marlojong halak na manjaha i. Ai tu tingki naung tinontuhon dope pangungkapon i, alai di ujungna marsuara do ibana, jala ndang margabus; nang pe songon na lambat ibana, paima ma ibana, ai na tutu ro do ibana, ndang marlambatlambat.”1

GSAM 108.2“Jala huida surusuruan na asing habang di tonga ni langit, mamboan barita na uli na manongtong laho sipasahatonna tu angka na maringanan di tano on, dohot tu saluhut bangso, marga, hata, dohot houm, mandok dohot soara na gogo: Habiari hamu ma Debata jala pasangap ma Ibana, ai naung dapot tingki ni panguhumonNa; jala somba hamu ma Ibana na manjadihon langit dohot tano dohot laut dohot angka mual ni aek.”2

GSAM 108.3Angka na pasahathon barita haroro ni Kristus mandok, ia “pangungkapon” on dohot tingkina na “tinontuhon”, na nidok ni panurirang Habakuk, manghamham angka pangungkapon di bagasan panurirangon ni Daniel dohot si Johannes na manurathon Pangungkapon. Dipatorang nasida do i di bagasan angka gombaran panurirangon nasida, gabe halak na manjaha pangantusionna tutu boi “marlojong” jala pasahathon habotohon i tu halak na asing.

GSAM 108Barita na Tangkas

GSAM 108.4Barita na pinasahat ni angka halak Advent ndang holan songon na nidok ni Paulus di jolo ni Feliks, “Hatigoran, panggomgomion di diri, dohot panguhumon na naeng ro;” ndang songon na nidok ni Martin Luther, dung sidung ibana manalin Bibel, uju otik nai andorang so mate ibana, songon na binaritahon: “Pos do rohangku, ndang dao be panguhumon i; tutu, Tuhan sandiri ndang dao sian hita lobi sian tolu ratus taon nai.” Ndang songon na nidok ni John Wesley, uju didok ibana ia ibana “marpingkir na boi do dipungka tingki saribu taon kira-kira saratus taon nai.” Angka halak Advent mandok ia nasida pasahathon barita na ginombarhon di Pangungkapon 14:6, 7, “Naung dapot tingki ni panguhumonNa,” dohot joujou di Pangungkapon 10:6, “Ndang adong be tingki.” Panurirangon sisongon i ndang boi saut holan marhite pamaritaan taringot tu sada na “naeng ro”, na ro “tolu ratus taon nai”, manang “saratus taon nai”, alai di tingki na tangkas, “naung dapot.” Barita na songon i, dohot hatangkason na pinangido ni angka panurirangon na di ginjang i, do na pinasahat ni angka halak Advent tu sandok portibi.

GSAM 109Panguhumon di Haroro ni Kristus

GSAM 109.1Di tingki parjolo barita on dipasahat, saluhut punguan ni halak Kristen marhaporseaon ia panguhumon i masa di haroro ni Kristus paduahalihon. Dibahen i, halak na di bagasan haadongon i, na pasahathon barita ia naung dapot tingki ni panguhumon, jala na manghaporseai pangantusion i, ingkon do mamaritahon haroro ni Kristus paduahalihon. Na tutu, na mangalehon hagogoon tu barita i, jala na gumogo manggulut roha ni angka halak, i ma pamaritaan taringot tu tingki na tangkas. Parjolo didok nasida ia ujung ni portibi ro di bagasan “taon ni halak Jahudi” 1843, i ma di tongatonga ni 21 Maret 1843 dohot 21 Maret 1844. Dung salpu tingki i, tajaha di bagasan Joujou di Tonga Borngin taon 1844, naung ditontuhon sada ari na tangkas bahen ujung ni angka tingki panurirangon. Ari i ma ari pasampuluhon di bulan papituhon ni halak Jahudi, na sarupa dohot 22 Oktober 1844.

GSAM 109Pangetongan ni 2300 Ari

GSAM 109.2Ojahan ni tingki i—1843—i ma 2300 ari di Daniel 8. Didok nasida, ala angka “ari” on marhubungan tu angka panurirangon na mamangke binatang bahen gombaran ni angka harajaon, ingkon do angka “ari” i dipangke songon tanda ni angka taon, hombar tu hatorangan ni Tuhan taringot tu tingki na ginombarhon, na nilehon di 4 Musa 14:34 dohot Hesekiel 4:5, 6; jala pitupulu minggu—490 ari—di Daniel 9 i ma bagian na parjolo sian 2300 ari, jala rap do mulana na dua tingki i. Na nidok di Daniel 9, na gabe tanda ni mula ni pitupulu minggu i, i ma “haruar ni patik laho paulihon dohot pajongjonghon Jerusalem.” Patik i haruar di taon papituhon ni Artahsasta Longimanus, 457 andorang so sorang Kristus, songon na tarsurat di Esra 7.

GSAM 110.1Na sintong do tingki i bahen mula ni pitupulu minggu, dipatuduhon on: dung salpu onompulu sia minggu—483 taon—sian 457 andorang so sorang Kristus, manang di taon 27 dung sorang Kristus, dididi Johannes do Kristus jala dipungka Ibana ulaonNa, mandok, “Naung singkop tingki i,”3 dohot na asing. Mula ni ulaon ni Kristus di taon 27 dung sorang Kristus, parsilangkononNa tolu satonga taon sian tingki i, “di tonga [parsitongaan] ni minggu [papitupuluhon]”, ujung ni ulaon na tandi di tongatonga ni halak Jahudi di taon 34 dung sorang Kristus, dohot hatop ni hamubaon ni roha ni Saulus, apostel tu angka bangso na so Jahudi, patuduhon ia pitupulu minggu i tutu marujung di tingki i, dibahen i mulana ma 457 andorang so sorang Kristus. Songon on do pangetongan nasida: Hurangi ma 457 sian 2300, gabe tading 1843. Jala ala 457 taon i andorang so sorang Kristus, ujung ni 2300 ari i mamboan hita tu ujung ni taon 1843.

GSAM 110Angka Pangakuon ni Angka Paralo

GSAM 110.2Sintong do hata na mandok, “Angka hata na mangoloi hasintongan na haruar sian tongatonga ni angka paralo ni hasintongan i mangalehon bukti na tumimbo.” Ndang adong sian angka paralo ni barita haroro ni Kristus na hea mandok ia panguhuman na manangkasi bangso ni Tuhan masa andorang so ro Kristus; alai di on sarupa do pangantusion nasida dohot angka halak Advent. Bahen bukti ni hata on, talopit ma hata sian dua halak paralo na tarbarita.

GSAM 110.3Amang N. Colver, uju marjamita ibana di bagas partangiangan di Dalan Marlboro, Boston, di taon 1842, laho mangalo angka halak Advent, mandok:—

GSAM 111.1“Molo angka ari on angka taon do, marujung ma portibi di 1843; nang ise pe dakdanak na marsikola boi marnida i; ai molo 490 i marujung di hamatean ni Kristus, 2300 ari i marujung ma di 1843; jala ingkon marujung portibi, dungkon ni na boi dipatuduhon adong sada na asing na naeng masa, jala ndang huida songon dia boi dipatuduhon i.”

GSAM 111.2Guru besar Stuart, hurang lobi di tingki na sarupa, mandok:

GSAM 111.2“Halongangan do on: torop situtu angka parpatorang di Inggris dohot Amerika naung martaon-taon somal mangantusi angka ari na nidok di Daniel dohot Pangungkapon songon gombaran, manang tanda, ni angka taon. Huida do maol mangalului mula ni hasomalan naung sar tu saluhut on, boi dohonon hira-hira tu sandok jolma.”

GSAM 111Panindangion ni Guru Besar Bush

GSAM 111.3Guru besar Bush mandok: “Ise pe na mangalo Amang Miller taringot tu tingki na nidokna, mangalo ibana do di dalanna na gumogo. Sintong do tingkina; alai lilu do ibana taringot tu na naeng masa.” Bush manghaporseai ia sandok portibi marhamubaon ni roha andorang so ro Kristus. Pangantusionna, tingki saribu taon i dipungka di 1844.

GSAM 111.4Angka pandita na manghaporseai haroro ni Kristus mangajari di bagasan angka jamita nasida di jolo ni halak na torop, ia barita ni portibi patuduhon angka bangso di bagasan haadongon na songon na ginombarhon ni patung di Daniel 2, uju batu i naeng manapu patung i di patna, jala Debata ni banua ginjang pajongjonghon harajaonNa; dohot di bindu 7, uju “harajaon dohot hagogoon dohot hasangapon ni harajaon di toru ni sandok langit dilehon tu angka na badia, bangso ni Na Tumimbul.” Diparateatehon nasida do nang on, ia angka tanda—di alam, di angka harajaon, dohot di parange ni jolma—tutu sarupa dohot na pinaboa ni Surat na Badia na naeng tarida uju jonok Tuhan pataridahon diriNa.

GSAM 111Angka Halongangan di Langit

GSAM 111.5Marhite panurirang Joel, Tuhan mandok: “PatuduhononKu ma angka halongangan di langit dohot di tano, mudar, api, dohot angka tiang ni timus. Mata ni ari gabe haholomon, jala bulan gabe mudar, andorang so ro ari ni Tuhan na bolon jala na manghabiarhon i.”4 Angka halak Advent manghaporseai jala mangajari ia hatiuron di utara di angka abad na parpudi (na somal digoari hatiuron sian utara) i ma “api dohot angka tiang ni timus” na hombar tu na nidok ni panurirang i; jala hombar tu habotohon na dumenggan na boi dapot sian barita na robi (tapangke Buku Habotohon na Sandok sian Edinburg bahen panindangion), tung otik do i tarida andorang so sahat tu tingki i.

GSAM 112.1Jadi, uju barita taringot tu haroro ni Tuhan na hatop dipasahat tu angka inganan na dumao di portibi, angka tanda dipatuduhon di langit, na patoguhon hasintongan jala manogu parateateon ni angka halak.

GSAM 112.2Di 25 Januari 1837, tarida do hatiuron di utara na songon api, tung uli situtu, na songon manogu pingkiran ni halak na torop tigor tu panurirangon ni panurirang Joel taringot tu na naeng masa andorang so ro ari ni Tuhan na bolon. Hatorangan na mangihut taringot tu na tarida i dibuat sian Paboa ni Partigatiga New York tanggal 22 Oktober 1839. Sarupa situtu do i dohot na niida ni panurat on di Victor, Luat Ontario, New York.

GSAM 112Hatiuron di Utara na Songon Api di 1837

GSAM 112.3“Di bot ni ari tanggal 25 Januari 1837, adong do na tarida na halongangan sian na sarupa i [i ma hatiuron di utara] di angka inganan di luat on, songon na tutu diingot angka sijaha nami. Di inganan na tinutup ni salju, tung bolon jala ‘manghabiarhon’ do na tarida i, ndang hea adong na songon i. Di sada inganan na jonok tu dolok, angka halak na marnida i paboahon tu hami, songon ‘angka galumbang ni api na mangalir tu toru sian dolok’ do i, jala di godang inganan, hombar tu naung binoto, salju na manutup tano tarida songon api na marbaur dohot mudar, alai di ginjang (songon na nidok ni apostel), ‘langit na marsigorgor’, tung sarupa dohot hatorangan ni panurirang taringot tu ari parpudi, gabe torop halak longang; angka dakdanak na marnida i mabiar, jala manungkun na ro do panguhumon i; nang angka pinahan pe humuntal jala tangkas tarida habiaran nasida.”

GSAM 113.1Ndang holan di Amerika tanda ni panurirang Joel on dipatuduhon, alai uju hata taringot tu haroro ni Tuhan lam diboto halak di Britania Raya, tanda na sarupa dipatuduhon di langit di luat i. Paboa ni Partigatiga New York tanggal 22 Oktober 1839 mangalopit hata na mangihut sian angka surat barita London taringot tu sada halongangan na niida di luat i di borngin tanggal 3 September:—

GSAM 113Hatiuron di Utara di 1839

GSAM 113.2“LONDON, 5 SEPTEMBER [1839].—Di tongatonga ni pukul sampulu di borngin ari Kamis dohot pukul tolu di manogot naung salpu, niida di langit sada sian angka na tumongam sian halongangan on, angka bintang na madabu dohot hatiuron sian utara, naung niida saleleng taon na torop naung salpu. Tanda na parjolo sian halongangan on tarida sampulu menit andorang pukul sampulu, uju sada hatiuron na rara na lambok, na songon lombun, nangkok sian utara di satonga langit, jala otik-otik lam sahat tu tongatonga ni langit, jala di pukul sampulu manang sampulu lobi saparopat, sandokna, sian habinsaran sahat tu hasundutan, gabe sada hamparan hatiuron na bolon. Tung manghabiarhon do rupana, jala sarupa situtu dohot hatiuron sian sada api na galak na bolon. Hatiuron i jotjot maruba; sahali tarida songon na tuat, jala pintor nangkok muse dohot sinondang na gogo. Tarida marbaur di bagasanna angka gumpalan timus, na margulungulun, jala ganup halak na marnida i songon na porsea ia i do sada ‘api na galak na tung bolon.’”

GSAM 113.3“Tung balga do habiaran di huta raja i; marribu halak marlojong tu inganan na didok nasida inganan ni hamagoan na balga i. Angka padati ni angka pamadam api sian inganan nasida di Dalan Baker, Dalan Farringdon, Dalan Watling, Dalan Waterloo, dohot nang sian angka inganan di hasundutan ni London—tutu, saluhut padati pamadam api di London—dipasangkan do tu hoda jala dipalojong tu ‘inganan ni hamagoan’ na di roha nasida i, dohot hagogoon na lobi sian somalna, diihuthon angka padati, angka siparhoda, dohot punguan ni halak na torop. Piga sian angka padati pamadam api i sahat tu High Gate dohot Halloway [kira-kira opat mil] andorang diboto nasida haliluon i. Na tarida on lelengna lobi sian dua jam, jala uju naeng manogot, na tarida i gabe tung uli situtu.”

GSAM 114.1“Di pukul dua manogot halongangan i patuduhon sada na tung uli, jala tung maol patorangon. Sandok London ditiuri songon di tonga ari, jala tung ias situtu udara i. Satonga langit di selatan, di tingki na nidok i, nang pe so marombun, tung holom do; alai angka bintang, na so tarbilang, marsinondang dohot uli. Di lambung langit na maradophon i tarida do sada na marasing jala tung uli; tung tiur situtu do i, jala tung gogo sinondangna; ndang mansohot angka bintang na madabu tarida marsiihuthon, marasingasing sinondangna—songon na tubu nasida di tongatonga ni langit, jala sar sahat tu na songon na mapok. Na tarida i songon na manonggot dohot hatop ni hilap. Marmiriar bintang na metmet mamansar di atas ni garis ni langit, jala hatop situtu nasida manuju tano, gabe mata pe hurang boi mangihuthon dalanna; nasida pe songon na mapok, jala mamansarhon lombun na rara tua di atas ni sandok satonga langit. Tung uli situtu do angka rupana.”

GSAM 114.2“Di pukul dua lobi satonga, na tarida i gabe holom, jala uju holom i morot, tarida ma halibutongan na marsinondang di ulu ni langit, dohot di humaliang ni dorpi ni haholomon na mangantung di atas ni bagian selatan ni luat i. Ndang pola leleng, angka tiang ni hatiuron na songon perak mamansar sian i. Lam godang do nasida dohot halongangan, marbaur di tongatonga ni lombun na rara tua na tubu di tingki na sarupa, jala dung sahat tu timbona na tumimbo, na tarida i lobi sian na boi dipingkirhon. Angka bintang mamansar tu ganup dalan, jala tongtong songon i sahat tu pukul opat, dung i mago ma saluhutna.”

GSAM 114Angka na Aneh na Tarida di Mata ni Ari

GSAM 114.3Uju angka parjamita na mangolu pasahathon hasintongan taringot tu haroro ni Tuhan, godang jala marasingasing angka halongangan di langit niida di angka inganan di portibi. Sian angka i, holan gombaran ni rupa ni mata ni ari di Norwich, Inggris, di Desember 1843, do na boi tabahen di inganan na adong di buku on. Sada na sarupa masa di New Haven, Connecticut, di 9 September 1844, dua jam andorang dohot dung tonga ari, jala marribu halak marnida i.

GSAM 115Rupa ni Mata ni Ari na Aneh

GSAM 115.1Lingkaran na metmet di bagasan i manggombarhon mata ni ari. Rupana na songon kuning-rara na lambok. Bagian na di ruar sian dua lingkaran na humaliang mata ni ari, na so sarupa dao nasida sian mata ni ari, tarida marwarna na sarupa; alai bagian na di bagasan sian angka lingkaran on kuning situtu, jala langit na di bagasan angka lingkaran i tarida coklat na holom, jala tolu lingkaran na bolon na mamolus mata ni ari dohot na di toruna tarida songon hatiuron na torang jala tangkas.

GSAM 115.2Taringot tu na masa di Inggris, tajaha di sada surat sian E. Lloyd, London, 3 Januari 1844, songon on:—

GSAM 115.3“Adong do sada ‘tanda di mata ni ari’ na halongangan, na niida ni angka halak na tarhormat di Norwich dohot luat humaliangna, na so hea niida di Inggris andorang ni i. Niida do i di bulan Desember na salpu, kira-kira pukul 12 tonga ari, jala lelengna dua jam. Tung mabiar do angka pangisi ni luat i. Masa do i andorang ni angka Dongan sahaporseaon Winter, Burgess, dohot Routon mamungka ulaon pamaritaan nasida di huta i. Songon na parade dalan tu hasintongan do i, gabe denggan do parbue ni ulaon nasida disi.”

GSAM 116.1Barita taringot tu halongangan na masa di New Haven, Connecticut, dipasahat di Joujou di Tonga Borngin tanggal 10 Oktober 1844, jala dibuat sian Pangaramoti New Haven tanggal 10 September 1844. Di bagasan barita di Joujou i, sipature surat barita i mandok, “Ndang adong dope sada ahli na mangalului habotohon ni alam na sanggup mangalehon hatorangan taringot tu mula ni halongangan on na pasonanghon rohana sandiri.”

GSAM 116.2Sada barita taringot tu na tarida na marhubungan dohot mata ni ari di New Haven, Connecticut, 9 September 1844, diparbinsar nang di Hartford Courant tanggal 12 September 1844, jala songon on do hata ni i:—

GSAM 116.3“Angka lingkaran na humaliang mata ni ari di ari Senin, 9 September 1844, dua jam andorang dohot dung tonga ari, songon naung niida ni torop pangisi ni huta on dohot parateateon na balga, jala na tarida i pahehehon pangidoan ni roha na mangalului habotohon, asa umbotosa taringot tu angka na sarupa dohot mulana.

GSAM 116.4“Lingkaran hatiuron on halongangan do ala lelengna, jala mangalehon partingkian na denggan bahen mangaradoti i. Hurang lobi di tonga ari, na umbalga sian i ma dua lingkaran na singkop, sada kira-kira opatpulu lima derajat bidangna, humaliang mata ni ari di tongatongana, jala na sada nai kira-kira pitupulu dua derajat bidangna, tongatongana di ulu ni langit, alai dorpi ni lingkaranna mamolus mata ni ari. Lingkaran na ummetmet didongani sada lingkaran na lonjong di sumbu na umpanjang, jala otik do eksentrisitasna. Tigor maradophon mata ni ari, jala tolu pulu onom derajat tu utara sian ulu ni langit, lingkaran na bolon i dipolus dua lingkaran na asing na hurang lobi manang tutu sarupa dohot ibana panjang garisna na mamolus tongatongana, gabe di inganan parsaoran i adong sada titik na marsinondang, songon na somal tubu sian parsadaon ni hatiuron ni tolu lingkaran na marsinondang. Lingkaran na humaliang mata ni ari patuduhon angka warna ni halibutongan, jotjot dohot hatiuron dohot haulion na balga. Angka lingkaran na asing bontar do jala gumolap, hombar tu dao nasida sian mata ni ari. Alai angka bagian na metmet sian angka lingkaran, dohot warna na tarpasirang [songon halibutongan], tarida di tingki na marasingasing, di habinsaran nang di hasundutan.... Hadosan ni bangun sisongon i ingkon do marojahan di sada aturan na mangatur hajadian ni angka lingkaran hatiuron; alai parange ni aturan i ndang dope tangkas diboto saluhutna.... Ndang pola maol patoranghon hajadian ni lingkaran na humaliang mata ni ari, ala mulana hurang lobi sarupa dohot na manjadihon halibutongan, alai laho patoranghon mula ni lingkaran na dorpina mamolus tongatonga ni mata ni ari, tarida ummaol do.”

GSAM 117Angka Halongangan na Pasauthon Panurirangon ni Bibel

GSAM 117.1Taringot tu songon dia halongangan na tarida di langit i dipangke, di Inggris dohot di Amerika, boi taboto sian buku Patorangan ni Mateus Bindu Duapulu Opat, sinurat ni Sylvester Bliss, na dipabinsar di Boston di taon 1843. Dung dijou ibana pigapiga barita na di ginjang i, didok ibana ma:—

GSAM 117.2“Songon i ma, angka ‘tanda na bolon’ dohot ‘angka na manghabiari’ na sinuriranghon di bagasan Surat na Badia na sintong i, sai hira naung saut do saluhutna, nang angka tanda na nidok ni Sipalua na ingkon masa andorang so ro Ibana.

GSAM 117.3“Songon tontuna bulung ni angka hau na mulai tubu gabe tanda ni tingki las, songon i do nang tontuna, molo dung saut angka tanda on, ingkon botoon ni halak Kristen naung donok haroro ni Kristus, jala naung di lambung ni pintu do Ibana. Ndada holan diloas nasida umbotosa, alai diparentahon Sipalua hita do nasida asa umbotosa.”5

GSAM 117ANGKA PAMARITA

GSAM 117.4Dung taparateatehon pigapiga na rumingkot sian barita taringot tu haroro ni Kristus paduahalihon, songon na parjolo dibaritahon, tama do nang molo taparateatehon pigapiga halak na balga ulaonna di pamaritaan na bolon i. Nunga tadok goar ni torop pandita na mansai marbisuk di tingki i di angka luat sileban, naung pasahathon joujou i. Di na taparateatehon pigapiga na manguluhon di Amerika, na nilehon ni Tuhan boban ni ulaon i, lam tarida ma na tangan ni Tuhan do tutu di bagasan gerakan i.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Parjolo taida ma taringot tu William Miller, na mansai tarbarita di gerakan Advent di Amerika Serikat, pola torop halak holan mananda gerakan i marhite goar ‘pangajaran Miller.’

GSAM 118.2Tubuhon do William Miller di Pittsfield, Mass., di bulan Pebruari, 1782. Sian na menek dope ibana, nunga tarida tanda ni habisuhon dohot hagogoan ni rohana na umbalga sian na somal. Dung pigapiga taon, lam tangkas ma angka tanda on di sude na rap dohot ibana. Gogo do dagingna, tajom jala denggan do pingkiranna sian hatutubuna, jala ndang adong na boi maminsang parangena. Holan pigapiga taon do ibana marsiajar di sikola ni luatna na otik hagogoanna, alai nunga dihatindangkon halak na gumodang parbinotoanna sian angka guru na somal mangajar disi.

GSAM 118.3Marbagas do Amang Miller di taon 1802, jala mian di Poultney, Vt. Angka halak na dongan pargaulanna sian na pindah ibana tu Poultney, naung godang mangurupi ibana di angka parngoluon di portibi on, mansai diuluhon pangajaran na marojahan tu ganggu ni roha dohot pangajaran deisme. Ndang halak na jungkat nasida, alai di bagasan punguan nasida, halak na denggan do nasida di luatna, somal marparange na marsangap, asi roha jala rade mangurupi. Alai ditulak nasida do Bibel songon suhat ni hasintongan ni ugamo, jala diusahon nasida patuduhon na tama do panulakonna i marhite angka surat ni Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, dohot na asing. Diparsiajari Amang Miller do angka surat on dohot denggan, jala ujungna dihatindangkon ibana ma dirina gabe siihuthon deisme. Ibana sandiri mandok na 12 taon do lelengna mangihuthon deisme, mulai sian humaliang taon 1804.

GSAM 118.4Dung dijangkon ibana pangkat kapten, masuk ma ibana tu parangan di taon 1810. Dung mulak sian parangan, dipapindah ibana ma keluargana tu Low Hampton, N.Y., laho mamulai ulaon mangula disi di taon 1812. Songon pangula, gumodang ma tingkina laho manjaha. Diida ibana ma na pangajaran deisme na hinaporseaanna i ndang mangalehon hatontuan ni las ni roha dung salpu ngolu saonari. Di pudi ni tanoman i, holan haholomon dohot habot ni roha do adong. Songon na nidokna sandiri:

GSAM 118.4“Pingkiran taringot tu na mago salelenglelengna i mansai mangarsahi jala mangarunggai roha, jala molo ingkon dipasahat pangalusi ni angka ulaon, tontu mago do saluhutna. Songon tombaga do langit di ginjang ni ulungku, jala songon bosi do tano di toru ni patku. Hahotan salelenglelengna!—aha do i? Jala hamatean!—boasa adong i? Lam hupingkiri, lam dao ahu sian hatontuan. Lam hupingkiri, lam marsirang angka hata na hupeakkon. Huusahon ma so marpingkir be, alai ndang tarpatunduk ahu angka pingkiranku. Mansai marsak do ahu tutu, alai ndang huboto alana.... Ndang piga leleng dung i, songgot ma parange ni Sipalua i tarida tangkas di bagasan rohangku. Hira adong do sada na mansai denggan jala asi roha, na olo dirina sandiri manobus angka pangalaosionta, asa paluahon hita sian paruhuman ni dosa. Pintor huantusi ma songon dia hinauli ni parange ni na songon i; jala hupingkiri na boi do hupasahat diringku tu bagasan abarana, jala marhaposan tu asi ni rohana.”

GSAM 119Hapaubaon ni Roha ni William Miller

GSAM 119.1Didok ibana muse:

GSAM 119.1“Huida ma na Bibel i do patuduhon Sipalua na hombar tu na haporluanku; jala longang do ahu songon dia sada buku na so sian panoguon ni Debata boi patuduhon angka ojahan na mansai hombar tu haporluan ni portibi naung madabu tu dosa. Ndang taralohon ahu manjalo na Surat na Badia i ingkon pangungkapon sian Debata do. Gabe las ni rohangku ma i; jala di bagasan Jesus hujumpang sada dongan.... Saonari Bibel i ma na rumingkot huparsiajari, jala boi do hudok dohot sintong, mansai las rohangku manulingkitisa. Huida ma na satonga sian i pe ndang dung dibaritahon tu ahu. Longang do ahu boasa ndang huida hajuaraonna dohot hasangaponna sian na jolo, jala longang songon dia ahu hea boi manulak i.”

GSAM 119.2Songon on do dipatorang William Miller sandiri carana marsiajar Bibel:

GSAM 119.2“Hutontuhon ma laho pasidinghon saluhut pingkiranku naung adong sian na jolo, patudoskon ayat tu ayat dohot denggan, jala mangihuthon parsiajaran i dohot maraturan.... Ganup hujumpang na so tangkas, somal hupatudos i tu saluhut ayat na marsaor dohot i; jala marhite pangurupion ni Cruden, hutangkasi saluhut ayat ni Surat na Badia na marisi angka hata na rumingkot di bagasan na so tangkas i.... Songon i ma hupatupa parsiajaran ni Bibel, di panjahaonku na parjolo, saleleng humaliang 2 taon, jala tontu do rohangku na Bibel i do manangkas dirina sandiri.

GSAM 120.1“Di na marsiajar songon i ahu, gabe tontu ma rohangku, molo angka panurirangon naung saut di na salpu gabe suhat laho mangantusi songon dia angka na laho ro marsaut, ndang diojakhon hata ni Debata angka pangantusion na somal taringot tu harajaon ni Kristus di bagasan tondi—harajaon saribu taon di tano on andorang so ujung portibi, dohot hamulak ni halak Jahudi.... Tangkas hujumpang di bagasan Surat na Badia pangajaran na Jesus Kristus naeng tuat muse tu tano on, ro di bagasan angka ombun di langit, di bagasan saluhut hasangapon ni AmaNa.

GSAM 120.2“Mansai las do rohangku marsiajar Surat na Badia, na so dung hupingkiri na boi dapot sian pangajaranna. Humulai do marsiajar i so marpanghirimon laho manjumpang tingki haroro ni Sipalua, jala di mulana maol do ahu manghaporseai naung hujumpangi; alai mansai gogo do tanda ni hasintongan i tu ahu, pola ndang taralohon ahu na hinaporseaanku i. Gabe detdet ma hian rohangku di angka naung hupeakkon i, jala humulai ma paimaimahon, dungo, dohot martangiang di haroro ni Sipalua.”

GSAM 120.3Didok ibana muse:

GSAM 120.3“Huporseai ma; jala pintor dipaingot tu rohangku ulaon na ingkon hubahen laho pamaritahon pangajaran on, asa porsea portibi jala rade pajumpang dohot Panguhum dohot Pangoli i di haroroNa. Ndang porlu dison hutoranghon saluhut pangunjunan na leleng jala na dokdok naung hualami. Sada on ma hudok: dung pigapiga taon, Tondi ni Debata, hagogoon ni hasintongan, dohot holong ni roha tu angka tondi ni halak manogu ahu mangangkat silangku jala mamaritahon angka on tu portibi na laho mate jala mago.”

GSAM 120.4Songon angka halak na tinogu ni barita on di angka luat na asing, parjolo dipingkiri Amang Miller ma laho pasauthon ulaonna marhite manurat dohot pamabinsarhon di angka surat barita dohot buku na metmet. Parjolo dipabinsar ibana pangantusionna di Telegraf Vermont, sada surat barita ni huria Baptis, na dicetak di Brandon, Vt. Masa do on di taon 1831. Parjolo ibana manghatahon i di adopan ni situan na torop di taon 1832. Didok ibana taringot tu parpunguan i, “Dihuseahon Tuhan asi ni rohaNa tu punguan i, jala torop do na porsea gabe haluaon ni tondi nasida.”

GSAM 121.1Di taon 1836 dicetak do angka jamitana di pigapiga surat barita na adong di tingki i. Di tingki ngali ni taon 1837-38 dipabinsar angka jamitana gabe sada buku na metmet. Di taon 1838 dicetak sada buku na metmet na paduahon, na marisi 204 alaman, jala di bagasan buku on didok Amang Miller na huaso Ottoman boi do madabu di taon 1839 manang 1840. Angka jamitana na parjolo di angka huta na bolon masa do di taon 1836. Di tingki i marjamita do ibana di angka huta Randolph, Lowell, Groton, dohot Lynn, Mass.

GSAM 121.2Sahat tu taon 1840, Amang Miller hira sahalakna do na jongjong songon parjamita di adopan ni situan na torop taringot tu haroro ni Kristus naung donok. Di taon i, songgot maratus halak mangihuthon ibana mamaritahon barita i. Aha na patubuhon hamubaon na bolon on laho tarida di bindu na mangihut. Di tingki ngali ni taon 1839-40 dipasahat Amang Miller do sadalan jamita di Exeter, N.H. Disi ma parjolo ibana pajumpang dohot Pandita J. V. Himes, na manjalo haporseaon i di tingki i, jala sian ari i jongjong rap dohot Pandita Miller songon pamabinsar buku dohot parjamita na marsihohot di barita na bolon taringot tu haroro ni Kristus paduahalihon.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Taringot tu parula na marsihohot on di bagasan gerakan na bolon on, na tumama do molo tajou sian surat ni panurat ngoluna, na mandok:—

GSAM 121.4“Tubuhon do Joshua V. Himes di Wickford, R.I., di 19 Mei, 1805. Tarbarita do amana songon pardagang tu Hindia Barat, jala dipasangap do ibana songon ruas ni huria Episkopal Santo Paulus di Wickford. Denggan do parange ni inana, jala gok do rohana di holong tu Sipalua, na sai dipasahatna tu anakna na rade manangihon.

GSAM 121.5“Sangkap ni amana do laho pasikkolahon anakna, Joshua, asa gabe pandita di huria na hinangoluhonna sandiri, alai adong na mangambati sangkap i. Adong do ulaon na asing sian Debata na ingkon sibahenon ni anak i, jala diatur Ibana do angka dalan asa saut na hinaporluan i. Di taon 1817 disuru amana sada kapal na mamboan barang na arga, na diuluhon Kapten Carter, rap dohot Alexander Stewart na mangaradoti barang i. Alai ndang setia angka halak i; dung sahat nasida tu sada labuhan di Hindia Barat, digadis nasida do kapal dohot barangna, jala maporus nasida. Hamasaon on paubahon saluhut sangkap naung dipature tu ari marsogot ni Joshua na poso i, na sasintongna laho dipaikkon tu Universitas Brown, di Providence, R.I. Alai di bulan April, 1821, diboan ma ibana tu New Bedford, Mass., jala dipasahat tu William Knights asa marsiajar ulaon pambahen parabot hau.

GSAM 122.1“Dung sahat tu ingananna na imbaru, diulahon ibana dohot marsihohot ulaon na pinasahat tu ibana, marsangkap gabe na malo tutu di ulaonna i. Alai ndang piga leleng diida ibana ma na haadongon ni ugamo di lambungna ndang tutu hombar tu rohana. Didok ibana, ‘Gurungku sahalak siihuthon Unitarian do, jala diboan ibana ahu tu huriana. Pandita Orville Dewey do panditana. Ndang piga leleng dope ibana manadingkon pangajaran ni huria na somal dijangkon. Pangajarion na hujalo sian Uskup Griswold dohot Pandita William Burge, uluan ni huria Santo Paulus di Wickford, dohot na jotjot hubege hata ni Dr. Crocker na malo marhata, sian huria Santo Johannes di Providence, R.I., mambahen ahu ndang boi manjalo angka hata ni Amang Dewey na uli alai manulak pangajaran ni Kristus dohot angka apostolNa.’

GSAM 122.2“Ala ndang adong huria Episkopal di New Bedford di tingki i, dipillit ibana ma mangihuthon parpunguan ni Huria Kristen na Parjolo [ndada huria Sisean], jala dungi masuk ma ibana tu punguan i. Didok ibana, ‘Dison hujumpang Bibel na tarbukka dohot haluaon marpingkir, jala denggan do hupangke duansa.’ Huria on do di bagasan pangaradotion ni Pandita Moses Howe. Pandita Clough ma na mandidihon Joshua V. Himes di 2 Pebruari, 1823. Marhite roha na marsigasiga di ulaon tu Tuhanna, pintor dipungka ibana, di umur 18 taon, mamaritahon barita ni silang dohot manjujui halak asa paubahon roha. Didok ibana taringot tu dirina:—

GSAM 122.3“‘Ndang piga leleng gabe pargogo roha ma ahu, jala dilehon tu ahu halomoan laho patoguhon silehonlehon na di ahu.... Hupaujung ma tingki parsiajaranku di ulaon i dohot denggan, jala hujalo do hata pujipujian. Alai saleleng 5 manang 6 taon, somal do huulahon ulaon na lobi, asa dapot ahu 1 manang 2 ari di sada minggu laho marsiajar dohot mangulahon ulaon pamaritaan di angka luat na hurangan, jala hupasahat parbuena tu panditangku.’

GSAM 123.1“Di taon 1825 dipasahat tu ibana ulaon songon pamarita sian punguan huria ni angka Huria Kristen di Massachusetts bagian selatan. Didok Pandita Himes, ‘Ndang adong sangkap manang parhepengon laho mangurupi angka pamarita, jala hupillit ma mangula dagang bahen parngoluanku, jala marjamita sadia na tarbahen ahu.’

GSAM 123.2“Di taon 1828 ditadingkon ibana New Bedford, ndada marroha na ganggu manang hurangan hagogoon, alai dohot sangkap na togu na laho monang, jala laho ma ibana tu Plymouth, disi dibaritahon ibana hata ni Debata di angka bagas sikola, di angka inganan na pinature bahen parpunguan, dohot di dia pe adong halak na olo manangihon. Di taon 1829 diulahon ibana ulaon na sarupa di Fall River sahat tu taon 1830, dung i pindah ma ibana tu Boston songon pandita ni Huria Kristen na Parjolo dohot na Paduahon; jala disi ma ibana tading saleleng 33 taon. Di taon 1839 dijangkon ibana ma haporseaon Advent, songon na pinatorang ni Pandita William Miller na tarbarita i. Masuk ma ibana tu ulaon na imbaru i dohot saluhut hiras ni rohana, jala gok api dohot hagogoon do ulaon parhobasonna. Di taon 1840 dipungka ibana pamabinsarhon Angka Tanda ni Partingkian, laho mangondolhon ulaon naung hinaholonganna dohot nasa rohana. Saluhut hepengna, saluhut ulaonna, saluhut hagogoanna dipasahat tu ulaon on, jala marribu halak gabe porsea.”

GSAM 123Ulaon ni Miller dohot Himes na Rap

GSAM 123.3Sian taon 1840 sahat tu tingki bulung madabu di taon 1844, jotjot do rap mangula Pandita Miller dohot Pandita Himes di na mardalan sian sada huta tu huta na asing, di tingki las marhite undungundung nasida na mansai bolon, jala di tingki ngali di angka huria dohot bagas parpunguan. Hagogoon ni daging ni Pandita Himes na bolon i mangaramoti ibana sahat tu na masuk taon ngoluna na pa-92. Togu do hagogoon ni pingkiranna sahat tu ujung. Di 28 September, taon 1894, dipasahat ibana sada jamita na mansai pagogo roha tu punguan na lobi sian 3000 angka halak Advent Ari Papituhon di inganan parsaroan di Lansing, Michigan. Songon na gok dope ibana di hiras ni roha dohot hagogoon na di ibana di angka ari na jolo. Mansai halongangan do on di sahalak naung 3 bulan masuk tu taon ngoluna na pa-91, jala na mangkilalahon sahit na so tarpauli, na gabe hamateanna di taon na mangihut.

GSAM 124.1Pandita Miller dohot Pandita Himes jongjong ma, songon na nidok, di ‘barisan na di jolo ni parporangan’ di gerakan haroro ni Kristus paduahalihon di Amerika, jala holan dua halak do nasida sian marpulu halak na rap dohot nasida mangula mamaritahon pangajaran taringot tu haroro ni Kristus, na tumanda di nasida do sangkap na togu dohot hatigoron na togu. Godang sian angka halak on do na digoari portibi ‘halak na mangkajongjongkon dirina sandiri,’—angka halak naung lam togu marhite pajumpang dohot angka hasusaan ni ngolu, naung marsiajar laho manimbang sada ulaon marojahan tu hatigoran ni ulaon i, ndada ala paruntungan na boi dapot sian i. Parange nasida songon parange ni angka ruas huria na nidok ni Pandita Miller na somal manjalo barita i, ‘angka ruas na tumangoloi Debata, tumutu di pangoloionna, jala na mangolu di haporseaon.’ Hasintongan on dihatindangkon angka pandita sian angka huria na marragam, na mandok dung marsirang angka halak Advent sian nasida, ‘Pangajaran i nunga mamboan angka ruas nami na dumenggan.’

GSAM 124Angka Parjamita Halak Advent na Asing na Tarbarita

GSAM 124.2Tama do molo tadok goar ni pigapiga halak na balga ulaonna rap dohot Pandita Miller dohot Pandita Himes di gerakan di angka tingki na parjolo i. Na parjolo di daftar on do Charles Fitch, sian Cleveland, Ohio, na di taon 1842 mangalehon pingkiran laho mambahen angka gombaran bahen patorangkon angka pangungkapon ni Daniel dohot buku Pangungkapon. Ojahan ni pingkiran on do Habakuk 2:2, 3. Mate do Charles Fitch di 10 Oktober, 1844.

GSAM 124.3Dr. Josiah Litch, sian Philadelphia, na, songon na laho taida di bindu na mangihut, tinogu ni Tuhan laho pamaritahon sada hasintongan, na dung saut mambahen songgot jala hatop lam tamba parrohahon ni halak tu barita taringot tu haroro ni Kristus.

GSAM 124.4Elon Galusha, sian Lockport, N.Y., sahalak pandita Baptis na tarbarita, na angka surat dohot parhobasonna taringot tu haroro ni Tuhan naung donok mambahen hagunturon na bolon di huria i.

GSAM 125.1E. R. Pinney, sian Seneca Falls, N.Y., sahalak pandita na marsihohot sian huria Baptis, na marhite parhobasonna dohot angka suratna mangalehon hagogoon tu ulaon i. Tama do ibana digoari ‘Sira ni tano on.’

GSAM 125.2Geo. Storrs, sian Huta New York, na andorang so dijangkon ibana pangajaran taringot tu haroro ni Kristus, nunga tarbarita songon parjamita na pahehehon haporseaon. Angka suratna mansai margogo laho manogu angka halak asa lam pasahathon diri dohot arta nasida tu ulaon i; tarlumobi di angka minggu na parpudi ni 2300 ari. Ibana do, dung panghirimon na so saut i, pasahathon tu angka halak Advent dohot tu portibi on 6 jamitana taringot tu haadongon ni jolma, haadongon ni angka na mate, dohot paruhuman di ari marsogot, asa dipingkiri nasida.

GSAM 125.3Pandita Stockman, sian Portland, Maine, do nang sada parula na marsihohot di angka parpunguan ni William Miller na pahehehon haporseaon di huta i. Mate do ibana pigapiga minggu andorang so ujung taon Jahudi 1843, di na angka halak Advent manghirim jala paimaimahon Tuhan ro di tingki i.6

GSAM 125.4Adong do angka halak na asing na tarbarita, na holan goarna tadok ala ndang sungkup inganan: N. N. Whiting, na mambahen sada salinan ni Padan na Imbaru tu hata Inggris, na tinanda songon Salinan ni Whiting; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, dohot Edwin Burnham (tolu na marhahanggi), saluhutna parula na malo di ulaon ni barita i.

Notes

  1. Habakuk 2:2, 3. ↩
  2. Pangungkapon 14:6, 7. ↩
  3. Markus 1:14, 15, ↩
  4. Joel 2:30, 31. ↩
  5. Patorangan ni Mateus Bindu Duapulu Opat, hlm. 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
  6. Hatop do boi taantusi, songon na pinatorang di Angka Surat na Parjolo, hlm. 17, boasa marsihohot Pandita Fitch dohot Pandita Stockman naeng umbotosa aha naung masa sian na modom nasida. ↩

Note

Back