Vore 2 — Pe Salvación Rape Ojehechaukáva

GSAM 38.1“Ñeha'arõ oñembotapykuegua omombyasy ñane korasõ; ha katu oñemoañetérõ pe ojeipotáva, ha'e peteĩ yvyra tekove rehegua.”¹ “Péicha he'i Ñandejára ñorairõhára ruvicha: Peteĩ jevy'imi, ha ambovaváta yvága, ha yvy, ha para, ha yvy piru; ha ambovaváta opaite tetã, ha Ojeipotavéva opa tetãgui oúta: ha amyenyhẽta ko óga mimbípe, he'i Ñandejára ñorairõhára ruvicha.”²

GSAM 38.2Adán oñemosẽ guive yvotyty Edén ha tekove yvyrágui, umi ñe'ẽ oje'eva'ekue Satanáspe kuña ra'y rehegua—“Ha'e ombyaíta ne akã”—ome'ẽ ñeha'arõ aña ñehundi paháre, ijapytu'ũroky pokarẽ ñemombo, ha jevy jeikekuaa tekove yvyrápe. Pe Oñeha'arõva—pe Ra'y oñeñe'ẽme'ẽva'ekue—upéicha oiko chugui “Opaite tetã Potapyre”.

GSAM 38.3Pe ñe'ẽngue oñembohasáva Hagai arandukágui he'iháicha, ojekuaa ko Ojeipotáva ñeguahẽ ojoajuha pe ára Ñandejára ombovavátahápe yvága ha yvy. Pablo, ohai jave Hebreokuérape, omoĩ upe mbovava tenonderã, he'ívo: “Peteĩ jevyve ambovaváta ndaha'éi yvy añónte, yvága avei. Ha ko ñe'ẽ, Peteĩ jevyve, he'ise ojepe'ataha umi mba'e oñemomyi va'ekue, umi mba'e ojejapóvaicha, opyta hag̃ua umi mba'e ndaikatúiva oñemomyi. Upévare, ñaguerekóvo peteĩ tetã ndaikatúiva oñemomyi, jarekóke poriahuvereko, jaservi hag̃ua Ñandejárape hekopete, mborrespeto ha Ñandejára kyhyje marangatu reheve.”³ Ko ñe'ẽ peteĩ yvyryrýi oútavare ohechauka ojoajuetereiha Tupã ñesãmbyhy ñemopyenda paháre, Cristo poguýpe, pe Semilla oñeñe'ẽme'ẽva'ekue, “mba'e ojeipotavéva opaite tetãme.”

GSAM 39.1Pe ñemyatyrõ Cristo rupive oikótava ikatu ojehecha porã ko'ã ára pahápe opaite umi oguerekóva Biblia ojepe'apáva henondépe. Ndaupeichái va'ekue umi yma guarépe. Ñandejára ñe'ẽ ou chupekuéra, “mbo'epy ári mbo'epy, mbo'epy ári mbo'epy; tysýi ári tysýi, tysýi ári tysýi; ko'ápe michĩmi, upépe michĩmi.”⁴ Upéicha, ojehechaukávo chupekuéra pe salvasiõ rape, ha'ete ku tekojojáva rape, “peteĩ tesape omimbíva, omimbi hetave hetave ára porãite peve”.⁵ Upévare, tuicha mba'e jahecha mbykymi mba'éichapa pe tembiaporã oñemyasãi mbeguekatúpe imba'e tetã ypykuérape.

GSAM 39Ñembotapykue Ndojehechaukái Iñepyrũme

GSAM 39.2Ñandejára nombotapykuéi voi iñeha'arõnguéra, omombyasyvo ikorasõ ohechaukávo chupekuéra heta sa'ary ohasava'erãha oguahẽ mboyve iñeha'arõnguéra paha pe Ra'ỹi oñeñe'ẽme'ẽva'ekuépe. Umi mba'e ojehaíva'ekuégui ñaimo'ã ojeheja hague chupekuéra oimo'ã hag̃ua pe mitã ypykue heñóiva ha'etaha pe Ra'ỹi; ha pya'e porã, oimeháicha, Edén oñemyatyrõ jeytaha, ha ha'ekuéra ikatutaha jey oike pe yvyra tekove peguápe. Cain heñói ramo, Eva he'i: “Aguereko peteĩ kuimba'e Ñandejáragui.”⁶ Oĩ hebreo arandu he'íva oñembohasáramo he'iháichaite ha ipahaitépe, péicha he'i: “Aguereko peteĩ kuimba'e, Ñandejára.” Upéva he'ise: Kóva hína pe Ra'ỹi ojapótava ko tembiapo mburuvichaguáicha, ipu'aka hag̃ua Satanás rehe. Ndaipóri oje'éva Eva he'ihague péicha Abel heñói ramo guare. Ha'e ikatu, ha katuete, oimo'ã pe ypykue ha'eha pe omoañetéva'erã pe ñe'ẽ me'ẽ. Mba'éichapa oñembyasy ha oñemanoite va'erãkue iñeha'arõ, ohechávo mba'éichapa okakuaa Cain reko vai, ha ohechakuaávo tape vai oguerahava'ekue ipahápe ityvýra jejukápe. Abel ojejuka mboyve, oiméne oñeme'ẽ chupekuéra tesape ha arandu pe sacrificio oúva rehegua ojejapótava hesekuéra rérape; ha'égui Abel, Tupã he'iháicha chupe, ogueru iovecha ra'y oikuave'ẽ hag̃ua, Cain katu, oñembo'e va'ekue avei ityvýraicha, ogueru peteĩ mba'e kuave'ẽ yvy hi'akuégui, ha kóva katu ojehe'a pochy ha ñarõ rekópe. Abel mba'e kuave'ẽ iporãve Cain mba'évagui, ojejapo rupi “jerovia rupive”, ha upe rehe Pablo ohai: “Ha'e omano rire jepe, oñe'ẽ gueteri”.⁷

GSAM 40¿Set piko pe Ra'ỹi?

GSAM 40.1Abel omano rire, heñói Set, ha upépe oikove jey pe ñeha'arõ; “Ñandejára,” he'i Eva, “chemoheñói ambue ta'ýra Abel rangue, pe Cain ojuka va'ekue.”⁸ Upe rire Set oñemoinge Adán ñemoñare apytépe. (Ehecha Génesis 5:3.) Cain, pe ypykue añetegua, ndojepapái pe ñemoñare kuatiápe. Oiméne Eva oimo'ãkuri Set ha'eha pe Semilla oñeprometeva'ekue. Ojehecha kuatiañe'ẽme Set heñói rire, yvyporakuéra oñepyrũ ojehenói Ñandejára rérape. (Ehecha Génesis 4:26 ykére.) Ikatúne ojapo hikuái péicha oimo'ãgui Set ha'eha pe oisãmbyhyva'erã ipahápe, Ñandejára, ha ombojevy hag̃ua Satanás ñesãmbyhy oipe'ava'ekue.

GSAM 40Ñeha'arõ oñemopyenda Noé-re

GSAM 40.2Pe jehaipyre mbykymíme umi mba'e ojehúva Adán áragui Noé heñói peve, sa'ieterei oñeme'ẽ hetave mba'e pe yvypóra ñemoñare rembiasakuégui. Noé heñói ramo (“pe hekoporãva”, ojehaíva ykére) oñepyrũ jey pe ñeha'arõ, ha umi tapicha he'i: “Kóva voi ñanembopy'aguapýta ñane rembiapo ha ñane po rembiapokuére, pe yvy Ñandejára omaldesiva'ekue rupi.”⁹ Ñe'ẽ marangatu ndo'éi mba'éichapa térã mba'e rapépe oha'arõ hikuái pe py'aguapy; ha katu oñeimo'ã pe maldición yvy ári oñembovevutaha oimeháicha. Oñembotýkuri chuguikuéra pe kuaapy pe teko vai oikova'ekue Noé árape rehegua, yvyporakuéra omyenyhẽtahápe yvy angaipa ha ñorairõgui ha upéicha rupi yvypóra rásape oñehundipáta peteĩ Diluvio-pe, ha Noé ha hogayguakuéra añónte ojesalváta upe ñehundígui; ha avei pe kuaapy ha'e oikuaaukava'erãhague yvyporakuérape peteĩ sa ha mokõipa ary pukukue pe ñehundi oúva rehe, opavave oñembotýkuri chuguikuéra.

GSAM 41Babel Oñemopu'ã

GSAM 41.1Diluvio rire, yvyporakuérape oje'e, Noé rupive, omyenyhẽ jey hag̃ua ko yvy; ha katu oñepyrũvo heta, omboyke hikuái Ñandejára rembipota oisãmbyhy hag̃ua chupekuéra. Nimrod omoñepyrũ ñesãmbyhy Babel (upéi oñembohérava Babilonia, mburuvicha rekuái yvy arigua peteĩha).¹⁰ Upe riremínte umi yvypóra oñepyrũ omopu'ã Babel torre, ojejapo hag̃ua héra guasu ha ani hag̃ua oñemosarambi, ojapoite pe Ñandejára, Noé rupive, ombo'eva'ekue chupekuéra mbohovái. Oha'arõ rangue py'aguapýpe Ñandejára ojapo hag̃ua hembipota, ha'ekuéra voi ojapo pe tembiapo, upémarõ Ñandejára omboja'o iñe'ẽnguéra, ha péicha oñemosarambi hikuái.

GSAM 41Abraham Ohupytýtava Yvy Herénsia Ramo

GSAM 41.2Jahechávo pe tembiasakue mbykymi og̃uahẽvo Noé guive pe ñemoñare 10ha peve, jajuhu Abraham ñehenói, pe Ñandejára he'ihaguépe chupe: “Opaite yvy rehecháva, ame'ẽta ndéve ha ne ñemoñarépe tapia g̃uarã. Ha amoĩta ne ñemoñare yvy ku'i hetáicha; upéicha, oĩramo ikatúva oipapa yvy ku'i, upéichante avei oñepapáta ne ñemoñare. Epu'ã, eguata ko yvy pukukue javeve ha ipekue javeve; che ame'ẽta ndéve.”¹¹ Jepémo oñeme'ẽ ko ñe'ẽ Abraham-pe ha'e oñemomba'etaha upe yvýre, Ñandejára he'i chupe omanotaha. Pablo he'i ha'e osẽhague “peteĩ tendápe upe rire ohupytýtava herénsianaramo.”¹² Ko porandu pe ñe'ẽ me'ẽ ñemoañetére katuete ojekuaauka porã Abraham-pe peteĩ jehechápe Tupãgui, ha'e “ohekágui peteĩ táva orekóva ipyenda, ijapohare ha imopu'ãhára ha'eha Tupã.”¹³ Romanos 4:13-pe he'i pe ñe'ẽ me'ẽ ha'e hague “ha'e ohupytýtaha ko yvy herénsia ramo;” ndaha'éi ko'ág̃a oĩháicha, ha katu tenonderã, oikove jey rire.

GSAM 42.1Yvypóra resa guive Abraham ndohechakuaái mba'éichapa pe ñemoñare oñeñe'ẽme'ẽva ikatu ha'e ita'ýra tee. Upévare ha'e he'i oñehenói hag̃ua Eliezer-pe, imba'eñangarekohára, pe ñemoñare ramo. Ñandejára he'i, Nahániri; ha katu ha'éta peteĩ “nde retepýgui osẽva”. Ko'ág̃a Ñandejára oñepyrũ ohechauka chupe imemby rembiapo pahague ndoikomo'ãiha pya'e. He'i Abraham-pe: “Nde memby oikóta pytaguaicha peteĩ tetã ndaha'éivape imba'e, ha omba'apóta hikuái hesekuéra; ha ombohasa asýta hikuái chupekuéra irundy sa ary pukukue.... Ha nde rehotahína ne ru kuérape py'aguapýpe; reñeñotỹta ne tuja porãme.”¹⁴

GSAM 42.2Abraham rembireko omoñepyrũ peteĩ tembipota iñarandu'ỹva oñembohapya'e hag̃ua pe ñe'ẽ me'ẽ; ha katu heñói rire Isaac, Abraham ha Sara ra'y añetete, hembireko tee, Ñandejára he'i Ismael ha isy Agar rehe: “Emosẽ ko kuña tembiguái ha imemby.”

GSAM 42.3Abraham jerovia ñeha'ãme, oikuave'ẽrõ guare Isaac-pe altar ári, oikuaa peteĩ mba'e umi omanova'ekue jeikove jey rehegua. He'i hese: “Oimo'ãvo Tupã ikatuha omopu'ã jey chupe [Isaac-pe], omanova'ekuégui jepe; ha upévagui avei oñeme'ẽ jey chupe techaukarãicha.”¹⁵

GSAM 42Pe Ra'ỹi Añeteguáva

GSAM 42.4Abraham-pe oje'e kuri peteĩ ára pe Ra'y añeteguáva, pe ohovasapátava opaite tetãnguérape, ha'e ramo jepe iñemoñare hete rupigua, añetehápe ha'etaha Ñandejára Cristo; Ñandejára ningo nde'íri chupe: “Nde ra'ykuéra, hetaicha; ha katu peteĩcha, Ha nde Ra'ýpe, ha'éva Cristo.”¹⁶ Apóstol Pablo he'i kóva rehe: “Pe Ñe'ẽngue, ohechakuaávo tenonderã Tupã ombohekoporãtaha umi tetã ambuépe jerovia rupive, oikuaauka voi Abraham-pe pe Marandu Porã, he'ívo: Nde rupive oñembohovasa opaite tetã.”¹⁷ Pe ñe'ẽ me'ẽ oñeme'ẽva'ekue Abraham-pe oñembopyahu Isaac ha iñemoñarekuérape g̃uarã,¹⁸ ha avei Jacob-pe.

GSAM 42.5Jacob katu oguerekógui pakõi ta'ýra, ko'ág̃a oñeporandúta voi: Mávare rupípa ojehechakuaáta pe Ra'ỹi añetegua ñemoñare rape? Pe testimonio oñemomýiva Yvága rupive Jacob ome'ẽva'ekue ita'yrakuéra rehe, omyatyrõma ko mba'e: “Pe mburuvicha pokatu rechaukaha yvyra ndosẽmo'ãi Judá-gui, ni léi me'ẽhára ipy apytégui, ou peve Siló; ha hese gotyo oñembyatyta umi tetãygua.”¹⁹ Oñembohapete hag̃ua kóva, iporã jahechakuaa ko'ápe umi Israelgua, oĩramo jepe tetãnguéra poguýpe, oñeme'ẽ hague chupekuéra permíso oguereko hag̃ua iSanhedrín. Péicha Juda —umi judío aty oñembohérava Juda rérape— oguereko iñe'ẽngatu isãmbyhýpe Siló (Cristo) ou meve añetehápe.

GSAM 43Ára Ñemi

GSAM 43.1Umi túva guasu oguereko kuri kuaapy michĩmi pe ñemyatyrõ ha pe Semíña oñeñe'ẽme'ẽva'ekue rehegua; ha katu araka'épa térã mboy árapa ou mboyve ha'e oñeñomi gueteri chuguikuéra. Jacob remiarirõnguéra oñembohetavévo Egipto-pe, ha Asiriagua —Faraón (Isaías 52:4)— “ndoikuaáiva Josépe”,²⁰ ojopy asývo chupekuéra, iñakãme oujey umi 400 (añetehápe 430) ary oje'eva'ekue Abraham-pe ha'eha ára ohasátava ijehasa asy ha oiko aja hikuái pytagua ramo, oha'arõvo ko'ãvagui isãsõ oguerutaha pe herénsia oñeprometeva'ekue.

GSAM 43.2Moisés heñói ramo guare, itúva ha isy ohechakuaa “ha'e mitã iporãmbajepéva”.²¹ Oiméne oñeme'ẽkuri chupekuéra tesape, Tupã poguýpe, ha'etaha Israel pysyrõhára hembiguái reko asýgui. Katuete ko kuaapy oñembohasa Moiséspe; ha'e, oguerekórõ guare irundypa ary, oiporavoite oho hag̃ua umi Israelita oñembyepotýva ndive, ha ohasa asy hendivekuéra, oje'e rangue chupe Faraón rajy memby ha Egipto mburuvicha apyka ohupytýtava herénsia ramo,²² ha oñepyrũvo oñe'ẽ hetãguakuéra rérape, ha oñangarekóvo hesekuéra ojuka peteĩ Egipto-guápe, oñemondýi tuicha ha'ekuéra ndohechakuaái haguére hembiapokue; “ha'e oimo'ãgui ipehẽnguekuéra oikuaava'erãmo'ã mba'éichapa Ñandejára ipo rupive opysyrõta chupekuéra.”²³

GSAM 44.1Oguahẽvo Ára Ñandejára oguenohẽ hag̃ua Israelita-kuérape osẽ hag̃ua Egipto-gui, osẽ hikuái, ha ára oje'e haguéichaite. Éxodo 12:40, 41. Ndaikatúi oimo'ã hikuái Moisés ha'eha imburuvicha paháva ha pe ñemoñare oñeñe'ẽme'ẽ va'ekue chupe, ha'e niko Leví ypykuégui, ha ¿ndaha'éi piko Jacob he'i ma'ẽmavo'i iñe'ẽngue rupive Judá ha'etaha imburuvicha og̃uahẽ meve pe Siló?

GSAM 44“Ahecháta Chupe, Ág̃a Katu Ndaha'éi Ko'ág̃a.”

GSAM 44.2Umi Israelgua oho aja Kanaán gotyo, Balak, Moab mburuvicha (Lot remiarirõ), ohenói Balaam-pe oñe'ẽ vai hag̃ua Israel rehe. Ñandejára ojapo pe iñe'ẽ vaígui peteĩ ñe'ẽ porã, ha upéva rupive ha'ekuéra ohupyty tesape pyahu, oñemboguatáva omboyke hag̃ua pe temiandu he'íva pe jehesãi paha Satanás poguýgui oikótaha voi oike vove hikuái Kanaán-pe. Pe Ñe'ẽngue Marangatu he'i péicha: Balaam, peteĩ jehechápe Ñandejára ome'ẽva'ekue chupe, he'i: “Ahecháta chupe, ág̃a katu ndaha'éi ko'ág̃a; amañáta hese, ág̃a katu ndaha'éi ag̃ui: osẽta peteĩ Mbyja Jacob-gui, ha opu'ãta peteĩ Yvyra mburuvicha Israel-gui, ha oikutúta Moab rembe'y, ha ohundíta Set membykuéra pavẽ.”²⁴

GSAM 44.3Ko ñemoña hetaitereíva osẽva'ekue Abraham-gui oñeñe'ẽ hese Pablo he'iháicha kóicha: “Upévare peteĩguinte osẽ, ha ha'e omanombotámavaicha, hetaiterei mbyja yvága peguaicha, ha yvyku'i yguasu rembe'ýpe oĩvaicha ndaipapapyrãiva. Opavave ko'ãva omano jerovia reheve, ndohupytýi ramo jepe umi ñe'ẽ me'ẽ, ha katu ohecha mombyry guive, ojerovia hesekuéra, ojapyhy, ha oikuaauka hikuái ha'eha pytagua ha tapicha ohasáva ko yvy ári.”²⁵

GSAM 44.4Israel korasõ ndoikéi va'erãmo'ã py'ajopýpe térã oñemokangy Balaam he'i haguére iñe'ẽmondo rupive iñeha'arõ paha “ndaha'eiha ko'ág̃a”, ha “ndaha'eiha ag̃uí”; Ñandejára katu, ko ñe'ẽmondo mboyvemi, oñe'ẽme'ẽma hekove rehe oñemoañetetaha upe teko porãite ipahápe. Moisés rupive he'i: “Ha'e katu, che aikoveháichaite, opaite yvy oñemyenyhẽta Ñandejára mimbíre.”²⁶ Proféta Habacuc árape, 863 ary rire, upe añetegua oje'e jey, ha katu oñeñe'ẽ hese peteĩ mba'e oikótava gueteri ramo: “yvy henyhẽtágui Ñandejára mimbi kuaapýgui, y ojaho'íháicha para.”²⁷

GSAM 45Santuario Ñeñangareko peteĩ techapyrã pe Añeteguávagui

GSAM 45.1Pe Ñandejára oguenohẽrõ guare Israel-pe Egipto-gui, omoherakuã opavave atýpe iléi reko porã rehegua, ha ome'ẽ chupekuéra peteĩ jehaipyre upe mba'égui itápe, ojehai'akue ipokuãitépe, ojehechauka meme hag̃ua chupekuéra upe Salvadór rehe, ipahápe oñeme'ẽtava ijehegui chupekuéra rehehápe; ha ituguýgui hepykuéva rupi iñañakuéra oñemopotĩ hag̃ua, omoñepyrũ peteĩ santuario yvy ojeiko'ỹháme. Ko karpa, térã santuario, ijapo pukukue javeve, Moisés-pe oje'e ojapo hag̃ua ojoguaitévo pe techapyrã Ñandejára ohechaukava'ekue chupe yvyty ári.²⁸ Pe tembiapo ko santuario peguáva ha'e kuri peteĩ ta'anga'i Cristo rembiapo añeteguáva yvága santuario-pe.²⁹ Ñandejára rembipota umi ñekuave'ẽ ha sacrificio ojejapóva santuario-pe ha'e kuri ohechauka hag̃ua yvyporakuérape peteĩ ta'anga'i umi “mba'e porã oútavagui”,³⁰ Satanás rembiapo katu ha'e kuri ogueraha umi tapichápe omaña hag̃ua pe jopói rehe, Cristo ha hembiapo añeteguáva rangue, ha'éva katu peteĩ techapyrãnte. Péicha oheka ogueraha chupekuéra ojerovia hag̃ua hembiapokuérare ijesalvasiõrã.

GSAM 45.2Ñandejára rembipota ha'e kuri oisãmbyhy hetãguápe,—israelitakuérape,—oñorairõ hag̃ua ha'ekuéra rehehápe ha omoĩ hag̃ua tetãnguérape ipoguýpe. Ha'e oguereko iñesãmbyhy rape, ojehechaukaháicha ko jehaipýpe: “Ohundipa rire pokõi tetã Canaán yvýpe, omboja'o chupekuéra ijyvy suertépe. Ha upe rire ome'ẽ chupekuéra hueskuéra haimete irundy sa popa ary aja, Samuel maranduhára peve.”³¹

GSAM 45Israel ojerure peteĩ Mburuvicha Guasúpe

GSAM 45.3Israelguakuéra ndoguerohorýi añetehápe Ñandejára oisãmbyhyháicha chupekuéra. Upéicharõ jepe, ha'e oipotava'ekue ha hembipota ha'ekuéra ha'e hag̃ua peteĩ tetã ijojaha'ỹva, iñambuéva opaite ambue tetãgui ijerére oĩvagui. Omoañete porã rire hikuái iñe'ẽnguéra, umi tetã ambuéva jepe he'íta kuri hesekuéra: “Añetehápe ko tetã guasu ha'e peteĩ tetã arandu ha iñakãporãva. Mba'e tetã guasúpa oĩ Ñandejára ijykére péicha, Ñandejára ñane Ruvicha oĩháicha opa mba'épe ñañembo'ehápe chupe?”³²

GSAM 46.1Ndovy'áigui hikuái, ojerure Samuel-pe omoĩ hag̃ua peteĩ mburuvicha guasu isãmbyhy hag̃ua, ha Ñandejára he'i Samuel-pe: “Ha'ekuéra che mboyke, ani hag̃ua che mburuvicha hesekuéra.”³³ Upéi he'i jey hikuái Samuel-pe, ha mbareteve: “Ko'ág̃a emoĩ oréve peteĩ mburuvicha guasu orehusga hag̃ua opa tetãicha.”³⁴ Samuel ohechauka porã chupekuéra pe jejopýi oguerútava chupekuéra peteĩ mburuvicha jave, ha katu “upéicharõ jepe umi tapicha ndojapysakái Samuel ñe'ẽre; ha he'i hikuái: Nahániri; ore roipotáta ore mburuvicha, roiko hag̃ua opa tetãicha; ha ore mburuvicha tojuzga oréve, toguata ore renondépe, ha toñorairõ ore rérape.”³⁵

GSAM 46.2Upéicha oguereko hikuái mburuvichakuéra oisãmbyhy hag̃ua chupekuéra haimete po sa ary pukukue, tenonderã, peteĩ ñesãmbyhýramo Saúl, David ha Salomón poguýpe; upéi oñemboja'óvo mokõi ñesãmbyhýpe, Israel ha Judá. Mbovymi imburuvichakuéragui iporã ha hekojojáva, ha katu hetavéva ivaíva, ogueraháva tavayguakuérape ta'anga jeroviápe ha angaipa guasúpe. Upéicha rupi umi tapicha ndaha'éi orekóva mburuvicha añoite ojoguáva umi tetã ijerereguápe, ha'e avei ojoguáva chupekuéra iñañápe, oheja haguére ituvakuéra Ñandejárape, ha oñembojerovia haguére ta'angakuéra ha yvágapegua atýre.

GSAM 46.3Ñandejára he'i ko mburuvicha reko rehe, maranduhára Oseas juru rupi: “Israel, nde voi reñehundi; ha katu chehegui oúta ne pytyvõ. Che ha'éta ne mburuvicha; moõ piko oĩ ambue ikatúva nepytyvõ opaite ne távape? Ha umi ne tekome'ẽhára, nde ere va'ekue: Peme'ẽ chéve peteĩ mburuvicha ha mburuvicha guasu? Che ame'ẽ ndéve peteĩ mburuvicha che pochy guýpe, ha aguenohẽ chupe che ñeko'õi guýpe.”³⁶

GSAM 47Pe Ñesãmbyhy Ojeity

GSAM 47.1Ko mburuvicha guasu ñesãmbyhy oho hese umi caldeo ohapy peve Jerusalén, ogueraha hikuái umi tembiporu tupão pegua, ha ogueraha Judá-pe tembiguáiramo Babilonia-pe, upépe opyta hikuái pokõi pa ary pukukue, oje'ehaguéicha hesekuéra. Opa vove ko mburuvicha guasu ñesãmbyhy, Ñandejára he'i proféta Ezequiel rupive, Sedecías-pe, imburuvicha guasu pahaguépe, “Nde, mburuvicha Israel pegua aña ha ky'áva, og̃uahẽma nde ára, opa vove teko vai, péicha he'i Ñandejára Tupã: Eipe'a pe akãngora, ha eipe'a pe koróna: kóva ndaha'emo'ãvéima péicha; ehupi pe oñemomirĩvape [Babilonia ruvicha], ha emomirĩ pe ijupívape [ko mburuvicha ijehegui oñemomba'eguasúva tribu de Judá pegua]. Ambojevy, ambojevy, ambojevy jeýta: ha ndaiporivéima, ou meve pe ijára tee; ha ame'ẽta chupe.”³⁷

GSAM 47.2Ko mburuvicha hekojojáva, pe Ñemoñare añetegua, ha'e Cristo. Hese pe maranduhára Miqueas ohai: “Nde, óga yvate ovecha aty pegua, Sión rajy pyenda mbarete, ndéve ou jeýta, pe pu'aka ypykue [pu'aka yvy ári, oñemyatyrõva Cristo-pe]: pe ñesãmbyhy ou jeýta Jerusalén rajy rendápe.”³⁸

GSAM 47.3Israel okañy rire chugui pe yvyra mburuvicha rechaukaha, upéva ohasa Babilonia mburuvicha pópe. Oĩ aja hikuái peteĩ rire ambue poguýpe Medo-Persia, Grecia ha Roma poguýpe, pe ñesãmbyhy ojeity mbohapy jey. César Augusto, Roma mburuvicha guasu, oisãmbyhy aja, Cristo, pe oñeme'ẽva'erã hekopete David apykáre,—kuña, Abraham ha David ra'y añetete,—heñói, ha oje'e haguéichaite.

GSAM 47.4Umi yvyporakuéra oikuaa hag̃ua pe Sãmbyhyhára Tee, pe Semilla Añetegua, tuichaveha peteĩ yvypóra omanóva reiguánteguágui orekóva peteĩ ñesãmbyhy ohasa pya'éva, Ñandejára omoñe'ẽkuri pe Salmo apohárape ohai hag̃ua péicha: “Che ajapóta chugui che memby ypykue, tuichavéva yvy arigua mburuvichakuéragui. Che poriahuvereko añongatúta hese opa ára g̃uarã, ha che ñe'ẽ me'ẽ opytáta mbarete hendive. Iñemoñare avei amoĩta opyta hag̃ua opa ára g̃uarã, ha imburuvicha apyka yvága áraicha.” “Iñemoñare opytáta opa ára g̃uarã, ha imburuvicha apyka kuarahyicha che renondépe. Oñemopyendáta opa ára g̃uarã jasyicha, ha peteĩ testígo jeroviapýicha yvágape.”³⁹

GSAM 48.1Isaías he'ihápe ñemoñe'ẽvo ko Sãmbyhyhárare he'i péicha: “Peteĩ mitã heñói ñandéve, peteĩ ra'y oñeme'ẽ ñandéve: ha sãmbyhy oĩta hi'áti'ýre; ha héra oñembohérata Ojehecharamóva, Ñemoñe'ẽhára, Tupã Mbarete, Túva Opa'ỹva, Py'aguapy Ruvicha. Iporokuái ha py'aguapy okakuaátagui ndopamo'ãi araka'eve, David apykápe ha hetã ári, omyatyrõ ha omohenda hag̃ua tekojoja ha tekoitépe ko'ág̃a guive tapiaite peve. Ñandejára ñorairõhára ruvicha rembipota ojapóta kóva.”⁴⁰

GSAM 48Enoc ha Elías ñegueraha yvágape

GSAM 48.2Oñemombe'u oĩhague ymaite tapicha ojererahava'ekue yvágape oñandu'ỹre mano. Enoc rehe, Adán guive pokõiha, oje'e: “oguatákuri Tupã ndive: ha ndaiporivéima; Tupã oguerahágui chupe.”⁴¹ “Jerovia rupive Enoc ojererahákuri ani hag̃ua ohecha mano; ha ndojejuhúi, Tupã oguerahágui chupe: oñegueraha mboyve katu ojehechakuaákuri Tupãme iporãhague.”⁴²

GSAM 48.3Jey, Elías ha Eliseo oguata aja oñondive, “oiko, oguata ha oñomongeta aja hikuái, ha péina, ojehechauka peteĩ karro tata, ha kavaju tata, ha omboja'o chupekuéra mokõivévape; ha Elías ojupi yvytu jerépe yvágape. Ha Eliseo ohecha, ha osapukái: Che ru, che ru, ¡Israel karrota, ha ikavaju arigua! Ha ndohechavéi chupe.”⁴³

GSAM 48.4Enoc omarandu tenonderã Cristo ou hag̃ua opaite yvy Juez ramo, ko'ã ñe'ẽme: “Pehecha, Ñandejára ou hína heta pa su iñemboajéva ndive, ojapo hag̃ua ñembohovake opavavére, ha ohechauka hag̃ua opavavépe umi ijerovia'ỹva apytépe opaite hembiapo ijerovia'ỹva ojapo va'ekue, ha opaite iñe'ẽ pohýi umi angaipáva ijerovia'ỹva he'i va'ekue hese.”⁴⁴

GSAM 49Job Ombo'e Ñandejára Jeju

GSAM 49.1Job, oje'éva oikova'ekue Moisés árape, oguerekókuri kuaapy Cristo ou hag̃ua ha jeikove jeytáre; ha'e he'ígui: “¡Aipotaite che ñe'ẽnguéra ojehai ko'ág̃a! ¡Aipotaite oñembokuatia peteĩ arandukápe! ¡Oñemboguapy hag̃ua peteĩ haiha kuarepotiguáva ha plómo reheve itápe tapia g̃uarã! Che aikuaágui che Pysyrõhára oikoveha, ha ha'e opytataha ára pahápe yvy ári; ha che pire rire jepe, ysokuéra ohundíramo ko che rete, che retépe gueteri ahecháta Ñandejárape: che voi ahechátava, ha che resa ohecháta, ha ndaha'éi ambue.”⁴⁵

GSAM 49David Apyka, Ñandejára Apyka

GSAM 49.2David apyka oñembohéra Ñandejára apykaramo. “Salomón oguapy Ñandejára apykapére mburuvichárõ itúva David rangue.”⁴⁶ Ñandejára “oñe'ẽme'ẽ kuri chupe [Davidpe], iñemoñaregui, hete rupive, omopu'ãtaha Cristo-pe oguapy hag̃ua iñapykapére: ha'e ohechávo ko'ã mba'e tenonderã oñe'ẽ Cristo resureksiónre, he'ívo iñe'ã ndopytái hague añaretãme, ha hete avei noñembyaíri.”⁴⁷ Ha oje'e avei Cristo oisãmbyhytaha rehegua, Ha'e oguapýta David apykapére. (Ehecha Isaías 9:7.) Avei, “Yvy arigua mburuvichakuéra oñemohenda, ha sãmbyhyharakuéra oñomongeta oñondive, Ñandejára ha iñemoñandypyre rehe oñemoĩ hag̃ua.... Ha katu che amoĩ che mburuvicha che yvyty marangatu Sión ári. Amombe'úta pe ñe'ẽ: Ñandejára he'i chéve: Nde ha'e che Ra'y; ko árape che nemoheñói.”⁴⁸ Jey, “Ñandejára he'i che Ruvichápe: Eguapy che akatúa gotyo, amoĩ meve nde rova'ỹhárape nde pýpe guarã.”⁴⁹

GSAM 49Judiokuéra Ijurujái

GSAM 49.3Ko'ã jehaipyre ombojurujái umi judíope. Kóva ha'e peteĩ apañuái ndaikatúiva omyesakã hikuái: David ohenóiramo chupe Ñandejára, mba'éicha piko ha'e ita'ýra? Mba'éicha piko ikatu ha'e peteĩ mitã heñói va'ekue David ra'ỹigui, ha upéicharõ jepe ha'e Imánuel—Ñandejára ñanendive? Upevére Isaías, imaranduhára tee, he'i: “Peteĩ kuñataĩ kuimba'e ndive oiko'ỹva hyeguasúta, ha imemby peteĩ ta'ýra, ha omoĩta héra Imánuel.”⁵⁰

GSAM 50.1Cristo oikuaa porã pe porandu omokirirĩtava umi fariseo iñakãhatãva, upévare oporandu chupekuéra: “Mba'épa peimo'ã Cristo-rehe? Máva ra'ýpa ha'e? Ha'ekuéra he'i chupe: David ra'y. Ha'e he'i chupekuéra: Mba'éicha piko upéicharõ David, Espíritu rupive, ohenói chupe Ñandejára, he'ívo: Ñandejára he'i che Ñandejárape: Eguapy che akatúape, amoĩ meve nde rova'ỹharakuéra nde py apykáramo? Ha'éramo David chupe Ñandejára, mba'éicha piko ha'e ita'ýra?”⁵¹

GSAM 50.2Ko mba'e oñeñe'ẽjey hese Salmo 45:6, 7-pe: “Nde apyka, Ñandejára, opytáta tapiaite g̃uarã; nde rréino yvyra rechaukaha ha'e peteĩ yvyra rechaukaha hekojojáva. Nde rehayhu tekojoja ha ndaija'éi teko vaíre; upévare Ñandejára, nde Ñandejára, nemoñandy vy'apavẽ ñandyrýpe nde irũnguéra ári.”⁵² Ko'ã Ñe'ẽ Marangatu ñane akãme oĩ aja, umi Judiokuéra katuete oguerekova'erãkuri temimo'ã yvate pe Mburuvicha ha Mbojevyhára oútava reko rehegua. Ndaikatúi oiko ambue hendáicha.

GSAM 50Pe Ra'ỹi Yvagagua

GSAM 50.3Oñeme'ẽkuri ñe'ẽmondo porãite Cristo ha heñói rehegua, Ñandejára, proféta Miqueas rupive, ohechaukárõguare heñói yvagapegua ha pe táva'i oñemoheñóitahápe jepe: “Ha nde katu, Belén Efrata, jepe nde michĩ umi su Juda apytépe, ndégui osẽta chéve g̃uarã pe oisãmbyhýtava Israel-pe; ha'e osẽva ymaite guivéma, tapiaite guive” (yke gotyo, hebráno ñe'ẽme, he'i “ára opave'ỹva”).⁵³

GSAM 50Ñandejára Jehechauka Shekinah ha Araípe

GSAM 50.4Upe rire Israelita-kuéra rembiasakuépe, Salomón omohu'ã rire pe tupão ñemopu'ã, ha'e he'ihaguéicha tekotevẽha ha'e peteĩ mba'e “tuichaitereíva”, Tupã mimbikue shekinah oñemohenda umi keruvín mbytépe, pe apyka poriahuverekoha ári. Pe kuatiañe'ẽ he'i, oñeme'ẽramo guare pe tupão Ñandejárape, osẽvo pa'ikuéra tenda marangatúgui, “pe arai omyenyhẽ Ñandejára róga, ha upévare pa'ikuéra ndaikatúi opyta omba'apo pe arai rupi; Ñandejára mimbipa omyenyhẽmbágui Ñandejára róga.”⁵⁴ Ñandejára jeiko ko tupãópe ojehechauka mayma tapicha resápe pe arai mimbipávape. Ñandejára ombohovái Salomón ñembo'e upe jave, ha he'i chupe: “Ahendu ne ñembo'e, ha aiporavo ko tenda chejupe g̃uarã peteĩ óga oñekuave'ẽhápe sakrifísio.”⁵⁵

GSAM 51.1Umi tapicha ojapo vai, oñepyrũ omomba'eguasu ta'angakuéra, ha upévare itáva ha isantuario oñehundipa pokõi pa ary pukukue. Ojeju rire ka'irãigui, pe tupão oñemopu'ã jey Zorobabel poguýpe. Ndaiporãmbáiramo jepe Salomón ojapova'ekuégui, Ñandejára katu he'i imaranduhára rupive he'ívo: “Ko óga pyahúva mimbikue tuichavéta pe ypykuégui.”⁵⁶ Ko óga omoporãkuri Herodes, ha ikorapykuérape Salvadór ombo'e. Pe óga ypykue oguerekókuri peteĩ arai mimbipáva ohechaukáva Ñandejárape, ha katu pe mokõiháme oike Salvadór voi, opa mba'e Apohare.

GSAM 51Isaí Ra'y Ñesãmbyhy Mimbipáva

GSAM 51.2Umi oha'arõvape Isaías árape guarã, umi mba'e porãite oñe'ẽva'ekue iñe'ẽngue rupive pe ñepysyrõ pahaguáre oiméne ome'ẽkuri chupekuéra mbarete ha py'aguasu. Ko'ã ñe'ẽngue ohechauka jey hesakã porãitépe moõguipa ouva'erã ko Pysyrõhára oñeha'arõva, péicha he'i: “Ha osẽta peteĩ yvyra rakã pyahu Isaí ramógui, ha peteĩ Yvyra rakã okakuaáta hapo guive: ha Ñandejára pytu opytáta hi'ári, pe arandu ha kuaapy pytu, pe ñemoñe'ẽ ha mbarete pytu, pe kuaapy ha Ñandejára kyhyje pytu; ha ojapóta chugui peteĩ oikũmbýva pya'e Ñandejára kyhyjépe; ha ndohovakemo'ãi ohechaháicha hesa renondépe, ni ndoporoja'omo'ãi ohenduháicha ijapysápe: ha katu tekojojápe ohusgáta umi imboriahúvape, ha ohusgáta hekojojápe umi yvy arigua py'a guapýpe g̃uarã: ha oinupãta yvy ijuru yvyra reheve, ha ijuru pytúpe ojukáta umi iñañávape.”⁵⁷

GSAM 52Jevy Tekove oñembo'éva Maranduhára rupive

GSAM 52.1Maranduhára Isaías ombo'e avei pe tekove jey umi omanóvagui, ko'ã ñe'ẽ ñanembopy'aguapýva rupive: “Ko yvyty ári Ñandejára, umi ñorairõhára ruvicha, ojapóta mayma yvypórape g̃uarã peteĩ karu guasu so'o kyra rehegua, peteĩ karu guasu víno oñeñongatúva hugua ku'ikue ári, so'o kyra henyhẽva karakúgui, víno oñeñongatúva hugua ku'ikue ári oñemboguaporãmbáva. Ha ha'e ohundíta ko yvyty ári pe ahoja oñemo'ãva mayma yvypóra ári, ha pe ahoja guasu oñemosarambíva mayma tetã ári. Omokõta manópe pu'akápe; ha Ñandejára Tupã ombopíta tesay opaite rováigui; ha omboykéta hetãyguakuéra ñe'ẽ'api opaite yvy ári; Ñandejára he'ígui. Ha oje'éta upe árape: ¡Péina ápe oĩ ñane Tupã; ha'e rehe ñaha'arõkuri, ha ha'e ñanepysyrõta: kóva hína Ñandejára; ha'e rehe ñaha'arõkuri, javy'áta ha javy'aitereíta ijesalvasiõme!”⁵⁸

GSAM 52Ñesãmbyhy Yvy Pyahu Peguáva

GSAM 52.2Upe maranduhára he'i avei oikotaha peteĩ yvy pyahu oñemopyendátahápe ñesãmbyhy paha: “Péina, che ajapóta yvága pyahu [yvága yvytu oĩháme] ha yvy pyahu; ha pe ymaguare ndojevymo'ãi mandu'ápe, ni ndoumo'ãi apytu'ũme [margen-pe, hebr. ñe'ẽme, ‘ou korasõme’, he'iséva, ojeipotajey hag̃ua]. Péicharõ jepe, pevy'ake ha pevy'a tapiaite pe che ajapóvare: péina, che ajapóta Jerusalén-gui peteĩ vy'apavẽ, ha iñemoñarekuéragui peteĩ vy'a. Ha che avy'áta Jerusalén-pe, ha avy'áta che retãyguakuérare: ha ndojehendumo'ãvéima ipype ñemboryasy ñe'ẽ, ni sapukái. Ndaiporimo'ãvéima upe guive [pe yvy pyahu ojejapo guive] peteĩ mitã'i ára mbykymíva [peteĩ mitã omano pya'éva], ni peteĩ karai itujáva nomyenyhẽiva hi'ára [tujague ára mboyve]: pype mitã omano sa ary oguerekórõ [umi ára yma yvyporakuéra oikove porundy sa ary, mitãnguéra ikatu oguereko sa ary]; ha katu pe angaipáva oguerekóvo sa ary [peteĩ sa ary rekove ary pahakuérape] oñemaldesíta. [Umi omanóva oñemoñepyrũvo yvy pyahu ha'e umi okañýva ‘yvyporakuéra aña ñehundípe.’ 2 Pedro 3:7.] Ha omopu'ãta hóga, ha oikóta ipype; ha oñotỹta viñáda, ha ho'úta hi'a. Nomopu'ãmo'ãi hóga, ha ambue oiko ipype; noñotỹmo'ãi, ha ambue ho'u: yvyra áraicha [tekove yvyra, Septuaginta] che retãyguakuéra ára, ha che poravopyrekuéra ovy'áta are ipo rembiapóre.”⁵⁹

GSAM 53.1Ezequiel omaña mombyry ára pukúre, ohechávo omanova'ekue jupigua. Ha'e rupive Ñandejára he'i: “Pemañamína, che retãyguakuéra, che aipe'áta pende tyvykuéra, ha pomopu'ãta pende tyvykuéragui, ha pogueraháta Israel retãme.”⁶⁰

GSAM 53“Ha'e Oipyhy Ñande Py'arasy”

GSAM 53.2Isaíaspe, pe marandu'apohára evangelio rehegua, ojehechauka porãve pe Salvadór ñembohovake, ijehasa asy ha imano yvyporakuéra rehehápe. “Máva piko,” he'i pe marandu'apohára, “oguerovia ore marandu? ha mávape piko ojehechauka Ñandejára jyva? Ha'e katu okakuaáta henondépe yvyramáta ra'y ikyrỹivaicha, ha yvyra rapo yvy pirúgui osẽvaicha; ndoguerekói rete porã ni mba'e porã ojehecháva; ha jahechávo chupe, ndaipóri porãite ñande roipotáva hese. Yvypóra odespresia ha omboyke chupe; ha'e ningo peteĩ kuimba'e henyhẽva vy'a'ỹgui, oikuaapáva mba'e mbyasy. Ha ñande roñomi chugui ñande rova, ha'e oñemboyke rupi, ha ndorohechakuaái chupe. Añetehápe ha'e ogueraha ñande rasykuéra, ha ogueraha ñande jepy'apykuéra; ha katu ñande roimo'ã hese oñenupã hague, Ñandejára oinupã ha ombohasa asy hague chupe. Ha katu ha'e oñekytĩ ñane angaipa rupi, oñembyai ñane rembiapo vai rupi: ñande py'aguapy jehepyme'ẽ oĩ kuri hese; ha iñenupã rupi ñande roikoporã jey.”⁶¹

GSAM 53.3¿Oikónepa ko'ã mba'e iporãitereíva che árape? ikatu kuri oporandu umi tapicha, ha pe maranduhára avei. Pe mbohovái ha'éta kuri: Ndaha'éi ko'ág̃a oikótava; ne'ĩra gueteri og̃uahẽ ára ko Pysyrõhára Guasu ou hag̃ua; ha katu he'i pe maranduhára: “Nde resa ohecháta mburuvichavete iporãitépe; ohecháta hikuái pe yvy mombyryetereíva.”⁶²

GSAM 54Daniel Marandukuéra Ohechauka Tenonderã

GSAM 54.1Upéicharõ jepe, maranduhára Daniel rupive Ñandejára oñepyrũ ohekombo'e hetãyguakuérape umi ñesãmbyhy oútava peteĩ rire ambue rehe, oisãmbyhy hag̃ua oñemopyenda peve iñesãmbyhy opave'ỹva; ha ohechauka hag̃ua peteĩ ára ijojaha'ỹva, peteĩ mba'e oikótavagui gueteri, pe Mesías ojehecha peve ha ojejukávo. Ñe'ẽngue ñemyesakã Nebucadnetsar kerayvotýgui ohechauka umi irundy ñesãmbyhy oisãmbyhýtava yvy ape ári oguevotaha imbaretekuérape ha imba'eguasúpe, pe itaju, kuarepotitĩ, kuarepotiju ha kuarepoti repykue oguejyháicha; ha ipahápe, umi ñesãmbyhy oñembyaíta ha oñemboja'óta, ha'ete ku kuarepoti oñembojehe'áva ñai'ũ ky'ándi hasy'ỹháicha ojeka. Upéi ouva'erã kuri yvága ñesãmbyhy, umi ñesãmbyhy oñemomichĩ rire, oikótava kapi'i ku'iicha arahaku trígo ñembovevuihápe, ani hag̃ua ojejuhu chupekuéra tenda, ha Tupã ñesãmbyhy katu omyenyhẽmbáta ko yvy tuichakue.

GSAM 54.2Upéi, pe kapítulo pokõiháme ojehechahápe, umi mymba guasu irundy ra'anga guýpe, oñeñe'ẽjey umi mba'e rehe, ha ojehechauka ambue mba'e ko'ã ñesãmbyhykuéra rehegua. Ko kapítulope oñemombe'u mba'éichapa oiko ha omba'apo pe pu'aka “hatĩ'i” osẽva'erã, oñemboja'o rire pe ñesãmbyhy irundyha pa pehẽnguépe, oity térã oñemomba'e mbohapy rehe oñemohenda hag̃ua mburuvicha pytu reheguáramo opavavére. Ko mbaretekue papa mba'éva osegíta pe irundyha ñesãmbyhy oñemboja'o ha ikangyhápe, 1260 ary pukukue jepe. Péicha ojehechauka umi mba'e oikótava og̃uahẽ meve pe ára Cristo ohupytýtahápe pe ñesãmbyhy Itúvagui, ha ome'ẽtahápe umi Marangatu Yvateteguápe; peteĩ ñesãmbyhy ipahápe oisãmbyhýtava ko yvy tuichakue javeve, ha opytátava tapia g̃uarã.

GSAM 55Umi Mokõi Su Mbohapy Sa Ára

GSAM 55.1Daniel aranduka poapyha pehẽnguépe, pe ovecha mácho, pe kavara, ha pe “hatĩ'i okakuaaitereíva” jehecha guýpe, pe maranduhára ojegueraha jey ára paha peve. Versíkulo 13 ha 14-pe oñembohape ijesareko peteĩ ára pukukue gotyo—2300 ára—og̃uahẽva pe ñembohovake peve. Peteĩ ára pukúma kóva, ha upévare pe maranduhára oikũmby; pe anhel he'ígui chupe pe jehecha oikotaha gueteri heta ára rire. Ne'ĩra gueteri oñeme'ẽ araka'épa oñepyrũta umi ára, ha upévare omboty pe vore he'ívo: “Chejurujái pe jehecháre; ha katu avave ndoikũmbýi.”

GSAM 55Pokõi Pa Arapokõindy Mesías-pe G̃uarã

GSAM 55.2Pe vore porundy omombe'u pe anhel ouhague Daniel rendápe, oñembohovái haguéicha ijerure, ome'ẽ hag̃ua chupe katupyry ha kuaapy. Oikuaauka chupe peteĩ ára pukukue pokõi pa arapokõindy rehegua. Umi pokõi pa arapokõindy apytégui, poteĩpa porundy arapokõindy arýgui ijapopyréva [oje'eháicha, upéva he'ise pe ñe'ẽ shevooim, oñembohasáva “arapokõindy” ramo] og̃uahẽta Mesíaspeve. Pe ára oñepyrũ hag̃ua, “pe tembiapoukapy oñemyatyrõ ha oñemopu'ã jey hag̃ua Jerusalén”, ne'ĩra gueteri oñeme'ẽ. Oñeporandu, Mba'éicha piko Daniel ikatu oikuaa moõpa opáta umi poteĩpa porundy arapokõindy? Pe vore pakõiháme ojehecha jey pe ára rehegua porandu, ha iporandúpe, “Mba'épa oikóta ko'ã mba'égui?” oje'e chupe toho, umi ñe'ẽ “oñemboty ha oñesella ára paha peve”, umi “iñarandúva oikũmbýta” jave.

GSAM 55.3Añetehápe ko porandu ára rehegua ha'e peteĩ umi mba'e apóstol Pedro oñe'ẽha rehegua he'ívo: “Upe salvasiõ rehegua umi maranduhára oñeporandúkuri ha oheka kyre'ỹme, ha'ekuéra oñe'ẽ va'ekue pe poriahuvereko pende rehe g̃uarã oútavare; ohekávo mba'e, térã mba'eichagua árapa he'ise pe Cristo Espíritu oĩ va'ekue ipype, oikuaaukávo tenonderã Cristo jehasa asy, ha pe terakuã porã ouva'erã upe rire.”⁶³

GSAM 56Umi Tupãrehe'ỹva Rereko

GSAM 56.1Malaquías, pe maranduhára Testamentokuéra Ymaguarépe ipahaitéva, oheja peteĩ mombe'u ñanemopirĩmbáva umi iñañáva ñehundipa paháre: “Pehechami, ou hína peteĩ ára, okáitava tatakuaicha; ha opaite ijaguarasóva, ha añetehápe, opaite ojapóva aña, ha'éta kapi'i piru; ha pe ára oúva ohapýta chupekuéra, he'i Ñandejára ñorairõhára ruvicha, ha ndohejamo'ãi chupekuéra ni hapo ni hakã. Ha katu peẽ, che réragui pekyhyjévape g̃uarã, osẽta kuarahy hekojojáva, ipepópe oguerúva pohã; ha peẽ pesẽta, ha pekakuaáta vaka ra'yicha korapýpe. Ha pepyrũta umi iñañáva ári; ha'ekuéra katu tanimbúramo opytáta pende py guýpe che ajapóvo ko mba'e, he'i Ñandejára ñorairõhára ruvicha.”⁶⁴

GSAM 56.2Opa ko'ã mba'e ojehaíva Testamento Ymaguarépe Israelita kuéra pópe, ohechaukáva chupekuéra heta mba'e pe salvasiõ rape rehegua, tuichaiterei va'erãkuri pe tembipota umi oñemoarandúva ñe'ẽme ohechávo ha ohechakuaávo oñembojaha pe ára ko Semilla oñeprometéva ou hag̃ua. Umi hetave tapicha, ha umi omoñe'ẽva jepe pe Ñe'ẽ Marangatu sinagogakuérape opa sábado jave, ndoikuaái pe ñe'ẽ (Hechos 13:27), umi ojeroviáva ha oñemoarandúva katu, ohekáva hekoitépe pe Ñe'ẽ Marangatu pe Espíritu oisãmbyhývo chupekuéra, katuete oñembo'e kyre'ỹme, apóstol Juan ojapo haguéicha ko'ã árape, “Eju, Ñandejára Jesús, ha eju pya'e.”