Vore 1 — Ñepyrũrã

GSAM 21.1ÑAÑE'ẼRÕ Cristo jeju mokõihágui, ñañe'ẽ hína peteĩ mba'e añetehápe ha'eva'ekue Tupã retãyguakuéra ñeha'arõ, ñande ypykuéra oñemosẽ guive yvotyty Edén-gui. Upe ñe'ẽ oje'eva'ekue mbói-pe, kuña ra'y omopẽtaha iñakã, ha'e kuri peteĩ ñe'ẽmondo ipahápe ouha peteĩ myatyrõhára, oñemotenondétava Satanás rembiapóre ha ojapótava Tupã rembipota yvy ári. Oje'e Adán ha Eva oimo'ãhague ko tembiapo ojejapótaha pya'e porã, ha peteĩ imemby ramóva ipu'akátaha. Upéicharõ jepe, Tupã rembipotápe, pe ñe'ẽme'ẽ Salvadórgui pe ñehundígui ojehechávagui oguerekóma va'ekue ipype opa mba'e oñemoheñóiva'ekue upe guive oñemboguata hag̃ua “ha'e voi hembipota ha poriahuvereko, oñeme'ẽva'ekue ñandéve Cristo Jesús rupive ko yvy oñepyrũ mboyve”.¹

GSAM 21.2Adán ha Evápe ojehechaukárire upe jeýpe pe teko asy ha mba'embyasy omyenyhẽtava ko yvy ári umi ára puku oĩva'erã iñehundí ha iñemyatyrõ pa'ũme, imba'embyasy ndaikatúi va'erãmo'ã oñembohasa. Yvága Ruvicha, imborayhu ha ipy'aporãme, oñomi chuguikuéra upe jehecha, oheja chupekuéra oguerohory hag̃ua pe ñeha'arõ porã oñemosãso pya'etaha hikuái Tupã membykuéra sãso porãitépe. Pe temiandu ñesãso hi'ag̃uimaha rehegua omokyre'ỹva'erãmo'ã chupekuéra oñembosako'i pypukuvévo haguã upe oikótavape g̃uarã.

GSAM 22.1Upéicha avei ojehu Tupã retãyguakuérape opaite ára pukukue Adán áragui guive. Ha'ekuéra oikuaa porãkuri oikotaha tenonderã peteĩ mba'e guasu ha iñimportánteva —Cristo ipahápe ou ha omopyendáta iñesãmbyhy. Ha'ekuéra avei, Adán ha Eva-icha, oguerovia pe mba'e hi'ag̃uimbaiteha, ha, ha'ekuéraicha, ndoikuaái mba'épa oikóta iñára ha upe mba'e guasu apytépe; upéicha'ỹrõ, ikatu kuri oñembokangy hikuái oñeha'ãvo ohupyty pe jopói.

GSAM 22.2Ko temiandu ikatu oñembohechauka ojeipurúvo umi mba'e ojehúva'ekue umi jehechakuaa guasu rupive. Umi kuimba'e omoñepyrũva'ekue umíva, ndohechakuaáiramo jepe, añetehápe ombohapépe hikuái Tupã rembipota; upéicharõ jepe, iñakãme oguerekókuri temiandu ndojokupytypáiva ijeheguiete umi mba'e ogueraháva'ekue chupekuéra ojapo hag̃ua.

GSAM 22Cristóbal Colón Jehechakuaakuéra Rembiapo Mombyry Guáva

GSAM 22.3Montgomery, iñaranduka American History-pe, edision²-pe, ary 1902-pe, kuatiarogue 8 ha 9-pe, oñe'ẽvo pe temimo'ã omomýiva'ekue Colón-pe oñepyrũ hag̃ua ijeho yguasúre, ha pe ojapóva'ekue ohupyty hag̃ua iñeha'ã og̃uahẽvo India Kuarahyresẽguápe ohóvo kuarahy reike gotyo, he'i:—

GSAM 22.4“Colón oimo'ã ikatuha omoporãve Portugal Ruvicha rembipota. Ha'e ojeroviaite oĩha peteĩ tape mbykyve ha iporãvéva oñeguahẽ hag̃ua Indias-pe, Díaz ohechaukava'ekuégui. Pe ygápe omba'apóva Génova-gua [Colón] rembipota pyahu ha ipy'aguasúva. Oho rangue kuarahyresẽ gotyo, térã ñemby gotyo ha kuarahyresẽ gotyo, ha'e oñembosako'i ohóvo kuarahyreike gotyoite. Ha'e oguereko, ha'e ogueroviaháicha, mbohapy mba'e mbarete ha ojejeroviaha ojapo hag̃ua upe tembiapo guasu: Peteĩha, opaite yvy ape ykuaahára ikatupyryvéva iñárape guáicha, Colón ojerovia mbarete yvy ndaha'eiha ipevéva, heta tapicha oimo'ãháicha, ha katu peteĩ apu'a. Mokõiha, ha'e oimo'ã ko yvy apu'a michĩetereiha pe añeteguávagui, ha hetaveha yvy ha ndaha'éi y. Mbohapyha, ndoikuaái ha ndoimo'ãi rupi oĩha Amérika yvy guasu térã pe Para Guasu Pacífico, ha'e oimo'ã Asia térã Indias rembe'y opytaha España ha Europa kuarahy reike gotyo rembe'y rovái. Pe mombyry pukukue Cipango, térã Japón, peve, ha'e oimo'ã naimombyrymo'ãiha irundy su mílla rupi.

GSAM 23.1“Ipláno kóva ha'e: Oñepyrũta Európagui; ogueraháta iyga kuarahy reike gotyo Japón gotyo, ha osegíta yvy apu'a karẽ ojererahápe peve pe ohekávape. Iñakãme g̃uarã ojekuaa porã ha ndahasýi peteĩ mberu oguata jave peteĩ mansána jerére.

GSAM 23.2“Osẽ porãramo pe jeho guasúpe, ha'e oguerekóta ko mba'e guasu iporãvéva: Oikéta Indias-pe okẽ guasúre voi, oñeg̃uahẽ rangue chupekuéra tape karapã rupi, ha peteĩ okẽ ykegua rupi, pe Portugal-gua ojapoháicha.

GSAM 23.3“Jahecha ko kuimba'e, oikuaáva papapykuaa pururã, yvyra'anga ha yga rape oimeraẽva iñárape guáicha, oĩ porãhague pe peteĩháme,—yvy ra'anga,—ha katu ojavyhagueite umi ambue mokõime.

GSAM 23Peteĩ Jejavy Po'a

GSAM 23.4“Upéicharõ jepe, iñextrañoháicha, ijavykuéra oipytyvõ chupe peteĩ mba'épe. Pe ijavy ojapova'ekue mombyrykue rehegua ha'e kuri peteĩ po'a tuichaitereíva. Oiméramo Colón oipapa porãmo'ã kuri yvy apu'a tuichakue ha peteĩ jehasa puku péichagua pukukue añeteguáva, oiméne ndohasamo'ãi kuri yguasúre, ohechatamogui voi pe tape Portugalgua oñembohasáva mbykyetereive ha ndahepiveiha. Avei, ikatúriramo oimo'ã térã ohecha mboyve mba'eveichavérõ pe yvyvusu Amérika oĩha hekoha rapére, upéva voi ndojapomo'ãi chugui oñepyrũ hag̃ua peteĩ jehasa ohekávo mba'e pyahu, ha'e ohekágui ndaha'éi peteĩ tetã pyahu, ha katu peteĩ tape pyahu peteĩ tetã ymaguápe g̃uarã.”

GSAM 23Pe Ñeha'arõ Guasu Ára Pukukue Rehegua

GSAM 23.5Upéicha, Tupã remimoñare, ára pukukue javeve, oguereko pe ñeha'arõ Cristo ouha tenonderã “peteĩ ygarata jokoherãicha ñane ángape guarã, ojeroviáva ha opytáva mbarete”.³ Py'apy ha jehasa asy apytépe jepe sapy'ánte hasẽ asy hikuái, “Araka'e peve, Ñandejára, ou'ỹre ñane pysyrõ?” upéicharõ jepe oho tenonde gotyo hikuái, ha Pablo-icha he'i ha he'i gueteri: “Mba'épa ha'e ñane ñeha'arõ, térã vy'a, térã akãngora ñanembovy'áva? Nda'éipa peẽ avei oĩta Ñandejára Jesucristo renondépe ha'e ou vove?”⁴

GSAM 24Pablo oñemombarete pe ñeha'arõ rupive

GSAM 24.1Mbovymi mbojoja'i ko ñeha'arõ mbarete rehegua, ko'ápe g̃uarã, oiméne oĩmbáma. Pablo oñemoĩrõ guare Félix renondépe, ha oñeme'ẽrõ guare chupe permíso oñe'ẽ hag̃ua, he'i: “Pe tape ha'ekuéra ohenóiva mbo'epy japu rupi, che amomba'e che ru ypykuéra Ñandejárape, agueroviávo opa mba'e ojehaíva Léipe ha maranduhárakuéra arandukápe; ha areko ñeha'arõ Tupãme, ha'ekuéra voi omoneíva, oikótaha te'ongue jupigua, umi heko porãva ha heko vaíva mba'éva.”⁵

GSAM 24.2Iñe'ẽkuaa porãme oñe'ẽrõ guare Agripa renondépe, Pablo he'i: “Ko'ág̃a che aime ápe ha chehusga hikuái pe ñeha'arõre, pe ñe'ẽ me'ẽ Tupã ome'ẽva'ekue ñane ru ypykuérape; upe ñe'ẽ me'ẽre ore pakõi ñemoñare aty, oñemba'apóva Tupãre ára ha pyhare, oha'arõ hikuái oguahẽtaha. Upe ñeha'arõ rehehápe, Mburuvicha Agripa, chejovake hikuái umi judío. Mba'ére piko peimo'ãta ndaikatuiha Tupã omopu'ã umi omanóvape?”⁶ Ipahápe oĩrõ guare Rómape oho hag̃ua oñemoĩ César renondépe, he'i umi judío-pe: “Israel ñeha'arõ rehehápe cheñapytĩ ko itasãme.”⁷

GSAM 24.3Pablo oñe'ẽ sãsõme upe ñeha'arõre iñe'ẽnguépe Tito-pe guarã: “Tupã poriahuvereko oguerúva salvasiõ ojehechauka opavave yvypórape, ñanembo'évo jaheja hag̃ua tupã'ỹ ha yvy arigua rembipota, jaikove hag̃ua py'aguapýpe, hekojojápe ha tupã rekoitépe, ko yvy ári ko'ag̃agua, ñaha'arõvo upe ñeha'arõ jehovasapyre ha ñande Tupã Guasu ha Salvadór Jesucristo jehechauka mimbipa.”⁸

GSAM 24Pedro ovy'a pe ñeha'arõme

GSAM 24.4Pedro oñe'ẽ upe ñeha'arõ rehegua péicha: “Oñemomorãke Ñandejára ha Túva ñane Ruvicha Jesucristo pegua, ha'éva, imborayhu tuichaitereíre, ñanemoñemoña jey peteĩ ñeha'arõ hekovévape, Jesucristo oikove jey rupi umi omanóvagui, peteĩ herénsia oñembyaipá'ỹva, ipotĩva ha ndokangýiva, oñeñongatúva yvágape peẽme guarã, peẽ peñemo'ãva Ñandejára mbaretekue rupive jerovia rupive pe salvasiõ oĩmbámava ojehechaukátavape g̃uarã ára pahápe. Pevy'aiterei upévare, jepe sapy'ami, tekotevẽramo, peñembyasy opaichagua py'ara'ã rupi: pejerovia ñeha'ã, iporãitereivéva itaju oñehundívagui, jepe oñeha'ã tatápe, ojejuhu hag̃ua ñemomba'eguasu, terakuã porã ha mimbipa hag̃ua Jesucristo ojehechaukávo.”⁹

GSAM 25Tupã Rembipota Mopu'ãme

GSAM 25.1Ñe'ẽ Marangatu ohechauka Ñandejára rembipota ojapo ramo guare ko yvy; ha marandukuaa ñe'ẽgui jaikuaa avei hembiaporã tenonderãgua: “Péicha he'i Ñandejára ojapova'ekue yvága, Ñandejára voi omoha'angava'ekue ha ojapova'ekue ko yvy; ha'e omopyenda, ndojapói rei, omoha'anga ojeiko hag̃ua ipype.”¹⁰ Omoheñói rire, ome'ẽ yvypórape. Pe Salmo apohare he'i: “Yvága, yvágakuéra voi, ha'e Ñandejára mba'e; ha katu yvy ome'ẽ yvypóra membykuérape.”¹¹ Ha katu ome'ẽrõ guare yvypórape, yvypóra hekojoja, pe arandu he'iháicha: “Peteĩ mba'énte ajuhu: Ñandejára ojapohague yvypórape hekojojápe; ha katu ha'ekuéra oheka heta mba'e ijapopyréva.”¹²

GSAM 25.2Ñamoñe'ẽ Ñandejára rembiapokuére yvyporakuéra rehe, he'iháicha “ha'e oipe'árõ guare Adán ra'ykuérape, omoĩ tetãnguéra rembe'y Israel membykuéra papapy rupive,”¹³ he'ise, pe Israel añetegua papapy rupive, umi ipahápe oñembyatytáva yvy ári iñesãmbyhy tenonderãguápe hembiguáiramo. Pablo he'i kóicha: “Ñandejára ... ojapo peteĩ tuguyguio opaite yvypóra aty oiko hag̃ua yvy apére, ha omoĩma ára oñemohendapyréva, ha ijereko renda; oheka hag̃ua hikuái Ñandejárape, oiméne oñandukuaa hag̃ua chupe, ha ojuhu hag̃ua, jepe ndaha'eiha mombyry avave ñandehegui; ha'e rupi jaikove, jaguata, ha jaikove.”¹⁴ Oñemoañete vove ko tembipota ypykue yvy rehegua, “nde retãyguakuéra avei opavave hekojojáta.”¹⁵ Oje'e jey hesekuéra upe tekópe, “Pe oikóva ipype ndo'emo'ãi: che hasy; umi tapicha oikóva ipype oñeñyrõta chupekuéra hembiapo vaikue.”¹⁶ Upe ára ha'éta “umi py'a guapy oguerekótava yvy; ha ovy'áta hikuái py'aguapy hetápe.”¹⁷

GSAM 26Cristo Jeju Mokõiha Ndaha'éi Mombe'ugua'u

GSAM 26.1Oje'e Pedro mokõiha kuatiañe'ẽme “ndoromoirũi hague mombe'u gua'u apopyre katupyrýpe, roikuaaukárõ guare peẽme ñande Ruvicha Jesucristo mbarete ha jeju, ha katu rohecha ore resápe imba'eguasuha. Ha'e ningo ohupyty Tupã Túvagui momba'eguasu ha terakuã porã, ou ramo guare chupe peteĩ ñe'ẽ pe terakuã porãite guive, he'íva: Kóva ha'e che Ra'y ahayhuetéva, che py'arorýpe oikóva. Ha ko ñe'ẽ osẽva'ekue yvágagui rohendúkuri, roĩrõ guare hendive pe yvyty marangatúpe. Roguereko avei peteĩ ñe'ẽ marandu tenonderãgua ojeroviaveha, ha iporã pejesareko hese, peteĩ tesapeicha ohesapévape peteĩ tenda iñypytũvape, kuarahy osẽ meve ha pe kuarahyresẽ mbyja opu'ã peve pende py'akuérape.”¹⁸

GSAM 26.2Ko Tupã Ñe'ẽme pe apóstol oñe'ẽ pe Hesu jehechauka yvytýpe oñemoambuéva rehe, peteĩ techaukaháramo Cristo jeju mokõihápe g̃uarã. Ko ojehúva mboyve ñande Salvadór he'i kuri ijapóstolkuérape: “Oĩ umi oñembo'ýva ko'ápe, ndomanomo'ãiva ohecha mboyve Yvypóra Ra'y ouha irréinope”¹⁹ — Lucas ohaívaicha: “Oĩ umi oñembo'ýva ko'ápe, ndomanomo'ãiva ohecha mboyve Tupã Rréino.”²⁰

GSAM 26.3Ko ñe'ẽ me'ẽ oñemoañete hekopete voi pe Ñemoambue Guasúpe. Ko “jehechápe” yvyty ári ohecha hikuái Hesúpe mimbipáva, ojehechátaháicha og̃uahẽvo iñesãmbyhýpe. Ohecha hikuái Elíaspe (Elías), ojeguerahava'ekue yvágape omano'ỹre, ohechaukávo umi ojeguerahátavape —oñemoambuéva omanóvagui omano'ỹvape—“sapy'aitépe, peteĩ tesapirĩme”, Ñandejára og̃uahẽvo.²¹ Oĩ avei Moisés, peteĩ omanova'ekue, ohechaukáva umi oikove jeytavape omanóvagui ojotopa hag̃ua Ñandejárandi. Upéicha, ko “jehechápe” ohecha hikuái Cristo ouha iñesãmbyhýpe, ha'e oñe'ẽ me'ẽ haguéicha chupekuéra.

GSAM 27Marandu Tenonderãgua: Ñe'ẽ Ojeroviaveva'erã

GSAM 27.1Jepe umi apóstol ohecháma ko jehecha guasu pe yvyty ñemoambue guasúpe, ha ohendúma hikuái Ñandejára ñe'ẽ ohechakuaávo chupekuéra, apóstol Pedro he'i mbarete: “Jareko peteĩ ñe'ẽ ojeroviahaitevéva profecía rehegua.” Ko he'ípe ha'e nomomichĩri pe ohecha ha ohenduva'ekue hikuái upe ára mandu'arãme. Upérõ ohendu hikuái peteĩ jevy Ñandejára ñe'ẽ, ha katu profecía ñe'ẽ guasúpe, og̃uahẽva Cristo ou jeývo peve, jareko Ñandejára ñe'ẽ oñemboherakuã jey jey. Añetehápe, opaite ñe'ẽngue tenonderãgua oñemboaje térã ojehaíva tembiasakuépe ha'e Ñandejára ñe'ẽ ñandéve g̃uarã. Kóva he'ise pe ñe'ẽngue tenonderãgua ha'eha “oñemboajeve”. Pe Revised Version he'i hese, “oñemboaje”. Pe ñe'ẽngue tenonderãgua oñemboaje peteĩteĩ mba'e oje'éva oikóvo. Peteĩteĩ mba'e oje'eva'ekue oikótaha, oikóvo, ha'e peteĩ ñemboaje umi mba'e oje'eva'ekue oikotaha oúva gueteri katuete oikotaha.

GSAM 27Marandu Tenonderãgua Reko

GSAM 27.2Umi ñemombe'u oúva umi Biblia ohesa'ỹijóva katupyrykuéragui, profecía reko rehegua, imbarete:—

GSAM 27.3Thomas Newton he'i “marandu tenonderãgua ha'eha tembiasakue ojehecháva tenonderãme ha oñemombykyva'ekue; tembiasakue katu ha'e marandu tenonderãgua oñembohapéva ha oñembotuicháva. Oĩkuri ñe'ẽ japu yvórape; ha katu yvypóra ha aña arandu ha aña reko ndaikatúi ojapo marandu tenonderãgua ojoguáva umi ojehaíva Ñandejára Ñe'ẽme oĩvape.”

GSAM 27.4Karai Isaac Newton omoañete “pe ñe'ẽrendu umi maranduhárape ha'eha peteĩ teko ypykue tupão añeteguáva rehegua.”

GSAM 27.5Karai Dr. A. Keith he'i “ñe'ẽñemombe'u ha'eha peteĩ milágroicha, ha ijehegui voi milágroha.... Ñandejára Ipu'akapáva ñe'ẽ añónte ikatu ohenói umi omanóvape ityvýgui,—Ñandejára Oikuaapáva ñe'ẽ añónte ikatu omombe'u opa mba'e oñemi va'ekue tenonderã pytũmbýpe, yvypórape g̃uarã ndaikatúiva ojehecha umi omanóva rógaicha,—ha mokõivéva ha'e Ñandejára ñe'ẽ.”

GSAM 28.1Matthew Henry he'i “Tupã ára oĩ vove, ha'éva ára iporãvéva, ha Tupã rapére, ha'éva tape iporãvéva, ñe'ẽmondo katuete oñemoañetéta. Cristo ñe'ẽngue peteĩteĩ potĩ asy, ha upévare ijeroviahaite.”

GSAM 28Marandu Tenonderãgua Rembipota

GSAM 28.2Ikatukuaa ñañemoarandu Cristo ñe'ẽnguégui ijapóstolkuérape he'íva peteĩ Ñandejára rembipota ome'ẽvo marandu tenonderãgua. Oñe'ẽvo marandu tenonderãguáicha umi mba'e oikótavagui Judas rekovépe, he'i: “Ha'e peẽme oiko mboyve, oiko vove pejerovia hag̃ua che ha'eha pe ha'éva.”²²

GSAM 28.3Ñandejára he'i avei proféta Isaías rupive: “Che ha'e Ñandejára, ha ndaipóri cheichagua, amombe'úva ipaha iñepyrũ guive, ha ymaite guivéma umi mba'e ne'ĩrãva gueteri oiko, ha'évo: Che rembipota opytáta, ha ajapóta opa che rembipota.”²³

GSAM 28.4Jey, “Che amombe'u kuri umi mba'e yma guare iñepyrũmby guive, ha osẽ che jurúgui, ha ahechauka ndéve; ajapo sapy'aitépe, ha oiko.... Che amombe'u voi ndéve iñepyrũmby guive; oiko mboyve ahechauka ndéve; ani hag̃ua ere: Che ta'anga ojapo ko'ãva, ha che ta'anga oñembopyréva, ha che ta'anga oñembohypy'éva, ojerure ojapo hag̃ua. Nde rehendúma, ehecha ko'ã mba'e; ha ndapeikuaaukamo'ãi piko? Ahechauka ndéve mba'e pyahu ko'ág̃a guive, mba'e ñemi voi, ha nde reikuaa'ỹva'ekue. Ko'ãva ojejapo ko'ág̃a, ha ndaha'éi yma guive; ára mboyve nde rehenduhague'ỹ, ani hag̃ua ere: Ehecha, che aikuaámava'ekue”.²⁴

GSAM 28.5Ko ñe'ẽgui ojehecha mba'éichapa oñembohu'ã umi marandu tenonderãgua mbarete, techaukaháicha ouha Tupãgui, ha avei ohechauka Ñandejára pu'aka tuichaveha opaite tupãnguéra pagáno-kuéragui. Ojehechakuaa avei ko'ã ñe'ẽgui umi marandu tenonderãgua oguerekoha tenda tuichaitereíva Ñandejára Ñe'ẽ Añeteguáva kuatiápe. Ko'ã mba'e añetérõ, tuicha mba'e ha oñemondýi hag̃uaicha hetaiterei tapicha sa'i oñangarekoha térã ndojapóiha mba'eve oñemoarandu hag̃ua umi pehẽngue marandu tenonderãguáre Ñandejára Ñe'ẽ Marangatu pegua.

GSAM 29Marandu Tenonderãgua Ndaha'éi Oñembotýva

GSAM 29.1Umi ndoikuaáiva he'i ha'eha iñarandu'ỹva, ha upévare ndaikatuiha oikũmby umi marandu tenonderã. Ambue hendáicha, heta umi iñarandúva, ha umíva apytégui oĩ tupão sãmbyhyhára, he'i: “Umi marandu tenonderã oñemboty, ha ndaikatúi ojekuaa. Opavave jaikuaa pe aranduka Apocalipsis ha'eha peteĩ aranduka oñembotýva.”

GSAM 29.2Apocalipsis-pe, Juan ojehayhuetéva oñeme'ẽkuri peteĩ tembiapoukapy ijojaha'ỹva ani hag̃ua ombotýi pe aranduka.²⁵ Avei ko arandukápe oñemoherakuã peteĩ jehovasa umi “ohendúva ko marandu ñe'ẽnguéra, ha oñongatúva umi mba'e ojehaíva ipype” rehe.²⁶ Mba'éicha piko oñeñongatúta umi mba'e oĩva peteĩ aranduka oñembotýva ryepýpe, ndojekuaáiramo ha ndaikatúiramo ojekuaa? Ñandejára he'i Moisés rupive: “Umi mba'e ñemi ha'e Ñandejára ñane Ruvichagua; ha katu umi ojehechaukáva ha'e ñandéve ha ñane membykuérape g̃uarã tapia g̃uarã, jajapo hag̃ua opaite ko léi ñe'ẽnguéra.”²⁷

GSAM 29.3Pe Ñandejára omoheñói hague Daniel marandukuéra oñentende hag̃ua ojekuaa porã iñe'ẽnguégui he'iva'ekue hemimbo'ekuérape hesegua. Ñamoñe'ẽ: “Pehechávo pe mba'e ky'a ñehundi oguerúva, Daniel maranduhára he'ihaguéicha, oñembo'ýva tenda marangatúpe (pe omoñe'ẽva, toñentende),”²⁸ he'iséva haimete: Peñentende Daniel maranduhárape.

GSAM 29.4Ñandejára ohechauka ijapuha pe he'íva ndaikatuiha oñentende umi marandu tenonderãgua, ko'ã ñe'ẽ rupive: “Pe jehecha opavavépe g̃uarã oiko ndéve peteĩ aranduka oñembotyva'ekue ñe'ẽnguéramo, yvyporakuéra ome'ẽva peteĩ iñarandúvape, he'ívo: Elee ko'ãva, ajerure ndéve: ha ha'e he'i: Ndaikatúi, oñemboty haguére: ha pe aranduka oñeme'ẽ pe ndoikuaáivape, he'ívo: Elee ko'ãva, ajerure ndéve: ha ha'e he'i: Ndaikuaái. Upévare Ñandejára he'i: Ko'ãva oñemboja che rendápe ijurupe año, ha hembépe che momba'eguasu, ha katu omomombyry hikuái chehegui ikorasõ, ha imba'e kyhyje chehegui yvypóra rembiapoukapy mbo'éva: upévare, pehecha, ajapóta peteĩ mba'e hechapyrãva ko'ãva apytépe, añetehápe peteĩ mba'e hechapyrãva ha peteĩ mba'e oñemondýiva: pórke iñarandúva arandu oguévéta, ha iñakãporãva kuaapy oñeñomíta.”²⁹ Umi tapicha maranduhára oñe'ẽha ko'ápe, omoirũ rire hikuái pe marandu añetegua, ndojevy va'erãmo'ã Ñandejára léigui, ha nomoĩri va'erãmo'ã hendaguépe yvypóra rembiapoukapy.

GSAM 30Marandu Tenonderãgua Ndaha'éi Peteĩ Ñe'ẽ Peteĩva Ñeimo'ãrãnte

GSAM 30.1Ndaha'éi profecía oguerekógui peteĩ he'ise pypuku, ñemi térã ndojekuaaporãiva heta ndoikuaáiva rupi. Apóstol Pedro he'i hese: “Peikuaa raẽvo, profecía aranduka marangatúgui oúva avave ndaikatuiha omyesakã ijehegui. Péva ningo oje'e pe marandu tenonderãgua ndouihague yma yvypóra rembipotápe; ha katu Tupã yvypóra marangatu oñe'ẽ hikuái pe Espíritu Santo omomýivo chupekuéra.”³⁰ Ojekuaa porã ko ñe'ẽgui pe tekotevẽva oñentende hag̃ua pe marandu tenonderãgua ha'eha oñemog̃uahẽ pe ánga oñe'ẽva'ekue maranduhára rupi. Upe ánga rehegua, oñeñe'ẽme'ẽva opavave ohekávape, ojehai: “Ha'e penesãmbyhýta opaite añeteguápe.”³¹

GSAM 30Ñe'ẽngue Oikóva

GSAM 30.2Ñehesa'ỹijóvo marandu tenonderãgua, oĩ mba'e tekotevẽva ñanemandu'a hag̃ua akóinte: Ñandejára, ndaikatúiva ojavy, ha'e marandu tenonderãgua Apohare, ha og̃uahẽvo ára oñembohu'ã hag̃ua peteĩ he'i va'ekue, pe oje'e va'ekue oikóta voi. Avei, Ñandejára, orekóva pokatu ohecha mboyve hag̃ua mba'épa ojapóta yvyporakuéra, omoĩramo peteĩ ára oikóta hag̃ua peteĩ mba'e, og̃uahẽvo upe ára, ojejuhu pe marandu tenonderãgua ñembohu'ã añeteguáva. Ambue ñe'ẽme, peteĩ ñemohu'ã japu profecíagua pe ára oñemoĩvape pe añeteguávape g̃uarã, ndaikatúi oiko. Ko ñe'ẽnga he'iháicha, ja'ekuaa, Ñandejára ára og̃uahẽvo oñeme'ẽ hag̃ua yvórape imarandu añetegua, pe marandu ojehechauka tapiaite.

GSAM 30.3Peteĩ jey, pe haihára oñe'ẽ rire profecía oñembohu'ã haguére, peteĩ ojerovia'ỹva oĩva upépe oñemboja ha he'i: “Ame'ẽse peẽme che maitei, profecía myesakãhára, po'a guasúre. Peñemoarandúvo tembiasakuére, ha'ete ku hasy'ỹeterei pejuhúva pe oñembojojaiteva profecía rehe.” “Héẽ,” rombohovái, “oĩ porã ojejapo haguére péicha. Reho ramo peteĩ guante ñevendahápe rejogua hag̃ua peteĩ par guante, ¿ndereha'arõmo'ãi piko rejuhu umi oĩ porãva nde pópe?” Ha'e ombohovái: “Katuete, ojejapo haguére oĩ porã hag̃ua.” “Upéicharõ,” he'i pe ohaiva'ekue, “upe Tupã oikuaapáva'ekue mba'épa ojapóta yvyporakuéra, oikuaauka umi mba'e oikótava hesekuéra, ha umi yvypóra oñepyrũvo ojapo umi mba'e ha'e he'i haguéichaite, pe tembiasakue mombe'uhára añeteguáva ohai hembiapokuéra, ha oñembojojávo pe ñe'ẽme'ẽ ndive, ojojaite.”

GSAM 31Marandu Tenonderãgua: Tesape Pytũmbýpe

GSAM 31.1Apóstol Pedro he'i ñamaña va'erãha profecíare peteĩ tesapeicha ohesapévape peteĩ tenda iñypytũvape. Profecía rendy'ỹre, tenonderã ha'éta peteĩ pytũmbýpa. Tesape rembiaporã ha'e omosẽ pytũmbýpe—jaguata jave peteĩ tenda iñypytũvape, ohechauka hag̃ua tape, ha ohechauka hag̃ua tape hesakã porã, pe oguatáva ikatu hag̃uáicha, mbeguekatúpe, ohecha ha oiporavo tape. “Ne ñe'ẽ,” he'i pe Salmo apohare, “ha'e peteĩ tata rendy che py ykére, ha tesape che rapépe g̃uarã.”³² Pe iñarandúva he'i: “Umi hekojojáva rape ha'ete ku tesape mimbi, omimbivéva ohóvo ára iporãmbáva peve”.³³ Péicha ojehecha, jahávo ára syry rupi, Ñandejára Ñe'ẽ, tenondaitépe umi mba'e oje'eva'ekue oikótaha oñemoañetévo, ojepe'avetaha ohóvo, omohesakãvévo ohóvo pe Biblia oñemoarandúvape ha'e oĩha añetehápe tape oguerahávape tesape opave'ỹva ha ára opave'ỹva gotyo.

GSAM 31Mbohapy Mba'e Ojehecharamovéva Edén guive Ipaha peve

GSAM 31.2Ñamañávo Ñandejára rembiguái rapére Edén guive ipaha peve, Ñandejára Ñe'ẽ resape ári, oĩ mbohapy mba'e ojehúva oñembohekoitéva. Peteĩha ha'e Cristo ñeguahẽ ypykue, pe Encarnación, Emmanuel ñeguahẽ, Ñandejára ojehechaukáva yvypóraramo; mokõiha, pe Reforma Guasu Ára Pytũ rire—umi 1260 ary ñemoñuhã, upe aja Ñandejára ñe'ẽ haimete oñeñomi mayma tavayguágui—peteĩ tupão osẽva hekoha ojeiko'ỹhágui, ha oñemohendáva Ñe'ẽngue Marangatu opavave omoñe'ẽ ha oikuaa hag̃ua ipy'amongeta; mbohapyha, Ñandejára oujeýta ogueru hag̃ua umi ára oñemyatyrõ jeýtahápe opa mba'e oñe'ẽva'ekue opaite imaranduhára marangatu juru rupi yvy oñepyrũ guive; kóva, omboty hag̃ua “umi ára ñorairõ”, pe ñorairõ angaipa ha tekojoja apytépe, ogueru hag̃ua pe ára mimbipa, opaite ára ohohaguépe gotyo.

GSAM 32Ñe'ẽnguéra Tenonderãgua Ohechauka Tape Techaukaha Ipaha Peve

GSAM 32.1Ñamañávo profecía ñe'ẽ añeteguáre peteĩ tesape ramo ñane rape sãmbyhy hag̃ua, ohechaukávo ñandéve tape hekopete pytũmbýpe, katuete jahecháta pe tape ojehechaukaporãva profecía ñe'ẽme ára syry pukukue javeve Cristo oujey peve. Péicha rupi, umi omoirũva mbarete profecía rendy ndaha'éi ohechakuaátanteva umi techaukaha ha momarandu ára guasu hi'ag̃uimaha, ha'e katu ohechakuaáta avei Ñandejára rembiapo oñemomýi meméva marandu añeteguápe ombosako'íva peteĩ tetãguápe ojotopa hag̃ua hendive py'aguapýpe ou vove.

GSAM 32.2Ñandejára Ñe'ẽ he'íramo jepe Ñandejára ára og̃uahẽtaha maymávape “peteĩ mondaha pyhareguáicha”,³⁴ he'i avei umi oĩva Ñandejára ñe'ẽnguépe: “Peẽ, che joyke'ykuéra, ndapeimei pytũmbýpe, upe ára penemoñuhã hag̃ua peteĩ mondaháicha. Peẽ opavave niko tesape membykuéra ha ára membykuéra.”³⁵

GSAM 32Penemandu'áke Ñandejára ñesãmbyhýre

GSAM 32.3Ñanemandu'ávo Ñandejára ñesãmbyhýre ko ñemongu'e adventista-pe, iporã jahechakuaa Tupã rembipota yma guive ha'eha hembiguái imandu'a hag̃ua umi jehechauka ohechaukáva ipokatu ha iñangareko hesekuéra. Omyesakãvo mba'érepa Israel ojevy Tupãgui, pe purahéihára he'i, “Oresaraí hikuái Ñandejára, iporopyrõhágui, ojapova'ekue mba'e guasu Egipto-pe; mba'e hechapyrãva Ham retãme, ha mba'e oporomongyhyjéva Para Pytã rembe'ýpe.”³⁶ Israel-pe g̃uarã iporãrõ guare imandu'a Ñandejára oisãmbyhy haguére chupekuéra, ¿ndaha'éi piko iporãva avei ñandéve g̃uarã? Vy'apópe pe salmo apohare he'i jey: “Eme'ẽ aguyje Ñandejárape, che ánga, ha ani resarái opa imba'e porãgui.”³⁷

GSAM 33.1Opa ára pukukue Ñandejára oguereko añetegua iñimportánteva, iporiahuvereko rupive, oguenohẽ hag̃ua peteĩ tetã'ípe angaipa rerekógui, ha ombosako'i hag̃ua oike hag̃ua yvága Canaán-pe; ha iporã ñamaña Ñandejára rembiapóre umi omoherakuãva'ekue ko'ã añetegua ndive.

GSAM 33Tembiapo Guasu Mba'e Michĩvévagui—D'Aubigné Marandu

GSAM 33.2D'Aubigné, hembiapokue hérava History of the Reformation-pe, he'i: “Tupã, ombosako'íva hembiapo heta ára pukukue, ojapo umi tembiporu ikangyvéva rupive, og̃uahẽvo hi'ára. Ojehupyty hag̃ua mba'e guasu umi mba'e michĩvéva rupive, péva ha'e Tupã rembiapoukapy. Ko tembiapoukapy, oĩva opárupi tekohápe, ojejuhu avei tembiasakuépe.”³⁸

GSAM 33.3Ñandejára, ymaite, oñepyrũrõ guare oiporavo peteĩ tetã ijojaha'ỹva omoñepyrũ hag̃ua chupekuéra peteĩ tetã imba'éva ramo, ohenóivo peteĩ kuimba'épe—Abrahámpe—oikóva umi tetã jerovia'ỹva apytépe, Ur de Caldeas-pe. Chugui osẽ hetaiterei ñemoñare; ha katu umívagui, oñemomba'eguasúvo tetãramo, pe Yvága Ñandejára he'i: “Ñandejára ndaha'éi penderayhu ha pendeporavo pende hetave haguére ambue tetãgui; peẽ katu sa'ive peime opaite tetã apytégui.”³⁹

GSAM 33.4Upéicha avei, oisãso potávo hetãyguakuérape Egipto-pe tembiguái rekógui, oiporavo imotenondehárarõ peteĩme, imitãrõ guare oñeñomíva'ekue mbohapy jasy isy rógape, ha upe rire oñemoĩva'ekue peteĩ yga'i ijeguaka'ỹvape, ojejapóva pirígui ha ysy reheve oñemo'ãva, ha oñeme'ẽva'ekue Ysyry Nilo ñangareko hag̃ua. Upéicharõ jepe, Moisés ha'e pe oiporavova'ekue, oñakãrapu'ãvo, pe tape iñemomirĩva ohasa asy hag̃ua Tupã retãyguakuéra ndive, pe vy'a oĩva “angaipa vy'ápe sapy'aitemínte” rangue.⁴⁰

GSAM 34Gedeón Pu'aka

GSAM 34.1Upéi, Ñandejára oisãso ramo guare Israel-pe umi Madián ha Amalék-gui, oúva hetakuépe “tukukuéraicha” ha ohundíva yvy apopyre, ha ndohejái “tembi'u Israel-pe g̃uarã, ni ovecha, ni vaka, ni mburika,” Ñandejára ombou peteĩ anhel Gedeón-pe. Ko Joás ra'y og̃uahẽma ivaietereíhape, oñupã hag̃ua mbovymi trígo ha oñomi hag̃ua ija'e'ỹhágui. Pe anhel he'írõ guare chupe oporopysyrõtaha Israel-pe, Gedeón, oñemondýivo, oporandu: “Mba'éichapa che piko ahesalváta Israel-pe? Ehecha, che rogaygua imboriahu Manaséspe, ha che ha'e pe michĩvéva che ru rógape.”⁴¹ Ko kuimba'e oñemomirĩva ha imboriahúva osẽ umi mbohapy sa kuimba'e hendive, itataindy ha ikambuchi ijeguaka'ỹva reheve (peteĩ mba'e ojehechakuaakuaáva tavyrairõicha yvypóra ohecháramo), ha oiporúvo Tupãme imbaretekue ramo, ipu'aka hikuái peteĩ pu'aka guasúpe. Oñepyrũ mboyve pe ñesãso, Gedeón ikatu kuri oñembyasy proféta Amós-icha, oporandúrõ guare: “Mávapa omopu'ãta Jacob-pe? michĩngue hína.”⁴²

GSAM 34Mitã'i Mymba Karuhápe

GSAM 34.2Ñandejára omoĩva'ekue árape heñói Yvypóra Salvadór, ha umi ovecharerekua ojuhu chupe oñenóvo peteĩ mymba karuha rendápe. Ipehẽnguekuéra ko yvy ári omba'apo tembiapo mirĩme, jepe hekoporãva. Imboriahu rehe ko yvy ári he'i Salvadór: “Umi aguara kytã oguereko ikuára, ha umi guyra yvágapegua oguereko hóga; ha katu Yvypóra Ra'y ndoguerekói moõpa omoĩta iñakã.”⁴³ Ha'e oiporavo ijapóstolkuérape “umi aty ijypy'aguigua apytégui, ha'éva, ndaha'éiramo jepe umi imboriahuvéva, ndohupytýiva umi mbytepegua rekove. Opa ko'ã mba'e ojejapo ojehechauka hag̃ua yvy ape ári tembiapo ndaha'eiha yvypóra mba'e, ha katu Tupã mba'eha.”

GSAM 35Ndahetái Iñarandúva Oñehenóiva

GSAM 35.1Pablo he'i upe tembiapóre tupão ypykue árape: “Tupã výro iñaranduve yvypóra arandúgui; ha Tupã kangy imbaretevéva yvypóra mbaretévagui. Pehecháma pende ñehenói, che joyke'ykuéra, mba'éichapa sa'i oñehenói umi iñarandúva hete rupi, sa'i umi imbaretévape, sa'i umi ijypyporãvape; ha katu Tupã oiporavo umi yvy ári výro omotĩ hag̃ua umi iñarandúvape; ha Ñandejára oiporavo umi ikangývape ko yvy apére omotĩ hag̃ua umi imbaretévape; ha umi mba'e mboriahúva ko yvy apére, ha umi oñemomirĩva, Ñandejára oiporavo, heẽ, ha umi ndaipóriva, ombyai hag̃ua umi oĩva; ani hag̃ua avave yvypóra oñembotuicha Hese renondépe.”⁴⁴

GSAM 35Kuimba'e Oñemomirĩva Reforma-pe

GSAM 35.2Jajuhu upe mbojojaha ojehechaukáva umi Reformador guasu sa'ary papoteĩha pegua rekovépe. Pe tembiasakue haihára ohai: “Pe Reformador Zwingle osẽ peteĩ ovecharerekua Alpes-pegua rógagui; Melanchthon, pe teólogo Reforma-pegua, peteĩ mboka apoha ñemuhágui; ha Lutero peteĩ minero imboriahúva rógagui.” Hekove rehegua, Lutero he'i: “Che sy ha che ru imboriahueterei va'ekue. Che ru ha'e peteĩ yvyra kytĩhára imboriahuva (upéi oiko chugui itakyra kytĩhára), ha che sy py'ỹi ogueraha yvyra ijatukupe ári, ikatu hag̃uáicha ohupyty mba'e omongakuaa hag̃ua imembykuérape. Ha'ekuéra ohasa tembiapo pohýi asýre orerehehápe.”

GSAM 35.3Apóstol Santiago, oñe'ẽvo yvyporakuéra oñehenói haguére Ñandejára rembiapópe, he'i: “Pehendu, che joyke'ykuéra ahayhuetéva, ¿ndaha'éi piko Ñandejára oiporavova'ekue ko yvy arigua mboriahúpe, jerovia mbaretépe imba'ehetáva, ha herederokuéra pe rréino rehegua Ñandejára oñe'ẽme'ẽva'ekue umi ohayhúvape chupe?”⁴⁵

GSAM 35Umi Metodista ypykue

GSAM 35.4Jahechávo umi myatyrõhára aty oñemotenondéva Metodismo iñepyrũ peve, oñemoherakuã pypukúvo pe mbo'epy poriahuvereko rei rehegua, jajuhu omoirũha chupe Ñandejára mbarete. Oñemoĩ rupi jerovia reheve umi tapicha renondépe, Cristo mborayhu asýpe, ha oñemoneĩ jerovia hekovéva rupive, umi ogueroviáva ndaha'éi ojuhúva'ekue angaipa yma guare ñyrõ añónte, ojuhu avei peteĩ mbarete omomarangatúva, oipytyvõva chupekuéra oikove hag̃ua marangatu rapépe. Metodismo oñepyrũ michĩmíme, ha oñembohovasa jerovia ha jerovia potĩ umi pa'i ha laiko apytépe oĩva rupi.

GSAM 36.1Jahechávo umi mba'e ojehúva ha umi jehasa oñembojoajúva pe ñemongu'e adventista rehe, jajuhu, opaite Ñandejára rembiapópe yvypóra oipytyvõhápe, iñepyrũha oĩhague umi mboriahu ha ojekuaa'ỹva apytépe; ha katu, ani avave oñe'ẽvai hese upe rérape ohesa'ỹijo porã mboyve umi techaukaha oñemopyendahápe ko tembiapo guasu, ani hag̃ua ojejuhu hikuái umi Ñandejára oporanduva'ekue apytépe: “Máva piko omboyke ára mba'e michĩva?”⁴⁶

GSAM 36Eck ñembohovái Lutero-pe

GSAM 36.2Umi ikatuva'erã oñemoĩ ohecha hag̃ua peteĩ mbo'epy oĩ porãpa térãpa oĩ vai mbovy térã heta omoañetéva rupi g̃uarã, roikuaauka, pehẽngue, pe ñe'ẽjovái oikova'ekue Lutero ha Eck apytépe. Lutero oñemoĩrõ guare Ñandejára Ñe'ẽngue ári, ha oñembohovái yvyporakuéra deréchore omoĩ hag̃ua ijeheguikuéra remiandu Ñandejára Ñe'ẽ ári, Eck ombohovái ko'ã ñe'ẽ pukarãme: “Chejurujái pe ñemomirĩ ha teko mbegue rehe pe Karai Mbo'ehára marangatu oñemoĩ haguére ha'eño hetaite umi Pa'i Guasu herakuã porãva rehe, ha oñembotuicha oikuaaveha umi Mburuvicha Guasu Tupãygua, umi Amandaje Guasu, umi mbo'ehára ha umi mbo'ehaovusu-gui! ... Ijurujaipaiténe, añetehápe, Tupã oñomi hague pe añetegua hetaiterei marangatu ha ojejukava'ekue jerovia rehegui renondégui, og̃uahẽ meve ko Karai Pa'i marangatu.”

GSAM 36.3Ko ñembohovái ikatu oñembojoja Zwingle ombohovái haguéicha Juan Faber-pe, Zürich-pe, upe kuimba'e ohechauka ramo guare iñemondýi “umi mba'e oikohaguére, ojeheja ramo guare umi jepokuaa yma guare opytava'ekue pakõi sa'ary pukukue, ha ojehechakuaa porã ramo guare Cristianismo ojavyhague pa irundy sa'ary pukukue.” Zwingle pya'e ombohovái he'ívo “peteĩ jejavy ndaha'eiha sa'ive jejavy ogueroviágui hese peteĩ su irundy sa ary pukukue, ha Tupã ñemomba'eguasúpe mba'e yma guare ndaha'eiha mba'eve ndojejuhúiramo ipyenda térã iñemoneĩ Tupã Ñe'ẽ Marangatu kuérape.”⁴⁷

GSAM 37Ñandejára Ñe'ẽ vs. Yvypóra Arandu

GSAM 37.1Pe mba'e vai ikatúva ojehu oúva jajeroviágui yvypóra remimo'ãre, ñambohovái rangue pe porandu, “Mba'épa añetegua?”, Ñandejára ñe'ẽ rupive, ohechauka porãiterei pe maranduhára Oseas he'ívo: “Peyvyjo'óma ivaípe, pemono'õma teko vai; pe'u pe japu memby; pende rape rehe pejerovia haguére, pende retãygua mbarete hetáre.”⁴⁸ Yvypóra korasõ rembipota akóinte ha'e ojerovia yvypórare; ha katu ag̃uimihápe pe ára Ñandejára “opu'ãtahápe ombojevyvy hatã hag̃ua yvy”, pe maranduhára Isaías he'i: “Pejei yvypóragui, ipytuhẽva itĩnguérape; mba'épepa ojehechakuaáta chupe?”⁴⁹

GSAM 37.2Ñe'ẽngue Marangatu ñanemoñe'ẽmbávo ko mba'e vai ikatuva'erã ojehúvare, ani avave ipya'e ohusga vai pe ñemongu'e adventista, ha'ete ku ndovaléiva oñehesa'ỹijo hag̃ua oñepyrũ haguére michĩmíme, térã umi yvy arigua he'íva tuicháva noñemoĩri haguére ijykére. Upéva rangue, opavave ohesa'ỹijo porã va'erã umi mba'e he'íva. Añetegua ningo hepyve ndaikatúiva oñeha'ã, ha oñembojojávo hendive yvypóra remiandu niko kapi'i ku'i rei.