Vore 18 — Tupã Ñeñangareko Tembiapo Ñemyasãime

GSAM 281.1“UPÉPE jaikuaáta, ñamotenondérõ jaikuaa hag̃ua Ñandejárape; osẽ hag̃ua oñembosako'íma ko'ẽjuicha.”¹

GSAM 281.2Jasy poteĩ, 1849 peve, Pastor White, hembireko ha Pastor Bates rembiapo opytánte kuri umi Tetã Nueva Inglaterra-pe. Upe jave Kuñakarai'i Clarissa Bonfoey, Middletown, Conn.-gua, oñembojoaju Pastor White rogayguáre. Mbykymi upe mboyve, isy omano, ha oheja chupe opa mba'e oikotevẽva oñemohenda hag̃ua ogapýpe pokã mba'e reheve. Péicha rupi Pastor White ikatu jey oñemohenda hógape; ha kóva ojapo peteĩ vore Karai Belden róga pegua, Rocky Hill, Conn.-pe.

GSAM 281Espiritismo Ko'ãgagua Ñepyrũ

GSAM 281.3Ára 24 jasyapy 1849-pe, ojejapo peteĩ aty guasu Topsham, Maine-pe. Upe sábado-pe Kuñakarai White ohecha peteĩ jesarekopy; iñe'ẽngue ha'e peteĩ mba'e tuichaitereíva. Ikatu oñentende porãve upe ojehecháva ñamohesakãramo ñane akãme mba'éichapa oĩkuri umi mba'e upe árape.

GSAM 281.4Jasyapy pahávo, 1848-pe, Hydesville, Wayne Co., N.Y.-pe, oñepyrũ umi “pu ñemi”, térã upe rire oikóva “pytu pu ñembota”. Kóva oñepyrũkuri Fox rogayguápe. Arahaku pahávo, pe ogaygua ova Rochester, N.Y.-pe, upépe, Corinthian Hall-pe, ojejapo jehechauka opavavépe g̃uarã, ha umi kuñataĩnguérape oñehesa'ỹijo pypuku umi aty oñembyatyva'ekue kuñakarai ha karai poravopyre tavayguakuéra iporãvéva apytégui upe tembiaporãme g̃uarã. Hetaitevéva ohecháramo jepe umi ñembota peteĩ japu guasúramo, térã peteĩ pokarẽ ñemiháme ojejapóva, umi ojerovia pya'evéva sa'i oimo'ã okakuaataha tuichaitépe.

GSAM 282Ñe'ẽnguéra tenonderãgua Espiritismo rehegua

GSAM 282.1Pe jehecha oje'eva'ekue yvate gotyo, Kuñakarai White ohecha pe ñembota ñemimby Rochester ha ambue tendápe ha'eha Satanás mbaretekue, ha umi mba'e ojehúva ojehechavetaha ohóvo; ha oñemondeha hikuái jerovia ao reheve, ombopy'aguapy hag̃ua umi oñembotavývape ha ojeroviauka hag̃ua chupekuéra, ha ogueraha hag̃ua, ikatúramo, Ñandejára remimbo'ekuéra apytu'ũ umi mba'épe, ha ojapo hag̃ua chuguikuéra ojerovia'ỹ hag̃ua Espíritu Santo mbo'epýre.

GSAM 282.2Heta sa'i, oĩramo g̃uarã, upe jave oguerovia'imi Espiritismo oñemosarambitaha yvy ári oje'ehaguéicha, térã oikótaha chugui peteĩ jerovia, itupão ha ipastor-kuéra oñemohenda porãva reheve.

GSAM 282Ñe'ẽngue Ojehupytýva

GSAM 282.3Pe marandupyre oñemoañeteha, upéicharõ jepe, ojehechakuaa ñamañávo hetápe oĩvare, oje'éva ha'eha 10.000.000 Estados Unidos-pente. Ijao jerovia rehegua ko'ag̃aguáre katu, rome'ẽ ko'ãva oúva Review and Herald-gui, Washington, D.C., 12 jasypateĩ 1903-pe:—

GSAM 282.4“Pe aty guasu ohasaramóvape pe National Association of Spiritualists-pegua, ojejapóva ko távape, oñemboaje peteĩ jepokuaa pyahu. Oñembosako'i pastór térã ministro-kuéra ‘ñemohenda’ hag̃ua, ha peteĩ aty ojeroviáva Espiritismo-re oñemboaje ‘tupão’ ramo. Kóva ojehechakuaáta oñemoñe'ẽvo ko vore oúva pe jepokuaa pyahúgui:—

GSAM 282.5“‘Avave pastór térã ministró ndoikemo'ãi peteĩ tupão térã aty sãmbyhyhárarõ oñemohenda porã mboyve hembiapópe pe ojekuaáva ymaite guive jerovia rembiasakuépe ñemohenda rembiapóramo. Avave ndaikatúi oiko candidato ñemboajépe g̃uarã oñeme'ẽ'ỹre chupe henói peteĩ tupão térã aty pastór ramo, térã oñemohenda'ỹre chupe misionero ramo peteĩ State Spiritualist Association rupive, oñemboajéva tetãvore oĩháme aty jeroviapy ramo, térã pe National Spiritualist Association of the United States of America rupive. Opaite tapicha oipotáva tupão sãmbyhyhára térã misionero rembiapo, oikova'erã mbohapy ary pukukue jepe peteĩ tupão Espiritista térã aty Espiritista-pe ijoaju pypukúpe, ha mokõi ary pukukue jepe peteĩ licenciado-ramo, oñembouva'ekue peteĩ Tetãvore térã pe Atyvete Tetãygua rupive ñe'ẽhára oñeha'ãvaramo. Umi pastor oñemohendáva peteĩ ary calendario kompleto mboyve ndaikatumo'ãi oñemboaje.’”

GSAM 283Pastor White Oswego, N.Y.-pe.

GSAM 283.1Pe tembiapo jehaipyre oĩhaguére Oswego, N.Y.-pe, Pastor White ova Connecticut-gui ko tendápe 1849 araroguekúipe, ha ápe ojejapo, upe arýpe, 3 jasypateĩme, peteĩ aty jeroviaha. Hembiapo upe rireguágui, Kuñakarai White he'i:—

GSAM 283.2“Upémarõ rodesidi ore rembiaporãha romba'apo hag̃ua Tetãvore Nueva York-pe. Che ména oñandúkuri ipohýi hese ohai ha omoherakuã hag̃ua. Roalkilá peteĩ óga Oswego-pe, roiporu tembiporu ogapypegua ore joyke'ykuéragui, ha roñepyrũ roiko ore rógape. Upépe che ména ohai, omoherakuã, ha ombo'e. Oikotevẽkuri oñemonde meme pe ñorairõrã ao, ha'e py'ỹinte oñorairõgui umi Adventista-ha'éva rehe, omyasãiva jejavy, ombo'éva ára oñemohendapyréva, ha ohekava'ekue ombopy'a vai hag̃ua opa ikatúvape ore jerovia rehe.”²

GSAM 283Oñemoherakuã Second Advent Review

GSAM 283.3Araroguekúi 1850-pe ojehechakuaa iporãha oñemoambue jey; upéicha rupi Pastor White ovava'ekue Paris, Maine-pe, upépe osẽ pe volumen peteĩha Second Advent Review and Sabbath Herald-gui, osẽva mokõi jey jasykuévo, oguerekóva pa mbohapy papapy, peteĩteĩ oguerekóva poapy kuatiarogue mokõi ijykéva, pe kuatiarogue oñembokuatia'áva tuichakue ha'e pokõi pulgada ha peteĩ poapy pehẽngue, pa pulgada ha peteĩ irundyha pehẽngue rehe. Pe peteĩha osẽva'ekue jasypateĩ oúvape, ha pe pahague katu, 9 jasypoteĩ 1851-pe.

GSAM 284.1Kuatia tuichakue Present Truth-gui tuichavéva ha'ékuri peteĩ techaukaha porãite ohechaukáva mba'éichapa okakuaa ohóvo añetegua, okakuaaha tembiapohára upe tembiaporãme, ha avei umi oipytyvõva upe tembiapópe. Kuatiañe'ẽ oñeme'ẽ rupi rei, oñeha'arõ umi oipytyvõva upe tembiaporãme oipytyvõ hag̃ua oñemoherakuã hag̃ua, ha péicha ojapo hikuái. Jepémo umi ogueroviáva apytépe hetave ha'e tapicha mbytere rekóva, oipytyvõ hikuái Ñandejára ome'ẽhaguéicha chupekuéra mba'eheta, ha ojapo ikatuháicha omotenonde hag̃ua pe añetegua mba'yruguata.

GSAM 284J. N. Andrews Oñepyrũ Omombe'u Marandu Porã

GSAM 284.2Upe rupi J. N. Andrews, oikóva'ekue París, Maine-pe, oñepyrũ hembiapo opavave renondépe marandu porã myakãhára ha jehaipyrehára ramo mba'e jeroviáre. Kuatiañe'ẽ Review, jasypo 1851-pe guápe, oguereko peteĩ jehaipyre ohupytýva po kuatiarogue ári umi mbohapy marandu rehegua. Kóvape omoĩ pe profecía mymba hatĩ mokõiva Apocalipsis 13-pegua Estados Unidos-pe, he'ívo, pe profecía mbaretekue rupivénte, arateĩ ñemoañete sábado ramo ha'etaha pe mba'e omoñepyrũtava ipahápe peteĩ joaju tupão ha tetã apytépe ko tetãme. Iñe'ẽnguéra oñemopyendaite pe marandu oje'évare, upe árape ndaipórigui mba'eveichagua tembiapo oho mbaretéva upe gotyo; pe ñe'ẽ mbaretevéva ojuhuva'ekue oipytyvõva upéva ha'e peteĩ he'iva'ekue Dr. Durbin, oñenohẽva'ekue Christian Advocate and Journal-gui, he'íva:—

GSAM 284.3“Cristianismo oikóvo tetã rekove tekoporã ha pytu reheguáramo, tetã, imburuvichakuéra rupive, oñeha'ãva'erã ani hag̃ua oñembyai opavave renondépe pe sábado marangatu, oñeñangareko hag̃ua ijehe.”

GSAM 285Oñevende Kokuéra Oñepytyvõ Hag̃ua Tembiapópe

GSAM 285.1Upe rupi voi umi kuimba'e ha'eháicha Hiram Edson, Nueva York-gua, ha Cyrenius Smith, Jackson, Michigan-gua, oñemomýi ovende hag̃ua ikokuéra, peteĩteĩ ovaléva $3.500, ha oalkila hag̃ua ambue korapy oipuru hag̃ua, ikatu hag̃uáicha oguereko pirapire oipytyvõ hag̃ua opaichagua tembiapópe osẽva'erã oñemotenonde hag̃ua pe marandu rembiapo.

GSAM 285Tembiapo Ñemoherakuãva Ñembohasa Saratoga-pe

GSAM 285.21851-pe, Pastor White ova París, Maine-gui, Saratoga Springs, N.Y.-pe, ha upépe jey, tembiporu ojeiporukáva reheve, oñemohenda hógape, ha omoherakuã Advent Review volumen mokõiha, pe peteĩha osẽva'ekue ára 5 jasypoapy upe arýpe. Ko volumen oguereko pa irundy papapy, ha osẽ mokõi jey jasykuévo. Pe ipahague osẽ 23 jasyapy 1852-pe. Kuatia réra oñemoambue michĩmi, Second Advent Review-gui, oĩhaguéicha Vol. 1-pe, Advent Review and Sabbath Herald-pe, téra oguerekóva gueteri volumen poapypa mokõiháme. Kuatia tuichakue oñembotuichave mbohapy tysýipe, poapy kuatiaroguépe, ha pe kuatiarogue oñembokuatiáva tuichakue ha'e poapy pulgada ha peteĩ irundyha pulgada, pa peteĩ pulgada ha mbohapy pehẽngue irundy.

GSAM 285.3Ojehechakuaáta pe kuatia atyguáva, ymave ha ko'ág̃a peve, tuichave hague, opaite ñemoambue iporãve hague, ohechaukávo okakuaaporãha, ha ohechauka porã pe mbohapýha anhel rembiapo “opytaite hague”.

GSAM 285Oñemoherakuãvo Rochester-pe—Oguerekóvo peteĩ imprenta popegua

GSAM 285.4Ára 6 jasypo 1852-pe, osẽkuri Rochester, N.Y.-pe, pe Advent Review and Sabbath Herald Vol. 3 papapy peteĩha, ha oñembokuatia peteĩ mbokuatiaha ha tai Adventista Pokõiha Ára pegua mba'évape. Hiram Edson omoĩraẽ viru ojogua hag̃ua peteĩ imprenta pópe oñemboguapýva Washington-pegua, tai ha tembiporu reheve oñembosako'i hag̃ua pe tembiapoha. Oñeme'ẽ jeýta chupe iviru oñembyatývo jopói umi añetegua rayhuháragui. Upe imprenta pópe oñemboguapýva oĩkuri pe Review and Herald tembiapohápe, Battle Creek, Mich.-pe, ojehapypa peve tatápe, 30 jasypakõi 1902-pe. Upe jave ojehechakuaa ha'eha pe imprenta iporãvéva pruéva ñembokuatiarã upe tembiapohápe. Papapy 12, Vol. 3, 14 jasypa 1852-pe, oñemoherakuã pe oficina ñembosako'i ko imprenta ha tembiporurã reheve osẽhague $652.93, ha oñembyatýva upevarã upe ára peve ha'eha $655.84. Ko'ã kuatiañe'ẽ pakõi papapykuéragui, mokõi su (2.000) kópia peteĩteĩgui oñeguenohẽma ha oñemyasãi rei.

GSAM 286Oñepyrũ Youth's Instructor

GSAM 286.1Jasypoapýpe oñepyrũkuri kuatiahaipyre Review-pe oñemoherakuã hag̃ua pe Youth's Instructor, osẽva jasyrehe. Ko'ág̃a katu osẽ káda semána, ha oguereko irundy jeyve mba'e oñemoñe'ẽva káda papapýpe upe ára guaregui.

GSAM 286Uriah Smith Oñembojoaju Ofisínare

GSAM 286.21853-pe, Pastor Uriah Smith oñepyrũ hembiapo Review and Herald rógape, upépe omba'apo sãmbyhyháraicha peteĩ sa'ary mbyte pukukue. Upe arýpe (1853) oje'e ypy Review and Herald-pe umi oipotáva ikatuha ojogua ñane kuatiañe'ẽnguéra ohepyme'ẽvo hepykue. Ambuekuérape g̃uarã katu kuatiañe'ẽnguéra ningo rei, umi ipy'a porãva ha oipytyvõséva ome'ẽva pirapire rupive oñemyenyhẽ pe ofaltáva. 1854-pe oñemomarandu pe Review osẽva mokõi jey jasykuévo repy ha'eha $1.00 peteĩ arýpe. Upe arýpe voi, peteĩ aty guasu ojejapóva oga'i atyrãme Macomb County, Michigan-pe, jasypokõi jave, oñeha'ã oñevende hag̃ua ñane arandukakuéra. Upe aty aja oñevende aranduka $50 hepy. Pastor White, oñe'ẽvo ko ñeha'ãre, he'i, pe Review rupive, “Kóva ohechauka ikatuha ojevende ñane arandukakuéra.”

GSAM 286Ojejerure peteĩ viru ñongatuha $500 kuatiañe'ẽ'i ñemyasãirã

GSAM 286.3Pe Review 12 jasypa ha 24 jasypakõi 1854 pegua-pe, ojerure oñembyaty hag̃ua peteĩ viru $500 kuatiañe'ẽ'i ñemyasãirã, ikatu hag̃uáicha pe tembiapoha ome'ẽ pa'i kuérape kuatiañe'ẽ'i oñemyasãi hag̃ua rei hembiapo aja, ha avei peteĩ “viru pytyvõrã $500 tembiapohápe g̃uarã, ikatu hag̃uáicha pe Review osẽ meme arapokõindýpe, sapy'ánte osẽ'ỹ rangue peteĩ arapokõindy viru'ỹre.”

GSAM 287J. P. Kellogg ha Henry Lyon Ovende Ikokuéra

GSAM 287.1Upe árape J. P. Kellogg, Tyrone-gua, ha Henry Lyon, oikóva Plymouth, Mich., ypýpe, ovende ikokuéra, peteĩteĩva hepyva'ekue amo $3.500, oipytyvõ hag̃uánte viru rupive tembiapo ñemotenonde; ha péicha ambue mokõi joyke'y Michigan-gua oñemoĩ tenonde ára oñeikotevẽvehápe, viru oĩmbámava reheve ha korasõ py'arorýpe oipytyvõ hag̃ua oñeikotevẽvehápe. Pe peteĩha oñepyrũ ojapo escoba Jackson, Michigan-pe, ha pe ambue katu ova Battle Creek-pe, ha omba'apo karpintérogui omantene hag̃ua hogayguakuérape.

GSAM 287Opaite Ore Kuatiañe'ẽ ha Aranduka $3.00-re

GSAM 287.2Vol. 6 pahápe, jasypoteĩ, 1855-pe, ikatúkuri oñeguenohẽ pe Review ha pe Instructor peteĩ ary pukukuerã, hi'ári opaite kuatiañe'ẽ'i, kuatiañe'ẽ'i'i ha peteĩ purahéi aranduka, ojepurúva upe javeguáicha,—mokõipa poteĩ kuatiañe'ẽ'i ha kuatiañe'ẽ'i'i, oñembyatypávo,—3 dólar-re. Pe Instructor hepykue oñemohendapyréva ha'ékuri mokõipa po centavo pakõi papapy rehe.

GSAM 287Ojehenói Michigan-pe Review Róga

GSAM 287.3Jasyrundy, 1855-pe, Pastor White ha hembireko ohojey Michigan-pe, ha ojapo aty heta tendápe. Upe jasy 28 ha 29-pe ojejuhu peteĩ amandaje Battle Creek-pe, ha upépe umi joyke'y Battle Creek-pegua ovota ohenói hag̃ua Pastor White-pe ogueraha hag̃ua pe kuatiañe'ẽ Review róga Rochester-gui Battle Creek-pe. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, ha Henry Lyon oñemoĩ peteĩ ñe'ẽme ome'ẽ hag̃ua 300 dólar peteĩteĩva, juroi'ỹre, ojapóvo 1200 dólar, ojogua hag̃ua peteĩ yvy pehẽngue ha omoñemopu'ã hag̃ua peteĩ kuatiañe'ẽ apoha. Upéicha rupi ojogua hikuái peteĩ yvy pehẽngue oĩva tape West Main ha Washington eskína kuarahyresẽ-ñemby gotyo, ha omoñemopu'ã hese peteĩ óga yvyra mokõi píso oguerekóva, 20 x 30 pie tuichakue, oguerekóva yvyra yvate 20 pie.

GSAM 288Ñembyatyha Peteĩha Battle Creek-pe

GSAM 288.1Upe aravore jave oñemopu'ã Battle Creek-pe pe atyha peteĩha Adventista-kuéra pokõiha ára pegua, 18 x 24 pie tuichakue. Ko óga ndahéva, oñembotyva'ekue yvyra pehẽnguépe ha oñembojáva yvyra po'ípe, oñembo'y Van Buren ha Cass tape eskína yvate kuarahyreike gotyo hi'aguĩ.

GSAM 288Ñande Kuatiañe'ẽ Apoha Peteĩháme

GSAM 288.2Pe Review papapy peteĩha oñemoherakuãva'ekue Battle Creek-pe, peteĩ ofisínape Adventista-kuéra pokõiha ára peguápe, oguereko ára 4 jasypakõi 1855. Upe árape kuatia repy oñemohenda $1.00 peteĩ volumen-pe, oguerekóva mokõipa poteĩ papapy; ha katu ojerure oñembyaty pirapire oñemondo hag̃ua kuatia rei umi mboriahu oikotevẽvape. Upe guive umi Pastor Waggoner ha Cottrell haimete akóinte omoĩ hembiapo umi Advent Review kuatiápe.

GSAM 288.3Pe Review 18 jasypakõi 1855-peguápe, pe aty omoherakuãva ojapo peteĩ he'i oñehendúva ipyahúvaicha umi omba'apóvape g̃uarã ko'ág̃a ofisínape. Péicha he'i: “Ndorohechái mba'érepa umi omba'apóva ofisínape ndohupytýi va'erã hepyme'ẽ hekopete hembiapokuére. Pe mohendaha ohupytynte mbyte pe ikatuva'erã ohupyty ambue hendápe.” Iporã ja'e upe árape tembiapo repy jepivegua ndaha'eiha pe ko'ág̃a oñeme'ẽva mbytépe, ha upe mbyte upe jave ndohasái peteĩ mbohapyha térã irundyha pe ofisína ohepyme'ẽva ko'ág̃a tembiapo ojoguávare. Upe árape umi omba'apóva ofisínape ome'ẽ jopóiramo imba'apo repy mbyte, oñemoherakuã hag̃ua marandu porã añetegua ko'ag̃agua.

GSAM 288Ojejerure Imprenta Motór Omomýiva ha Motór

GSAM 288.4Review 19 jasyapy 1857-pe, oñemoñe'ẽ ypy oñeikotevẽha peteĩ kuatia ñembokuatiaha mbarete ha peteĩ motoro, ha oñejogua va'erãha oñembokuatia hag̃ua umi kuatia, kuatia'i ha aranduka. Oje'ehaguéicha 2 jasyrundýpe, ojejapóma pe jeporavo ojejogua hag̃ua peteĩ kuatia ñembokuatiaha mbarete Adams, ha pokõi kuimba'e oñe'ẽme'ẽ ome'ẽtaha $100 peteĩteĩ ijoguápe g̃uarã. Kuatia osẽva upe rire oje'e pe imprenta ha motor osẽtaha haimete 2.500 dólar, ha oñembyatyma hague 1.700 dólar ñe'ẽme'ẽ.

GSAM 289.1Peteĩ editorial Pastor White ojapova'ekue kuatiañe'ẽ Review 13 jasypoapy 1857-pe, oñemoĩ ko ñe'ẽ omokyre'ỹva: “Ñane ofisína isãsõma. Oĩ peteĩ viru aty arandukakuérape g̃uarã $1.426, ko'ág̃a oñemoĩva arandukakuérape. Pe imprenta pyahu mbarete oñepyrũma omba'apo ha omba'apo porãiterei, ha ojehecha porã ko'ẽrõite omba'apotaha timbo mbaretekue reheve, ha ko'ẽrõite oñehepyme'ẽmbaitéta. Ñane rembiapo óga ao guýpe oñemombareteve yma guarégui.”

GSAM 289Aranduka Ñevende rehegua Marandu Peteĩha

GSAM 289.2Jasypa 29, 1857-pe, oñemombe'u Review-pe ary mokõi ohasava'ekuépe aranduka ñevende ohupytyhague $1,287.91, ha'éva marandu peteĩha koichagua ojejapóva ko ára peve. Ha'e kuri peteĩ techaukaha ñemotenonde rehegua tembiaporãme, upévare omokyre'ỹva, ohechaukágui añetegua imbaretevéha ohóvo, ha “tesape ysyryicha ojereha yvy apére.”

GSAM 289Review Róga, Viru Ñongatuha Hekopete

GSAM 289.3Kuatiañe'ẽ Review 13 jasypoapy 1858 pegua, oñemoñe'ẽ ypy ore atyguakuérape pe temimo'ã ojejapo hag̃ua pe ofisína peteĩ viru hembýva ñongatuharã renda. Umi tapicha oguerekóva viru ndoipurumo'ãiva upepete ikatu omoĩ pe ofisínape, ha oipe'a oipotárõ guare ojerurérõ, ha péicha oipytyvõ pe ofisínape oipuru hag̃ua. Ojejapóvo ko ñemoñe'ẽ, omombareteve viru rehegua pe tembiapo.

GSAM 289.4Upe ára guive ko'ág̃a peve (1905), avave ndoiperdéi ni peteĩ dólar oñeporukáva'ekue ore aranduka apoha rógape, térã ndaikatúiva ohupyty jey iviru ojerurérõ guare. Umi ijojáva ha ojepy'amongetáva ohechakuaáma ore aranduka apoha róga ha'eha peteĩ tenda oñemo'ã porãvéva oñemoĩ hag̃ua iviru hembýva, umi viruróga py'ỹinte ho'ávagui. Viruróga oguereko yvy arigua jerovia, ha katu ore aranduka apoha róga oguereko mbarete pe aty guasu jerovia pukukue “ijykére.”

GSAM 290Seventh-day Adventist Publishing Association Oñemohenda

GSAM 290.1Pe Seventh-day Adventist Publishing Association oñemohenda 3 jasypo 1861-pe, ha oñemondo kuatiañe'ẽ ojerurévo oñemoĩ hag̃ua viru pe viru oñepyrũ hag̃uápe, 10 dólar peteĩteĩ vore rehe. Mokõi arapokõindýpe oñemomarandu oñemoĩmaha 4.080 dólar vorekuérape g̃uarã.

GSAM 290.2Upe ary 11 jasypoteĩ guive, pe Review oñemoherakuã pe Seventh-day Adventist Publishing Association rupive. Pe óga tembiaporã peteĩha oñemopu'ãva'ekue pe atyguasu rupive opytákuri tape Main ha Washington eskínape, kuarahyresẽ-ñemby gotyo, pe tenda oñenohẽhaguégui pe óga yma guare yvyra apopyre tape Kalamazoo gotyo. Ko óga oguerekókuri mokõi ijyvy, ipared ladrillo mbaretégui ijapopyréva. Ojejapo kurusu griego-icha, ha ojesareko yvate gotyo tape Main-re. Ipukukue kuarahyresẽ guive kuarahyreike gotyo ha'e kuri 44 pie, ha yvate gotyo ha yvy gotyo katu 72 pie.

GSAM 290Ñemoherakuã Ypykue Ambue Ñe'ẽme

GSAM 290.3Mbeguekatúpe pe marandu oñemotenonde, ha opa tembiapo py'aguasu omombarete ha ombojoaju mbareteve pe tembiapo. Upe jave ore arandukakoty onohẽ po kuatiañe'ẽ'i ñe'ẽ ambuépe, mbohapy Danés-Noruégo ñe'ẽme ha mokõi francés ñe'ẽme; péicha oñepyrũ oñembokuatia tetã ambueguápe g̃uarã.

GSAM 290.4Oñembohetavévo meme umi oĩva ipype, okakuaa avei mbeguekatúpe ha opave'ỹre viru. Kóva ojehechauka kuatiañe'ẽme hérava Review, ára 16 jasypo 1863-pe, upépe pe aty sekretário omoherakuã mboýpa oñembyaty viru, péicha:—

GSAM 291.1Secretario he'ive:

GSAM 291.1“Ojehechakuaa porãvo pe aty mba'e'eta, oje'e hepyha ndoguéiha $20.000-gui, ha'éva haimete $5.000 hepyve pe ohepyme'ẽva'ekuégui umi oipytyvõva ko tembiaporãme. Kóva ohechauka porã Che ryke'y White heko potĩha ha ijeroviaha, ha avei umi omba'apóva hendive kuatiañe'ẽ Review-pe. “E. S. Walker, Secretario.”

GSAM 291Kuatiañe'ẽ Review Ñembohasa pe Atyguápe

GSAM 291.2Tembiapo ñemoherakuã rehegua oguahẽvo ko'ã mba'e porãme Pastor White rembiapo pohýi rupi ha oheja haguére umi mba'e ha'e oipotáva, pe viru osẽva'ekue chugui ha'ete ku imba'eramoguáicha; pe ganansia añetehápe ha'égui oheja hague umi mba'e ha'e oipotáva, ikatupyry ñemurãme ha oñangareko porã hague hese. Ha katu, ojerure rangue imba'erã, térã peteĩ pehẽngue jepe, ha'e vy'apópe ome'ẽmbaite tupãópe; ha upéva ári, pe aty, oñemohenda rire, ovota rire oñeme'ẽ hag̃ua chupe $6 arapokõindýpe hembiapokuére, ha'e oipyhy katu $4 arapokõindýpe añoite.

GSAM 291Peteĩ Kuatiañe'ẽ Costa Pacíficope

GSAM 291.3Pe Kuatiañe'ẽ Review 21 jasyrundy 1874 pegua, oĩkuri peteĩ jehaipyre Pastor White mba'e, upépe, oñe'ẽvo tembiapo Yrembe'y Pacífico-pe rehe, he'i pya'e ojejerurétaha oñemoñepyrũ hag̃ua peteĩ kuatiañe'ẽ osẽva káda semána oñe'ẽva pe tembiaporã remikotevẽre upe yrembe'ýpe. Upe riremi ojepe'a tape ojejogua hag̃ua taikuéra michĩmi ha tembiporu Oakland-pe, ha umívare, jasypoteĩme, oñepyrũ peteĩ kuatiañe'ẽ osẽva mokõi jey jasykuévo, hérava Signs of the Times.

GSAM 291Viru Ñembyaty

GSAM 291.4Oñembokuatia rire poteĩ papapy Signs, Pastor White ojevy Kuarahyresẽ gotyo, ojerurévo Amandaje California-guápe oñembosako'i hag̃ua oñembokuatia hag̃ua kuatiañe'ẽ. Amandaje Guasúpe, 15 jasypoapy 1874-pe, oñemoñe'ẽkuri joyke'y Kuarahyresẽ gotyogua kuérape ombyaty haguã $6.000 ojogua haguã imprenta, motór ha tai'i kuéra Signs rógape g̃uarã, joyke'ykuéra Yguasu Pacífico rembe'ygua ombyatyrõ $4.000 ohupyty peteĩ yvy pehẽngue ha omoñemopu'ã haguã peteĩ óga porã tembiaporãrã.

GSAM 292.1Pastor Geo. I. Butler, upe jave oĩva Amandaje Guasu Atyhápe, oho pe aty guasu Yountville, California-pe, ha omyesakã pe jerure ijoyke'ykuérape. Ára 11 jasypa 1874-pe, ha'ekuéra ombohovái pe jerure ome'ẽvo iñe'ẽ ome'ẽtaha 19.414 dólar pirapirépe.

GSAM 292Oñemoheñói Pacific Press

GSAM 292.2Jasykõi 2, 1875-pe, Pastor James White ha hembireko, omoirũvo chupekuéra Pastor J. H. Waggoner ha ambue mba'apohára katupyry, og̃uahẽkuri Oakland-pe. Upe jasy 12-pe oñehenói peteĩ aty guasu ijeguerekopyréva California Amandaje pegua, ojehecha hag̃ua peteĩ tenda oñemopu'ã hag̃ua óga Signs of the Times rembiapohápe g̃uarã. Oñemongeta porã rire, ojejapo pe tembiapoukapy ojejogua hag̃ua yvy pe tape Castro kuarahy reike gotyo, tape 11 ha 12 pa'ũme. Upe áraitépe, Pastor White ha John Morrison ojoguákuri ko'ã yvy, omoĩvo ijáraramo héra teépe, oñeñe'ẽme'ẽ rupi pe Atyguasu oñemoheñóivove, ha'ekuéra ome'ẽmbátaha chupe pe yvy pehẽngue oñeikotevẽtava pe atyguasu oipuru hag̃ua.

GSAM 292.31 jasyrundy 1875-pe, oñemoheñói Oakland-pe pe Pacific Seventh-day Adventist Publishing Association, ha viru oñepyrũ hag̃ua oñemohenda $28.000-pe. Umi yvy pehẽngue mbytegua Tape Castro-pegua, ñe'ẽme'ẽ he'iháicha, oñeme'ẽkuri pe atýpe, ha peteĩ óga ojejapókuri upepete O. B. Jones, Battle Creek, Mich.-gua, rupive, ijysaja ha ituichakue ha'ete voi pe tembiapo renda oñemopu'ãva'ekue Battle Creek-pe, ha katu pe Oakland-pegua ojejapo yvyrágui ladríllo rangue. Ko óga oĩmbáma ojeiko hag̃ua, ha Signs of the Times ova iñóga pyahúpe arapoteĩ, 27 jasypoapy, 1875-pe.

GSAM 293Ñemova Mountain View-pe

GSAM 293.1Ko ógape oñemboguata porãite kuatiañe'ẽnguéra ha arandukakuéra ñembokuatia 1904 peve, upérõ ojejapo ñe'ẽme'ẽ ojegueraha hag̃ua pe imprenta okaháre. Pe mba'érepa ojejapo ko ñemoambue omombe'u pe Pacific Press sãmbyhyhára ko'ã ñe'ẽ rupive:

GSAM 293.1“Heta áño aja, umi sãmbyhyhára Pacific Press Publishing Company pegua oñandúma pe yvy ko'ág̃a oipurúva iñembokuatiaha oĩha hepyitereíma, ha pe yvy ape po'iha, peteĩ táva guasu mbytépe, peteĩ tenda ojeikohápe, fábrica-rã, ha iñaranduha heta hendáicha ojeheka peteĩ tenda okára, yvy ndahepýiha, moõpa umi omba'apóva ikatu ojuhu hóga tekoha hesãivape, heta tenda orekóva yvotyty, yva máta, ha ojeiko porã hag̃ua; ha moõpa iporãta mba'e ñemondo. Ojejuhu ha oñeñongatu peteĩ tenda péichagua táva'i hérava Mountain View-pe, Santa Clara County-pe, mbohapypa porundy milla San Francisco ñemby gotyo, peteĩ tenda ombojoajúva heta táva guasu mba'e porã tekoha porã okaraygua ndive.”

GSAM 293Oñepyrũ oñeimprimi tetã ambuére

GSAM 293.2Ohechaukávo añetegua ñemyasãi, jahechakuaa 1875 guive 1878 peve oñepyrũhague tembiapo jehaipyre apoha Basel, Suísa-pe, ha Christiana, Noruega-pe.

GSAM 293.3Araroguekúi 1875-pe oñeme'ẽkuri peteĩ marandu kuatiañe'ẽ Review-pe oñemuhague aranduka kuatiañe'ẽha Review and Herald-pe añoite, pokõi ary pukukue, 1868 guive 1875 peve, ohupytyva'ekue $85,644.54, haimete poteĩ jeyve hetave umi pokõi ary ohasava'ekuégui, ha umi ñemu opaite irundy ofisínagui (Michigan, California, Suísa ha Noruega), mbohapy ary pukukue, 1875 guive 1878 peve, ha'e kuri $98,163.73.

GSAM 293.4Oje'e kuri kuatiañe'ẽ Review-pe, 17 jasypa 1878-pe, opaite aranduka, kuatiañe'ẽ'i ha kuatiañe'ẽ'i marangatu oñembokuatia va'ekue Review róga rupive 1864 mboyve, oñembyatýhague 50.058.000 kuatiaroguépe. 1864 guive 1878 peve kuatiarogue papapy ha'e kuri 158.130.951, térã oñembyatypávo 208.188.951 kuatiarogue.

GSAM 294Youth's Instructor oiko arapokõindýpe

GSAM 294.1Jasyteĩ 1, 1879 peve, pe Youth's Instructor osẽ jasyrehe, ha katu upe guive, oikévo imokõipa ary pokõiháme, osẽma arapokõindýre; ha péicha iporupyre okakuaa irundy jey.

GSAM 294Mba'épa Pastor White Ome'ẽkuri pe Atyguápe

GSAM 294.2Pe Review 23 jasyteĩ 1879 pegua, oĩ heta mba'e he'iva'ekue Pastor White pe tembiapo joajúre, iporãva oñemoĩ ko'ápe, omyesakã porãve rupi umi sakrifísio ojejapóva tembiapo ñemoherakuãme. Pe je'e he'i:—

GSAM 294.3“1861-pe, oñemoheñói ramo guare pe Publishing Association Battle Creek, Mich.-pe, rome'ẽ ore kuatiañe'ẽre oñemboheraguapýva réra rysýi ha pe derécho omoherakuã jey hag̃ua opaite ore rembiapokue (ko'ág̃a oje'e ovaléhague $10.000-pe) pe atýpe, opytávo oréve $1.000 añónte; ha rosegi ore rembiapo mohendaháraramo, sãmbyhyháraramo ha maranduháraramo $6-pe peteĩ arapokõindýpe.

GSAM 294.4“1866-pe, rojevýrõ guare Review kotýpe, mba'asy vai rire, rojuhu umi sãmbyhyhára ohepyme'ẽha pa por ciento hetaiterei sukuáre, ha pe viru oñepyrũha oguejyha $32.000-pe;³ ha katu irundy arýpe, Ñandejára ñeñangareko rupive, oñehepyme'ẽmba umi jeporuka, pe viru oñembohetave $75.000-pe, ha ore [pe aty] roguereko $5.000 vánkope.”

GSAM 294Aranduka Apoha Reko 1880-pe

GSAM 294.5Kuatiañe'ẽ Review 15 jasyteĩ 1880 pegua, Pastor Butler he'i:—

GSAM 294.6“Ñande aranduka apoha (Battle Creek) oñembotuichave ramoite oñemopu'ãvo peteĩ pehẽngue mbytegua mokõi óga kuarahyresẽ gotyogua apytépe, péicha oñembohetave ha oñemohenda porãve opa mba'e. Oĩ tembiporu electrotyping ha stereotyping-pe g̃uarã, ha ojejapo hag̃ua vore ñembyaty iporãvéva. Añetehápe, he'i umi oikuaáva, ha'eha pe aranduka apoha iporãvéva ha oĩmbavéva Tetãvore Michigan-pe.”

GSAM 295.1Ko ñembotuichavéva jepe, tekotevẽkuri, arahaku opa mboyve, oñemopu'ã peteĩ óga pyahu pe óga guasu yvy gotyo, kuatiañembokuatiaha kotýpe g̃uarã. Ko kotýpe oñembohasa umi po kuatiañembokuatiaha mbarete atyguáva mba'éva. Peteĩva ko'ã kuatiañembokuatiaha tuichave kuri oimeraẽva ojepurúvagui ko'ág̃a peve upe ofisínape. Peteĩ tuichakue ha ijoguahaichaite oñemoĩ ramoite avei ofisínape Signs of the Times, Oakland, Cal. peguápe.

GSAM 295.2Kuatiañe'ẽ Review 17 jasypo 1881 pegua, oñe'ẽvo mba'éichapa osẽ porã tembiapo oñemoherakuãva pe óga guasu oñemoherakuãha mbytépe oĩva Battle Creek-pe, Pastor White he'i:—

GSAM 295.3“Peipe'a pe Seventh-day Adventist Publishing Association deudakuéra hepykue opa imba'e repykuégui, oñemboipapapy porã rire, ha opyta mba'e oñemongu'e'ỹvape ha mba'e ojeguerahávape ndive sa'ive'ỹrõ $105.000. Kóvagui, opa ñande atyguakuéra ome'ẽma pehẽngue, jopói ha jopói omano rire ramo, oñembyaty $34,432.17, ha mbovymi kuimba'e ha kuña jeroviaha omoĩva hekove ko tembiapópe, omoĩve [ndaha'éi jopóipe, síno sakrifísio ha ñangareko porã rupive] $70,567.83.”

GSAM 295Oñepyrũ Tembiapo Ñemurã

GSAM 295.4Oñepyrũvo ary 1881 guive ñande atyguakuéra ojapo peteĩ tembiapo pyahu, ha oike hikuái tembiapópe oñemúvo ñane kuatiañe'ẽnguéra. Ndaipórigui kuatiañe'ẽ hekopete umi oñemuháva ojapóva iñemu rehegua ary 1884 peve, ore marandu upe ára pukukue ojejapo umi irundy arandukakoty oikuaaukaháicha iñemu. Ipapapykuéra he'iháicha, po ary pukukue ñemu ha'e kuri $221,248.69. Ore rembiapo pu'aka oñemyasãivo ore misión-kuéragui Europa Mbyteguápe ha tetãnguéra escandinavo-pe, ojejerureve aranduka ambue ñe'ẽnguérape.

GSAM 296Aranduka Ñevende Pa Ary pukukue

GSAM 296.11884 guive 1894 peve, pa ary pukukue, ñane aranduka guasu oñemboapekue oñevende ñemuhára kuéra rupive tuichaháicha. Iñemu ko'ã ára pukukue ha'e $4.031.391,26. Ko'ã ára pukukue ñane rembiapo oñembotuichave oñemoñepyrũvo aranduka apoha róga Australia-pe; Tahiti, Ypa'ũ Pacífico-pe; Helsingfors, Finlandia-pe; Hamburgo, Alemania-pe; ha ambue tendápe. Umi oñemúva ñemu ary 1895-pe, ijetu'úramo jepe upe ára, ha'e, oje'eháicha, oñembyatýva $357,467.23, ha péicha oñembyatypaite, oñemoingehápe umi ñemu ro'éma va'ekue, $4,816,773.73.

GSAM 296Ñemu Popa Arýpe $11.000.000

GSAM 296.2Jaikuaa hag̃ua mboýpa oñevende opaite 1854 guive 1 jasyteĩ 1896 peve, ñamoĩve va'erã umi papapy oñevendehague aranduka ñemuha pegua, kuatiañe'ẽ mbyky, kuatiañe'ẽ'i ha ta'anga'ita, opaite aranduka apoha oikuaaukahaguéicha umi pa ary ohasava'ekuépe, ha upe papapy ha'e $3,458,278.23; Ome'ẽva peteĩ total guasu ko aty jerovia aranduka ñevendépe g̃uarã mokõipa mokõi ary pukukue, ha'éva $8,275,051.96. Ñambohasávo ambue hendáicha: Ñemu mbohapypa ary pukukue (1854 guive 1884 peve) ha'e kuri $424,915.24, ha umi pakõi ary oúva upe rire, 1 jasyteĩ 1896 peve, $7,850,136.72. Oñemboguejy ramo jepe umi oñemúva mbaretekue ko'ã poapy ary pahápe, ikatu ja'e kyhyje'ỹme 1854 guive ko'ág̃a peve (1905) oñevendehague kuatiañe'ẽ Adventista-kuéra pokõiha ára pegua hepyvéva $11.000.000-gui.

GSAM 296Ñembokuatia haimete irundypa ñe'ẽme

GSAM 296.3Pe marandu ñemotenonde kuatiápe ojehechakuaa ñamañávo oñepyrũma hague amo irundypa umi ñe'ẽ tenondegua rupi, umíva apytépe Árabe, Armenio, Basuto, Bohemia, Bulgaria, Bengali-India, China, Danés, Inglés, Estonia, Finlandia, Francés, Fiji, Grecia, Alemania, Holanda, Hungría, Hawái, Italia, Islandia, Japón, Kaffir, Letonia, Lavonian, Maori, Polaco, Portugués, Rumano, Ruso, Serbio, Español, Sueco, Tahitiano, Tongano, Gales, ha ambuéva. Ko'ã tetã ha tetãygua apytépe oĩ omba'apóva kyre'ỹme omyasãivo mbohapyha marandu añetegua.

GSAM 297.1Aranduka, kuatiañe'ẽ mbyky ha kuatiañe'ẽ'i oñembokuatia va'ekue opaichagua ñe'ẽme oñembyatyve peteĩ su peteĩ sa poapypa pokõigui. Ojehupyty hag̃ua peteĩteĩva ha umi poapypa pokõi kuatiañe'ẽ osẽva jepi ko aty jeroviapy⁴ mba'éva, opaichagua ñe'ẽme, peteĩ ary pukukue, oñeikotevẽta amo $340.

GSAM 297Mokõipa Aranduka Renda Oñemoherakuãha Renda

GSAM 297.2Mokõipa aranduka apoha Adventista-kuéra pokõiha ára pegua oĩ ko'ápe: Avondale, Australia; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Suiza; Christiana, Noruega; Copenhagen, Dinamarca; Cape Town, Sudáfrica; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Alemania; Helsingfors, Finlandia; Londres, Inglaterra; Melbourne, Australia; Montreal, Canadá; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Estocolmo, Suecia; Tocubaya, México; Washington, D.C. Ko'ã apohágui ykére, ñande atyguakuéra omoherakuã kuatiañe'ẽ ha kuatiañe'ẽ'i Hong Kong, China; Tokio, Japón; El Cairo, Egipto; Sudamérica; ha Ypa'ũ Fiji-pe.

GSAM 297Oñeguenohẽvo Kuatia'i Peteĩha

GSAM 297.3Sapy'ami jahecháta tapykue gotyo umi tembiporu umi omoñepyrũva'ekue omba'apo haguépe. 1853 araroguekúipe, oñembosako'i aja pe aranduka peteĩha oñembokuatia'akue Washington kuatiañe'ẽ apohápe—“The Sanctuary,”—peteĩ “aty” kuñakarai ombojo'a umi kuatia ha ombyaty rire umi kuatia vore oñembovyvy mboyve, pe haihára oikutu chupekuéra peteĩ ju oikutuhápe; ha oñemoĩ rire ijape, Uriah Smith oikytĩ chupekuéra peteĩ régua hembe'y joja ha peteĩ kyse'i haimbéva haihápe. Kóva ojejapo ndaipórigui tembiporu iporãva ojapo hag̃ua upe tembiapo pehẽngue.

GSAM 298.1Ary 1861 peve añoite, opaite aranduka aty jeroviapy pegua oñembokuatia peteĩ kuatiañembokuatiaha Adams mbarete reheguápe, omomýiva peteĩ motór mokõi kavaju mbarete rehegua. Ko'ág̃a, umi kuatiañembokuatiaha renda iñambuéva rupi, oĩ irundypa rasa kuatiañembokuatiaha mbarete timbópe omba'apóva opave'ỹre, ombokuatiahápe añetegua ko'ag̃agua. Ko'ã tenda omba'apouka po sa rasa tapichápe omotenonde hag̃ua tembiapo, ha upe aja hetaiterei oñemuhára oĩ okápe ovendévo arandukakuéra tavayguakuéra apytépe.

GSAM 298.2Ary 1862-pe, opaite aranduka Adventista-kuéra Pokõiha Ára Peguáva omoherakuãva'ekue aty kompleto ikatuva'ekue ojejogua $7.50-re; ary 1904-pe, ojehechaukahaguéicha, oñeikotevẽma $340 ojejogua hag̃ua peteĩ aty kompleto. Añetehápe, mba'e yvypóra apopyre'ỹ omba'apo ko'ã mba'e ojehupyty hag̃ua.

GSAM 298.3Tembiapo ñemoherakuã rehegua okakuaáva Adventista-kuéra pokõiha ára pegua apytépe, oje'ehaguéicha 1848-pe, añetehápe ha'e ku Kuarahy rape guáicha, “Hakuve ohóvo—ombohasa iñesape”—“Oho tenonde gotyo ku Kuarahyicha, ha katu araka'eve ndoikéi.”

GSAM 298Jajapóke Jerovia rupive—Pastor Stone Testimónio

GSAM 298.4Pe kyre'ỹ ha py'a mbarete umi tenonde gotyo oho va'ekue anhel mbohapyha marandu rembiapópe oñembohechauka porãiterei pe kuatiañe'ẽ Review 5 jasykõi 1884-pe, Pastor Albert Stone rupive, peteĩ umi tenonderãguágui ko tembiapópe, oikova'ekue porundypa ary peve:—

GSAM 298.5“Ko tembiapo rembiasakue ypykue ha'ékuri ára mba'e michĩva, ha umi tape ojepurúva oñeimo'ã ndohupytýiha upe tembiaporã. Ha katu umi kuimba'e ha kuña jeroviaha oikuaa iñepyrũmby guive Ñandejára jyva mbarete oĩha ko tembiapópe. Oikuaa hikuái og̃uahẽmaha ára oñemoporã hag̃ua Sión, ha Ñandejára omoĩmaha ipo ombyaty hag̃ua hembiguáikuérape. Ohecha hikuái Ñandejára oĩha timõme, ha pe Ygarata Marandu Porã, henyhẽva tupão rembyre ha imba'e añetegua oñemyatyrõva'ekuégui, jerovia oñeha'ãmava, ha mborayhu iporãitévagui, og̃uahẽtaha py'aguapýpe ygarupãme.”