Vore 13 — Tupã Sãmbyhy Rechaukaha

GSAM 198.1“¿Ñandejára piko oñeha'ã oho ha ogueru imba'erã peteĩ tetã ambue tetã mbytetégui, ñeha'ã, techaukaha ha mba'e hechapyrãva rupive, ñorairõ rupive, ipo mbarete ha ijyva oñembopukúva rupive, ha kyhyje guasu rupive, opa mba'e Ñandejára pende Tupã ojapo haguéicha peẽme Egipto-pe pende resa renondépe? Ndéve ojehechauka reikuaa hag̃ua Ñandejára ha'eha Tupã; ndaipori ambue ha'e'ỹva.”¹

GSAM 198.2Péicha rupi Ñandejára ojapo oguenohẽvo peteĩ tetãgua peteĩ tetã pagáno mbytetégui, ogueraha hag̃ua chupekuéra peteĩ tendápe ikatuha omombe'u chupekuéra léi, ha omoĩ hag̃ua ipópe itakytã ári ojehaipyre. Ko'ã mba'e hechapyrãva ndojejapói oikuaaségui hikuái; ha katu oikuaa porã haguã pe ojapova'ekue “mba'e guasu Egipto-pe; tembiapo hechapyrãva Ham yvýpe, ha mba'e oporomongyhyjéva Para Pytã rembe'ýpe,”² ha oñe'ẽva'ekue hendivekuéra Sinai yvyty ru'ã hendýva tata ha tatatĩ apytégui, ha'eha pe Tupã oikovéva ha añeteguáva, opa mba'e Apohare.

GSAM 198Moisés Ñehenói pe Yvyra'i Hendyhágui

GSAM 198.3Moisés ijeheguiete ndaikatumo'ãi omokyre'ỹ umi Israelita-pe osẽ hag̃ua Egipto-gui he'íntevo chupekuéra: “Che añangarekórõ guare umi ovecha-re desiértope, añeñandu pende rehe chepy'aporiahuverekópe pende ñeñapytĩmbýpe, ha ko'ág̃a aguejy penemotenonde hag̃ua pesẽ hag̃ua Egipto-gui, añeha'ã haguéicha ajapo ajukávo pe Egipto-guápe añani mboyve Madián retãme.”

GSAM 199.1Oñeikotevẽkuri pe yvyra'i hendýva ndokáiva, ha peteĩ ñe'ẽ oñehendúva osẽva tata pa'ũgui, ojeroviauka hag̃ua Moiséspe jepe ha'eha pe oho va'erãva “ogueraha hag̃ua umi tapichápe Egipto-gui”. Kóva ha'e pe tape porãite oñeme'ẽ haguépe chupe hembiaporã, iñehenói yvate ha marangatu, peteĩ jehechauka upe rupi voi ombojesarekótava ijoyke'ykuérape, ha ombosako'íva'erã iñakã umi mba'e oúvape g̃uarã, ha péicha ogueraháva'erã chupekuéra ohechakuaa hag̃ua Moiséspe, Tupã poguýpe, ha'eha imotenondehára.

GSAM 199.2Oĩramo jepe ára pe Salvadór oikove jey guive hemimbo'ekuéra oñembyasýva ha noñemoañetéiva'ekue chupekuéra umi oha'arõva oikotevẽhague oñembopy'aguapy ijehecha ha iñe'ẽnguéra omokyre'ỹva rupive, upe árape oĩkuri umi jeroviaha oñembyasy ha oñemuñáva ojepytasóva jerovia mbarete rupive pe “ñehenói pyharepyteguáva” 1844-peguare rire; ha Ñandejára imborayhúpe oñe'ẽramo araka'eve oñondive umi ánga oñembyasýva ndive, ojehecháta katuete upeichagua árape, ha upeichagua tavayguápe.

GSAM 199Ñandejára Oñe'ẽme'ẽ Oĩtaha Ñanendive

GSAM 199.3Pe ndojejokóiva mba'éichapa térã mba'e rupivépa omba'apóta, ha omoĩva'ekue Espíritu Santo jopói itupãópe “ojupírõ guare yvate gotyo”,³ oñe'ẽme'ẽ oĩtaha ijeroviahakuéra ndive omyasãivo marandu porã, “ko múndo opa peve”.

GSAM 199.4Ymaite guive Ñandejára oĩmbáma ohechauka hag̃ua ipokatu ha ijopóikuéra umi añetehápe ohekáva chupe ndive. ¿Nda'éi piko ome'ẽvo marandu porã apoukapy: “Ko'ã techaukaha omoirũta umi ogueroviávape: Che rérape omosẽta aña; oñe'ẽta hikuái ñe'ẽ pyahúpe; ojagarra'ypyta mbói; ha oiméramo ho'u mba'e ojuka va'erã, ndojapomo'ãi chupekuéra mba'eve; omoĩta ipo hasývape ári, ha hikuái okueráta”?⁴

GSAM 199Espíritu Jopóikuéra Reforma Ára Jave

GSAM 199.5Oĩkuri heta jehechauka porãite Ñandejára mbaretekue rehegua ha ojehechaukárõ guare pe marandu'apokuaa jopói, pe Ñemyatyrõ guasu sa'ary papoteĩha jave, ha umi ára upe rireguápe. D'Aubigné oñe'ẽ Juan Huss marandukuérare. Charles Buck, iñaranduka hérava Religious Anecdotes-pe, omombe'u George Wishart marandu ojapova'ekue, ary 1546-pe. John Wesley, hembiapokuérape, omombe'u Jonathan Pyrah marandukuéra ha mba'éichapa oñemoañete. Pastor J. B. Finley, ijehaipyre hekove reheguápe, omombe'u peteĩ jesareko hechapyrãva ha iñemonguera, ha'e voi, arahaku 1842-pe. Pe kuatiañe'ẽ The Christian Advocate (Metodista) omoherakuã peteĩ mombe'u iporãva peteĩ jehecha ijojaha'ỹva ha hembiapokuéragui, oñeme'ẽva'ekue Pohãnohára Bond-pe, upe tupão pegua, hembiapo aja. Ko'ãva ha'e kuri techaukaha umi ohekáva Ñandejárape py'a guapýpe g̃uarã, ha'e ndo'ovaiha, ha oñe'ẽtaha gueteri hembiguáikuérape pe marandu'apokuaa rupive.

GSAM 200Tupão Rembyre oguerekóta Profecía Espíritu

GSAM 200.1Oĩ Ñe'ẽngue Marangatu pegua he'i porã ha hesakãva Ñandejára ohechaukáta mbareteve Ijespíritu jopóikuéra, ha tenondete pe marandu'apokuaa jopói, umi tapicha oha'arõva'erã apytépe iju. Pe jehaipyre peteĩha jahechaukaséva ojejuhu kuatiañe'ẽ Corinto-guápe g̃uarãme, ha he'i péicha: “Ame'ẽ aguyje che Tupãme tapiaite peẽre, pe Tupã poriahuvereko oñeme'ẽva'ekue peẽme Jesucristo rupive; péicha peñemboheta ipype opa mba'épe, opa ñe'ẽme ha opa arandúpe; peẽme oñemombareteháicha Cristo marandu, ani hag̃ua peẽ pefalta mba'eveichagua jopóipe, peha'arõ aja ñande Ruvicha Jesucristo ou; ha'e peteĩva avei penemombaretéta ipaha peve, ikatu hag̃uáicha mba'eve ivaíva oje'e'ỹre penderehe ñande Ruvicha Jesucristo árape.”⁵

GSAM 200.2Apocalipsis-pe ñamoñe'ẽ pe “hembýi” rehegua—pe tupão paha marandu porã rehegua: “Pe dragón ipochy pe kuña [tupão] rehe, ha oho oñorairõ hag̃ua umi hembýva hysýigui ndive, umi oñangarekóva Tupã rembiapoukapykuérare ha oguerekóva Hesukristo ñemombe'u.”⁶ Mba'épa hína pe “Hesu ñemombe'u”, roporandu, pe tupão pahague oguerekótava, ha omombaretévo chupe ombosako'íva opaite Espíritu jopói jehechauka rapépe? Ko porandúpe jajuhu ñembohovái pe anhel marandúpe Juan-pe g̃uarã ypa'ũ Patmos-pe: “A'a ipy ypýpe amomba'eguasu hag̃ua chupe. Ha ha'e he'i chéve: Ani rejapo upéva; che ningo ne irũ tembiguái ha nde joyke'ykuéra irũ tembiguái avei, umi oguerekóva Hesu ñemombe'u; emomba'eguasu Tupãme; Hesu ñemombe'u ningo ha'e profecía espíritu.”⁷

GSAM 201.1Ko ñemyesakã ome'ẽva pe anhel ohechauka ha'eha pe “profecía espíritu” ojehechaukáva tupão Cristo-pe oha'arõvape ombosako'íva tape opaite jopói-pe g̃uarã, ha oñeñorairõha pe tupão “hembývare” oguerekógui hikuái upe jopói ijapytepekuéra.

GSAM 201Pablo Testimónio umi Jopói rehegua

GSAM 201.2Pablo kuatiañe'ẽ Tesalonicenses-kuérape ohechauka Ñandejára ára —pe ára paha oñemoañetehápe pe sentencia— og̃uahẽtaha umi hetaitépe “peteĩ mondaha pyharekueguáicha;” ha katu ndojapomo'ãiha péicha Ñandejára memby jeroviahakuérape, ha'ekuéra ha'égui “tesape membykuéra, ha ára membykuéra.” Iñe'ẽmondo apytépe umi hénte ojesarekóvape he'i: “Ani pembogue Pytu. Ani pemomirĩ umi ñe'ẽngue tenonderãgua. Pehecha'ã opa mba'e; peñongatu pe iporãva.”⁸

GSAM 201.3Pe ñe'ẽ griégo propheteias-gui, ko'ápe oñembohasáva profecías-ramo, Greenfield, iñe'ẽryru Griego-peguápe, he'i: “Pe profecía jopói jeporu, ko he'isévape, 1 Tesalonicenses 5:20.” Kóva ndive oĩ avei peteĩ ñe'ẽme Parkhurst, Robinson, ha Liddell ha Scott ñe'ẽryru'ikuéra. Kóva, upéicharõ, ha'e peteĩ techaukaha hesakãva pe marandu'apokuaa añetegua oĩtaha tupão ndive oha'arõva Cristo jeju mokõiha. Pe ñemoñe'ẽ ndaha'éi oñemomirĩ hag̃ua pe marandu'apokuaa, ha katu oñehesa'ỹijo hag̃ua; ojejuhúvo pe jehechauka iporãva, “ojejoko mbarete” hag̃ua hese.⁹

GSAM 201Ñe'ẽme'ẽ Ñembohapepa

GSAM 201.4Jahecháma voi mba'éichapa Ñandejára oñepyrũ ohechauka pe profecía jopói oñemog̃uahẽ aja umi anhel peteĩha ha mokõiha marandu. Ko jopói oñemongakuaave umi mokõi su mbohapy sa ára opa guive. Ñandejára oiporavo ijehegui tembiporu ko tembiaporãme g̃uarã, oiporavóvo hembiapohárarõ peteĩ kuñataĩ ome'ẽmbava'ekue opa mba'e chupe g̃uarã, ha hekove oĩva'ekue jejopy vaípe, “umi ikangyvéva apytégui ikangyvéva”.¹⁰ Pe ára ohasa rire, mokõi jasy ryepýpe, Kuñakarai'i Ellen G. Harmon, Portland, Maine-gua, upérõ oguerekóva amo papokõi ary, oñepyrũ oñeme'ẽ chupe jehechauka Ñandejáragui.

GSAM 202.1Che añe'ẽkuaa haguére umi Portland-pe oikóva ndive pe jehecha ypy oiko jave, ha aikuaa avei Kuñakarai Haines-pe, hóga rupi Kuñakarai'i Harmon ohecha ra'e ypy, amombe'úta pe ojehúva'ekue he'iháicha chéve umi tapicha.

GSAM 202.2Kuñakarai'i Harmon upe jave oĩkuri tesãi vaietépema. Heta arapokõindýma haimete ndaikatúi oñe'ẽ ñe'ẽ mbeguemi ndaha'éiramo. Peteĩ pohãnohára he'i imba'asy ha'eha tuberculósis y ñembyatýva ndive. He'i ipyti'a akatúa oñembyaimaha, ha pe asu katu hasyeteha, ha ipy'a avei oñembyaimaha. He'i ndoimo'ãiha oikove aretaha, ha ikatuha omano oimeraẽva aravópe. Hasýpeiterei oipytuhõkuaa oñenóvo. Pyharekue opytu'u ojeko aja aramboháre hupápe, haimete oguapývo. Hu'u py'ỹi ha tuguy osẽva ipyti'águi omokangyete chupe.

GSAM 202Kuñakarai'i Harmon Jehecha Ypykue

GSAM 202.3Ohecha ypy ramo guare, opytákuri Kuñakarai Haines rógape. Pyhareve jave, ha oñembo'e hikuái ogapyhápe. Oĩkuri upépe po tapicha, opavave kuñakarai jerovia rapépe. Ambuekuéra oñembo'éma kuri, ha Kuñakarai'i Harmon oñembo'e mbeguemi, upérõ Ñandejára mbaretekue oguejy peteĩ tape hechapyrãitereívape, ojehechakuaávo omyangekóiha opavavépe oĩva upépe, ha sapy'aitépe ndohechakuaavéi mba'eve oikóva ijerére—ojehechauka chupe mba'e yvágagui.

GSAM 202.4Aty oúvape omombe'u umi ojeroviávape Portland-pe pe ojehechaukava'ekue chupe. Ha'ekuéra ogueroviaite upéva ouha Ñandejáragui. Upe jave Portland-pe oĩkuri amo poteĩpa tapicha omoneíva upéva Ñandejára rembiapoha ramo. Oĩkuri peteĩ mbarete omoirũva pe jehecha ha avei pe omombe'u jave, osẽva'erãnte Tupãguinte. Peteĩ ñeñandu pypuku mba'e opave'ỹva rehegua opyta meme hese, ha oñandukuaa henyhẽha peteĩ kyhyje porãita ndaikatúiva oñemombe'úgui, peteĩ mitãkuña'i imitã ha ikangýva ha'évaicha oñeporavohague tembiporúramo Ñandejára oiporu hag̃ua omyasãi hag̃ua tesape Hembiguáikuérape. Ha'e he'i pe jehechápe oĩ aja oñemohendahagueicha yvága korapy omimbíva rendy porãitépe, anhelkuéra rendy porãite ijerekuévo, opavave henyhẽhápe vy'a ha py'aguapígui, ha oñemoambue ramo guáicha mba'embyasy oñepáyvo ko tekove yvy arigua añetegua ndoikoporãivape.

GSAM 203Jehecha Peteĩha Mombe'u Mbyky

GSAM 203.1Ko mombe'u mbykymi ijehecha ypykuégui, ha'e omombe'uhaguéicha umi ojeroviávape Portland-pe, ohechaukáta mba'éichapa ha'ekuéra reko:—

GSAM 203.2“Añembo'évo, Ñandejára mbarete ou che ári araka'eve nañandúivaicha. Che jerére oĩ tesape, ha ajupi yvy ári guive yvateve yvateve. Ajere aheka umi Advent-gua yvy ape ári, ha katu ndatopái chupekuéra, upérõ peteĩ ñe'ẽ he'i chéve: ‘Emaña jey, ha emaña yvateve michĩmi.’ Upépe ahupi che resa, ha ahecha peteĩ tape karẽ'ỹ ha ipo'íva, oñemopu'ãva yvate yvy ári. Ko tapére umi Advent-gua ohohína kuri távape, oĩva pe tape apýpe mombyryve. Oguereko hikuái peteĩ tesape rendy oñemohendáva hapykuépe, tape iñepyrũme, ha peteĩ anhel he'i chéve ha'eha pe ‘Ñehenói pyharepyteguáva’. Kóva omimbipa pe tape pukukue, ha ohesape ipykuérape g̃uarã, ani hag̃ua oñepysanga. Ha ojesarekóramo hikuái Hesúre, oĩva henondépekuéra, ogueraháva chupekuéra távape, oĩ porã hikuái. Ág̃a katu pya'e oĩ ikane'õva; he'i hikuái mombyryetereiha pe táva, ha oha'arõhague oike pya'evemaha. Upémarõ Hesu omokyre'ỹ chupekuéra ohupívo ijyva akatúa omimbipáva, ha ijyvágui osẽ peteĩ tesape rendy, ojere umi Advent-gua ári, ha osapukái hikuái: ¡Hallelujah! Ambue katu oñembotavy ha ombotove pe tesape oĩva hapykuéri, ha he'i ndaha'eiha Ñandejára pe oguerahava'ekue chupekuéra ko'ápeve. Pe tesape oĩva ko'ãva rapykuéri ogue, oheja hetyma pytũmbýpe, ha oñepysanga ha oipe'a hesa pe ohechava'erãgui, ha ndohechavéi Hesu, ha ho'a hikuái tapégui oike hag̃ua pe yvy pytũ ha aña oĩva guýpe. Pya'e rohendúkuri Ñandejára ñe'ẽ heta y guasuicha, ome'ẽva'ekue oréve ára ha aravo Hesu ou hag̃ua. Umi marangatu oikovéva oikuaa ha oñentende pe ñe'ẽ, umi iñañáva katu oimo'ã ha'eha arasunu ha yvyryrýi. Ñandejára he'írõ guare pe ára, oñohẽ orerehe pe Espíritu Santo, ha ore rova oñepyrũ ohesape ha overa Ñandejára mimbípe, Moisés rova ojapo haguéicha oguejy ramo guare Yvyty Sinaí-gui.”¹¹

GSAM 204Mba'éichapa oĩkuri Kuñakarai White ohechávo umi mba'e

GSAM 204.1Jahecha mboyve ko Tupã Espíritu jehechauka porãite rembiasakue ñanemopirĩmbáva, amombe'úta peẽme mbovy mba'e umi jehecha rehegua. Peteĩha ára ahecha hag̃ua Kuñakarai E. G. White-pe (ymave ojeheróva Kuñakarai'i Harmon) ha'e kuri jasypa, 1852-pe. Upe árape ahecha chupe peteĩ jehechápe oikóva peteĩ aravo rasa pukukue. Upe guive ahecha chupe jehechápe amo popa jevy rupi. Aime kuri oĩramo pohãnohára ohesa'ỹijóvo chupe oĩ aja péicha, ha avy'a amombe'úvo pe ahecháva ha aikuaáva. Ajerovia ko'ã mba'e ojehúva rehegua mombe'u ndojepoi reíri umi oimo'ã reíva rehe, umi araka'eve ndohecháiva chupe péicha.

GSAM 204.2Oike jave jehechápe osapukái mbohapy jey “¡Terakuã!” ñanemopirĩmbáva, osunúva ha osunu jeýva, pe mokõiha, ha tenondaitépe pe mbohapyha, ikangyve, ha katu omopirĩve pe peteĩhágui, pe ñe'ẽ ojoguáva peteĩ mombyryetereíva ñandehegui, ha oñehundíma voi ñehendúgui. Irundy térã po segundo rupi ha'ete ho'áva peteĩ oñedesmaiávaicha, térã imbarete'ỹvaicha; upéi ha'ete voi henyhẽva peteĩ mbarete yvypóra mba'éva'ỹgui, sapy'ánte opu'ã pya'e ipýpe ha oguata pe kotýpe. Oñemomýi py'ỹi ipo ha ijyva, ohechaukávo akatúa térã asu gotyo iñakã ojereháicha. Opa ko'ã ñemomýi ojejapo peteĩ teko porãite reheve. Oimehaichagua hendápe oĩramo jepe ipo térã ijyva, avave ndaikatúi omomýi. Hesa ojepe'a meme, ha katu ndojapói peteĩ tesapirĩ jepe; iñakã oñemopu'ã, ha omaña yvate gotyo, ndaha'éi omañareínte, ha katu omaña porã, pe ijojaha'ỹva ijepiguágui ha'e ohechaukáva omañaitereiha peteĩ mba'e mombyry oĩvare. Nopytuhẽi, ha katu ipy'a perere oho porã. Hovapýra iporã, ha hova sa'y pytã asy, hekópe guáicha.

GSAM 205Oñembojojávo Daniel mba'e rehe

GSAM 205.1Ipytuhẽ, imbarete'ỹ, ha oñemombarete jey pe Tupã anhel opoko vove hese, oñembojoja porãiterei pe he'iva'ekue maranduhára Daniel ohasava'ekue rehegua oĩrõ guare jehechápe he'ívo: “Upévare apyta cheaño, ha ahecha ko jesareko guasu, ha ndaiporivéima mbarete che pype; che porãite oiko chugui ñembyai, ha ndaiporivéima mbarete.” “Mba'éicha piko che ruvicha rembiguái oñe'ẽta ko che ruvicha ndive? Che katu, upepete ndaiporivéima mbarete che pype, ha ndaipóri pytu che pype. Upéi oujey peteĩ kuimba'e ra'angáicha opoko che rehe, ha chemombarete, ha he'i: Kuimba'e ojehayhuetéva, aníke rekyhyje; py'aguapy ndéve g̃uarã; eñemombarete, heẽ, eñemombarete. Ha oñe'ẽ rire chendive, che mbarete jey, ha ha'e: Toñe'ẽ che Ruvicha; nde chemombaretégui.”¹²

GSAM 205UMI OHECHAVA'EKUE ÑEMOMBE'U

GSAM 205M. G. Kellogg, Pohãnohára

GSAM 205.2Kuñakarai White oĩrõ guare jehechápe, iporãta ja'e michĩmi umi ohechava'ekue he'íva. Peteĩha ha'e M. G. Kellogg, M.D., he'íva pe jehecha peteĩha oikova'ekue Michigan-pe, 29 jasypo 1853-pe, peteĩ atýpe ojejapóva Tyrone-pe, Tetãvore Livingston-pe. Ha'e he'i:—

GSAM 206.1“Che reindy White oĩkuri jehechápe mokõipa aravo'i rupi térã mbyte aravo. Ha'e oike jave jehechápe opavave oĩva upépe oñandúkuri Tupã mbarete ha oĩha hendivekuéra, ha ore apytégui oĩ oñandúva añetehápe Tupã Espíritu opytu'u mbarete ore ári. Roime kuri ñembo'épe ha aty ñomongetarãme sábado pyhareve porundy aravo rupi. Che ryke'y White, che ru, ha Che reindy White oñembo'éma kuri, ha che añembo'e kuri upe jave. Ndaipórikuri vy'a guasu, ni mba'eveichagua jehechauka. Roñembo'e kyre'ỹ katu Ñandejárape, tohovasa hag̃ua ijeheguiete pe aty, ha tohovasa hag̃ua avei tembiapo Michigan-pe. Che reindy White osapukái guasu jave he'ívo ‘¡Terakuã! ¡t-e-r-a-k-u-ã! ¡t-e-r-a-k-u-ã!’, peẽ pehendúmava chupe heta jey oikévo jehechápe, Che ryke'y White opu'ã ha omombe'u umi oĩvape hembireko oĩha jehechápe. Omombe'u rire mba'éichapa ijehechakuéra, ha ndopytuhẽiha ohecha aja, ojerure oimeraẽ oipotávape toñemboja hese ha tohecha. Dr. Drummond, pohãnohára, ha'éva avei peteĩ Adventista Peteĩha Ára pegua maranduhára, he'iva'ekue (ohecha mboyve chupe pe jehechápe) ijehechakuéra ouha mesmérikogui, ha ha'e ikatuha ome'ẽ chupe peteĩ jehecha, oñemboja tenonde gotyo, ha ohesa'ỹijo porã rire chupe, ipire sa'yju asy, ha he'i: ‘¡Ha'e ndopytuhẽi!’

GSAM 206.2“Che aikuaa porãiterei ha'e ndopytuhẽi hague upe jave oĩ aja pe jehechápe, ha'eicha avei heta jey ambue ojehúva'ekue chupe che aĩ jave. Osẽvo pe jehechágui ojehechakuaa porãiterei avei oike haguéicha. Pe techaukaha peteĩha roguerekóva opamaha pe jehecha ha'e kuri oñepyrũ jey hague opytuhẽ. Opytuhẽ pypuku, are ha henyhẽ peteĩha, ohechaukávo ipyti'a ryepy ndaiporiha mba'eveichagua yvytu. Oipyte rire pe peteĩha, ohasa heta aravo'i oipyte mboyve pe mokõiha, omyenyhẽva ipyti'a pe peteĩhaichaite; upéi opytu'u mokõi aravo'i, ha oipyte jey mbohapyha, ha upe rire ipytuhẽma hekópe.” Omoĩ héra, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 jasypakõi, 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Roikuave'ẽ ko marandu peteĩ tapicha ohechava'ekuégui pohãnohára ohesa'ỹijoha Kuñakarai White-pe oĩ aja jehechápe Stowe, Vermont-pe, arahaku 1853-pe. Ha'e he'i:—

GSAM 207.2“Oĩkuri peteĩ pohãnohára, ha ojapo chupe peteĩ ñehesa'ỹijo pohãnohára arandu ha iñarandu he'iháicha, oikuaa hag̃ua mba'érepa ojehechauka upéicha. Oñemoĩ peteĩ tataindy hendy hi'ag̃uícha hesa renondépe, ha'éva ojepe'apaite; hesa ro'o ni michĩmi nomýi. Upéi ohecha ipy'a perere ha avei ipytuhẽ, ha ndaipóri pytuhe. Ipahápe, ha'e ohechakuaa porã ndaikatuiha oñemyesakã tekoha térã tembikuaaty he'iháicha.” Omoĩ héra, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Ko'ã testimonio oúva oñe'ẽ peteĩ jehecha ojejapova'ekuére Kuñakarai White oĩrõ guare jehechápe, peteĩ atýpe ojejapóva Pastor James White rógape, tape Monroe-pe, táva Rochester, N.Y.-pe, ára 26 jasypoteĩ 1854-pe:—

GSAM 207.4“Che arekókuri upérõ papokõi ary. Che ahendúvaicha haimete umi sapukái kyre'ỹ ‘¡G-l-o-r-i-a!’ ha'e he'iva'ekue. Upéi oguejy jey yvýpe, ndo'ái, oguejy mbeguekatu katu, ha ojejoko peteĩ oñangarekóva hese jyvápe. Oike mokõi pohãnohára, peteĩ karai tuja ha peteĩ karia'y. Che ryke'y White oipotaite hikuái omaña porãite hese Che reindy White-re, ha péicha ojapo hikuái. Ojegueru peteĩ espého, ha peteĩva ojoko ijurupe oñe'ẽ aja; ág̃a katu pya'e oheja hikuái upéva, ha he'i: ‘Nopytuhẽi.’ Upéi ohesa'ỹijo pypuku ijykekuéra, ha'e oñe'ẽ aja, oheka haguã pypuku ipytuhẽha, ha katu ndojuhúi. Ombopaha vove hikuái ko jehecha, opu'ã ipýpe, ohecha gueteri aja, ohupívo peteĩ Biblia yvate, ojesareko peteĩ ñe'ẽngue guive ambuépe, omoñe'ẽ porãvo, jepeve hesa omaña yvate gotyo ha mombyry pe arandukágui.

GSAM 208.1“Ohecha umi pokõi plága paha. Upéi ohecha umi marangatu pu'aka, ha ikatu ahendu gueteri ko'ág̃a peve iñe'ẽ guasu vy'águi. Ko'ã mba'e añetehápe amombe'u.” Omoheraguapy, “Pastor D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 jasykõi, 1893.”

GSAM 208Kuñakarai Drusilla Lamson

GSAM 208.2Oñeme'ẽ ambue testimonio upe pohãnohára jehecha rehegua Kuñakarai Drusilla Lamson-gui, Pastor Lamson primo omanova'ekue rembireko, ha ha'éva mburuvicha Sanatorio Clifton Springs, N.Y.-pegua. Oñe'ẽvo pe aty 26 jasypoteĩ 1854-pe guare rehe, he'i:—

GSAM 208.3“Che mandu'a pe atýre ojejapo haguépe pe ñeha'ã, ha'éva, ojehecha hag̃ua pe Che ryke'y White he'i jepi va'ekue, Che reindy White ndopytuhẽiha ohechávo jesarekopýpe, ha katu ndachemandu'ái pohãnohára réra oĩ va'ekuére.... Ha'eva'erãmo'ã Pohãnohára Fleming, ha'e haguére pe pohãnohára oñehenóiva sapy'ánte oñeporandu hag̃ua chupe. Ha katu, ha'e omanóma. Ikatúma ha'e péicha, pe ñeha'ã ojejapo, ha ndojehechái pytu ra'anga pe espého-pe.” Omoheraguapy, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 jasyapy 1893.”

GSAM 208.4Oĩve peteĩ ñemombe'u ambue peteĩ oĩva'ekue upe ojehúva'ekuépe:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Ko kuatia ohechauka amoñe'ẽhague umi David Lamson ha Kuñakarai Drusilla Lamson marandu oĩva yvate, oñe'ẽva pohãnohára he'iva'ekuére ohesa'ỹijórõ guare Kuñakarai E. G. White-pe oĩrõ guare peteĩ jehechápe, 26 jasypoteĩ 1854-pe. Che aĩkuri upe atýpe, ha ahecha pe jehesa'ỹijo. Amoañete Che ryke'y ha Che reindy Lamson he'íva, ha ha'eseve pohãnohára Fleming ha ambue pohãnohára imitãvéva ojapo hague pe jehecha. Kuñakarai White opu'ã rire, ha'ekuéra he'iháicha, he'ívo Ñandejára Ñe'ẽ ñe'ẽnguéra, pohãnohára Fleming ojerure peteĩ tataindy oñemyendýva. Ha'e ojagarra ko tataindy ijuru ypýpe ikatuháicha hi'ag̃uive, ani hag̃ua ohapy, ha omoĩ hekópe ipytuhẽ rape gotyo, oñepytuhẽramo g̃uarã. Pe tata rendy nomýiri michĩmi jepe. Upémarõ pe pohãnohára he'i mbaretépe: ‘Kóva omohu'ã opa ára g̃uarã, ndaiporivéima ipytuhẽ hetepýpe.’” Omoĩva héra, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 jasypoapy, 1897.”

GSAM 209Karai ha Kuñakarai A. F. Fowler

GSAM 209.1Ko'ã ñe'ẽngue oúva oñe'ẽ peteĩ jehecha ojejapova'ekuére Kuñakarai White oĩrõ guare jehechápe Waldron Koty Guasúpe, Hillsdale, Mich., jasykõi, 1857-pe. Pohãnohára Lord, peteĩ pohãnohára Hillsdalegua orekóva popa ary omba'apohague, ojapo peteĩ jehecha porãite, ha upe rehegua ame'ẽ ko'ã techaukaha oúva:—

GSAM 209.2“Roime kuri upépe (jasykõi, 1857-pe) Che reindy E. G. White oguerekórõ guare peteĩ jehecha Waldron Koty Guasúpe, Hillsdale-pe. Pohãnohára Lord ojapo peteĩ ñehesa'ỹijo, ha he'i, ‘Ikorasõ opopo, ha katu ndaipóri pytu. Oikove, ha katu ipyti'a ndoikói; ndaikatúi amyesakã ko teko oĩhápe.’” Omoheraguapy, “A. F. Fowler, Kuñakarai A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 jasyteĩ, 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Ko'ápe oñeme'ẽ ambue mombe'u upe jehecha rehegua:—

GSAM 209.4“Che aĩkuri Che reindy White oguerekórõ guare pe jehecha oje'éva yvate Waldron Koty Guasúpe, Hillsdale-pe. Pe oje'éva yvate ári, ahendu pohãnohára he'i Che reindy White oĩhague pe jehecha aja ‘iñarandu ndohupytýiha’. He'i avei: ‘Oĩ peteĩ mba'e ndaha'éiva ko yvy arigua upe mba'épe’”. Omoĩva héra, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 jasyteĩ, 1891.”

GSAM 209Karai ha Kuñakarai Carpenter

GSAM 209.5Péina peteĩ ñe'ẽ mbohapyha upe mba'e rehegua:—

GSAM 209.6“Kóva ohechauka roĩhague Waldron Koty Guasúpe, Hillsdale, Mich.-pe, jasykõi 1857-pe, Kuñakarai E. G. White ohecha jave peteĩ jehecha, ha upe jave ojesareko hese Pohãnohára Lord, ha rohendúkuri he'i va'ekue opavave renondépe upe mba'e rehegua, oñemombe'uháicha yvate Che ryke'y ha Che reindy Fowler-kuéra.” Ofirmáva, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 jasypoapy, 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Ko'ág̃a pejesareko peteĩ ñeha'ã ojejapova'ekuére Kuñakarai White oĩ aja jehechápe Buck's Bridge-pe, St. Lawrence County, N.Y.-pe:—

GSAM 210.2“28 jasypoteĩ 1857-pe, ahecha Che reindy Ellen G. White-pe peteĩ jehecha'apýpe peteĩha jevy. Che ndaroviái umi jehecháre; ha katu peteĩ mba'e, hetave apytégui ikatuva'erã amombe'u, chemboguerovia ijehechakuéra ha'eha Ñandejára mba'e. Aikuaa porã hag̃ua opytuhẽpa térãpa nahániri, amoĩ raẽ che po ipyti'áre are porã aikuaa hag̃ua ipyti'a ndojepytasóiha peteĩ te'õngueichaite. Upéi aipe'a che po ha amoĩ ijurúre, ajopy itĩnguakuéra che kuãguasu ha che kuã techaukahápe, ani hag̃ua ikatu osẽ térã oike yvytu, oipotáramo jepe. Ajoko chupe che po rupive péicha amo pa aravo'i rupi, hi'are porã omano pytu'ỹgui haguã jepiveguáicha; katu ko jeipy'ara'ã ndojapói chupe mba'eve. Ahecha rire ko mba'e hechapyrãva, ni peteĩ jevy nañandúi adudaseha ijypyha yvagapegua hague rehe.” Omoheraguapy, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 jasykõi, 1891.”

GSAM 210Peteĩ Pohãnohára Espíritu Moñe'ẽhára Oipy'ara'ãva Pe Jehecha

GSAM 210.3Añe'ẽta ambue pohãnohára jehecha ahasava'ekue rehe Parkville-pe, Condado St. Joseph, Mich.-pe, 12 jasyteĩ 1861-pe.

GSAM 210.4Opávo peteĩ ñemoñe'ẽ Kuñakarai White ojapova'ekue peteĩ aty guasúpe oñembyatyva'ekue Tupão Adventista-pe, Tupã ñehovasa oĩ hi'ári tuichaiterei, ha ojehechauka chupe peteĩ jesareko oguapývo gueteri ijapykápe. Oĩkuri upépe peteĩ Pohãnohára Brown, peteĩ kuimba'e hesãi ha imbaretéva hetepýpe, peteĩ espíritu moñe'ẽhára. Ha'e he'íkuri ijehechaukakuéra ha'eha peteĩ espíritu moñe'ẽhára rembiapoichaite, ha peteĩ oikóramo hendive, ikatuha oguenohẽ chupe upégui peteĩ aravo'ípe. Ojejerure oimeraẽ oipotávape toñemboja hese, ha ohechávo ojerovia hag̃ua mba'éichapa oĩ ojehechauka aja. Pe pohãnohára oñemboja, ha katu ohesa'ỹijo mboyve mbytépe, hova morotĩete omanóvaicha, ha oryrýi peteĩ yvyra rogue pererĩicha. Pastor White he'i, “Pohãnohára, ¿omombe'únepa mba'éichapa oĩ?” Ha'e ombohovái, “Ndopytuhẽi,” ha pya'e oho okẽ gotyo. Umi oĩva okẽme, oikuaáva iñembotuicha, he'i, “Ejevy, ha ejapo nde ere haguéicha; eipe'a pe kuñáme upe jehechágui.” Py'atarovaitépe ojagarra pe okẽ mbotyha, ha katu ndojehejái chupe oipe'a oñeporandu peve umi oĩva okẽ ypýpe: “Mba'e piko, pohãnohára?” Ha'e ombohovái: “Tupãnte oikuaa; pehejána asẽ ko ógagui”; ha osẽ okápe.

GSAM 211.1Ojekuaa porã pe ánga omomýiva chupe espíritu moñe'ẽhárarõ ndopytu'uveimaha pe mbarete oisãmbyhýva Kuñakarai White-pe jehechápe, umi aña retéva ndopytu'úi haguéicha Salvadór ára pukukue, oporandúva: “Nde piko reju ko'ápe orembopy'ajopy ha orembohasa asy hag̃ua ára mboyve?”¹³

GSAM 211.2Ojehecha peteĩ joja ko oikóvape pe ojehaíva Daniel maranduhára rembiasakuépe. Ha'e oike jave peteĩ jesarekopýpe Ñandejára Pytu rupive, umi caldeo oĩva upépe —jerovia'ỹva ndoikuaáiva upe Pytu— okyhyjeterei, ha “odipara oñemi haguã”.¹⁴

GSAM 211Ojejerure Kuñakarai'i Harmon-pe omombe'u hag̃ua ijehechakuéra

GSAM 211.3Peteĩ arapokõindy rupi ohecha ypy rire, peteĩ atýpe ojejapóva itúva rógape, Kuñakarai'i Harmon ohecha jey mokõiha jey, ha upépe oje'e chupe omombe'u hag̃ua hapichakuérape pe ojehechaukava'ekue chupe. Oñemoakãjere tuicha mba'éichapa ikatu ojapo Ñandejára rembipota. Hesãi ikangyete rupi hasy añete chupe, ha ojehechaháicha, sa'ieterei ára opytáma oikove hag̃ua. Ha'e oguereko papokõi ary añónte, michĩ ha ikangy, ndojepokuaáiva oiko hag̃ua hapichakuéra apytépe, ha heñóiva guive okyhyje ha oñemomombyryetereígui hasy chupe ojojuhu hag̃ua tapicha ndoikuaáivandi. Oñembo'e mbarete heta ára pukukue, ha pyhare puku javeve, ojeipe'a hag̃ua chugui ko pohýi, ha oñemoĩ hag̃ua ambue tapicha ikatupyryvéva ojoko hag̃ua hese. Ág̃a katu, tembiaporã resape araka'eve noñemoambuéi, ha pe anhel ñe'ẽ oñehendu meme, “Eikuaauka hapichakuérape pe che aikuaaukava'ekue ndéve.”

GSAM 212.1Iñakã jerepýpe, Kuñakarai'i Harmon oho ambue atýpe ojejapóva itúva rógape. Ko atýpe mayma oñembyaty oñembo'e kyre'ỹ hese, ha ha'e oñeme'ẽ jey Ñandejárape, ha oñeñandu oĩmaha ojeipuru hag̃ua imba'eguasúpe. Oñembo'e aja, pe pytũmbýpa omo'ãva'ekue chupe osarambi; ha upéi he'iháicha, peteĩ tesape rendy, tata apu'aicha, ou hese gotyo, ha ho'ávo hese, ojeipe'a chugui imbaretekue, ha oñeñandu oĩha Hesu ha umi anhel renondépe. Oje'e jey chupe: “Eikuaauka hapichakuérape pe che aikuaaukava'ekue ndéve.” Ha'e he'i ojerure mbarete hague, oho ha omombe'úramo pe Ñandejára ohechaukava'ekue chupe, toñangareko hese ani hag̃ua ijeguasu. Upémarõ peteĩ anhel he'i chupe oñehendu hague iñembo'e, ha oĩramo peligro-pe oñembotuicha hag̃ua, hasýpe oñemoĩtaha. Pe anhel he'i chupe: “Pemyasãirõ pe marandu jerovia reheve, ha pehasárõ ipahaite peve, pekarúta yvyra tekove rehegua yva, ha pe'úta ysyry tekove rehegua ýgui.”

GSAM 212Kuñakarai'i Harmon Jeho Poland, Maine-pe

GSAM 212.2Ojehechauka Kuñakarai'i Harmon-pe oho va'erãha Poland, Maine-pe, ha omombe'u upépe pe ohechava'ekue. Upe mbohapyha jehecha rire, peteĩ ára rire, avave oha'arõ'ỹre, hovaja omba'yrumýipe og̃uahẽ itúva róga rokẽme ha he'i ichupe oguerahátaha Poland-pe. Oĩ aja upépe, ojapo peteĩ aty ha upépe omombe'u pe jehecha. Hazen Foss,¹⁵ oñembyasyetereígui, ndaikatúi oñembojerovia oho hag̃ua ñembo'épe, ha katu ohendúvo okáguio ijapysápe okẽ, ohendu chupe omombe'u jave ijehecha, ha he'i: “Pe jehecha ha'e omombe'úva ojoguaiterei pe ojehechaukava'ekuépe chéve, mokõi tapicha omombe'ukuaaháicha peteĩ mba'e añoite”. Ko'ẽ ambue ára ojetopa oñeha'arõ'ỹre Kuñakarai'i Harmon ndive, ha he'i chupe toiko “jerovia pypukúpe oguerahávo pe pohýi, ha omombe'úvo umi ñe'ẽ'atã Ñandejára ome'ẽtava chupe, ha Tupã ndohejamo'ãiha chupe”. Ambuekuérape he'i: “Ha'e hína pe tembiporu Ñandejára omoĩva'ekue ári ko pohýi”. Ha'e katuete oikuaava'erãmo'ã, ohechahaguére pe tapichápe pe jehechápe oje'e haguépe chupe pe pohýi “ojeipe'aha” chugui.

GSAM 213.1Upe guive Kuñakarai'i Harmon rembiapo ha'e kuri oho haguére tenda tendápe umi Tetãvore Nueva Inglaterra-pe, omombe'úvo umi mba'e ojehechauka va'ekue chupe. Sapy'ánte oje'e chupe, peteĩ jehecha'apýpe, moõpa oho va'erã, ha avei oje'e chupe umi apañuái ojuhútava rehe. Iñe'ẽnguéra ha'e kuri, tenondete, ñemyatyrõ umi oikévape Cristo jeju espiritual rehegua mbo'epýpe, ha omokyre'ỹ opavavépe ojoko hag̃ua pe ojehasava'ekue yma.

GSAM 213.2Ha'e he'i ijehasáre: “Oĩ opyta va'ekue omba'apo'ỹre, ha omboyke opa umi ndojeroviáiva iñeimo'ãre ko mba'ére.... Ñandejára ohechauka chéve ko'ã jejavy peteĩ jehechauka rupive, ha che mbou ita'yrakuéra ojavývape amombe'u hag̃ua chupekuéra; ha katu heta ijapyteguikuéra omboykeite pe marandu, ha he'i hikuái chehegui ajoguaha yvórape. Ambue hendáicha, umi Adventista héra reínteva omboja che ári che fanáticoha, ha che rehe oñeñe'ẽ japúpe, ha oĩ heko'ỹme, che ha'eha pe fanatismo sãmbyhyhára, che añetehápe amba'apóva ani hag̃ua oĩve.”¹⁶ Kóva rehe jaikuaavéta porãve pe vore oúvape.