بەشی ١ — پێشەکی
GSAM 21.1کاتێک باس لە هاتنی دووەمی مەسیح دەکەین، دەست دەدەین بە بابەتێک کە لە ڕاستیدا هیوای گەلی خودا بووە لەوەتەی دایک و باوکی یەکەممان لە باخچەی عەدەن دەرکراون. لەو وتەیەی کە بە مارەکە درا، کە نەوەی ژنەکە سەری دەشکێنێت، دڵنیاییەک بوو لەوەی کە لە کۆتاییدا نۆژەنکەرەوەیەک دێت، کە دەستبەسەرداگرتنەکانی شەیتان شکست پێ دەهێنێت و مەبەستی خودا لەسەر زەوی بەدی دەهێنێت. وا گریمانە دەکرێت کە ئادەم و حەوا پێیان وابوو ئەم کارە زۆر بەخێرایی ئەنجام دەدرێت، و نەوەیەکی ڕاستەوخۆی ئەوان سەرکەوتوو دەبێت. بەڵام لە پلانی خودادا، بەڵێنی ڕزگارکەر لە تێکشکانی دیار، هەموو ئەو شتانەی لە دواتردا پەرەی پێدراوە لە جێبەجێکردنی «خواست و نیعمەتی خۆی کە پێش دەستپێکی زەمانە بەهۆی یەکبوونمان لەگەڵ عیسای مەسیحدا پێمان دراوە» لەخۆدەگرت.1
GSAM 21.2ئەگەر ئادەم و حەوا دەستبەجێ تێڕوانینێکیان بۆ ئەو ناخۆشی و مەینەتییە بدرایە کە جیهانی پڕ دەکات لە ماوەی ئەو سەدە درێژانەی نێوان وێرانبوون و نۆژەنبوونەوەی، خەم و ناڕەحەتییەکەیان بەرگەنەگیراو دەبوو. خودای ئاسمان، لە بەزەیی و سۆزە ڕەحمەتەکەیدا، ئەم دیمەنەی لێیان شاردەوە، و وازیان لێ هێنا بەو هیوایە دڵخۆشکەرەوە بن کە بەم زووانە دەگەنە سەربەستی شکۆمەندی منداڵانی خودا. بیرکردنەوە لەوەی کە فەدیکردن نزیکە، بە شێوەیەکی سروشتی هانیان دەدا بۆ دڵسۆزیی زیاتر لە ئامادەکاریکردندا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕووداوەکە.
GSAM 22.1بە هەمان شێوە ئەمە بۆ گەلی خودا لە هەموو نەوەکاندا لە ڕۆژانی ئادەمەوە ڕاستە. ئەوان دڵنیابوون کە ڕووداوێکی گەورە و گرنگ لە داهاتوودا ڕوودەدات—کە مەسیح لە کۆتاییدا دێت و شانشینەکەی دادەمەزرێنێت. ئەوانیش، وەک ئادەم و حەوا، باوەڕیان وابوو ڕووداوەکە نزیکە، و، وەک ئەوان، ئاگاداری ئەوە نەبوون کە چی لە نێوان سەردەمی خۆیان و ڕووداوەکەدا ڕوودەدات؛ ئەگینا، لەوانەبوو دڵسارد ببنەوە لە هەوڵدان بۆ گەیشتن بە ئامانجی خەڵاتەکە.
GSAM 22.2ئەم بیرکردنەوەیە دەکرێت بە بەکارهێنانی ئەو ڕووداوانە ڕوون بکرێتەوە کە لە ڕێگەی دۆزینەوە گەورەکانەوە ڕوویانداوە. ئەو پیاوانەی کە سەرچاوەیان بۆ دان، هەرچەندە خۆیان ئاگاداری نەبوون، لە ڕاستیدا خەریکی جێبەجێکردنی مەبەستی خودا بوون؛ بەڵام لە هەمان کاتدا بیرۆکەیەکیان هەبوو کە لە هەموو ڕوویەکەوە لەگەڵ ئەو تیۆرییانەی خۆیاندا نەدەگونجا کە هانیان دەدا بۆ کردەوە.
GSAM 22کاریگەرییە دوورمەوداکانی دۆزینەوەکانی کۆلۆمبۆس
GSAM 22.3مۆنتگۆمەری، لە American History،2 چاپی ساڵی ١٩٠٢، لاپەڕەکانی ٨ و ٩، کاتێک باس لەو تیۆرییە دەکات کە کۆلۆمبۆسی هاندا دەست بە گەشتەکەی بکات، و جێبەجێکردنی پلانەکەی بۆ گەیشتن بە هیندستانی ڕۆژهەڵات بە دەریاڕۆیی بەرەو ڕۆژئاوا، دەڵێت:—
GSAM 22.4«کۆلۆمبۆس پێی وابوو کە دەتوانێت پڕۆژەکەی پاشای پورتوگال باشتر بکات. دڵنیابوو کە ڕێگایەکی کورتتر و باشتر هەیە بۆ گەیشتن بە هیندستان لەو ڕێگایەی کە دیاز دیاری کردبوو. پلانی دەریاوانە جێنۆییەکە [کۆلۆمبۆس] هێندەی داهێنەرانە بوو، هێندەش بوێرانە بوو. لەبری ئەوەی بەرەو ڕۆژهەڵات، یان باشوور و ڕۆژهەڵات بڕوات، پێشنیاری ئەوەی کرد کە ڕاستەوخۆ بەرەو ڕۆژئاوا بڕوات. ئەو، وەک باوەڕی وابوو، سێ هۆکاری باش و پتەوی هەبوو بۆ ئەنجامدانی کارێکی لەو شێوەیە: یەکەم، هاوڕا لەگەڵ باشترین کتێبە جوگرافییەکانی سەردەمی خۆی، کۆلۆمبۆس دڵنیابوو کە زەوی تەخت نییە، وەک زۆربەی خەڵک وایدەزانی، بەڵکو گۆیەکە. دووەم، پێی وابوو ئەم تۆپە زەوییە زۆر بچووکترە لەوەی کە هەیە، و زۆربەی زەویە نەک ئاو. سێیەم، چونکە هیچی نەدەزانی و هیچی پێ نەدەچوو سەبارەت بە بوونی کیشوەری ئەمریکا یان زەریای هێمن، وای بیری دەکردەوە کە کەناری ئاسیا یان هیندستان ڕێک لەبەرامبەر ئیسپانیا و کەناری ڕۆژئاوای ئەوروپایە. تەواوی ئەو مەودایەی کە تا زێپانگۆ، یان ژاپۆن، دەیبڕی، بەلایەوە لە نزیکەی چوار هەزار میل زیاتر نەدەبوو.
GSAM 23.1«پلانەکەی ئەمە بوو: لە ئەوروپاوە دەستی پێدەکرد؛ کەشتییەکەی بەرەو ڕۆژئاوا ئاڕاستەی ژاپۆن دەکرد، و بە درێژایی چەماوەیی گۆی زەوی دەڕۆیشت تا دەیبگەیاندە ئەوەی بەدوایدا دەگەڕا. لای ئەو، ئەمە هێندەی ئەوەی مێشێک بە دەوری سێوێکدا بڕوات، دڵنیا و سادە بوو.
GSAM 23.2«ئەگەر لە گەشتەکەیدا سەرکەوتوو بووایە، ئەم سوودە زۆرە گەورەی دەبوو: ڕاستەوخۆ لە دەرگای پێشەوە دەچووە ناو هیندستان، لەبری ئەوەی بە ڕێگایەکی چەماوە و لە دەرگایەکی لاوەکییەوە پێی بگات، وەک چۆن پورتوگالییەکان دەبوو بیکەن.
GSAM 23.3«ئێمە دەبینین کە ئەم پیاوە، کە لە بیرکاریی کرداری و جوگرافیا و دەریاوانیدا وەک باشترینی سەردەمی خۆی شارەزا بوو، لە خاڵی یەکەمدا —شێوەی زەوی— ڕاست دەرچوو، بەڵام لە دوو خاڵەکەی تردا بەتەواوی هەڵە بوو.
GSAM 23هەڵەیەکی بەختەوەرانە
GSAM 23.4«بەڵام، سەیر لەوەدایە، هەڵەکانی لە لایەنێکەوە یارمەتیدەر بوون بۆی. ئەو هەڵەیەی کە لەبارەی مەوداکەوە کردی، هەڵەیەکی زۆر بەختەوەرانە بوو. ئەگەر کۆلۆمبۆس قەبارەی گۆی زەوی و درێژیی ڕاستەقینەی گەشتێکی لەو شێوەیەی بە دروستی هەژمار بکردایە، ئەگەری زۆر بوو دەستی بە گەشتەکە نەکردایە، چونکە دەستبەجێ تێبینی ئەوە دەکرد کە ڕێڕەوە پێشنیارکراوەکەی پورتوگالییەکان هەم زۆر کورتتر و هەم هەرزانتر بوو. هەروەها، ئەگەر بتوانایە بیری لێ بکاتەوە یان بە هەر شێوەیەک پێشبینی بکات کە کیشوەری ئەمریکا ڕێک لەبەردەم ڕێگاکەیدا بوو، ئەوە لە خۆیدا ڕەنگە هانیدەر نەبووایە بۆ دەستپێکردنی گەشتێکی دۆزینەوە، چونکە ئامانجی دۆزینەوەی وڵاتێکی نوێ نەبوو، بەڵکو ڕێگایەکی نوێ بوو بۆ گەیشتن بە وڵاتێکی کۆن.»
GSAM 23هیوای مەزنی سەردەمەکان
GSAM 23.5کەواتە گەلی خودا، بە درێژایی سەدەکان، هیوایان بە هاتنی مەسیح پێش خۆیان هەبووە «وەک لەنگەرە بۆ دەروونمان، چەسپاو و ڕاگرە.»3 هەرچەندە زۆرجار لەناو خەم و ناخۆشیدا دەناڵێنن و هاوار دەکەن، «تا کەی، ئەی پەروەردگار، تا کەی ڕزگاریمان دەبێت؟» لەگەڵ ئەوەشدا، بەردەوام بوون و وەک پۆڵس وتوویانە و هێشتاش دەڵێن، «هیوا و خۆشی و تاجی شانازیمان لەبەردەم عیسای خاوەن شکۆمان چییە لە کاتی هاتنیدا؟ ئایا ئێوە نین؟»4
GSAM 24پۆڵس بە هیوا بەهێز کرا
GSAM 24.1چەند نموونەیەکی هێزی بەردەوامبەخشی ئەم هیوایە لەم بارەیەوە بەسە. کاتێک پۆڵس خرایە بەردەم فیلیکس، و ڕێگەی پێدرا بۆ خۆی قسە بکات، وتی: «بەگوێرەی ئەو ڕێگایەی کە ئەوان پێی دەڵێن ڕێبازی چەوت، خودای باوباپیرانم دەپەرستم. باوەڕم هەیە بە هەموو ئەوەی بەگوێرەی تەوراتە و لە پەڕتووکی پێغەمبەراندا نووسراوە، هەروەها هەمان ئەو هیوایەم بە خودا هەیە کە ئەو پیاوانە هەیانە، کە هەستانەوە بۆ ڕاستودروستان و خراپەکارانیش دەبێت.»5
GSAM 24.2لە داکۆکییە لێهاتووانەکەیدا کاتێک هێنرایە بەردەم ئەگریپا، پۆڵس وتی: «ئێستاش حوکم دەدرێم لەبەر ئەوەی هیوام بەو بەڵێنە هەیە کە خودا بە باوباپیرانمانی داوە. ئەمە ئەو بەڵێنەیە کە دوازدە هۆزەکەمان شەو و ڕۆژ بە هیوای هاتنەدی، بە پەرۆشەوە خواپەرستی دەکەن. ئەی پاشا، لەبەر ئەم هیوایە جولەکە تۆمەتبارم دەکەن. بۆچی ئێوە باوەڕ ناکەن کە خودا مردووان هەڵدەستێنێتەوە؟»6 کاتێک لە کۆتاییدا لە ڕۆما بوو بۆ ئەوەی لەبەردەم سێزاردا دەربکەوێت، بە جووڵەکەکانی وت، «چونکە لە پێناوی هیوای ئیسرائیل ئەم زنجیرەم پێوەیە.»7
GSAM 24.3پۆڵس بە ئازادی باسی ئەو هیوایەی کرد لە نامەکەیدا بۆ تیتۆس: «نیعمەتی خودا دەرکەوت و ڕزگاری پێشکەشی هەموو خەڵک دەکات. ئەوەی فێرمان دەکات نکۆڵی لە خوانەناسی و هەوەسە دنیاییەکان بکەین، بە ژیری و ڕاستودروستی و لەخواترسی بژین لەم دنیایە، لە چاوەڕوانی هیوای بەرەکەتدار، دەرکەوتنی شکۆی خودای گەورە و ڕزگارکەرمان، عیسای مەسیح.»8
GSAM 24پەترۆس دڵخۆش بە هیواکە
GSAM 24.4پەترۆس باسی هەمان هیوا دەکات بەم شێوەیە: «ستایش بۆ خودا، باوکی عیسای مەسیحی پەروەردگارمان! بەهۆی بەزەییە فراوانەکەیەوە لەدایکبوونەوەی پێ بەخشین بۆ هیوایەکی زیندوو بە هەستانەوەی عیسای مەسیح لەنێو مردووان، بۆ میراتێک کە نافەوتێت و گڵاو نابێت و کاڵ نابێتەوە. ئەو میراتە بۆ ئێوە لە ئاسمان پارێزراوە، ئێوە کە بە هێزی خودا پاسەوانی کراون بە باوەڕ، بۆ ئەو ڕزگارییەی ئامادەیە لە کۆتایی زەمانە ڕابگەیەنرێ. ئەمانە دڵخۆشتان دەکات، هەرچەندە لەوانەیە بۆ ماوەیەکی کەم ناچار بن بە دەست تاقیکردنەوەی جۆراوجۆرەوە ئازار بچێژن، تاکو سەلماندنی باوەڕی ڕاستەقینەتان، کە لە زێڕی لەناوچوو بەنرخترە، هەرچەندە بە ئاگر تاقی دەکرێتەوە، کاتێک عیسای مەسیح ئاشکرا دەکرێت ستایش و شکۆ و ڕێزی بەدواوە دەبێت.»9
GSAM 25مەبەستی خودا لە بەدیهێنان
GSAM 25.1نووسراوە پیرۆزەکان مەبەستی خودا لە بەدیهێنانی جیهاندا ئاشکرا دەکەن؛ و لە وشەی پێشبینییەوە هەروەها پلانی ئەو دەربارەی داهاتوو فێر دەبین: «یەزدان ئەمە دەفەرموێت، بەدیهێنەری ئاسمان، ئەو خودایە، شێوەکێشی زەوی و دروستکەری، ئەو دایمەزراند. بەخۆڕایی بەدی نەهێنا، بەڵام بۆ نیشتەجێبوون شێوەی کێشا.»10 کاتێک دروستی کرد، دایە مرۆڤ. زەبوورنووس دەڵێت، «ئاسمان ئاسمانی یەزدانە، زەویشی بە ئادەمیزاد بەخشیوە.»11 بەڵام کاتێک دایە مرۆڤ، مرۆڤ ڕاستودروست بوو، وەک چۆن پیاوە دانا دەڵێت، «تەنها شتێکم دۆزیوەتەوە، ئەمەش ئەوەیە: خودا مرۆڤی لەسەر بنچینەیەکی ڕاست دروستکردووە، بەڵام ئەوان دوای داهێنانی زۆر کەوتوون.»12
GSAM 25.2ئێمە دەربارەی مامەڵەی خودا لەگەڵ نەوەکاندا دەخوێنینەوە، کە «کاتێک نەوەی ئادەمی دابەش کرد، سنووری بۆ گەلان دانا، بەگوێرەی ژمارەی نەوەی ئیسرائیل»،13 واتە، بەپێی ژمارەی ئیسرائیلی ڕاستەقینە کە لە کۆتاییدا لەسەر زەوی کۆدەکرێنەوە وەک هاووڵاتیانی شانشینەکەی داهاتووی. ئەمە لەم وتانەی پۆڵسدا دەربڕاوە: «خودا... هەموو نەتەوەکانی لە یەک کەسەوە دروستکردووە، تاکو لەسەر هەموو ڕووی زەوی نیشتەجێ بن، کات و سنوورەکانی نیشتەجێبوونی ئەوانی داناوە و دیاری کردووە، تاکو ڕوو لە خودا بکەن، بەڵکو بیگەنێ و بیدۆزنەوە، هەرچەندە لە هەر یەکێکمان دوور نییە. “چونکە لە ئەودا دەژین و دەجوڵێین و هەین،”.»14 کاتێک ئەم مەبەستە سەرەکییە سەبارەت بە زەوی جێبەجێ دەکرێت، «گەلەکەت هەمووی ڕاستودروست دەبن.»15 جارێکی دیکە لەبارەی ئەو دۆخەوە لەسەریان دەگوترێت، «دانیشتووی سییۆن ناڵێت، “نەخۆش کەوتم،” ئەو گەلەی تێیدا نیشتەجێیە تاوانەکانی بەخشراو دەبێت.»16 ئەوە ئەو کاتە دەبێت کە «بێفیزەکان دەبن بە میراتگری خاکەکە و خۆشی لە زۆری ئاشتی دەبینن.»17
GSAM 26دووەم هاتنی مەسیح ئەفسانەیەک نییە
GSAM 26.1لە نامەی دووەمی پەترۆسدا هاتووە کە «کاتێک هاتنی عیسای مەسیحی خاوەن شکۆمان و هێزەکەیمان پێ ناساندن، ئێمە بەدوای کۆمەڵە ئەفسانەیەکی زیرەکانەی هەڵبەستراو نەکەوتبووین، بەڵکو شایەتحاڵی پایەبەرزییەتی ئەو بووین. ڕێز و شکۆی لە خودای باوک وەرگرت کاتێک ئەم دەنگەی لە شکۆداری پایەبەرزەوە بۆ هات: ”ئەمەیە کوڕی خۆشەویستم، ئەوەی زۆر پێی دڵشادم.“ ئێمەش گوێمان لەم دەنگە بوو کە لە ئاسمانەوە هات، کاتێک لە شاخی پیرۆز لەگەڵی بووین. هەروەها پەیامی پێغەمبەرانمان هەیە کە بە تەواوی پشتی پێ دەبەسترێت، چاک دەکەن کە گرنگی پێ بدەن، هەروەک چۆن گرنگی بەو چرایە دەدەن کە لە شوێنێکی تاریکدا دەدرەوشێتەوە هەتا ئەو کاتەی ڕۆژ دەبێتەوە و ئەستێرەی بەیان لە دڵتاندا هەڵدێت.»18
GSAM 26.2لەم نووسراوە پیرۆزەدا نێردراوەکە ئاماژە بە گۆڕانکاریی شکۆمەندییەکەی سەر گردەکە دەکات وەک بەڵگەیەک بۆ هاتنی دووەمی مەسیح. پێش ئەم دیمەنە ڕزگارکەرمان بە نێردراوەکانی وتبوو، «هەندێک لەوانەی لێرە ڕاوەستاون، مردن ناچێژن هەتا کوڕی مرۆڤ نەبینن وەک پاشا دێتەوە»19 — وەک لە نووسراوەکەی لۆقادا هاتووە، «هەندێک لەوانەی لێرە ڕاوەستاون مردن ناچێژن هەتا شانشینی خودا نەبینن.»20
GSAM 26.3ئەم بەڵێنە بە واتای وشەیی لە خودی گۆڕانکاریی شکۆمەندیدا بەدی هات. لەم «بینینە»دا لەسەر گردەکە، ئەوان عیسای شکۆمەندیان بینی، هەروەک چۆن لە کاتی هاتنی لە شانشینەکەیدا دەردەکەوێت. ئەوان ئیلایاسیان (ئیلایجا) بینی، کە بەبێ تامکردنی مردن برا بۆ بەهەشت، وەک نوێنەرایەتیی ئەو کەسانەی کە دەگوازرێنەوە—لە فەوتاوەوە بۆ نافەوتایی—«لە ساتێکدا، لە چاوتروکانێک،» کاتێک پەروەردگار دێت.21 هەروەها موساشی لێ بوو، کە مردبوو، نوێنەرایەتیی ئەو کەسانەی دەکرد کە لەنێو مردوواندا هەڵدەستێنرێن بۆ پێشوازیکردنی پەروەردگار. کەواتە لەم «بینینە»دا، ئەوان دیمەنی هاتنی مەسیحیان لە شانشینەکەیدا بینی، وەک چۆن بەڵێنی پێ دابوون.
GSAM 27پێشبینییەکی دڵنیاتر
GSAM 27.1هەرچەندە نێردراوەکان ئەم دیمەنە شکۆدارەیان لەسەر چیای گۆڕانکارییەکە بینیبوو، و دەنگی ڕەزامەندیی خودایان بیستبوو، نێردراو پەترۆس جەخت دەکاتەوە: «پەیامی پێغەمبەرانمان هەیە کە دڵنیاترە». بەم وتەیە، ئەو ئەوەی کە لەو بۆنە یادیارەدا بینیویانە و بیستوویانە، کەم ناکاتەوە. ئەوان ئەوکاتە تەنها یەک جار دەنگی خودایان بیست، بەڵام لە هێڵە گەورەکانی پێشبینیدا، کە تا هاتنی دووەمی مەسیح درێژ دەبێتەوە، دەنگی خودا زۆر جار دووبارە دەبێتەوە. لە ڕاستیدا، هەر پێشبینییەکی پێغەمبەرانەی دیاریکراو کە لە مێژوودا بەدی هاتبێت یان تۆمار کرابێت، دەنگی خودایە بۆ ئێمە. دەبێت بەم مانایە بێت کە وشەی پێشبینی «دڵنیاتر»ە. وەشانی پێداچوونەوەکراو وەری دەگێڕێت بە «دڵنیاکراوە». پێشبینییەکە بەهۆی هەر وردەکارییەکی بەدیهاتووەوە دڵنیادەکرێتەوە. هەر ڕووداوێکی پێشبینیکراو، کاتێک بەدی دێت، دڵنیاییەکە کە ڕووداوە پێشبینیکراوەکانی تریش بە دڵنیاییەوە ڕوودەدەن.
GSAM 27سروشتی پێشبینی
GSAM 27.2ئەم شایەتییانەی خوارەوە لە توێژەرە دیارەکانی کتێبی پیرۆزەوە سەبارەت بە سروشتی پێشبینی، زۆر بەهێزن:—
GSAM 27.3تۆماس نیوتن ئەم وتەیە دەخاتەڕوو کە «پێشبینییەکان مێژووی پێشبینیکراو و کورتکراوەن؛ مێژویش پێشبینییە جێبەجێکراوەکان و فراوانکراوە. لە جیهاندا پێشبینیی درۆزن هەبووە؛ بەڵام هەموو زیرەکی و خراپەی مرۆڤەکان و شەیتانەکان ناتوانن هیچ پێشبینییەک دروست بکەن کە لەو جۆرە بێت کە لە نووسراوە پیرۆزەکاندا تۆمار کراوە.»
GSAM 27.4سێر ئایزاک نیوتن شایەتی دەدات کە «گوێگرتن لە پێغەمبەران خەسڵەتێکی بنەڕەتیی کڵێسای ڕاستەقینەیە.»
GSAM 27.5دکتۆر ئەی. کیت دەڵێت «پێشبینی هاوتای هەر موعجیزەیەکە، و لە خودیدا موعجیزەیە.... تەنها دەنگی هەرەتوانا دەیتوانی مردووان لە گۆڕ هەستێنێتەوە،—تەنها دەنگی هەرەزان دەیتوانی هەموو ئەوەی لە داهاتوویەکی تاریکدا شاردراوەتەوە بڵێت، کە مرۆڤ وەک شوێنەکانی مردووان دەستی پێی ناگات،—و هەردووکیان دەنگی خودان.»
GSAM 28.1ماتیۆ هێنری وتوویەتی «لە کاتی خودا، کە باشترین کاتە، و بە ڕێگای خودا، کە باشترین ڕێگایە، پێشبینی بە دڵنیاییەوە بەدی دێت. هەموو وشەیەکی مەسیح زۆر پاکە، و هەر بۆیە زۆر دڵنیایە.»
GSAM 28ئامانجی پێشبینی
GSAM 28.2دەتوانین لە وتەکانی مەسیح بۆ نێردراوەکانیەوە یەکێک لە مەبەستەکانی خوداوەند لە بەخشینی پێشبینییەکاندا فێر ببین. کاتێک بە شێوەیەکی پێشبینییانە باسی ئەو شتانەی دەکرد کە لە ژیانی یەهودادا ڕوویان دەدا، فەرمووی: «پێتان دەڵێم پێش ئەوەی ڕووبدات، تاکو کاتێک ڕوویدا باوەڕ بکەن کە من ئەوم.»22
GSAM 28.3پەروەردگار هەروەها لە ڕێگەی پێغەمبەر ئیشایاوە دەفەرموێت: «خودام و هیچی دیکە نییە وەک من. لە سەرەتاوە کۆتاییم ڕاگەیاندووە، لە کۆنەوەش ئەوەی هێشتا نەکراوە. فەرمووم: ’ڕاوێژی من سەر دەگرێت، هەموو ئەوەی پێم خۆشە دەیکەم.‘»23
GSAM 28.4دیسانەوە، «سەرەتاکانم لە کۆنەوە ڕاگەیاندووە، لە دەمی منەوە هاتوونەتە دەرەوە و وام کرد ببیسترێن، لەپڕ کردم و ڕوویان دا.... لەبەر ئەوە لە کۆنەوە ئەمانەم پێ ڕاگەیاندن، وام کرد پێش ئەوەی ڕووبدەن ئێوە گوێتان لێی بێت، نەوەک بڵێن: ”بتەکەم کردی، خوداوەندە دەستکردەکەم فەرمانی دا.“ ئێوە گوێتان لێ بوو، جا بڕواننە هەمووی. ئەی ئێوە دانی پێدا نانێن؟ ”وا دەکەم لە ئێستاوە گوێتان لە شتە نوێیەکان بێت، ئەو نهێنییانەی کە نایانزانن. ئێستا بەدیهێنران، لە کۆنەوە نەبوون، بەر لە ئەمڕۆ نەتانبیستبوون نەوەک بڵێن، ’ئەوەتا دەمانزانی.‘»24
GSAM 28.5لە ئەم زمانەوە هێزی بەدیهاتنی پێشبینییەکان وەک بەڵگەیەکی سەرچاوەی خودایی پێشبینییەکان دیارە، هەروەها وەک نمایشکردنێکی هێزی پەروەردگار بەسەر هەموو خوداوەندەکانی بتپەرستاندا. هەروەها لەم وشانەوە ئەوە دەردەکەوێت کە پێشبینی شوێنێکی زۆر گرنگی لە نووسراوە پیرۆزەکانی ڕاستیدا هەیە. بەهۆی ڕاستی ئەم ڕاستییانەوە، زۆر سەیر و سەمەرەیە کە خەڵکێکی زۆر گرنگییەکی کەم بە لێکۆڵینەوە لە بەشە پێشبینییەکانی نووسراوە پیرۆزەکان دەدەن یان هیچ گرنگییەکی پێنادەن.
GSAM 29پێشبینی مۆرکراو نییە
GSAM 29.1نەزانەکان دەڵێن کە فێرنەکراون، و بۆیە ناتوانن لە پێشبینییەکان تێبگەن. لە لایەکی ترەوە، زۆرێک لە خوێندەوارەکان، و هەندێکیان لەنێو خزمەتگوزارانی ئایینیدا، دەڵێن: «پێشبینییەکان مۆر کراون، و ناتوانرێت لێیان تێبگەین. هەموومان دەزانین کە کتێبی ئاشکراکردن کتێبێکی مۆرکراوە.»
GSAM 29.2لە پەرتووکی ئاشکراکردندا، فەرمانێکی تایبەت بە یۆحەنای خۆشەویست درا کە پەرتووکەکە مۆر نەکات.25 هەروەها لەم پەرتووکەدا، پیرۆزییەک بۆ ئەوانە دەردەچێت کە «دەیبیستن و ئەوەی تێیدا نووسراوە پەیڕەوی دەکەن.»26 چۆن دەکرێت پەیڕەوی شتەکانی ناو کتێبێکی مۆرکراو بکرێت ئەگەر تێگەیشتن لێیان مەحاڵ بێت؟ پەروەردگار لە ڕێگەی موساوە فەرمووی: «نهێنییەکان بۆ یەزدانی پەروەردگارمانە و ئەو شتانەی کە خودا بۆی ئاشکرا کردین بۆ ئێمە و نەوەکانمانە هەتاهەتایە، هەتا کار بە هەموو وشەکانی ئەم فێرکردنە بکەین.»27
GSAM 29.3ئەوەی کە پەروەردگار پێشبینییەکانی دانیال بە شێوەیەک داڕشتووە کە لێی تێبگەن، لە وتەکانی ئەوەوە بۆ قوتابییەکانی سەبارەت بەوانە ڕوونە. دەخوێنینەوە: «لەبەر ئەوە کاتێک دەبینن ﴿قێزەونی وێرانکەر﴾ لە شوێنی پیرۆزدا ڕاوەستاوە، ئەوەی پێغەمبەر دانیال باسی کردووە (با خوێنەر تێبگات)»،28 کە بە کردەوە دەڵێت، لە دانیال پێغەمبەر تێبگەن.
GSAM 29.4خودا هەڵەی ئەو بانگەشەیە کە ناتوانرێت لە پێشبینییەکان تێبگەین، بەم وتانە ئاشکرا دەکات: «جا تەواوی ئەم پەیامەی کە بە بینینێک ئاشکرا کراوە تەنها بۆ ئێوە وەک وشەکانی تۆمارێکی مۆرکراوی لێهاتووە، ئەوەی دەیدەنە کەسێکی خوێندەوار و دەڵێن: “تکایە ئەمە بخوێنەوە.” ئەویش دەڵێت: “ناتوانم، چونکە مۆر کراوە.” یان ئەگەر تۆمارەکە دەدەنە کەسێکی نەخوێندەوار و دەڵێن: “تکایە ئەمە بخوێنەوە.” ئەویش دەڵێت: “خوێندەواریم نییە.” جا پەروەردگار دەفەرموێت: “لەبەر ئەوەی ئەم گەلە هەر بە دەم نزیک دەبنەوە و بە لێوەکانیان ڕێزم لێ دەگرن، بەڵام دڵیان لێم دوورە، پەرستنیان بۆ من تەنها فێرکردن و ڕاسپاردەی خەڵکە. لەبەر ئەوە ئەوەتا من جارێکی دیکە کاری سەیر و سەمەرە بەم گەلە دەکەم، دانایی داناکانی لەناودەبەم و تێگەیشتنی تێگەیشتووانی ون دەبێت.”»29 ئەگەر ئەو گەلەی پێغەمبەر لێرەدا ئاماژەی پێدەکات، پەیڕەوی لە وشەی دڵنیای پێشبینییەکەیان بکردایە، پێویست نەدەبوو لە شەریعەتی خودا دوور بکەونەوە و فەرمانەکانی مرۆڤ لە جێگەی فەرمانەکانی ئەو دابنێن.
GSAM 30پێشبینی هی لێکدانەوەی تایبەتی نییە
GSAM 30.1ئەوە نییە کە پێشبینییەکان مانایەکی قووڵ و شاراوە و نهێنییان هەیە کە زۆر کەس لێی تێناگەن. نێردراو پەترۆس لەبارەیەوە فەرموویەتی، «لە سەرووی هەموو شتێکەوە ئەمە بزانن، کە هیچ پێشبینییەک لە نووسراوە پیرۆزەکاندا بە لێکدانەوەی خودی پێغەمبەرەکە نەنووسراوە، چونکە هەرگیز پێشبینی بە خواستی مرۆڤ نەهاتووە، بەڵکو ڕۆحی پیرۆز ڕابەرایەتی مرۆڤەکانی کردووە، بۆ ئەوەی پەیامی خودا ڕابگەیەنن.»30 لەم دەقەدا بە ڕوونی ئاماژە بەوە کراوە کە شتی سەرەکی بۆ تێگەیشتن لە پێشبینی، وەرگرتنی ئەو ڕۆحەیە کە لە ڕێگەی پێغەمبەرانەوە قسەی کردووە. دەربارەی ئەو ڕۆحە، کە بە هەموو ئەوانەی بەدوایدا دەگەڕێن بەڵێنی پێدراوە، نووسراوە: «ئەو بۆ ڕاستی تەواو ڕێنماییتان دەکات.»31
GSAM 30پێشبینییەکان هاتنەدی
GSAM 30.2لە لێکۆڵینەوەی پێشبینییەکاندا چەند ڕاستییەک هەن کە دەبێت هەمیشە لەبەرچاو بگیرێن: خودا، کە بێهەڵەیە، نووسەری پێشبینییەکانە، و کاتێک کاتی جێبەجێبوونی پێشبینییەک دێت، خودی ئەو ڕووداوەی پێشبینی کراوە ڕوودەدات. هەروەها، کاتێک پەروەردگار، کە توانای پێشبینیکردنی هەیە بۆ ئەوەی مرۆڤەکان چی دەکەن، کاتێک دیاری دەکات کە شتێک ڕوودەدات، کاتێک ئەو کاتە دێت، جێبەجێبوونێکی ڕاستەقینەی پێشبینییەکە ڕوودەدات. بە واتایەکی تر، جێبەجێبوونی درۆزنانەی پێشبینییەک لە کاتی دیاریکراودا بۆ جێبەجێبوونی ڕاستەقینە، شتێکی مەحاڵە. هاوتەریب لەگەڵ ئەم بنەمایەدا، دەتوانین بڵێین، کاتێک کاتی خودا دێت بۆ ئەوەی پەیامەکەی ڕاستی پێشکەش بە جیهان بکرێت، پەیامەکە هەمیشە دەردەکەوێت.
GSAM 30.3جارێکیان، کاتێک نووسەر وتارێکی لەسەر بەدیهاتنی پێشبینییەکان پێشکەش کرد، بێباوەڕێک کە ئامادەبوو هاتە پێشەوە و وتی، «دەبێت پیرۆزباییتان لێ بکەم ئێوەی لێکدەرەوەی پێشبینییەکان، چونکە زۆر بەختەوەرن. لە لێکۆڵینەوەتاندا لە مێژوو، وا دەردەکەوێت زۆر بە ئاسانی ئەوە دەدۆزنەوە کە بە تەواوی لەگەڵ پێشبینییەکەدا دەگونجێت.» «بەڵێ،» وەڵاممان دایەوە، «لەبەر ئەوە لەگەڵیدا دەگونجێت چونکە بۆ ئەو مەبەستە دروست کراوە. ئەگەر بچیتە فرۆشگایەکی دەستکێش بۆ کڕینی جووتێک دەستکێش، ئایا چاوەڕێی دۆزینەوەی ئەوانە ناکەیت کە لەگەڵ دەستتدا بگونجێن؟» ئەو وەڵامی دایەوە، «بێگومان، چونکە بۆ ئەو مەبەستە دروست کراون.» نووسەرەکە وتی، «کەواتە ئەو خودایەی کە بە تەواوی دەیزانی مرۆڤەکان چی دەکەن، پێشبینییەکانی لەبارەیانەوە کرد، و کاتێک ئەو مرۆڤانە دێنە سەر گۆڕەپانی کردار، و هەمان ئەو شتانە دەکەن کە پێشبینیی کردبوون، مێژوونووسی ڕاستەقینە تۆماری کرداریان دەکات، کە بە بەراورد لەگەڵ پێشبینییەکەدا، بە تەواوی یەکدەگرنەوە.»
GSAM 31پێشبینی ڕووناکییەکە لە تاریکیدا
GSAM 31.1حەواری پەترۆس دەڵێت کە دەبێت ئاگاداری پێشبینی بین وەک ڕووناکییەک کە لە شوێنێکی تاریکدا دەدرەوشێتەوە. بەبێ فانۆسی پێشبینی، داهاتوو تاریکییەکی تەواو دەبوو. مەبەست لە ڕووناکی بریتییە لە دوورخستنەوەی تاریکی—کاتێک لە شوێنێکی تاریکدا گەشت دەکەیت، بۆ نیشاندانی ڕێگاکە، و بە ڕوونی نیشاندانی ڕێگاکە، تاوەکو گەشتیار بتوانێت، هەنگاو بە هەنگاو، ڕێگاکە ببینێت و هەڵیبژێرێت. زەبوورنووس دەڵێت: «وشەکانی تۆ چرایە بۆ پێیەکانم، ڕووناکییە بۆ ڕێگام.»32 پیاوە دانا دەڵێت، «ڕێچکەی ڕاستودروستان وەک ڕووناکی بەرەبەیانە، ڕووناکتر و ڕووناکتر دەبێت هەتا دەبێتە ڕۆژی تەواو.»33 بەم شێوەیە دەبینرێت، کاتێک بەناو ڕەوتی کاتدا تێدەپەڕین، کە وشەی خودا، بەتایبەتی لە جێبەجێبوونە پێشبینییەکانییدا، زیاتر و زیاتر دەکرێتەوە، وای لێدەکات بۆ خوێنەری کتێبی پیرۆز ڕوونتر و ڕوونتر بێت کە بە دڵنیاییەوە لەسەر ئەو ڕێگایەیە کە دەچێتە سەر ڕووناکیی هەتاهەتایی و ڕۆژی ئەبەدی.
GSAM 31سێ ڕووداوی دیار لە عەدەنەوە تا کۆتایی
GSAM 31.2لە کاتی تێڕامان لە ڕێڕەوی گەلی خوداوەند لە عەدەنەوە تا کۆتایی، بە ڕۆشنایی نووسراوە پیرۆزەکانەوە، سێ ڕووداو هەن کە بە شێوەیەکی تایبەت دیارن. یەکەمیان هاتنی یەکەمی مەسیحە، بەرجەستەبوون، هاتنی عیمانوئێل، خودا کە لە جەستەدا دەرکەوت؛ دووەمیان، چاکسازییە گەورەکەی دوای سەردەمی تاریکی—١٢٦٠ ساڵی ستەمکاری، کە تێیدا وشەی خودا نزیکەی بە تەواوی لە خەڵکی ئاسایی دوورخرابووەوە—هاتنەوەی کڵێسا لە دۆخی چۆڵەوانیی خۆی، و دانانی نووسراوە پیرۆزەکان لە شوێنێکدا کە هەمووان بتوانن بیخوێننەوە و ویستی ئەو بزانن؛ سێیەم، هاتنی دووەمی گەورەمان بۆ هێنانەوەی کاتی چاککردنەوەی هەموو شتێک، ئەوەی لە کۆنەوە خودا لەسەر زاری پێغەمبەرە پیرۆزەکانییەوە باسی کردووە؛ ئەمە، بۆ کۆتاییهێنان بە «ململانێی سەردەمەکان،» ململانێی نێوان گوناه و ڕاستودروستی، بۆ هێنانەوەی سەردەمی شکۆمەندی، کە هەموو سەردەمەکان بەرەو ڕووی ڕۆیشتوون.
GSAM 32پێشبینی نیشانەکانی ڕێگا تا کۆتایی دەدات
GSAM 32.1بە گرنگیدان بە وشەی دڵنیای پێشبینی وەک ڕووناکییەک کە دەبێت ڕێبەرمان بێت، کە ڕێگای ڕاستمان لەناو تاریکیدا بۆ ئاشکرا دەکات، بێگومان ئەو ڕێگایە بە ڕوونی لە وشەی پێشبینییەوە تا کۆتایی ڕەوتی مێژوو بۆ گەڕانەوەی دووەمی مەسیح دیاری کراوە. بەهۆی ئەمەوە، ئەوانەی بە وردی شوێن ڕووناکیی پێشبینییەوە دەکەون، نەک هەر نیشانە و ئاماژەکانی نزیکیی ڕۆژە مەزنەکە دەناسنەوە، بەڵکو کارەکانی پەروەردگاریش دەناسنەوە کاتێک بەردەوام بە پێشکەشکردنی پەیامەکانی ڕاستیدا بەڕێوەدەچێت، کە مەبەست لێی ئامادەکردنی گەلێکە بۆ بەخێرهاتنی لە ئاشتیدا لە کاتی هاتنی.
GSAM 32.2لەکاتێکدا نووسراوە پیرۆزەکان ڕایدەگەیەنن کە ڕۆژی یەزدان وەک «دزێک لە شەودا» دێتە سەر خەڵک،34 هەروەها باسی ئەو کەسانەش دەکات کە لە ڕاوێژی یەزداندا وەستاون، «ئێوە خوشکان، برایان، لە تاریکیدا نین تاکو ئەو ڕۆژە وەک دز لەناکاو بێتە سەرتان، چونکە هەمووتان ڕۆڵەی ڕووناکی و ڕۆژن.»35
GSAM 32بەسەرهاتەکانی ڕێنماییکردنی خودا بەبیر بێنەوە
GSAM 32.3لە یادخستنەوەی ڕێنماییەکانی خودا لە بزووتنەوەی هاتندا، باشە ئاماژە بەوە بکرێت کە هەمیشە مەبەستی خودا بووە کە گەلەکەی دەرکەوتنەکانی ڕزقپێدانی و هێزەکەی لە بەرژەوەندی خۆیاندا لەبیر نەکەن. لە کاتی باسکردنی هۆکارەکانی لادانی ئیسرائیل لە خودا، زەبوورنووس دەڵێت، «خودای ڕزگارکەری خۆیان لەبیر کرد، کە لە میسر کاری مەزنی کردبوو، پەرجووەکان لە وڵاتی حام، کارە سامناکەکان لەلای دەریای سوور.»36 ئەگەر بۆ ئیسرائیل باش بوو کە ڕێنماییەکانی خودایان لەگەڵیاندا بهێننەوە یاد، ئایا بۆ ئێمەش باش نییە؟ لەوپەڕی سەرسامییەوە زەبوورنووس دووبارە دەڵێت، «ئەی گیانی من، ستایشی یەزدان بکە، هیچ چاکەیەکی لەبیر مەکە.»37
GSAM 33.1لە هەموو سەردەمەکاندا، پەروەردگار ڕاستیی گرنگی هەبووە، کە بە فەزڵی خۆی داڕێژراون بۆ ئەوەی گەلێک لە کۆیلایەتیی گوناه ڕزگار بکات و بۆ چوونەژوورەوە بۆ کەنعانی ئاسمانی ئامادەیان بکات؛ و سوودبەخشە کە سەرنج بدەینە مامەڵەکانی پەروەردگار لەگەڵ ئەوانەی کە ئەم ڕاستییانەیان ڕاگەیاندووە.
GSAM 33ئەنجامی گەورە لە بچووکترین هۆکارەوە—شایەتیی دۆبینیێ
GSAM 33.2دۆبینیێ، لە History of the Reformationدا دەڵێت، «خودا، کە لە سەدەکانی پێشوودا کارەکانی خۆی ئامادە دەکات، کاتێک کاتی دێت بە لاوازترین ئامرازەکان ئەنجامی دەدات. بەدەستهێنانی ئەنجامی گەورە بە بچووکترین هۆکار، ئەمە یاسای خودایە. ئەم یاسایە، کە لە هەموو لایەک لە سروشتدا باڵادەستە، لە مێژوویشدا بەدی دەکرێت.»38
GSAM 33.3کاتێک خودا، لە سەردەمانی کۆندا، دەستی کرد بە هەڵبژاردنی گەلێکی تایبەت بە مەبەستی ئەوەی وەک نەتەوەیەکی جیاواز بۆ خۆی دایبمەزرێنێت، ئەمە لە ڕێگەی بانگکردنی یەک پیاوەوە بوو—ئیبراهیم—کە لەنێو بتپەرستاندا دانیشتبوو، لە ئووری کلدانییەکان. لێیەوە نەوەیەکی زۆر سەریهەڵدا؛ بەڵام دەربارەیان، کاتێک بە پلەی نەتەوەیی بەرزکرانەوە، خودای ئاسمان وتی: «یەزدان دڵی پێتانەوە بەند بوو و هەڵیبژاردن، نەک لەبەر ئەوەی لە هەموو گەلان زۆرترن، چونکە لە ڕاستیدا ئێوە لە هەموو گەلان کەمترن.»39
GSAM 33.4پاشان، کاتێک ویستی گەلەکەی لە کۆیلایەتیی میسر ڕزگار بکات، یەکێکی وەک ڕابەریان هەڵبژارد کە لە ساوایییدا بۆ ماوەی سێ مانگ لە ماڵی دایکیدا شاردرابووەوە، و دواتر لەناو سندوقێکی سادە و خاوی لە قامیش دروستکراو و بە قیری ڕووپۆشکراودا دانرابوو، و سپێردرابوو بە ڕووباری نیل. بەڵام هەر هەمان موسا، کاتێک گەیشتە تەمەنی تێگەیشتن، ڕێگای سادەی ئازارچەشتن لەگەڵ گەلی خودا هەڵبژارد، نەک چێژوەرگرتن لە «لەزەتێکی کاتیی لە گوناهدا.»40
GSAM 34سەرکەوتنی گیدئۆن
GSAM 34.1دواتر، کاتێک یەزدان ویستی ئیسرائیل لە میدیانییەکان و عەمالقییەکان ڕزگار بکات، کە «وەک کۆمەڵە کوللە لە زۆریدا» هاتبوونە سەر خاکەکەیان و بەرهەمی زەوییان وێران کردبوو، بەجۆرێک کە «هیچ شتێکی زیندوویان بۆ نەوەی ئیسرائیل نەدەهێشت، نە لە مەڕ و نە لە مانگا و نە لە گوێدرێژ»، یەزدان فریشتەیەکی بۆ گیدئۆن نارد. ئەم کوڕەی یۆئاش بەو ڕادەیە دابەزیبوو کە تەنها کەمێک گەنمی دەکوتا و لە دوژمنەکانی دەیشارییەوە. کاتێک فریشتەکە پێی ڕاگەیاند کە دەبێت ئیسرائیل ڕزگار بکات، گیدئۆن بە سەرسوڕمانەوە پرسی، «ئیسرائیل بە چی ڕزگار بکەم؟ ئەوەتا خێڵەکەم بێهێزترین خێڵی مەنەشەیە و منیش لە ماڵی باوکم لە هەموویان بچووکترم.»41 هەر ئەم پیاوە سادە و هەژارە بە سێ سەد پیاوەکەیەوە بەرەو دەرەوە چوون، بە چرا و قاپە سادەکانیانەوە (کردارێک کە لەبەرچاوی بیری سنوورداری مرۆڤ وەک گەمژەیی دەردەکەوت)، و خودایان کردە هێزی خۆیان، سەرکەوتنێکی مەزن بەدەستهێنا. پێش ڕزگارکردنەکە، لەوانەیە گیدئۆن شیوەنگێڕییەکی هاوشێوەی پێغەمبەر ئەمۆس کردبێت کاتێک پرسیاری کرد: «یاقوب چۆن هەستێتەوە، چونکە بچووکە.»42
GSAM 34ساواکە لە ئاخوڕدا
GSAM 34.2لە کاتی دیاریکراوی خودا، ڕزگارکەری مرۆڤایەتی لەدایک بوو، و شوانەکان دۆزیانەوە کە لەناو ئاخوڕێکدا پاڵکەوتبوو. خزمەکان و خێزانەکەی لەسەر زەوی کاری سادە بەڵام شەرافەتمەندانەی ژیانیان دەکرد. سەبارەت بە هەژارییەکەی لەسەر زەوی، ڕزگارکەر وتی، «ڕێوی کونی هەیە و باڵندەی ئاسمانیش هێلانە، بەڵام کوڕی مرۆڤ جێیەکی نییە کە سەری لەسەر دابنێت.»43 ئەو حەوارییەکانی هەڵبژارد لە «نێو ئەو پلە نزمە، کە هەرچەندە لە نزمترینەکان نەبوو، بەڵام نەدەگەیشتە ئاستی چینی مامناوەند. بەم شێوەیە هەموو شتێک مەبەست لێی ئەوە بوو بە جیهانی نیشان بدات کە کارەکە هی مرۆڤ نەبوو، بەڵکو هی خودا بوو.»
GSAM 35کەسانی دانای بانگکراو زۆر نەبوون
GSAM 35.1پۆڵس سەبارەت بە کارەکەی لە ڕۆژانی کڵێسای سەرەتاییدا وتی: «گێلایەتیی خودا لە دانایی مرۆڤ داناترە و لاوازیی خودا لە بەهێزیی مرۆڤ بەهێزترە. ئەی خوشک و برایان، بیربکەنەوە چۆن بوون کاتێک خودا بانگی کردن. بەپێی پێوانە مرۆییەکان کەمتان دانا بوون، هەروەها کەم کەستان توانادار و لە بنەماڵەی ناودار بوون. بەڵام خودا ئەوانەی هەڵبژارد کە بەلای جیهانەوە گێلن، تاکو داناکان شەرمەزار بن، لاوازەکانی هەڵبژارد تاکو بەهێزەکان شەرمەزار بن. خودا پایەنزمەکانی جیهان و ڕق لێبووەوە و ئەوانەی هەڵبژارد کە هیچ نەبوون، تاکو ئەوانە لەناوببات کە خۆیان بە شت دەزانن، بۆ ئەوەی هیچ مرۆڤێک لەبەردەم خودا شانازی نەکات.»44
GSAM 35پیاوانی فروتن لە چاکسازییەکەدا
GSAM 35.2هەمان بنەما لە ژیانی چاکسازە مەزنەکانی سەدەی شازدەهەمدا دەبینینەوە. مێژوونووس دەڵێت: «چاکساز زوینگڵ لە کۆخێکی شوانێکی ئەلپییەوە دەرکەوت؛ مێلانکتۆن، زانای ئایینیی چاکسازی، لە دوکانێکی چەکسازێکەوە؛ و لوتەر لە کۆخی کانگرێژێکی هەژارەوە.» لەبارەی خۆیەوە، لوتەر وتی: «دایک و باوکم زۆر هەژار بوون. باوکم داربڕێکی هەژار بوو (دواتر بوو بە کانزاکەرێک)، و دایکم زۆرجار داروبەری بە پشتی هەڵگرتووە، تاوەکو بژێوی گوزەرانی پەروەردەکردنی منداڵەکانی دابین بکات. ئەوان سەختترین کاریان لە پێناوی ئێمەدا ئەنجام دا.»
GSAM 35.3نێردراو یاقوب، کاتێک باس لە بانگهێشتکردنی خەڵک بۆ خزمەتی خودا دەکات، دەڵێت: «خوشک و برا خۆشەویستەکانم، گوێ بگرن: ئایا خودا هەژارانی ئەم جیهانەی هەڵنەبژاردووە تاکو لە باوەڕ دەوڵەمەند بن و میراتگری شانشین بن، کە بەڵێنی داوە بیدات بەوانەی خۆشیان دەوێت؟»45
GSAM 35مێتۆدیستە سەرەتاییەکان
GSAM 35.4لە کاتێکدا سەیری ڕیزە پێشکەوتووەکەی چاکسازەکان دەکەین بۆ ڕۆژانی سەرەتای مێتۆدیزم، کاتێک بیروباوەڕی نیعمەتی خۆڕایی بە دڵسۆزییەوە ڕادەگەیەندرا، دەبینین کە بە هێزی خودا هاوتەریب بوو. کاتێک بە دڵسۆزییەوە و بە خۆشەویستییە ناسکەکەی مەسیحەوە پێشکەشی خەڵک کرا، و بە باوەڕێکی زیندوو وەرگیرا، باوەڕداران نەک تەنها لێخۆشبوونی گوناهەکانی ڕابردوویان دۆزییەوە، بەڵکو هێزێکی پیرۆزکەریشیان بەدەست هێنا کە توانایان پێ بدات ژیانێکی پیرۆز بژین. مێتۆدیزم دەستپێکێکی سادەی هەبوو، و بەپێی باوەڕ و متمانە سادەکەی قەشەکان و خەڵکە ئاساییەکە پیرۆز کرا.
GSAM 36.1لە کاتی بەدواداچوونی ڕووداو و ئەزموونەکانی پەیوەست بە بزووتنەوەی هاتنەوەدا، بۆمان دەردەکەوێت کە، وەک لە هەموو کارێکی خودایدا کە مرۆڤ تێیدا بەشدارە، سەرچاوەکەی لەنێو هەژار و نادیاراندا بووە؛ بەڵام با هیچ کەسێک لەسەر ئەم بنەمایە بڕیاری دژ بەو نەدات پێش ئەوەی بە وردی لێکۆڵینەوە لەو بەڵگانە بکات کە ئەم کارە مەزنەیان لەسەر دامەزراوە، مەترسی ئەوەیان هەیە بکەونە هەمان پێگەی ئەو کەسانەی کە گەورەیان لێ پرسی، «کێ گاڵتەی بە ڕۆژی کارە بچووکەکان کرد؟»46
GSAM 36وەڵامی ئێک بۆ لوتەر
GSAM 36.2بۆ سوودی ئەو کەسانەی کە ڕەنگە مەیلیان هەبێت بڕیار بدەن کە ئایا خاڵێکی بیروباوەڕی ڕاستە یان هەڵەیە بەپێی ژمارەی کەم یان زۆری پەسەندکەرانی، ئێمە بەشێک لە مشتومڕی نێوان لوتەر و ئێک دەهێنینەوە. کاتێک لوتەر هەڵوێستی خۆی لەسەر نووسراوە پیرۆزەکان داڕشت، و بوێریی کرد بە مشتومڕکردن لەسەر مافی مرۆڤەکان بۆ دانانی بۆچوونەکانیان لە سەرووی وشەی خوداوە، ئێک بەم وشانە گاڵتەئامێزانە وەڵامی دایەوە: «من سەرسامم بەو فروتنی و سادەییەی کە دکتۆری ڕێزلێگیراو پێی بە تەنیا دژایەتیی ئەم هەموو باوکە ناودارە دەکات، و خۆی وەک ئەوەی لە پاپاکان، ئەنجومەنەکان، زانایانی ئایینی و زانکۆکان بەزانتر بێت نیشان دەدات! ... بێگومان جێی سەرسوڕمان دەبێت ئەگەر خودا ڕاستییەکەی لە چاوی ئەم هەموو پیرۆز و شەهیدە شاردبێتەوە تا هاتنی باوکی ڕێزلێگیراو.»
GSAM 36.3ئەم وەڵامدانەوەیە دەکرێت بە باشی وەڵام بدرێتەوە بە وەڵامەکەی زوینگڵ بۆ جۆن فابەر، لە زوریخ، کاتێک دووەمیان «سەرسامیی خۆی دەربڕی بەو دۆخەی کە شتەکان گەیشتبوونەتی، کاتێک نەریتە دێرینەکان کە بۆ ماوەی دوانزە سەدە بەردەوام بوون وازیان لێ هێنرا، و بە ڕوونی ئەو دەرئەنجامە وەرگیرابوو کە جیهانی مەسیحییەت بۆ ماوەی چواردە سەدە لە هەڵەدا بووە.» زوینگڵ بەخێرایی وەڵامی دایەوە کە «هەڵە هەر هەڵەیە، تەنها لەبەر ئەوەی باوەڕپێکردنی بۆ ماوەی چواردە سەدە بەردەوام بووە، نابێتە شتێکی کەمتر، و لە پەرستنی خودادا، دێرینەیی کارێکی هیچ مانایەکی نییە، مەگەر بنەما یان بەڵگەیەک بۆی لە نووسراوە پیرۆزەکاندا بدۆزرێتەوە.»47
GSAM 37وشەی خودا بەرامبەر دانایی مرۆڤ
GSAM 37.1مەترسیی پشت بەستن بە بۆچوونی مرۆڤەکان، لەبری یەکلاییکردنەوەی پرسیاری «ڕاستی چییە؟» بە وشەی خودا، بە ڕوونی لەلایەن پێغەمبەر هۆشعەوە دیاری کراوە کاتێک دەفەرموێت: «ئێوە خراپەتان چاند و بەدڕەفتاریتان دوورییەوە، بەروبوومی درۆتان خوارد، چونکە پشتت بە هێزی خۆت و بە زۆری پاڵەوانەکانت بەست.»48 مایلی دڵی مرۆڤ هەمیشە ئەوە بووە کە پشت بە مرۆڤ ببەستێت؛ بەڵام لە کاتێکدا کە نزیک دەبینەوە لەو کاتەی کە یەزدان «بۆ هەژاندنی سامناکی زەوی هەڵدەستێت،» پێغەمبەر ئیشایا هانی دەدات، «پشت بە مرۆڤ مەبەستە، ئەوەی تەنها هەناسەیەکی لە لووتدایە. بۆچی حیسابی بۆ دەکرێت؟»49
GSAM 37.2بەهۆی ئەوەی لە نووسراوە پیرۆزەکاندا بەم شێوەیە ئاگادار کراوینەتەوە سەبارەت بە مەترسییەکەمان لەم ڕووەوە، با هیچ کەسێک بەپەلە حوکمی بزووتنەوەی هاتنی مەسیح نەدات، وەک ئەوەی شایەنی بایەخپێدان نەبێت بەهۆی دەستپێکە سادەکەیەوە، یان لەبەر ئەوەی ئەوانەی لەبەرچاوی جیهان گەورەن پشتگیرییان نەکردووە. بەڵکو با هەمووان بە وردی بانگەشەکانی هەڵبسەنگێنن. ڕاستی بەهایەکی بێهاوتای هەیە، کە بە بەراورد لەگەڵیدا تەنها بۆچوونەکانی مرۆڤ وەک پۆشی بێبەها وان.
پەراوێزەکان
- ٢ تیمۆساوس ١: ٩. ↩
- دەیڤد ئێچ. مۆنتگۆمەری، The Leading Facts of American History، چاپی ١٩٠٢، ل. ٨، ٩. ↩
- عیبرانییەکان ٦: ١٩. ↩
- ١ سالۆنیکی ٢:١٩. ↩
- کرداری نێردراوان ٢٤: ١٤، ١٥. ↩
- کرداری نێردراوان ٢٦: ٦-٨. ↩
- کرداری نێردراوان ٢٨:٢٠. ↩
- تیتۆس ٢: ١١-١٣. ↩
- ١ پەترۆس ١: ٣-٧. ↩
- ئیشایا ٤٥: ١٨. ↩
- زەبوورەکان ١١٥: ١٦. ↩
- ژیرمەندی ٧: ٢٩. ↩
- دواوتاری موسا ٣٢:٨. ↩
- کرداری نێردراوان ١٧: ٢٦-٢٨. ↩
- ئیشایا ٦٠:٢١. ↩
- ئیشایا ٣٣:٢٤. ↩
- زەبوورەکان ٣٧: ١١. ↩
- ٢ پەترۆس ١: ١٦-١٩. ↩
- مەتا ١٦: ٢٨. ↩
- لۆقا ٩:٢٧. ↩
- ١ کۆرنسۆس ١٥:٥١، ٥٢. ↩
- یۆحەنا ١٣:١٩. ↩
- ئیشایا ٤٦:٩، ١٠. ↩
- ئیشایا ٤٨: ٣-٧. ↩
- ئاشکراکردن ٢٢: ١٠. ↩
- ئاشکراکردن ١: ٣. ↩
- دواوتاری موسا ٢٩: ٢٩. ↩
- مەتا ٢٤: ١٥. ↩
- ئیشایا ٢٩: ١١-١٤. ↩
- ٢ پەترۆس ١: ٢٠، ٢١. ↩
- یۆحەنا ١٦:١٣. ↩
- زەبوورەکان ١١٩: ١٠٥. ↩
- پەندەکانی سلێمان ٤: ١٨. ↩
- ١ سالۆنیکی ٥: ٢؛ ٢ پەترۆس ٣: ١٠. ↩
- ١ سالۆنیکی ٥: ٤، ٥. ↩
- زەبوورەکان ١٠٦: ٢١، ٢٢. ↩
- زەبوورەکان ١٠٣: ٢. ↩
- History of the Reformation، کتێبی ٢، بەشی ١، پەرەگرافی ١ ↩
- دواوتاری موسا ٧: ٧. ↩
- عیبرانییەکان ١١: ٢٥. ↩
- ڕابەران ٦: ٤، ٥، ١٥. ↩
- ئامۆس ٧: ٢. ↩
- مەتا ٨: ٢٠. ↩
- ١ کۆرنسۆس ١: ٢٥-٢٩. ↩
- یاقوب ٢:٥. ↩
- زەکەریا ٤: ١٠. ↩
- History of Protestantism لە نووسینی وایلی، بەشی ١٢، پەرەگرافی ١٦، ١٧؛ چاپی کاسڵ، ل. ٤٥٨ ↩
- هۆشەع ١٠: ١٣. ↩
- ئیشایا ٢: ٢٢. ↩