Vore 6 — Pe Marandu ha umi Maranduhára

GSAM 108.1“Ehai pe jesarekopy, ha emohesakã porã umi kuatiápe, pe omoñe'ẽva ikatu hag̃uáicha oñani hendive. Pe jesarekopy niko oha'arõ gueteri hi'ára oñemoĩva, ha katu ipahápe oñe'ẽta, ha ndojapomo'ãi japu: oñembotapykue ramo jepe, eha'arõ chupe; oúta katuetei rupi, ndoúi mo'ãi are.”¹

GSAM 108.2“Ha ahecha ambue anhel oveve yvága mbytépe, oguerekóva marandu porã opa ára g̃uarã omomarandu hag̃ua umi oikóvape ko yvy ári, ha opaite tetã, ha ñemoñare, ha ñe'ẽ, ha tavayguápe, he'ívo ñe'ẽ hatãme, Pekyhyje Tupãgui, ha peme'ẽ chupe mimbipa; og̃uahẽgui iñembohovake aravo: ha pemomba'eguasu pe yvága, yvy, para ha yvu ojapova'ekuépe.”²

GSAM 108.3Umi omoherakuãva'ekue pe marandu ou hag̃ua he'i hikuái ko “jehecha” iñára “oñemohendapyréva”, pe maranduhára Habacuc he'ihaguéicha, oguerekoha ipype umi jehecha oĩva Daniel ha Apocalipsis ñe'ẽnguéra marandúpe. Ko'ãva omohesakã porãiterei hikuái omoha'angávo iñe'ẽnguéra marandu ra'angápe, upéicha pe omoñe'ẽva'erã pe he'iséva ikatu añetehápe “oho pya'e” ha omomarandu ambuekuérape.

GSAM 108Peteĩ Marandu Oñemohendapyréva

GSAM 108.4Pe Adventista-kuéra ñemomarandu ndaha'éi pe Pablo he'i va'ekue Félix renondépe, “Tekojoja, jejokokuaa, ha ñembohovake oútava”; ha ndaha'éi avei pe Martin Lutero he'i va'ekue, omohu'ã rire la Biblia ñembohasa, omano mboyvemi, oje'éva he'i hague: “Che aguerovia pe ñembohovake naimombyrýiha; añetehápe, Ñandejára voi ndopytamo'ãiha mombyry mbohapy sa'aryve.” Ndaha'éi avei pe he'iva'ekue Juan Wesley, he'írõ guare ha'e “oimo'ãha pe milenio ikatuha oñepyrũ amo sa ary rire.” Umi Adventista he'i ome'ẽha hikuái pe marandu ohechaukáva Apocalipsis 14:6, 7, “Og̃uahẽma iñembohovake aravo,” ha pe sapukái Apocalipsis 10:6-pegua, “Ndaiporivéima ára.” Peteĩ marandu tenonderãgua péichagua ndaikatúi oñemoañete peteĩ marandu rupive he'íva oikotaha peteĩ mba'e “ouva'erã”, oúva “mbohapy sa ary rire”, térã “sa ary rire”, ha katu peteĩ ára oñemohendapyrépe, “og̃uahẽma”. Peteĩ marandu péichaguaite, umi marandu tenonderãgua yvategua ojerurévagui he'iháichaite, omoherakuã umi Adventista opa ko yvy ári.

GSAM 109Ñembohovake Cristo Ou Jave

GSAM 109.1Oñemoherakuãramo guare ko marandu ypy, opaite aty cristiano-kuéra oguerovia pe ñembohovake oikótaha Cristo ou jey vove. Upéicha rupi, peteĩ tavaygua oĩva ko'ã mba'e apytépe, ome'ẽvo pe marandu he'íva og̃uahẽmaha pe ñembohovake aravo, ogueroviávo upe mba'e, katuete oikuaaukáta Cristo ou jeytaha. Añetehápe, pe ome'ẽva'ekue mbarete pe marandúpe, ha omomýi mbaretéva'ekue tavayguakuérape, ha'e pe oñemoherakuãva'ekue peteĩ ára oñemohendapyréva. Ñepyrũrã he'i hikuái yvy apyra og̃uahẽtaha oimeraẽ árape pe “ary judío” 1843 ryepýpe, ha kóva oikeha ára 21 jasyapy 1843 guive 21 jasyapy 1844 peve. Ohasa rire upe ára, jaikuaa pe Midnight Cry 1844-pe oñemohendahague pe ára tee opa hag̃ua umi ára marandurigua. Kóva ha'e kuri pe ára pa jasy pokõiha judío-pe, oñembojojáva 22 jasypa 1844-pe.

GSAM 1092300 Ára Papapy

GSAM 109.2Ára ypy —1843— ha'e kuri umi 2300 ára Daniel 8-pegua. Oje'e umi “ára” ojoaju haguére umi marandu tenonderãgua mymbakuéra oñeporavohápe ohechauka hag̃ua ñesãmbyhykuéra, umi “ára” ojeipuruva'erãha techaukarãicha ohechauka hag̃ua ary, Ñandejára omyesakãháicha ára techaukarã, oñeme'ẽva Números 14:34 ha Ezequiel 4:5-pe, 6; umi pokõi pa arapokõindy —490 ára— Daniel 9-pegua ha'eha pe vore peteĩha umi mokõi su mbohapy sa ára pegua, ha mokõivéva ára pukukue oñepyrũha oñondive. Pe ojehúva Daniel 9-pe, ohechaukáva oñepyrũha umi pokõi pa arapokõindy, ha'e kuri pe “ñe'ẽngue osẽva'ekue oñemyatyrõ ha oñemopu'ã hag̃ua Jerusalén”. Upe ñe'ẽngue osẽ kuri Artaxerxes Longimanus ary pokõihápe, 457 K.m. (Kristu mboyve), ojehaíicha Esdras 7-pe.

GSAM 110.1Ojehechauka kóva ha'eha pe ára añetegua oñepyrũ hag̃ua umi pokõi pa arapokõindy, ojehechávo ohasa rire poteĩpa porundy arapokõindy añónte —483 ary— ary 457 K.m. guive, térã ary 27 J.K.-pe, Cristo oñemongaraipyre Juan-pe ha oñepyrũ hembiapo, he'ívo: “Oguahẽma ára,”³ ha ambueve. Cristo rembiapo ñepyrũ, ary 27-pe, iñemosãingo kurusúre mbohapy ary ha mbyte rire upe guive, “arapokõindy [pokõipaha] mbytépe [mbytetépe]”, pe tembiapo tee opa hague judío-kuéra apytépe, ary 34-pe, ha Saulo, umi gentil-kuéra apóstol, pya'e ojerovia hague, ohechauka umi pokõi pa arapokõindy opa hague upe árape, ha upévare oñepyrũ hague 457 a.C.-pe. Péicha oipapa hikuái: 2300-gui eipe'a 457, ha opyta 1843. Ha umi 457 ary oiko ra'e Cristo mboyve, upéicha ñag̃uahẽ 2300 ára paha gotyo ary 1843 pahápe.

GSAM 110Umi Oñemoĩva Ijovái Omoneíva

GSAM 110.2Oje'e añetehápe “umi oñemoĩva añetegua ykére ija'e'ỹhágui ome'ẽha pe techaukaha tuichavéva”. Avave umi oñemoĩva marandu Adviento rehe araka'eve nomombe'úi pe ñembohovake ohesa'ỹijóva Ñandejára retãyguakuérape ha'eha peteĩ mba'e oikótava Cristo ou mboyve; ha katu ojepy'amongeta ko mba'ére Adventistakuéraicha. Ko ñe'ẽ mbarete hag̃ua roiporúta mokõi oñemoĩva herakuã porãva ñe'ẽ.

GSAM 110.3Karai N. Colver, oporombo'évo Marlboro Street Chapel-pe, Boston-pe, 1842-pe, Adventista-kuéra rehe oñemoĩvo, he'i:—

GSAM 111.1“Ko'ã ára ha'éramo ary, ko yvy ári opa 1843-pe; oimeraẽ mitã mbo'ehaogua ikatu ohecha upéva; pórke 490 opa ramo Cristo manópe, umi 2300 ára opa va'erã 1843-pe; ha ko yvy ári opa va'erã, ndojehechaukáiramo oikotaha ambue mba'e, ha ndahechái mba'éichapa ikatu ojejapo upéva.”

GSAM 111.2Mbo'ehára Stuart, upe ára rupi, he'i:

GSAM 111.2“Peteĩ mba'e ojehecharamóva ningo ha'e hetaiterei umi omyesakãva profecía Inglaterra-pe ha Amérikape, heta áñoma, ojepokuaahague oikũmby hag̃ua umi ára oñembohérava Daniel ha Apocalipsis-pe ha'eha ára ohechaukáva, térã techaukaha, arykuéragui. Chéve g̃uarã hasy aikuaa hag̃ua moõguipa oñepyrũ ko jepokuaa guasu, ikatuva'erã ha'e haimete opavave mba'eha.”

GSAM 111Mbo'ehára Bush Testimónio

GSAM 111.3Mbo'ehára Bush he'i: “Oimeraẽ oñemoĩva Karai Miller rehe iñemoĩngue ára reheguáre, oñemoĩ hína pe mbareteveha rehe. Iñemoĩngue ára oĩ porã; ha katu ojavy pe oikótavare.” Bush oguerovia opa yvy ári ojeroviataha Cristo ou mboyve. Iñemo'ã ha'e pe milenio oñepyrũtaha 1844-pe.

GSAM 111.4Umi mbo'ehára jerovia adventista mbo'e hikuái iñe'ẽnguéra opavave renondépe yvy ape arigua rembiasakue ohechaukaha umi tetã opaichagua oĩha pe teko ohechaukávaicha pe ta'anga Daniel 2-pe, pe ita oinupãtava pe ta'anga ipýre, ha Yvága Ruvicha omopu'ãta Iñesãmbyhy; ha vore 7-pe, he'ihápe “pe rréino, pokatu ha rréino tuichakue opa yvága guýpe oñeme'ẽta Ñandejára Yvatéva marangatukuérape”. Avei ohechauka hikuái umi techaukaha—físiko, tetã ñesãmbyhy ha teko porã rehegua—ha'ehaiteha pe Ñandejára Ñe'ẽ oñe'ẽmbyre ojehechataha Ñandejára ojehechaukátarõ guare.

GSAM 111Mba'e hechapyrã Yvágape

GSAM 111.5Ñandejára, proféta Joel rupive, he'i: “Ahechaukáta mba'e hechapyrãva yvágape ha yvy ári, tuguy, ha tata, ha tatatĩ yvyrakuéraicha. Kuarahy oikóta pytũmbýpe, ha jasy katu tuguypópe, Ñandejára ára guasu ha omongyhyjéva og̃uahẽ mboyve.”⁴ Umi Adventista oguerovia ha ombo'e pe aurora borealis umi sa'ary pahápe ojehechava'ekue (oñehenóiva jepi ararova yvategua) ha'eha pe “tata ha tatatĩ yvyrakuéra” oñemohendáva pe maranduhára he'iháicha; ha umi marandu porãvéva ojehupytýva tembiasakuégui (roipurúvo techaukarãramo pe Enciclopedia Edinburg), sa'i jey ojehechava'ekue ko ára mboyve.

GSAM 112.1Upéicha, pe Ñandejára ñeguahẽ pya'e marandu oho aja yvy rembe'y mombyryvéva gotyo, oñemoĩ yvágape techaukaha omombaretéva pe añetegua, ha ombojesareko yvyporakuérape.

GSAM 112.225 jasyteĩ 1837-pe, ojehecha peteĩ aurora borealis rendyete ijojaha'ỹva, ha'etévaicha ogueraháva heta tapicha apytu'ũme hekoitépe maranduhára Joel he'i va'ekue oikotaha mboyve Ñandejára ára guasu. Ko ojehúva mombe'u ou kuatiañe'ẽ New York Commercial Advertiser-gui, ára 22 jasypa, 1839-pe guare. Ojojaite pe ojehúvaicha pe haihára ohecha haguéicha Victor, Ontario County, N.Y.-pe.

GSAM 112Aurora Tataichagua 1837-pegua

GSAM 112.3“Jasyteĩ 25, 1837-pe, ka'aruete, ojehecha peteĩ mba'e hechapyrãva upeichagua [he'iséva ararova], tetã vore hetaitépe, ñane moñe'ẽharakuéra imandu'apaháicha katuete. Yvy oñuãmba haguépe ro'yry, pe jehecha tuichaiterei ha ‘omanomongyhyjéva’ araka'eve ojehecha'ỹvaicha. Peteĩ tendápe, oĩva peteĩ yvyty ypýpe, umi tapicha ohechava'ekue upe mba'e, omombe'u oréve ojoguaha ‘tata ypu'ã oguejyvahápe yvyty guive’, ha opaite hendápe, ojekuaaháicha, pe yrypy'a omo'ãva yvy ojogua tatápe ojehe'áva tuguy ndive, ha yvate katu (apostol he'iháicha), ‘yvága okáiva tatápe’, ojoguaite pe ñemombe'u oikóva ára pahaguére heta oñemondýi haguére; umi mitã ohecháva okyhyje, ha oporandu oúpa pe ñembohovake; ha mymbakuéra jepe oryrýi kyhyje tuichágui ojehechaháicha.”

GSAM 113.1Ndaha'éi Amérikape añónte ojehechauka ko techaukaha maranduhára Joel mba'e, ha katu, pe Ñandejára ñeguahẽ rehegua mbo'epy oñemyasãirõ guare Gran Bretaña-pe, upe techaukaha avei ojehechauka yvágape upe tetãme. Kuatiañe'ẽ New York Commercial Advertiser, 22 jasypa 1839 pegua, omoĩ ko'ã mba'e oúva kuatiañe'ẽ Londres pegua-gui, peteĩ mba'e hechapyrã ojehechava'ekue upe tetãme jasyporundy 3 pyharépe rehegua:—

GSAM 113Aurora 1839 pegua

GSAM 113.2“LONDRES, 5 JASYPORUNDY.—Arapópe pyhare, pa aravo guive kuehe pyhareve mbohapy aravo peve, yvágape ojehecha peteĩva ko'ã mba'e hechapyrãvévagui, umi mbyja ho'áva ha tesape yvate gotyogua, ndojehecháiva heta ary pukukue. Ko mba'e ijojaha'ỹva jehechauka ypykue ha'e 10 aravo mboyve 10 aravo'i, ojehechárõ guare peteĩ tesape pytã kangy, ha'etévaicha timbo, osẽva yvy pehẽngue yvategua yvategotyo guive, ha mbeguekatúpe oñemyasãi yvága mbytépeve, ha 10 aravo térã 10 aravo ha 15 aravo'i rupi, opaite, kuarahyresẽ guive kuarahyreike gotyo, ha'éma peteĩ tesape guasuete. Ijehecha omongyhyjeterei, ha ha'ete voi pe oikóva peteĩ tata guasuete oikórõ. Pe tesape iñambue heta; sapy'ánte ha'ete ho'áva, ha upe riremínte ojupi jey hendýi hatãitépe. Ojehecha ipype ojehe'áva tatatĩ aty guasu, ojerejereva'ekue, ha opavave ohecháva oguerovia mbarete ha'eha ‘peteĩ tata guasuete’.

GSAM 113.3“Tuichaite pe kyhyje táva guasúpe; hetaiterei tapicha oñani hína upe oje'éva oikoha mba'e vaiete gotyo. Umi tata mbogueha róga mákina oĩva tape Baker, Farringdon, Watling, ha tape Waterloo-pe, ha avei umi Londres kuarahy reike gotyo oĩva—añetehápe, opaite tata mbogueha Londres-pegua, oñembojoaju kavajukuéra rehe ha oñani hatãiterei upe oje'éva oikoha ‘ñehundipa’ gotyo, omoirũvo chupekuéra karréta, kavaju ári oikóva, ha hetaiterei tapicha aty. Oĩ umi mákina ohóva High Gate ha Halloway peve [haimete irundy mílla], ojekuaa mboyve pe jejavy. Ko'ã mba'e ojehecháva hi'are mokõi aravo ári, ha ko'ẽmbotávo pe jehecha oiko chugui peteĩ mba'e tuichaitereíva.

GSAM 114.1“Mokõi aravo pyhareve jave pe ojehúva ohechauka peteĩ techaukarã iporãitereíva, ha ijetu'uetereíva oñemombe'u hag̃ua. Londres tuichakue oñemyendy asaje guáicha, ha yvytu potĩeterei. Pe yvága pehẽngue ñemby gotyogua, upe ára oje'eva'ekuépe, jepe arai'ỹre, iñypytũeterei; ha katu umi mbyja, hetaitereígui ndaipapapyrãiva, omimbipa porãiterei. Yvága pehẽngue ambue katu ohechauka peteĩ joavy ijojaha'ỹva ha katu iporãitereíva; hesakãiterei, ha pe tesape hendypu asy; ojehecha meme mbyja ratápe, iñambuéva hesape mbaretépe—ha'ete ku oñepyrũva yvága mbytépe, ha oñemosarambi opororõ meve. Pe ojehúva ningo elektríkoicha. Hetaiterei mbyja michĩ osẽ yvága rembe'ýgui, ha oñani pya'e porãite yvy gotyo, tesa hasýpe ohecha hag̃ua haperã; ha'ete ku okapúva avei, ha omombo peteĩ yvytimbo pytã asy pe hemisferio tuichakue javeve. Sa'ykuéra iporãiterei ningo.

GSAM 114.2“Mokõi aravo ha mbyte rire pe jehecha oñemoambue pytũmbýpe, ha kóva oñemosarambívo, ohechauka peteĩ jy'y rendy asýva yvága yvatépe, ha pe pytũmby apére ojerepaiteva'ekue tetã yvy gotyo ári. Upe riremínte osẽ chugui tesape kuarepotitĩ sa'ýva yvyráicha. Okakuaa pya'e eterei, ojohe'a pe timbo pytã asýva oiko va'ekue upe jave apytépe, ha ojupipa vove yvate gotyo pe jehecha ndaijojahái. Mbyjakuéra oñepyrũmba oho opárupi, ha péicha oiko irundy aravo peve, upépe opa mba'e ogue.”

GSAM 114Jehecha Iñambuéva Kuarahýpe

GSAM 114.3Umi maranduhára oikovéva omombe'u aja pe Ñandejára jeju añetegua, ojehecha heta mba'e hechapyrãva iñambuéva yvága rupi opa ko yvy apére. Ko'ãvagui, ore rendaguépe roikuaaukáta pe kuarahy jehecha oikova'ekue Norwich, Inglaterra-pe, jasypakõi, 1843-pe. Peteĩ ojoguáva ojehu New Haven, Conn.,-pe, 9 jasyporundy 1844-pe, mokõi aravo asaje mboyve ha rire, ha hetaiterei tapicha ohecha.

GSAM 115Kuarahy Jehecha Iñambuéva

GSAM 115.1Pe apu'a'i oĩva mbytépe ohechauka kuarahýpe. Sa'yju pytãngy kangy. Umi mokõi apu'a vore okaraygua, oĩva mombyry jojaha'ỹre ha ojerekuéva kuarahýre, ojogua sa'y peteĩchaguápe; ha katu umi apu'a vore mbytegua katu sa'yju mbarete, pe yvága oĩva umi apu'a ryepýpe ojogua yvysa'y pytũ, ha umi mbohapy apu'a guasu ohasáva kuarahy rupi ha iguýpe, ojogua tesape mimbi ijeheguíva.

GSAM 115.2Pe ojehúva'ekue Inglaterra-pe rehe ñamoñe'ẽ, peteĩ kuatiañe'ẽ E. Lloyd, Londres-gua, 3 jasyteĩ 1844-pe, he'iháicha ko'ã mba'e:—

GSAM 115.3“Ojehecha peteĩ ‘techaukaha’ ijojaha'ỹva kuarahýpe, ohechava'ekue Norwich tavayguakuéra tenondegua ha umi oikóva ijerére, araka'eve ndojehecháiva gueteri Inglaterra-pe. Ojehecha jasypakõi ohasava'ekuépe, asaje pyte rupi, ha opyta mokõi aravo pukukue. Omondýieterei umi oikóvape upépe. Ojehu Che ryke'ykuéra Winter, Burgess ha Routon omoñepyrũ mboyvemi imisión upe távape. Ha'ete ku ombosako'íva tape añeteguápe g̃uarã, upéicha rupi osẽ porãiterei chupekuéra upépe.”

GSAM 116.1Pe mba'e ojehúva'ekue New Haven, Conn.-pe, mombe'u oñemoĩ kuatiañe'ẽ Midnight Cry ára 10 jasypa 1844-pe, ha oñenohẽ kuatiañe'ẽ New Haven Palladium-gui ára 10 jasyporundy 1844-pe. Pe mombe'u oĩva Cry-pe he'i pe mohendaha, “Ndaipóri arandu katupyry ikatúva omyesakã mba'érepa oiko ko mba'e ojehúva ha ombopy'aguapy chupe.”

GSAM 116.2Peteĩ mombe'u ko jehechágui ojehechava'ekue kuarahy ndive New Haven, Conn.,-pe, jasyporundy 9, 1844-pe, oñemoherakuã avei kuatiañe'ẽ Hartford Courant-pe, jasyporundy 12, 1844-pe, ha he'i kóicha:—

GSAM 116.3“Umi kuairũ kuarahy jerére arakõi, 9 jasyporundy, 1844-pe, mokõi aravo asaje mboyve ha rire, ojehechauka opavave ore tavayguakuéra ohechárõguáicha kyre'ỹme, ha omopu'ã peteĩ kuaase arandu oikuaave hag̃ua ko'ãichagua jehecha ha imotenonde rehegua.

GSAM 116.4“Ko kuarahy jerére ojehecháva ko'ág̃a iporãiterei kuri hi'are rupi, ha ome'ẽkuri pa'ũ porã ojehecha hag̃ua. Asaje rupi ko'ýte mokõi kuairũ paite oĩkuri, peteĩva irundypa po grádo rupi ipekuépe, omongoráva kuarahy mbytépe, ha pe ambue pokõipa mokõi grádo rupi ipekuépe, imbyte oĩva yvate gotyo, ha ijere katu ohasáva kuarahy rupi. Pe kuairũ michĩvéva ndive oĩkuri peteĩ elípsis ijyke pukuveva, ha sa'i mombyry imbytetégui. Kuarahy rováiite, ha mbohapypa poteĩ grádo yvate gotyo yvága mbytetégui, pe apu'a guasu ohasapa mokõi ambue apu'a haimete térã peteĩchaite ipoguasukue, ha oñuguaitĩhápe ojapo hikuái peteĩ tenda overáva, ha'etévaicha osẽva mbohapy apu'a hendypúva resape oñembyatýgui. Pe apu'a ojeréva kuarahýre ohechauka jy'y sa'ykuéra, py'ỹinte hesakã porã ha iporãitereívo. Umi ambue kuairũ morotĩ ha ikangyve, oĩ mombyryvegui kuarahýgui. Upevére, ojehecha sapy'apy'a, kuarahyresẽ ha kuarahyreike gotyo, apu'a pehẽngue michĩmi, kuairũicha, isa'y prismátiko [jy'y]-icha. Peteĩchaite ijapopyre oiméne oñemopyenda peteĩ léi oisãmbyhýva umi halo ñemoheñói; ág̃a katu ndojekuaaporãi gueteri mba'éichapa upe léi.... Ndaipóri tuicha apañuái oñemyesakã hag̃ua mba'érepa oiko pe kuairũ ojeréva kuarahýre, pe mba'e omoheñóiva ojoguágui pe omoheñóivape jy'y, ha katu oñemyesakã hag̃ua moõguipa ou pe kuairũ ijerepa oĩva kuarahy mbytépe, hasyve ojejuhu.”

GSAM 117Mba'e hechapyrãva Omoañetéva Tupã Ñe'ẽ Marandu

GSAM 117.1Mba'éichapa ojeporu ko'ã mba'e hechapyrã ojehecháva yvágape, Inglaterra ha Amérikape, ikatu jaikuaa ñamoñe'ẽvo pe Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, Sylvester Bliss rembiapokue, osẽva'ekue Boston-pe 1843-pe. Omoĩ rire umi mombe'u oje'eva'ekue yvate, he'i:—

GSAM 117.2“Péicha umi ‘techaukaha guasu’ ha ‘mba'e ojehecháva omongyhyjéva’ oñe'ẽva'ekue hesekuéra Ñandejára Ñe'ẽ Marangatu rupive, ha'ete ku oñemoañete paite, ha avei umi Salvadór he'iva'ekue oikotaha ou mboyve.

GSAM 117.3“Yvyra rogue osẽ jave ohechaukaháicha arahaku hi'ag̃uiha, upéichaite avei, ko'ã techaukaha oñemoañetérõ, umi Hesu Kirito reroviaha oikuaava'erã Cristo jeju hi'ag̃uimaha, okẽme voi. Ndaha'éi oñeme'ẽnteva peteĩ jeheja ojekuaa hag̃ua, ha katu ñande Salvadór he'i mbarete ojekuaa hag̃ua.”⁵

GSAM 117MARANDUHÁRAKUÉRA

GSAM 117.4Jahechaukáma rire umi mba'e tenondegua pe marandu Cristo ou jeytaha rehegua, oñemoherakuã ypy haguéicha, iporãta jahecha mbykymi umi tapicha oñemomba'eguasuvéva pe marandu guasúpe. Ñame'ẽma héra heta umi pastor katupyryvéva upe ára pegua tetã ambuére oikóva apytégui, omyasãiva'ekue pe ñehenói. Ñamañávo umi omoakãva'ekuére Amérikape, Ñandejára omoĩva'ekue hi'ári tembiapo pohýi, ohechaukavéta Ñandejára po añetehápe oĩhague upe tembiapópe.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Ñepyrũrã jahecháta William Miller rembiasakue, ha'e ningo herakuã guasúva'ekue pe Ñandejára jeju jehecharã ñemongu'épe Estados Unidos-pe, ha heta tapicha apytépe upe ñemongu'e ojekuaa “Millerismo” rérape añoite.

GSAM 118.2William Miller heñói Pittsfield, Mass.,-pe, jasykõi 1782-pe. Imitã'i guive, ojehechauka iñakã mbarete ha ikatupyryetereiha. Umi ary ohasávape, ko'ã mba'e ojehechakuaave ohóvo opa oĩva ijykére. Hete mbarete, iñakã kyre'ỹ ha iñarandu porã heñóiva, ha heko potĩ asy. Oñemoarandu'akue mbo'ehao táva pegua mbykymínte, ha katu mbovy ary ohasa rire ojehechakuaa opavave apytépe iñaranduha umi mbo'ehára oñemba'apóvagui.

GSAM 118.3Karai Miller omenda 1802-pe, ha oiko Poultney, Vt.-pe. Umi kuimba'e ha'e oñomoirũva'ekue hendive ova guive Poultney-pe, ha umi imba'e porã ko yvy ariguáre tuicha oaguyjevéva, oñemomýi pypuku umi mbo'epy ojerovia'ỹva ha umi mbo'epy deísta rehe. Ha'ekuéra ndaha'éi kuimba'e heko vai, ha katu atýramo ha'e hikuái tetãygua hekoporãva, ha py'ỹinte hekoitépe oikóva, imba'eporiahuverekóva ha oporoporiahuverekóva. Upéicharõ jepe, ha'ekuéra nomomba'éi pe Biblia añetegua jeroviaha ramo, ha oñeha'ã ombohekojoja hag̃ua upe nomomba'éi, oipurúvo pytyvõ ikatúva ohupyty Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen ha ambue kuéra rembiapokuéragui. Karai Miller ohesa'ỹijo porã ko'ã tembiapo, ha ipahápe oñemombe'u ha'eha peteĩ deísta. Ha'e voi he'i hekove deísta pukukue ohupyty hague pakõi ary, oñepyrũva'ekue 1804 rupi.

GSAM 118.4Oñeme'ẽ rire chupe kapitán kuatia, oike ñorairõhára atýpe ary 1810-pe. Ojevývo ñorairõhágui, ogueraha hogayguakuérape Low Hampton, N.Y.-pe, oñepyrũ hag̃ua upépe oñemitỹ ary 1812-pe. Chokokue ramo, oguereko hetave ára omoñe'ẽ hag̃ua. Ohechakuaa ijerovia deísta nome'ẽiha chupe py'aguapy ovy'ataha ko tekove rire. Tyvykuéra mboypýri opa mba'e iñypytũ ha iñembyasýva. Oipurúvo iñe'ẽnguéra tee:

GSAM 118.4“Ñehundipa ha'e kuri peteĩ temiandu ro'y ha oporomboro'ýva, ha ñembohovake katu ha'e kuri ñehundi katuete opavavépe g̃uarã. Yvága ha'ete ku kuarepotiju che akã ári, ha yvy katu ku kuarepoti che py guýpe. Tapiaite!—mba'épa ha'e? Ha mano!—mba'érepa oĩ? Ajesareko pypukuvévo, mombyryve aha pe jehechaukágui. Apy'amongeta pypukuvévo, oñemosarambive che remiandu. Aha'ã apyta apy'amongetágui, ha katu che remiandu ndaikatúi ajoko. Añetehápe che rembyasyeterei, ha katu ndaikuaái mba'érepa.... Upe riremínte, sapy'aitépe, pe Salvadór reko oñemoinge mbarete che akãme. Ojekuaa chéve ikatuha oĩ peteĩ tekove iporã ha imba'eporiahuverekóva ikatúva ha'e voi ohepyme'ẽ ñande angaipakuéra rehe, ha péicha ñanepysyrõ ani hag̃ua jahasa pe angaipa jehepyme'ẽ. Upepete añandu mba'eichaitépa iporãiteva'erã peteĩ tekove péichagua; ha añeimo'ã ikatuha añeñuvã ipy'a guýpe ha ajerovia imba'eporiahuverekóre.”

GSAM 119William Miller Jerovia Ñepyrũ

GSAM 119.1Ha'e he'i avei:

GSAM 119.1“Ahechakuaa pe Biblia ogueruha pe Salvadórite aikotevẽva; ha chepy'a jere ahechakuaávo mba'éichapa peteĩ aranduka ndaha'éiva Ñandejára ñe'ẽngue ikatu oguenohẽ tekorã iporãitéva oñemohenda porãva yvypóra ho'ava'ekue remikotevẽme. Ahechakuaa mbarete pe Escrituras ha'eha peteĩ jehechauka Ñandejáragui. Oiko che rembiporayhúramo; ha Hesu-pe ajuhu peteĩ che irũ.... Upéi pe Biblia oiko che ñemoarandu tenondegua, ha añetehápe ikatu ha'e, aheka chupe vy'a guasúpe. Ajuhu mbytete araka'eve noñemombe'úi hague chéve. Ajeporandu mba'érepa ndahechái ra'e iporãha ha imba'eguasuha, ha chejurujái mba'éicha piko ikatu ra'e aheja rei araka'eve.”

GSAM 119.2William Miller oñemoarandu lája Tupã Ñe'ẽre ha'e voi omombe'u kóicha:

GSAM 119.2“Añemoĩ peteĩ ñe'ẽme aheja hag̃ua opa che remimo'ã yma guare, ambojoja porã hag̃ua pe Ñe'ẽ Marangatu ijeheguiete, ha ahesa'ỹijo hag̃ua hekópe ha hekopete.... Ajuhúramo mba'e nahesakãiva, che rembiapokue ha'e ambojoja opaite vore ojoajúva upe mba'ére rehe; ha, Cruden pytyvõ rupive, ahesa'ỹijo opaite Ñandejára Ñe'ẽngue vore ojejuhuhápe umi ñe'ẽ herakuãvéva oĩva pe vore nahesakãivape.... Péicha ahesa'ỹijo pe Biblia, amoñe'ẽ ypykuévo, mokõi ary rupi, ha chepy'a guapy porãite ha'eha ijehegui voi omyesakãva ijehe.

GSAM 120.1“Añemoarandúvo péicha, ajerovia umi marandu ojehupytýva'ekue yma ha'eha peteĩ techaukaha jaikuaa hag̃ua mba'éichapa ojehupytýta umi oútava gueteri, ha ahechakuaa umi heta oimo'ãva Cristo ñesãmbyhy pytu reheguáre —peteĩ su ary ára peguáva ko yvy ári opa mba'e mboyve, ha judío-kuéra jevy— ndojojáiha Ñandejára ñe'ẽme.... Ajuhu oñembo'e porãha Ñandejára Ñe'ẽme Jesucristo oguejy jeytaha ko yvy ári, ouvo yvága araípe, Itúva mimbipa pavẽme.

GSAM 120.2“Añandu vy'a añemoarandúvo Ñandejára Ñe'ẽnguére, vy'a ndaimo'ãiva'ekue ikatuha oñeguenohẽ iñemoñe'ẽnguégui. Añepyrũ añemoarandu ndaha'arõivo ajuhutaha Salvadór jeju ára, ha iñepyrũme hasýpe agueroviávo pe ajuhuva'ekue; ha katu umi techaukaha chembopy'ahatãiterei ha ndaikatúi ambohovái che remiandu. Haimete opyta mbarete che remimo'ã, ha añepyrũ aha'arõ, ajesareko ha añembo'e Salvadór ou hag̃ua.”

GSAM 120.3Jey he'i:

GSAM 120.3“Aguerovia; ha upepete voi oñemoinge che akãme pe tembiaporã amombe'u hag̃ua ko mbo'epy, yvy ape ári oguerovia ha oñembosako'i hag̃ua oñuguaitĩ hag̃ua pe Ohusgáva ha pe Ménarãme ou vove. Natekotevẽi amombe'upaite ko'ápe che jehasa asy puku ha ijetu'úva. Ikatúma ja'e, heta ary rire, Ñandejára Pytu, añetegua mbarete ha yvypóra ánga rayhu rupi, aipyhyhague che kurusu ha amombe'u ko'ã mba'e yvy ape ári omanombotávape ha oñehundívape.”

GSAM 120.4Karai Miller, umi oñemomýiva ko marandu rupive ambue tetãnguérape guáicha, oimo'ãraẽ ombohapévo hembiaporã ohai ha omoherakuãvo kuatiañe'ẽ opavavépe g̃uarã ha aranduka'i michĩvape. Ha'e omoherakuã ypy iñeimo'ã kuatiañe'ẽ Vermont Telegraph-pe, peteĩ kuatiañe'ẽ Bautista oñembokuatiaha'éva Brandon, Vt.-pe. Kóva oiko ary 1831-pe. Ha'e oñe'ẽ ypy opavave renondépe ko mba'ére ary 1832-pe. Ha'e he'i ko atýgui: “Ñandejára oñohẽ imborayhu porã aty ári, ha heta ojerovia ojesalva hag̃ua ipy'a”.

GSAM 121.11836-pe iñe'ẽnguéra oñembokuatia oñembohasáva kuatiañe'ẽnguéra apytépe upe árape. Araro'y 1837-38-pe iñe'ẽnguéra oñemoherakuã peteĩ kuatiañe'ẽ'ípe. 1838-pe oñembokuatia peteĩ kuatiañe'ẽ mokõiha 204 roguéva, ha ko kuatiañe'ẽme Karai Miller he'i pe pokatu otománo ikatuha ho'a ary 1839 térã 1840-pe. Iñe'ẽnguéra ypykue oñembohasa umi táva guasu rupi ary 1836-pe. Upéi oñe'ẽ táva Randolph, Lowell, Groton, ha Lynn, Mass. pegua.

GSAM 121.21840 peve Karai Miller haimete ha'eñoite ha'e oñe'ẽva Cristo ou pya'etaha rehe. Upe arýpe, sapy'aitépe, tapicha sa ha sa oñembojoaju hese omyasãivo pe marandu. Mba'épa ogueru ko ñemoambue guasu ojehechakuaáta pe vore oúvape. Araro'y 1839-40-pe Karai Miller ojapo heta ñe'ẽsyry Exeter, N.H.-pe. Upépe oikuaa ypy Pastor J. V. Himes-pe, upe jave ogueroviáva'ekue, ha upe ára guive oñemoĩ iñirũramo Pastor Miller ykére marandu myasãihára ha marandu mbohasahára kyre'ỹramo pe marandu guasu Ñembojevy Mokõiha rehegua.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Ko tembiapo guasu apohára kyre'ỹ rehegua, iporãve ñamombe'u pe hekove rembiasakue ohai va'ekue he'íva:—

GSAM 121.4“Joshua V. Himes heñói Wickford, R.I.-pe, 19 jasypo 1805-pe. Itúva ojekuaa porã kuri West India-gua ñemuháraramo, ha herakuã porã kuri St. Paul's Episcopal tupão Wickford-pegua atyguáramo. Isy katu imba'eporã ha ohayhueterei pe Salvadórpe, ha upe mborayhu ombohasa ita'ýra ohendusehápe.

GSAM 121.5“Itúva rembipota kuri ombo'e ita'ýra, Joshua, tupão pa'i rã, ha'e voi oĩhaguépe, ág̃a katu oĩ mba'e ndohejáiva upéva oiko. Ñandejára oguereko ambue tembiapo upe ta'ýra ojapova'erã, ha omohendáma hína opa mba'e ogueraháva chupe upe ojeipotáva rapére. 1817-pe itúva ombou peteĩ mba'erepy aty hepy oñangareko hag̃ua hese Capitán Carter, ha Alexander Stewart katu supercargo-ramo. Ko'ã kuimba'e ohechauka ndaikatuiha ojejerovia hesekuéra, ha og̃uahẽvo peteĩ ygarupa Indias Occidentales-pe, oñemu pe yga ha imba'erepy, ha okañy hikuái. Kóva ojehúva omoambuepaite umi tembiaporã ojejapóva'ekue mitãrusu Joshua renonderã, ha'éva'erãkuri oñemondo Mbo'ehaovusu Brown-pe, Providence, R.I.-pe. Upéva rangue, jasyrundy 1821-pe, ojererahaka New Bedford, Mass.-pe, ha oñeme'ẽ tembiaporãrã William Knights-pe oñemoarandu hag̃ua óga rembiporu apohárõ.

GSAM 122.1“Og̃uahẽvo hógape pyahúpe, oñepyrũ kyre'ỹme omba'apo pe tembiapo oñeme'ẽva'ekue chupe, oñeha'ãmbaitévo oiko hag̃ua ichugui mburuvicha hembiapópe. Pya'e ohechakuaa, upeicharõ jepe, umi mba'e jerovia rehegua oĩva ijerére ndogustaiha chupe hekopete. Ha'e he'i: ‘Che jára ha'e peteĩ Unitario, ha che reraha itupãópe. Pa'i Orville Dewey ha'e pe pastor. Ha'e ojerovia pyahúva'ekue pe jerovia yma guarégui. Che ñembokatupyry Obispo Griswold ha Pa'i William Burge, St. Paul's, Wickford pegua, poguýpe, ha ahendúvo py'ỹi Dr. Crocker iñe'ẽkuaáva, St. John's, Providence, R.I.-pegua, ndohejái chéve amoneĩ Karai Dewey ñe'ẽkuaápe ombotovéva Hesu ha ijapostolkuéra mbo'epy.’

GSAM 122.2“Upe árape ndaipórigui tupão Episcopal New Bedford-pe, ha'e oho tupão Cristiano Peteĩháme [ndaha'éi Discípulo-pe] ha upéi oñembojoaju upe atýpe. ‘Ko'ápe,’ he'i ha'e, ‘ajuhu pe Biblia ojepe'áva ha sãso apytu'ũrã, ha aiporu porã mokõivéva.’ Ko tupão oĩkuri pa'i Moses Howe ñeñangareko guýpe. Pa'i Clough omongara'y Joshua V. Himes-pe 2 jasykõi 1823-pe. Iñe'ã ohýi rupi imbo'ehára rehe, oñepyrũ voi, oguerekórõ guare papoapy ary, omombe'u kurusu rembiasakue ha ojerure yvyporakuérape oñembyasy hag̃ua ijangaipakuérare. Ha'e he'i ijehegui:—

GSAM 122.3“‘Pya'e aiko peteĩ oporomokyre'ỹvaramo, ha oñeme'ẽ chéve permiso amoporãve hag̃ua che katupyry.... Amohu'ã porã che ñemoarandu ha oñemomba'eguasu chéve. Péro po térã poteĩ ary aja ajapojepi hetaiterei tembiapo ha upéicha rupi ahupyty peteĩ térã mokõi ára arapokõindýpe añemoarandu ha ajapo hag̃ua tembiapo misionero umi tekoha imboriahúvape, ha umi mba'e ahupytýva ame'ẽ che pastórpe.’

GSAM 123.1“1825-pe oñembohasa chupe tembiaporã misionerorõ pe aty guasu tupão cristiano-kuéra Massachusetts ñemby gotyogua pegua. ‘Ndaipóri tembiaporã térã tape oñepytyvõ hag̃ua misionero-kuérape,’ he'i Pastor Himes, ‘ha che amohenda chejehegui che rembiapo chejehepyme'ẽ hag̃ua, ha che aporombo'e ikatuháicha.’

GSAM 123.2“1828-pe oheja New Bedford, ndaha'éi okyhyjégui térã imbarete'ỹgui, síno peteĩ py'a guasu ndaikatúiva ndopu'ãiva reheve, oho Plymouth-pe, upépe ombo'e Tupã ñe'ẽ mbo'ehaópe, koty oñembosako'íva'ekuépe, ha oimehápe oñehendukuaahápe chupe. 1829-pe ombojoapy upeichagua tembiapo Fall River-pe 1830 peve, upérõ ova Boston-pe pastor ramo Tupão Cristiano Peteĩha ha Mokõiháme; ha upépe opyta mbohapypa mbohapy ary pukukue. 1839-pe oñemoinge Adviento jerovia rapépe, oñemyesakãháicha pastor herakuãitéva William Miller rupive. Oike ko jerovia pyahúpe opaite ipy'arory reheve, ha hembiapo tupãrape henyhẽ tata ha mbaretégui. Ary 1840-pe, oñepyrũ omoherakuã kuatiañe'ẽ hérava Signs of the Times, omyasãivo pe tembiapo guasu omoĩmbapahague ipy'aite. Opaite ipirapire, opaite hembiapo, opaite imbarete omoĩ ko tembiapo guasúpe, ha hetaiterei tapicha oike pe Adviento jeroviápe.”

GSAM 123Miller ha Himes Rembiapo Joaju

GSAM 123.31840 guive 1844 ararokẽ meve, Pastor Miller ha Himes rembiapo ojoajueterei va'ekue oho aja hikuái táva guive táva, arahakúpe ikarpa guasuetereípe, araro'ýpe katu tupão ha koty guasu opavavépe g̃uarãme. Pastor Himes rete mbarete tuichaitereíva oipytyvõ chupe oike meve hekove ary porundypa mokõihápe. Iñakã mbarete ha hesãi va'ekue ipahaite peve. Ary 1894-pe, 28 jasyporundy, ha'e ojapo peteĩ ñe'ẽ mbarete porãite peteĩ aty ohasáva mbohapy su Adventista-kuéra pokõiha ára pegua renondépe, pe tenda oñembyatahápe Lansing, Michigan-pe. Ha'ete ku oñe'ẽva yma guaréichaite, py'aite guive ha mbarete reheve. Kóva añetehápe iporãitereíva peteĩ kuimba'épe g̃uarã oguerekóva mbohapy jasy ary porundypa peteĩhápe, ha hasýva peteĩ mba'asy ndaikatúivagui oñepohano, upévagui omano va'ekue ary oúvape.

GSAM 124.1Pastor-kuéra Miller ha Himes, oñemoĩ, ja'e hag̃ua, “pe ñorairõ renondépe” pe mokõiha Cristo jeju ñemongu'e Amerikayguápe, ha ha'ekuéra mokõi mante heta apytégui omba'apova'ekue hendivekuéra omoherakuãvo Cristo jeju mbo'epy, ha'ekuéra reko tee ha'e kuri py'a hatã ha teko potĩ asy. Ko'ã kuimba'e ha'e hikuái hetavépe upe aty yvy ohenóiva “kuimba'e ijehegui oñemopu'ãva”,—kuimba'e oñemongakuaava'ekue oñembohovái rupi tekove añetegua hasýva rehe, ha oikuaava'ekue omohenda hag̃ua peteĩ mba'e porãite iñe'ẽ ypy guive ha ndaha'éi pokarẽgui. Ha'ekuéra ha'e umi teko rehegua, Pastor Miller he'iháicha, py'ỹinte omoañetéva pe marandu tupão pegua, “umi ojeroviavéva, oñeme'ẽmbaitéva, ha oikovéva”. Kóva oñemoañete umi tupão sãmbyhyharakuéra rupi, he'íva, Adventistakuéra ojei rire chuguikuéra, “Pe [mbo'epy] ogueraha ore ovecha aty apytégui umi iporãvévape.”

GSAM 124Ambue Maranduhára Ojekuaáva Adventista Apytépe

GSAM 124.2Iporãta ja'e umi kuimba'e réra oñemomba'eguasúva oĩva'ekue Pastor Miller ha Himes ndive upe tembiapo guasu oñepyrũramóvape. Peteĩha oĩva upe tysýipe ha'e Charles Fitch, Cleveland, Ohio-gua, ha'e 1842-pe omoñepyrũ pe temimo'ã ojejapo hag̃ua ta'anga'ita ohechauka hag̃ua Daniel ha Apocalipsis-pe ojehechava'ekue. Pe temimo'ã ypykue oñemopyenda Habacuc 2:2, 3-pe. Charles Fitch omano 10 jasypa 1844-pe.

GSAM 124.3Karai Tembikuaajára Josiah Litch, Filadelfia-gua, ha'éva, jahechaháicha vore oúvape, Ñandejára omomýiva'ekue omoherakuã hag̃ua peteĩ añetegua, ha upe oñembohapývo, omongakuaa sapy'a ha pya'e pe ñe'ẽmondo Ñandejára ou jeytaha reheguáre jesareko.

GSAM 124.4Elon Galusha, Lockport, N.Y.-gua, peteĩ pa'i bautista herakuã porãva, hembiapokue ha iñe'ẽnguéra Ñandejára jeju hi'ag̃uimíva rehegua omopu'ãva'ekue peteĩ ñemongeta guasu upe aty jeroviahápe.

GSAM 125.1E. R. Pinney, Seneca Falls, N.Y.-gua, peteĩ pa'i oñeme'ẽmbaitéva tupão Bautista-pe, hembiapo ha ijehaipyrekuéra tuicha mbarete ome'ẽva tembiapópe. Ikatu oje'e chupe porãite “Yvy Juky”.

GSAM 125.2Geo. Storrs, táva Nueva York-gua, ojerovia mboyve pe mbo'epy adventista rehe ha'e va'ekue peteĩ ñemoingove pyahu apohára herakuã guasúva. Hembiapokue kuatiápe oguereko pokatu guasu omomýi hag̃ua tapichakuérape oñeme'ẽve hag̃ua ijehe ha imba'erepy tembiaporãme; ko'ýte ojehu kóva umi arapokõindy pahápe umi mokõi su mbohapy sa ára pukukue. Ha'e pe, pe ñeha'arõ jejavy rire, ogueru Adventista-kuéra ha yvy ape ári ohechakuaa hag̃ua, umi iñemoñe'ẽ poteĩ oñe'ẽva yvypóra reko, omanóva rekoha, ha pe ñenupã oúvare.

GSAM 125.3Pastor Stockman, Portland, Maine-gua, ha'e va'ekue ambue omba'apóva kyre'ỹme William Miller ñemoingove jey ñemongu'épe upe távape. Omano mbovy arapokõindy opa mboyve ary hudío 1843-pe, umi Adventista oha'arõ aja Hese Ñandejára ouha upe jave.⁶

GSAM 125.4Oĩve kuimba'e herakuã porãva, ha katu sa'i rupi tenda, ñamombe'u reínteva, techapyrãrõ N. N. Whiting, ojapova'ekue peteĩ ñembohasa pe Testamento Pyahúgui inglés ñe'ẽme, ojekuaáva Whiting’s Translation ramo; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley ha Edwin Burnham (mbohapy joyke'y), opavave omba'apo katupyryva pe marandúpe.