Vore 3 — Pe Semilla Oñeñe'ẽme'ẽva Ñeguahẽ

GSAM 57.1“OG̃UAHẼRÕ GUARE ára ñemyenyhẽ, Ñandejára ombou Imemby, ... heñói va'ekue Léi poguýpe, oisãso hag̃ua umi oĩva'ekue Léi poguýpe, ñandejapyhy hag̃ua ita'ýra ha itajýraramo.”¹

GSAM 57.2“Pe penemombaretekuaávape g̃uarã che maranduporã ha Jesucristo ñe'ẽmondo rupive, pe ñemimby ojehechaukáva rupive, oñeñongatuva'ekue ñemiháme yvy oñepyrũ guive, ha ko'ág̃a katu ojehechaukáva, ha maranduhára kuéra jehaipyre rupive, Ñandejára opa'ỹva rembiapoukapy rupi, ojekuaaukáva opavave tetãme oñe'ẽrendu hag̃ua jerovia rupive: pe Tupã peteĩme iñarandúvape g̃uarã, tóve tuicha mba'e ha'e Jesucristo rupive opa ára g̃uarã.”²

GSAM 57.3“Jehechaukápe ohechauka chéve pe ñemimby; ahai haguéicha tenonderã mbykymi, ... ambue ára ymaguarépe noñeikuaaukáiva'ekue yvypóra ra'ykuérape, ojehechauka háicha ko'ág̃a iñapóstol ha iproféta marangatúpe pe Espíritu rupive.... Che, pe michĩvévagui jepe michĩvéva opaite umi marangatu apytégui, oñeme'ẽ chéve ko poriahuvereko, amombe'u hag̃ua umi pagáno apytépe Cristo mba'eheta ndaikatúiva ojeikuaapa; ha ahechauka hag̃ua opavavépe mba'épa pe ñomoirũ kañy, yma ypy guive oñeñomíva'ekue Tupãme, pe omoheñóiva'ekue opa mba'e Jesucristo rupive.”³

GSAM 57.4Oje'e Testamento Ymaguarépe marandu porã oñemi hague; ha Testamento Pyahúpe katu ojehechauka. Ambue he'iháicha, “Ojei haguére hikuái Tupãgui, umi judío tuichaiterei ndohechavéi umi mbo'epy tembiapo jerovia rehegua. Upe tembiapo Cristo voi omoñepyrũva'ekue. Opa mba'épe ha'e peteĩ techaukaha chugui; ha henyhẽva'ekue tekove ha porãite ánga pegua. Ág̃a katu umi judío oipe'a tekove ánga pegua iñembiapokuéragui, ha ojepytaso umi heko manóvare. Ojerovia hikuái umi ñembojuka ha tekorãre voi, oñembopytu'u rangue Pe umi mba'e ohechaukávare.

GSAM 58Ohekávo Sãmbyhy Ko Yvy Arigua

GSAM 58.1“Judeokuéra oipotáramo jepe Mesías ñeguahẽ, ndoikuaái hikuái mba'épa hembiaporã. Nda'éi ohekáva hikuái pe jejorái angaipágui, síno oñemosãso hag̃ua Romano-kuéragui. Oha'arõ hikuái Mesías ou hag̃ua peteĩ ipu'akapávaicha, omopẽ hag̃ua umi ombohasa asýva chupekuéra pu'aka, ha omomba'eguasu hag̃ua Israel-pe opavave yvy ári. Péicha oñembosako'i chupekuéra rape omboyke hag̃ua Pe Salvadórpe.

GSAM 58.2“Umi tapicha, iñypytũ ha ojejopýva, ha mburuvichakuéra, oipotaitereíva pokatu, oha'arõkuri peteĩ ouva'erã ipu'akátava ija'e'ỹhakuéra ári ha omoĩ jeytava Israel ñesãmbyhy. Ohesa'ỹijókuri hikuái umi ñe'ẽngue oje'éva tenonderã, péro ánga rehegua kuaapy'ỹre. Upéicha rupi ndohechakuaái umi oñe'ẽva Cristo ñemomirĩ iñeguahẽ peteĩháme, ha oiporu vai umi oñe'ẽva imba'eguasúre iñeguahẽ mokõiháme. Ijeguerekopýgui ndohechavéi hikuái; omyesakã hikuái umi marandu tenonderãgua ijeheguiete oipotaháicha.

GSAM 58.3“Peteĩ su ary rasáma umi judío oha'arõ kuri pe Salvadór jeju. Ko mba'ére omoĩ hikuái iñeha'arõ tuichavéva. Purahéi ha marandúpe, tupão jepokuaápe ha ñembo'e ogapýpe, omomba'eguasu hikuái héra. Ha katu ou vove, ndoikuaái hese hikuái. Pe Yvága Rayhupyre ha'e chupekuéra ‘peteĩ yvyra rapo yvy pirúgui osẽvaicha;’ ‘ndorekói ra'anga ni porãite;’ ha ndohechái hikuái iporãha oipotá hag̃ua chupe. ‘Ha'e ou hetãguakuérape, ha hetãguakuéra ndo'aceptái chupe.’”⁴

GSAM 58David Rypyguáva

GSAM 58.4Oñemoag̃uimbávo pe ára Daniel he'ihaguéicha, “Mesías Mburuvicha”—pe Oñemoñandýva—ohechaukátaha ijehe, umi judío ikatu kuri ojepy'amongeta, ha katuete ojapova'ekue, kóicha: Pe Mesías hete rupive oikóva oñemoñava'erã David rogayguágui ha ñemoñarekuéragui, upévare heñói va'erã upe ñemoñarépe; ha léi hudía he'iháicha ha ijepokuaa rupi, oñemoñandy va'erã tembiapo opavavépe g̃uarã oguerekóvo mbohapypa ary; ha ojehechaukátarõ pe oñemoñandýva ramo upe arýpe, upéicharõ heñói va'erã mbohapypa ary umi poteĩpa porundy semana ary opa mboyve, oñembohasátava Mesías ñeguahẽ meve.

GSAM 59Simeón ha Ana he'iva'ekue tenonderã

GSAM 59.1Upe árape Israel retã tuichakue oha'arõkuri. Umi Tupã Ñe'ẽ aranduka oñemoarandúva kyre'ỹme ha jerovia mbaretépe oha'arõkuri heñóiva'erã oisãmbyhýta ha oisãmbyhyva'erã chupekuéra. Pe karai itujáva ha jeroviaha Simeónpe ojehechauka “Espíritu Santo rupive ndohechamo'ãiha mano ohecha mboyve Ñandejára Mesías”.⁵

GSAM 59.2Ojeguerúvo pe Mitã Salvadór tupãópe, Simeón oikuaa ko mitã ha'eha pe oñeñe'ẽva'ekue hese—pe Cristo. “Upémarõ ojagarra chupe ijyva ári, ha omomorã Tupãme, ha he'i: Che Jára, ko'ág̃a reheja ne rembiguái oho py'aguapýpe, ne ñe'ẽ he'iháicha; che resa ohechágui ne salvasiõ, rembosako'íva opavave yvypóra renondépe: peteĩ tesape omyesakã hag̃ua umi tetã ambuépe, ha ne retã Israel mimbikue....

GSAM 59.3“Ha Simeón omomorã chupekuéra [José ha María], ha he'i María isýpe: Ehecha, ko mitã oñemoĩ heta Israel-guápe ho'a ha opu'ã jey hag̃ua; ha peteĩ techaukaha oñeñe'ẽ vaíva hese (héẽ, peteĩ kyse oikutúta avei nde ángape), heta korasõ remiandu ojekuaauka hag̃ua.

GSAM 59.4“Ha oĩkuri peteĩ kuña maranduhára Ana, Fanuel rajy, Aser ypykuéguigua.... Ha og̃uahẽvo upe jave, ha'e avei ome'ẽ aguyje Ñandejárape, ha oñe'ẽ hese mayma umi oha'arõva ñesãso Jerusalén-pe.”⁶

GSAM 59Anhelkuéra Oho Ohecha Ovecharerekuakuérape

GSAM 59.5Upéva mboyve, marandu porã Salvadór heñói hague rehegua oñemomarandúma anhelkuéra rupive ovecharerekua kuérape, Belén ñu guasúpe. Ovecharerekua kuéra ohendúvo, anhelkuéra opurahéi chupekuéra ko'ã purahéi porãite:—

GSAM 60Umi Arandu Kuimba'e Oho Belén-pe

GSAM 60.2Upéi og̃uahẽ umi arandu kuimba'e Kuarahyresẽ gotyogua ohechava'ekue “pe mbyja osẽva”, Balaam he'ihaguéicha. Oho hikuái upe mbyja rape reheve ha og̃uahẽ Jerusalenpe, upépe oikotevẽma oporandu hikuái pe Ruvicha pyahu heñóiva rehe. Oñemomarandu rire chupekuéra Belén ha'etaha pe Ojeipotáva heñóiha, oho hikuái tenonde gotyo; ha pe mbyja ojehechauka jeyva'ekue oisãmbyhy chupekuéra upe tenda iñemomirĩvape, pe Salvadór oñeno haguépe. Upépe oñembo'e hikuái pe Mitã Marangatu renondépe, ome'ẽvo chupe jopói itajúgui, insiénsiogui ha mirrágui, ha upéi oñepyrũ jey hikuái ijeho puku og̃uahẽ jey hag̃ua hógape.

GSAM 60Pe Salvadór oguerekórõ guare 12 áño

GSAM 60.3Mitã guive oguereko peve pakõi ary, sa'i ojehai Hesu Salvadór rehegua, oje'e añónte okakuaa hague arandúpe ha hetekue, ha oñemoĩ porã hague isy ha itúva poguýpe. Ha katu oguerekórõ guare pakõi ary, oho rire José ha María ndive Jerusalén-pe oho hag̃ua arete ojejapóva káda áño, upépe omopirĩ pa'i kuérape iñarandu reheve ohechaukáva iporandukuérape, ha umi mbohovái ome'ẽva'ekue umi porandu hasývape. Upe guive oñepyrũ meve hembiapo opavave renondépe, ha'e omomba'e pe yvyra'apohára rembiapo hekomirĩva, omba'apóvo José, María ména, ndive.

GSAM 60Juan Bautista rembiapo

GSAM 60.4Poteĩ jasy oñepyrũ mboyve hembiapo opavave renondépe, Juan Bautista omoherakuã Cristo rembiaporã. Umi tapicha oñembyaty hetaiterei ohendu hag̃ua Juan-pe, ha oñemongara hag̃ua chugui. Ha'ekuéra “oha'arõ aja [oñeha'arõvo ou hag̃ua pe Mesías] ha opavave tapicha ojepy'amongeta [‘ojepy'amongeta térã oñomongeta,’ oje'e ykére] ikorasõme Juan-re, ha'épa pe Cristo térãpa nahániri; Juan ombohovái he'ívo opavavépe: Che añetehápe pomongarai y reheve; ág̃a katu ou peteĩ che mbaretevéva, ha che namereséi aipe'a ni isapatu sã; ha'e penemongaráita Espíritu Santo ha tata reheve; ipópe oguereko ipejuha trígo potĩrã, ha omopotĩmbáta ikorapy, ha ombyatýta itrígo ikoty ñongatuhápe; ág̃a katu kapi'i piru ohapýta tata ndopávaihápe.”⁷

GSAM 61Jesús oñemongaraipyre

GSAM 61.1Juan ojapokuévo pe ñemongarai, ohecha Hesúpe ouvo hendápe oñemongarai hag̃ua, ha he'i: “Pehecháke Tupã Ovecha Ra'y, pe oipe'áva ko yvy angaipa.... Ha Juan omoañete, he'ívo: Che ahecha pe Espíritu oguejyha yvágagui peteĩ pykasuicha, ha opyta hese. Ha che ndaikuaái chupe: péro pe che mbouva'ekue ambauta hag̃ua ýpe, ha'e he'i chéve: Pe rehechátava pe Espíritu oguejyha ha opytáva hese, ha'e voi pe ombautátava Espíritu Santope. Ha che ahecha, ha amoañete kóva ha'eha Ñandejára Ra'y.”⁸

GSAM 61Ñe'ẽ Yvágagui

GSAM 61.2Cristo ha'eha Mesías ndaha'éi oñemboajehague Espiritu Santo oguejývo ojehechávaicha peteĩ pykasu reteguáicha añónte, oñemboaje avei peteĩ ñe'ẽ yvágagui osẽva rupi. Mateo Maranduporãme ñamoñe'ẽ: “Jesús, oñemongarai rire, ojupi voi ýgui; ha, péina, ojepe'a chupe g̃uarã yvága, ha ohecha Tupã Pytu oguejyha peteĩ pykasuicha, ha opytaha hese; ha péina peteĩ ñe'ẽ yvágagui he'íva: Kóva ha'e che Ra'y ahayhuetéva, che py'arorýva hese.”⁹

GSAM 61.3Jepémo “Juan ndojapói milágro”, umi tapicha, ohechávo pe pu'aka guasu omoirũva'ekue Cristo rembiapo, he'i va'erã katu: “Opa mba'e Juan he'iva'ekue ko kuimba'ére añetegua”.¹⁰

GSAM 61Cristo Oñemoñandy Léi He'iháicha

GSAM 61.4Lucas omoĩva ñemombe'úpe pe ñemongarai ha pe ñemoñandy peteĩchaite Espíritu Santo-gui peteĩ pykasu ra'angápe, ñamoñe'ẽ, “Jesús voi oñepyrũma oguereko amo mbohapypa ary rupi.”¹¹

GSAM 62.1Ñandejára ñeayuna puku irundypa ára pukukue rire, ha aña ñeha'ã mbarete ka'aguy pypukúpe, oñemongarai riremínte, ha'e “ou Nazaretpe, oñemongakuaahaguépe; ha jepokuaaháicha, oike sinagogápe sábado árape, ha opu'ã omoñe'ẽ hag̃ua.... Ñandejára Pytu oĩ che ári, ha'e chemoñandy haguére amombe'u hag̃ua marandu porã umi mboriahúpe.... Ha oñepyrũ he'i chupekuéra: Ko árape oñekumpli ko ñe'ẽngue pende apysápe.”¹²

GSAM 62Og̃uahẽma Ára

GSAM 62.2Marcos, ombohasávo upe ojehúva, he'i: “Oguahẽma ára, ha Tupã retã hi'ag̃uĩma: peñembyasyke, ha peguerovia marandu porã.”¹³ Oguahẽma pe ára oje'eva'ekue osẽtaha pe Oñemoñandýva. Pe ñemoñandy Espíritu Santo rupive ojehuva'ekue iñemongaraípe, ha ha'e ko'ág̃a oñepyrũma hembiapo, pe ára ha tape umi maranduhára marangatu yma guare he'ihaguéichaite.

GSAM 62Techaukaha Ojehecháva Cristo ha'eha pe Mesías

GSAM 62.3Cristo rembiapo omoirũkuri milágro apo py'ỹi, ha umíva, umi héntepe g̃uarã, ndoikũmbýiramo jepe hekópe iparábolakuéra ha iñe'ẽnguéra, ha'ékuri peteĩ techaukaha ojehecháva ha'eha pe Immanuel, térã “Tupã oĩha hendive”.¹⁴ Ko'ã milágro rupive Cristo ome'ẽkuri yvy ariguápe ndaha'éi peteĩ techaukaha añónte Tupã mbaretekue oĩha ipype, ha katu avei peteĩ techaukaha ojehecháva Tupã reko ha imborayhu guasu rehegua. Felipe, mbohapy ary pukukue oiko rire Cristo ndive ha ohecha rire umi imilágro guasu, he'írõ guare: “Ruvicha, ehechauka oréve Túvape, ha upéva oréve g̃uarã oĩmbáma”, Jesús he'i chupe: “¿Aime piko nendive ko'ã ára pukukue ha ndereikuaái gueteri chéve, Felipe? Pe chehecháva, hecháma avei Túvape; ha mba'éicha piko ere: Ehechauka oréve Túvape? ... Cherovia, che aimeha Túva ryepýpe ha Túva che ryepýpe; térã cherovia umi tembiapo rupi voi.”¹⁵

GSAM 63Juan Iñakãjováiva

GSAM 63.1Jepémo Juan ohecha kuri pe Espíritu Santo oguejyha ojehechávaicha Cristo ñemongaraípe, ha ohendu pe ñe'ẽ yvágagui he'íva ha'eha Tupã Ra'y, ha ha'ete voi he'i kuri ha'eha “Tupã Ovecha Ra'y oipe'áva ko yvy angaipa”, umi mba'e ojehúva oñemohenda ambue hendáichaite ha'e oha'arõvagui, ha upévare, ka'irãi pytũmbýpe oĩ aja, oñemopirĩ ha iñakãjere.

GSAM 63.2“Salvadór remimbo'ekuéraicha, Juan Bautista ndoikuaái mba'éichapa hína Cristo ñesãmbyhy. Ha'e oha'arõkuri Jesús oguerekotaha David apyka; ha ohasávo ára, ha Salvadór ndohechaukáirõ guare mburuvicha guasuramo, Juan opyta iñakãjovái ha ijepy'apy.”¹⁶ “Ohenói mokõi hemimbo'ekuéragui, ha [ha'e] ombou chupekuéra Hesu rendápe, he'ívo: Ndépa pe ouva'erã? Térãpa roha'arõ ambuépe?” “Upe jave voi ha'e [Jesús] omonguera heta mba'asy ha mba'evai, ha ánga vai; ha heta ndohecháivape ome'ẽ jehecha. Upémarõ Jesús ombohovái ha he'i chupekuéra: Peváke, ha pemombe'u Juan-pe umi mba'e pehecha ha pehendúva.”¹⁷

GSAM 63.3Hasy va'ekue umi judío térã hemimbo'ekuérape jepe g̃uarã ohecha porã hag̃ua heta añetegua he'íva pe Salvadór, oñemopyenda mbarete rupi hikuái pe jeroviapýpe Mesías ou vove omopẽtaha Roma jugo, ha'éva chupekuéra g̃uarã peteĩ jopýi pohýi, ha upepete omopu'ã jeýtaha David ñesãmbyhy, ha oisãmbyhýtaha mburuvicha yvy ariguaicha.

GSAM 63.4Hesu oñepyrũ omomarandu he'ívo: “Peñembyasy, yvága retã og̃uahẽmbota.”¹⁸ Oñembouvo hemimbo'e pakõi, ha'ekuéra ogueraha avei upe marandu: “Yvága retã og̃uahẽmbota.”¹⁹ Upe rireve hembiapópe, oñembouvo umi pokõi pa, oho hikuái ko ñe'ẽnguéra reheve: “Tupã retã og̃uahẽma pene ykére.”²⁰

GSAM 64Maymáva Ohecharamo Hesu Rembiapo

GSAM 64.1Jesu ñe'ẽ porãite ha imbo'ekuéra ojapo umi tapicha he'i hag̃ua: “Araka'eve ndaipóri yvypóra oñe'ẽva ko kuimba'eicha.”²¹ Ha omonguerávo pe kuimba'e hesatũva ha oñe'ẽ'ỹva, “Opaite umi tapicha oñemondýi, ha he'i hikuái: ¿Ndaha'éi piko kóva David ra'y?”²² térã ambue ñe'ẽme, ¿Ndaha'éi piko kóva David ra'ỹi, pe Salvadór oñeñe'ẽme'ẽva'ekue? “Ha og̃uahẽvo hetãme, ombo'e chupekuéra isinagogápe, ha upéicha rupi opyta hikuái ohecharamóvo, ha he'i hikuái: Moõguipa piko ko kuimba'e oguereko ko arandu ha ko'ã mba'e guasu? ¿Ndaha'éi piko pe yvyrapohára ra'y? ¿Ha isy ndaha'éi piko María? ha ijoyke'ykuéra, Santiago, José, Simón ha Judas?”²³

GSAM 64.2Haimete mbohapy ary ohasa rire Hesu omba'apo guive, oĩrõ guare Tupão Guasúpe oĩvo pe arete Tupão ñemomarangatu reheguápe, umi judío oñemboja hese ha he'i chupe: “Mboy árapa reheja ñandéve roikuaa'ỹ hag̃ua? Nde ha'éramo pe Cristo, ere porãke oréve.”²⁴ Pe ary ohasava'ekuépe, ojapopa rire pe milágro guasu omongarúvo umi po su tapichápe umi “po mbujape cebadágui ijapopyréva ha mokõi pira michĩmi” reheve, ha'e “ohechakuaa ouha hikuái oipyhy mbarete hag̃ua chupe, ojapo hag̃ua chugui mburuvicha guasu, [upévare] oho jey peteĩ yvyty gotyo.”²⁵

GSAM 64Cristo Ombo'évo Hemimbo'ekuérape Imano rehegua

GSAM 64.3Ombo'évo hemimbo'ekuérape, Cristo omyesakã porã va'erãkuri hesekuéra ani hag̃ua oguerovia hikuái oñepyrũtaha pya'e peteĩ ñesãmbyhy ko yvy ári, ha ohechauka chupekuéra omano va'erãha ha opu'ã jey, oho mombyry ha ou jey hag̃ua. Upémarõ oporandu chupekuéra: “Ha peẽ piko pehecháramo Yvypóra Ra'y ojupívo yvate gotyo, oĩhaguépe ymave?”²⁶ Ojerure rire chupekuéra “ani hag̃ua he'i avavépe ha'eha Jesús pe Cristo”, ñamoñe'ẽ: Upe guive Jesús oñepyrũ ohechauka hemimbo'ekuérape mba'éichapa ohova'erã Jerusálénpe, ohasa asy umi tuja, pa'i ruvicha ha léi mbo'ehára poguýpe, ojejuka ha oikove jey pe ára mbohapyhápe. Upémarõ Pedro ogueraha chupe ha oñepyrũ oja'o hese, he'ívo: “Mombyry ndéve, che Ruvicha; kóva ndoikomo'ãi ndéve.”²⁷

GSAM 65.1Upe jave avei he'i chupekuéra oĩha upépe oĩva ndomanomo'ãiha ohecha mboyve Yvypóra Ra'ýpe ouha iñesãmbyhýpe.²⁸ Poapy ára rire rupi, ko ñe'ẽngue oñemoañete; ha apóstol Pedro oñe'ẽ upe “jehecha” rehe Cristo ouha iñesãmbyhýpe, techaukaháramo Cristo ou jeytaha añetehápe tenonderã gueteri.²⁹

GSAM 65.2Peteĩ ára Cristo ha idisípulokuéra oĩrõ guare Galilea-pe, Jesús he'i chupekuéra: “Yvypóra Ra'y oñeme'ẽta yvyporakuéra pópe; ha ojukáta hikuái chupe, ha ára mbohapyhápe oikove jeýta. Ha ha'ekuéra oñembyasyeterei.”³⁰ Ha péicharõ jepe ndoikuaaporãi hikuái he'iséva, ha'e oñeha'ã aja ombojerovia chupekuéra añetehápe omano ha opu'ã jeytaha, ha'ekuéra katu oñomongetáma ijapytepekuéra mávapa tuichavéne yvága ñesãmbyhýpe.³¹

GSAM 65.3Ambue árape Pedro he'i Hesúpe: “Romoykéma opa mba'e ha roho nde rapykuéri; mba'épa roreko va'erã upévare? Ha Hesu he'i chupekuéra: Añetehápe ha'e peẽme, peẽ peho va'ekue che rapykuéri, pe ñembopyahu árape, Yvypóra Ra'y oguapývo imburuvicha apyka omimbipávape, peẽ avei peguapýta pakõi mburuvicha apykápe, pembohovakévo Israel pakõi ñemoñare aty.”³² Upéicharõ jepe, iñakãme oĩ gueteri pe ñesãmbyhy oñemopyendátava ko'ẽrõite rehegua, ha ha'ekuéra, yvypóraicha, oñepyrũ oheka tenda yvatevéva upe ñesãmbyhýpe.

GSAM 65.4Upéi ou pe sy oipotáva hetave mba'e, Santiago ha Juan, Zebedeo ra'ykuéra, sy, ojerurévo Cristo-pe ita'yrakuéra oñemohenda hag̃ua tenda yvatépe—peteĩ ijapykápe akatúape ha pe ambue ijapykápe asúpe; térã, ikatu, peteĩ tetã sãmbyhyhára guasúramo, ha pe ambue Tetã Secretario. Ha katu Cristo he'i hesakã porã: “Ndapeikuaái mba'épa pejerure.”³³

GSAM 66Jeike Guasu Jerusalén-pe

GSAM 66.1Upe ára rupi oiko peteĩ mba'e guasu ha oporomondýiva. Ha'e kuri Lázaro ñemoingove jey itúmbagui, pe omanóva'ekue irundy ára. Peteĩ milágro tuichaitéva péicha omopirĩ ha omondýi maymávape, ha upévare umi fariséo oñemondýi, ha'ekuéra, umi pa'i ndive, ohenói pya'e peteĩ amandaje; ha oñomongeta aja hikuái, oporandu: “Mba'épa jajapóta? Ko kuimba'e ojapo heta milágro. Ñambopoi ramo chupe péicha, opavave ojeroviáta hese; ha ouva'erã umi Romano ha ogueraháta ñandehegui ñande retã ha ñande yvy.”³⁴ Upe aja peteĩ mbarete aña yvyguigua ojagarra umi ohekávape ohundi hag̃ua Cristo-pe, peteĩ mbarete yvágagui katu omomýi umi hetápe omomba'eguasu hag̃ua chupe, ha omoañete hag̃ua pe oje'eva'ekue hese.

GSAM 66.2Upe oje'eva'ekue yvate gotyo rupi, umi hénte osẽmbaite, ndaha'éi ohecha hag̃uánte Hesúpe, ohecha hag̃ua avei Lazárope, pe ha'e omopu'ãva'ekue omanóvagui. Ha'ekuérape g̃uarã ko'ág̃a hesakãma Hesu ha'eha imburuvicha oha'arõitéva hikuái, ha ojotopávo hese ou jave Jerusalén gotyo, oguapývo peteĩ asno ra'ýi ári, Ñandejára Ñe'ẽ ñe'ẽnguéra ou mbarete iñakãme, “Ani rekyhyje, Sión rajy: emaña, ne mburuvicha ou, oguapývo peteĩ asno ra'ýpe.”³⁵ Peteĩ sapukái guasu vy'águi osẽ upe aty guasúgui, omopirĩmbáva umi fariseo korasõ ro'ysã ha chupekuéra ou porãtaváre ojepy'amongetávape. Ijapytepekuéra he'i hikuái: “Pehechakuaápa mba'eve ndapeikatuha? Mañamína, opa yvy oho hapykuéri.”³⁶ Ha'ekuéra ojerure ramo guare Hesúpe anive hag̃ua oñe'ẽ aty guasu, ha'e ombohovái: “Ha'e peẽme, ko'ãva okirirĩramo, ita kuéra oñepyrũta osapukái voi.”³⁷ Ñandejára he'i kuri ko mba'ére: “¡Sapukáikena!”, ha umi tapicha nomoañetéiramo iñe'ẽ, ha'e omoĩta peteĩ ñe'ẽ umi ita tapeguápe, ha umíva osapukáita; iñe'ẽ katuete oñemoañete va'erã.

GSAM 66Cristo Oho ha Oujey Hag̃ua

GSAM 66.3Ñande Salvadór ndaha'éi ohekáva'ekue añónte ombo'e umi hemimbo'ekuérape omano ha opu'ã jeyva'erãha, ha katu oipota avei ombo'e chupekuéra pe ñesãmbyhy ndoumo'ãiha ha'e oho ha ou jey peve. Oñe'ẽvo iñemosãingo kurusúre he'i: “Che, añemopu'ãramo yvýgui, ambyatýta opavave yvypórape che rendápe. Kóva he'i ohechaukávo mba'eichagua manópa omano va'erã. Umi tapicha ombohovái chupe he'ívo: Rohendúma pe Léigui Cristo opytaha opa ára g̃uarã; ha mba'éicha piko ere, Pe Yvypóra Ra'y oñemopu'ã va'erã? Máva piko ko Yvypóra Ra'y?”³⁸

GSAM 67.1Ombojerovia porãve hag̃ua idisípulokuérape oho ha ou jeytaha, oñemohenda mboyve iñesãmbyhy yvy ári, he'i: “Che membykuéra, sapy'ami gueteri aiméta penendive. Pehekáta chéve; ha pecháicha ha'e Judíokuérape, Che ahápe, ndaikatúi peju; péicha avei ha'e peẽme.... Simón Pedro he'i chupe: Che Jára, moõpa reho? Hesu ombohovái chupe: Moõ che ahápe, ndaikatúi reho che rapykuéri ko'ág̃a; ha katu rehóta che rapykuéri upe rire.”³⁹ Upéi omokyre'ỹ iñe'ẽnguéra rupive ikorasõ jepy'apýva ha ñembyasýva: “Ani pende korasõ ojepy'apy: peguerovia Tupãre, peguerovia avei che rehe. Che Ru rógape oĩ heta óga guasu koty. Ndaupeichairirire, ha'éta kuri peẽme. Aháma ambosako'i peteĩ tenda peẽme g̃uarã. Ha aha ha ambosako'íramo peteĩ tenda peẽme g̃uarã, ajevýta ha agueraháta peẽ che ndive, aĩháme avei peĩ hag̃ua.”⁴⁰

GSAM 67Ñemombe'u Karai Mburuvicha rehegua

GSAM 67.2Peteĩ jeyve pe Salvadór oñeha'ã omboheko porã pe temimo'ã vai he'íva pe ñesãmbyhy oñepyrũtaha upepete voi, oipurúvo ko parábola ha'e ha idisípulokuéra ojupívo Jerusalén gotyo: “Peteĩ karai guasu oho peteĩ tetã mombyryhápe oñemomba'e hag̃ua peteĩ tetãre, ha oujevy hag̃ua. Ha ohenói umi pa tembiguáipe ha ome'ẽ chupekuéra pa libra, ha he'i chupekuéra: Pejapo tembiapo che aju peve.... Ha ojehu, ha'e ojevývo, ohupyty rire pe tetã, upémarõ he'i toñehenói hendápe umi tembiguái oñeme'ẽ va'ekuépe viru, oikuaa hag̃ua mboýpa oñemono'õ káda peteĩ oñemúvo.”⁴¹ Ko ñe'ẽnga'úpe Ñandejára ojehechauka pe karai mburuvicha rupive. Ha'e oho va'erãkuri peteĩ tetã mombyrype —Itúva rendápe— ha upépe ohupyty pe ñesãmbyhy, oujey mboyve oisãmbyhy hag̃ua.

GSAM 68.1Ombohováivo hemimbo'ekuéra porandu: “Mba'épa ha'éta ne jeju techaukaha, ha ko yvy paha?”⁴² Pe Salvadór ome'ẽ chupekuéra peteĩ tysýi umi mba'e oikótavagui pe jehasa asy guasu oúva pe tupão ári rupi, ha umi techaukaha ojehechátava. Ko'ãva ojehecha vove, oikuaa hag̃ua hikuái hi'ag̃uimbaiteha, okẽme voi, ha pe ñemoñare ohecháva umíva ndohasamo'ãiha ko tekove apytegui ha'e og̃uahẽ meve.⁴³

GSAM 68Opavave Hemimbo'ekuéra Oheja

GSAM 68.2Ha katu opaite mbo'epy Cristo ome'ẽva'ekue apóstol-kuérape iñemano ha iñemomirĩ rehegua, ha'ekuéra ndikatúi oikũmby porã pe añetegua ha'e ombo'eva'ekue chupekuéra iñembohovake ha iñemosãingo kurusúre rehegua. Sa'ieterei oikũmby hikuái pe añetegua, ha upévare oñepyrũvo iñembohovake, oñemano iñeha'arõ, ha opavave “oheja chupe ha okañy.”⁴⁴ Péicha avei Pétro, pe Pétro kyre'ỹetereíva, he'i mbaretéva ojerovia reheve opavave yvypóra ohejáramo jepe chupe, ha'e araka'eve ndohejamo'ãiha chupe, upe riremi, ombotove iJárape, ha oñe'ẽme'ẽ reheve he'i ndoikuaaiha pe kuimba'épe. Itavyetereígui hikuái oikũmby hag̃ua pe Ñandejára he'iva'ekue oñemoĩ rire kurusúre, ára mbohapyhápe opu'ã jeytaha umi omanóvagui, oñeporandu ha ojepy'amongeta hikuái ijehegui: “mba'épa he'ise pe ñepu'ã jey umi omanóvagui”.⁴⁵ Añetehápe, ndojeroviái hikuái upéichaite, ha'e omano rire ha hete oñemoĩ rire José kuára pyahúpe, oñembosako'i hikuái omoĩ hag̃ua pohã ryakuã hetére. Opaite ñeha'arõ —oñeñotỹva'ekue Cristo ndive túmba-pe— mba'e piko peteĩ ára sábado ijetu'úva umi hemimbo'épe g̃uarã! Ikorasõ imbyasy ha iñeha'arõ oñembyaígui ipohýi, ha ndaipóriramo peteĩ Salvadór oporoporiahuverekóva ha imborayhuetereíva, hekove henyhẽva'ekue mborayhu ha poriahuverekógui, oñemoag̃uíva chupekuéra omokyre'ỹ ha omombarete hag̃ua, ¡mba'eichaitépa ha'eñorei oĩ hikuái!

GSAM 69Mba'e Ojehúva Pyhareve Ojeikovejey Hague

GSAM 69.1Oñepyrũ ára arapokõindy peteĩha pyhareve! Mba'eichaitépa oñemomýi yvága ha yvy ári! Peteĩ anhel mbarete oguejy yvága guive, José túmba gotyo, oguerúvo peteĩ marandu he'íva Tupã Ra'ýpe opu'ã hag̃ua. “Ha, péina, oiko peteĩ yvyryrýi guasu: pe Ñandejára anhel oguejy haguére yvágagui, ha oúvo omboje'a pe ita okẽgui, ha oguapy hi'ári. Hova peteĩ tendyryicha, ha ijao morotĩ yrypy'aicha: ha chugui okyhyjégui umi oñangarekóva oñemomýi, ha opyta kuete omanóvaicha.”⁴⁶ “Heta umi marangatu oke va'ekue rete opu'ã, osẽ ijyvykua guive Cristo opu'ã jey rire, ha oike táva marangatúpe, ha ojehechauka hetaitépe.”⁴⁷ Pejepy'amongeta umi oúva oporovisita ko'ãichaguáre Jerusalén-pe, iñangirũnguéra rokẽme, pe marandu reheve pe Cristo oñemoĩva'ekue kurusúre opu'ãhague omanóvagui, ha ha'ekuéra avei oikovejeyhague ipu'aka rupive, omombe'u hag̃ua hikuái opu'ãhague. Mba'e tembiapo piko oĩva'ekue umi temimbo'e ha kuñanguéra marangatu apytépe—oñani-ñani opárupi omomarandu hag̃ua pe marandu porã: “¡Opu'ã omano rire, rohechágui ha roñemongetágui hendive!”

GSAM 69Jesús Oike Okaháre

GSAM 69.2“Ha, péina, mokõi umíva apytégui oho upe árape peteĩ táva michĩ hérava Emáuspe, oĩva Jerusálengui amo poteĩpa furlong [pokõi milla ha mbyte]. Ha oñomongeta hikuái oñondivepa opa ko'ã mba'e ojehúva'ekuére. Ha ojehu, oñomongeta ha oñemoñe'ẽ aja hikuái, Jesús voi oñemboja hesekuéra, ha oho hendivekuéra. Ha katu oñembotýkuri hesa rupi ndoikuaái hag̃ua chupe. Ha he'i chupekuéra: Mba'eichagua ñomongetápa peguereko oñondive pejoguata aja, pejepy'apývo? Ha peteĩva ijapytepeguáva, hérava Cleofás, ombohovái chupe he'ívo: ¿Nde piko peteĩ pytagua añoite Jerusalén-pe, ha ndereikuaái umi mba'e ojehúva'ekue ko'ápe ko'ã árape? Ha he'i chupekuéra: ¿Mba'e mba'épa? Ha ha'ekuéra he'i chupe: Jesús Nazaret-guáre, ha'éva peteĩ maranduhára mbarete hembiapópe ha iñe'ẽme Tupã renondépe ha mayma tavaygua renondépe; ha mba'éichapa umi pa'i ruvicha ha ore mburuvichakuéra ome'ẽ chupe oñekondena hag̃ua manópe, ha oñapytĩmba chupe kurusu ári. Ha katu ore rojerovia ha'eha pe oisãso va'erã Israel-pe; ha opa ko'ã mba'e ári, ko ára ha'e mbohapyha ára ojejapo guive ko'ã mba'e. Héẽ, ha avei kuñanguéra oĩva ore apytépe oremondýi, umi oho va'ekue pyharevete pe tyvy gotyo; ha ndojuhúi hikuái hete, ou hikuái he'ívo ohecha hague avei anhelkuérape, he'íva ha'e oikove jey hague. Ha oĩ umi oĩva'ekue ore ndive oho va'ekue pe tyvy gotyo, ha ojuhu añetehápe umi kuña he'i haguéicha; ha katu ndohechái chupe.

GSAM 70.1Upémarõ he'i chupekuéra: “Pende tavy ha pende korasõ imbegue ojerovia hag̃ua opa mba'e he'iva'ekue umi maranduhára: ¿ndaha'éi piko Mesías ohasa va'erãha ko'ã mba'e asy ha oike hag̃ua imba'eguasúpe? Ha oñepyrũ Moises guive ha opaite maranduhára kuéra, omyesakã chupekuéra opaite Ñandejára Ñe'ẽnguépe umi mba'e oñe'ẽva hese.”⁴⁸ Ha'e oñembosako'ívo okaru hag̃ua hendivekuéra, omboja'o pe mbujape ha ome'ẽ aguyje, “ha hesape'a hesa kuéra, ha oikuaa hikuái chupe.... Ha he'i hikuái ojupe: ¿Ndahendýi piko ñane korasõ ñande pype, ha'e oñe'ẽ aja ñanendive tapére, ha oipe'a aja ñandéve Ñandejára Ñe'ẽ?”⁴⁹

GSAM 70.2Ko'ág̃a, ipahápe, umi temimbo'e ohechakuaa, oñemohesakãmbávo chupekuéra pe apañuái, oiko hague peteĩ mano ha peteĩ jeikovejey oñembojoajúva Salvadór rembiaporãre. Ha katu, mba'éichapa ohecháta hikuái iñesãmbyhy rehegua porandu?

GSAM 70.2“ohechauka oikoveha ohasa asy rire heta techaukaha ndaikatúiva ojavy rupive, ojehecha rire chupe irundypa ára pukukue, ha oñe'ẽvo umi mba'e Tupã retã reheguáre; ha, oñembyaty aja hendivekuéra, he'i chupekuéra ani hag̃ua osẽ Jerusálengui, ha katu oha'arõ hag̃ua Túva ñe'ẽ me'ẽ, ha'e he'iháicha, pehendúmava chehegui. Juan añetehápe omongarai ýpe; ha katu peẽ peñemongaraíta Espíritu Santo-pe ndahetái ára rire.

GSAM 71¿Remoĩ jeytapa ko'ág̃a pe Ñesãmbyhy?

GSAM 71.1Ha oñembyaty rire hikuái, oporandu chupe he'ívo: “Ñandejára, ¿remopu'ã jeytapa ko'ág̃aite pe tetã Israel-pe g̃uarã? [He'iseháicha: Roikuaáma tekotevẽha reñemoĩ kurusúre ha repu'ã jey umi omanóvagui, Ñandejára Ñe'ẽ he'iháicha, péro, ¿nderemopu'ã jeymo'ãi piko pe ñesãmbyhy ko'ág̃a?] Ha'e he'i chupekuéra: Ndaha'éi peẽme peikuaa hag̃ua ára térã ára pukukue, Túva omoĩva'ekue ijeheguiete ipokatu guasúpe. Ha katu peẽ pehupytýta mbarete, ou rire pe Espíritu Santo peẽ ári; ha peẽ peiko che rehegua testigo Jerusalénpe, ha Judea tuichakue javeve, ha Samariape, ha yvy apýra peve. Ha he'i rire ko'ã mba'e, ha'ekuéra omaña aja hese ojupívo, ojehupi chupe; ha peteĩ arai ogueraha chupe ha ndohechavéi hikuái. Ha ha'e ojupívo hikuái omaña mbarete yvága gotyo, ha péina, mokõi kuimba'e oñembo'ýkuri ijykére ijao morotĩnguéra reheve; ha'ekuéra he'i avei: Peẽ Galilea-guákuéra, mba'ére piko peñembo'y pejesareko yvága gotyo? Ko Jesús ojeguerahava'ekue pendehegui yvágape, ou jeýta upéichaite pehechahaguéicha ohóvo yvágape.”⁵⁰

GSAM 71Jesús Opytáta Yvágape Ñemyatyrõ Jey Meve

GSAM 71.2Pe Salvadór ohejáma rire chupekuéra, ha ha'ekuéra añetehápe ohecha chupe “ojupívo yvate oĩhaguépe yma”, oguerovia hikuái pe Espíritu Santo ombo'etaha chupekuéra araka'épa og̃uahẽta pe ñesãmbyhy. Upéicha, Pedro he'i umi héntepe iñe'ẽnguépe, oñeme'ẽ rire chupe pe Espíritu, péicha he'i: “Ha'e ombouta Jesucristo, pe oñemomaranduva'ekue peẽme ymave; pe yvága oñongatuva'erã chupe umi ára opa mba'e oñemyatyrõ jey peve, Tupã he'ihaguéicha opaite imaranduhára marangatu juru rupi ko yvy oñepyrũ guive.”⁵¹

GSAM 71.3Apóstol Pétrope oñeme'ẽ avei Espiritu Santo rupive umi mba'e oikóva mbohapy yvy rehegua: Peteĩha, pe ynundy mboyvegua, oñehundiva'ekue ýpe; mokõiha, ko yvy ko'ag̃agua oñeñongatúva tatápe g̃uarã,—tata oñeñongatúva yvy ryepýpe, he'iháicha pe Revised Version,—upe tata omoañetétava umi yvypóra heko'ỹva ñehundi, ñehundipa ha ñehunditerei; mbohapyha, pe yvy pyahu, “oikohápe tekojoja;” térã, oñembohasaháicha oĩ, “oikohápe umi hekojojáva.”⁵²

GSAM 72.1Apóstol Pablo omoherakuã Tupã retãyguakuéra resureksión, ha opa imarangatúva ñemoambue omanóvagui omano'ỹvape, “peteĩ tesapirĩme, trompeta pahápe”. Ha'e he'i Corintoguápe Cristo ko'ág̃a oĩha itúva apykapére, ha upépe opytáta opa ija'e'ỹva oñemoĩ meve ipoguýpe. Upéva he'ise, oguerekóma peve pe ñesãmbyhy —iñesãmbyhy tee— Túva ome'ẽva chupe ipópe, oje'e haguéicha tenonderã Daniel 7:13, 14-pe; Salmo 2:8, 9-pe. Tupão Tesalónikapeguápe ohechauka Cristo jeju ha resureksión ha'eha iñeha'arõ peteĩete, ha oguerekoha avei py'aguapy añetegua imborayhupyrakuéra mano oipe'árõ guare chuguikuéra.⁵³

GSAM 72Mbo'ehára Jeju Ndojekuaáiva Araka'épa

GSAM 72.2Upe jave pe tupão ndoguerekói gueteri marandu hesakãva araka'épa ou jeýta pe Karai. Pe apóstol he'írõ guare ikuatiañe'ẽ peteĩháme Tesalonicenses-kuérape: “Ore roikovéva ha ropytaáva roñemopu'ãta yvága gotyo”, umi joyke'ykuéra oimo'ã he'iseha Cristo ouha oĩ aja gueteri oikovéva ijapytepekuéra. Iñe'ẽngue mokõiháme omboheko hemiandu vai oikova'ekue iñe'ẽngue rehe, ha he'i chupekuéra “ndoumo'ãiha upe ára, osẽ raẽ'ỹrõ peteĩ jerovia ñemboyke, ha ojehechauka'ỹrõ upe Kuimba'e Aña, pe ñehundi memby; ha'éva pe oñemoĩ ha oñemomba'eguasúva opa mba'e oñembohérava Tupã ári, térã oñemomba'eguasúva.”⁵⁴

GSAM 72Pe Jerovia'ỹ Guasu

GSAM 72.3Ha upe jave gueteri pe tupão opyta oñehesa'ỹijo pytũmbýpe Cristo oujeytaha ára rehegua. Umi joyke'ykuéra oikuaáma oikotaha peteĩ jerovia ñemboyke guasu; ha katu, mboy árapa ipukúta, upéva ha'e kuri pe porandu. Upéi oñeme'ẽkuri peteĩ mbohovái Juan-pe ohecha aja peteĩ jehechápe ypa'ũ Patmos-pe, umi techaukaha ojejuhúva Apocalipsis aranduka vore pakõi ha pa mbohapyhápe—pe “ára, mokõi ára ha peteĩ ára mbyte”, pe “irundy pa ha mokõi jasy”, pe “peteĩ su mokõi sa poteĩpa ára” (ary); ha katu upe jave ne'ĩra gueteri oiko pe mba'e ohechaukátava oñepyrũha upe ára pukukue. Upéicha rupi pe tupão oha'arõ gueteri ha ojerovia Cristo ouvetaha, oikuaa porã'ỹre araka'épa ojehechaukáta; ha'égui ohasa rire upe jehasa asy ára, opytava'erã gueteri peteĩ ára'i ñorairõ ha pu'aka rehegua pe tupão “hembýva”pe g̃uarã.⁵⁵

GSAM 73.1Testamento Pyahu kuatiakuéra oñemboty rire, oñemoĩ porã ñandéve Cristo oujey hag̃ua rehegua ñe'ẽ. Mbohapypa versíkulo rupi peteĩ oñe'ẽ, oimeraẽ hendáicha, Ñandejára Jesucristo oujey hag̃ua rehe. Kóva rehe, ha tupão oĩhaguére upe ñeha'arõme umi ára pukukue javeve ko'ág̃a peve, Robert Patterson, D.D., oñe'ẽ peteĩ kuatiañe'ẽme hérava Interior, pe téra guýpe “Ñeha'arõ Horypáva”, péicha:—

GSAM 73Milenio Ko Yvy Arigua—Patterson

GSAM 73.2“Ñandejára oheja ramo guare itupão ko yvy ári ohóvo Itúva rendápe, oheja chupe vy'a'ỹme. Iñemoaranduhára po sa rehe ojere opaite ija'e'ỹharakuéra yvy arigua, oñemohendáva jeroviaha ha mburuvicha anti-cristiano-ramo peteĩ iñaranduetereíva rupive, omongu'éva chupekuéra py'arõ vaietereíva, ha oñembokatupyrýva heta ára pukukue jehasa rupive umi tape iporãvéva ñehundirãme. Ñandejára ndoikuaa'ỹi umi mba'e vai ikatúva ojehu ñandéve; ha iñe'ẽ pahakuérape ndohechaukái michĩha, ni ndo'éi omboguevytaha yvy ape ári ñemoĩ ha tupão jehasa asy. Ha katu oñe'ẽme'ẽ ha'e voi ou jeytaha ombogue hag̃ua ija'e'ỹvape, ha ñanepytyvõtaha upe ára porãite peve. ‘Ko yvy ape ári pende rayhu'ỹ. Ko yvy ári pehasa asýta. Pehasáta tesay ha ñembyasy, ha katu ko yvy ári ovy'áta. Peñembyasyta, ha katu pende ñembyasy oikóta chugui vy'a.... Peje, ko'ág̃a katu peñembyasy, ha katu che ahechajeyta peẽme, ha pende korasõ ovy'áta, ha pende vy'a avave ndikatumo'ãi oipe'a. Che aha ramo jepe, ajujeýta, ha pogueraháta che ndive, aĩháme peĩ hag̃ua avei.’

GSAM 74.1“Péva ha'e kuri pe ñeha'arõ porãite ha'e oujevy jeytaha, omokyre'ỹva'ekue itupãópe osẽrõ guare. Opa ára ha'e ndaipóri aja, he'i tekotevẽha jahasa asy; ha péicha oiko. Ñande jaguerekóramo jepe py'aguapy ára pukukue ha'e ndaipóriramo, itupão oñesãsoramo yvy arigua ñorairõgui, oĩramo peteĩ ára potĩ asýpe, umi kapi'i vai ndokakuaamo'ãihápe trigu apytépe, térã ou vove oñemog̃uahẽ porãramo chupe yvy arigua henyhẽva Ñandejára mimbíre, térã añetehápe ojuhúramo jerovia yvy ári, opa ko'ãva ha'e guarã ha'éta peteĩ mba'e oñeha'arõ'ỹva ha tuichaitereíva. Jesús ndoikuaái ko milenio rehegua. Ja'e ndoikuaai hague, ha'e ndo'éi haguére ñandéve hesegua; ha'e he'i: ‘Che ahenói peẽme angirũ, opa mba'e ahendúva che Ru pegua aikuaaukáma peẽme.’ Ha katu opaite iñe'ẽnguéra ha iparábolakuérape ndaipóri ni peteĩ ñe'ẽ'i he'íva ñaha'arõva'erãha oimeraẽ ára py'aguapyrã térã mimbipyrã ha'e ou mboyve. Umi apóstolkuéra ndoikuaái avei pe milenio Cristo'ỹre. Mbohapy sa'ary pukukue Ñandejára ohóvo rire, tupão rembipota hovasa ha'ékuri ijevy jeha'arõ.

GSAM 74.2“Ha katu, pe ijerovia jehekýi oñemombe'upyréva oñemotenondévo, Cristo rembirekorã oñepyrũrõ guare oñembopy'aguapy ha'e oĩ'ỹ aja mburuvichakuéra yvy arigua angirũ rekópe, hekopete voi ojesareko'ỹve yvága kuarahyresẽguáre, ha iJára jeju jey rehe, ombopahátava pe imba'eguasu yvy arigua. Umi Reformador-kuéra omoĩrõ guare ijurúpe marandu porã turu... umi kerayvoty peteĩ milenio Cristo'ỹre rehegua oñemombo pya'e, ... ha tupão oñepyrũ jey omaña Ñandejára jeju rehe oñehundívo anticristo.... Ikuatiápe, iñe'ẽnguépe, ha ijerovia ñemombe'úpe, umi Reformador-kuéra omoherakuã ijerovia milenio mboyvegua.

GSAM 74.3“Amandaje Westminster-pegua omohu'ã ijerovia ñemombe'u peteĩ ñe'ẽme'ẽ rupive ijerovia rehegua Ñandejára jeju mokõiháre, ñe'ẽnguéra omyesakãmbáva umi premilenial-kuéra jerovia. Oproclama hikuái ko'ã ñe'ẽ pohýipe: ‘Cristo oipotaháicha jaikuaa porã oikotaha peteĩ ñembohovake ára, omomombyry hag̃ua opavavépe angaipágui, ha ñane py'aguapy tuichavéva hag̃ua umi jeroviaha ohasa asývo, upéicha avei ha'e oipotáta upe ára yvypóra ndoikuaáiva, ikatu hag̃uáicha oipe'a hikuái opaite jerovia yvypóra reko rehegua, ha oñatende tapiaite, ndoikuaáigui hikuái mba'e aravópepa ou hag̃ua pe Karai: ha oĩ hag̃ua tapiaite oñembosako'íva he'i hag̃ua: Eju, Karai Jesús: ha eju pya'e!’⁵⁶

GSAM 75.1“Ñande ypykuéra omoambuéva omombareteve iñe'ã oha'arõvo Ñandejára jeju, ha omokyre'ỹ ojuehe pe sapukáipe, ‘¡Aníke pejei! ¡Ha'e oúgui hetaiterei pytyvõhára ndive,’ peteĩ temiandu oñemoingéva ko'ág̃a rupi peteĩ purahéi ojejerovia jey hag̃ua herakuãvape, ha katu ojekuaáva umi Escocia-gua Kovenanti-kuéra yma guarépe g̃uarã.

GSAM 75.2“Ág̃a katu, sapy'aitépe, oñepyrũ peteĩ jerovia jeheja mokõiha umi tupão oñemyatyrõva apytépe. Ojekuaa Escocia-pe Moderatism ramo; Inglaterra-pe, Arianismo ramo, ha ko'ág̃a rupi, Broad Churchism ramo; ha Amérikape oje'e hese Unitarianismo; ha Alemania-pe, Racionalismo. Omoĩvo yvypóra arandukuaa tekojojahárarõ, ha ñande jehecha ko'ag̃agua mbykymínteva techaukahárõ, ha he'ívo ndaikatuiha oiko mba'eve ndaha'éiramo umi tekoha léi ojehecháva he'iháicha, omboguejy Hesu-pe peteĩ rabí judío-icha, iñakãrapu'ãvéva iñárape, ha katu ndoikuaáiva mba'eveichavérõ arandu ko'ag̃agua. Katuete, pe temiandu peteĩ tapicha péichagua oujeytaha yvóra ndojehecháivagui oñemomba'e hag̃ua yvy ári, oñemboguejy jey hebreo mombe'ugua'úpe.

GSAM 75Daniel Whitby pe Milenio rehegua

GSAM 75.3“Pe iñe'ẽme'ẽ ou jeytaha ha oisãmbyhytaha ko yvy ári oñehesa'ỹijo he'iseha añónte iñevangelio ñemyasãi, ha heta ko yvy ári oñemoĩha Cristianismo poguýpe peteĩ ára su ary pukukue, térã, oĩ he'iháicha, 360.000 áño; upe aja yvyporakuéra oñakãrapu'ãva'erãkuri teko arandúpe, ha ovy'a py'aguapy ha tekoporã ijojaha'ỹvape. Ha upe ára pukukue pahápe, tuichaitereígui hasy oñentende hag̃ua, ikatu oiko peteĩ tekoha guasu ñemovã, ha ikatu oje'e Ñandejára ouha ohundívo ko yvy, ha ohenóitaha yvyporakuérape oñembohovake hag̃ua. Ko temimo'ã omyesakã porã ha omoherakuã peteĩ komentadór inglés hérava Whitby [Daniel Whitby omano 1726-pe], ha'éva, ikuatiañe'ẽ oñemoherakuãva rupive, ojehechauka Ariano hague, ág̃a katu ikomentário-kuéra ojeguerohory umi iñirũnguéra apytépe, ha imilenio mombe'ugua'u oñemonei porã heta umi ortodoxo oñembohepyme'ẽva ha umi tupão tetã mba'éva Europa-pegua angirũnguéra rupi, umívape g̃uarã he'i ome'ẽtaha chupekuéra heta ára pukukue diezmo ha mbojerovia. Ipu'aka rupi ojegueru Amérikape, ha upépe ojeipuru pya'e ñe'ẽ jepivegua ha ñe'ẽpaha tribúnapeguápe g̃uarã.”

GSAM 76.1Péichagua umi temiandu oĩkuri yvy apére ñag̃uahẽvo pe ára Ñandejára omondo hague pe ñemomarandu guasu ouha, ha'e voi “okẽme”.