Vore 4 — Ára Paha

GSAM 77.1“UPÉPE ha'e: Che Ruvicha, mba'épa oikóta ko'ã mba'égui? Ha ha'e he'i: Tereho ne rapére, Daniel: ko'ã ñe'ẽ oñemboty ha oñesella pe ára pahápeve. ... Umi iñañáva ojapóta ivaíva: ha avave umi iñañávagui ndoikuaamo'ãi; ha katu umi iñarandúva oikuaáta.”¹

GSAM 77.1Ha'e he'i chéve: “Eikũmby, yvypóra ra'y: pórke ára pahápe oikóta pe jehecha.”²

GSAM 77.1“Ha nde katu, Daniel, emboty umi ñe'ẽ ha emosello pe aranduka, ára pahápeve; heta oñani-ñanita ha arandu okakuaavéta.”³

GSAM 77.1Mba'épa he'ise ko'ápe “ára pahague”? Ndaikatúi ha'e pe pahaite voi, pórke upéicharõ pe Daniel ñe'ẽngue pehẽngue oñeñongatuva'ekue “ñemboty” ndojepurumo'ãi yvyporakuérape g̃uarã. Jaikuaaháicha “umi mba'e ojehechaukáva ñandéve g̃uarã”,⁴ ko vore oipytyvõ va'erã peteĩ árape. Upéicha, pe ñe'ẽ “ára pahague” oñe'ẽ va'erã peteĩ ára oĩva pahague mboyvemi, upérõ oñentende porãta umi mba'e oje'eva'ekue Daniel-pe.

GSAM 77Iñembosako'i Ára

GSAM 77.2Kóva katuete oñe'ẽ pe ára proféta Nahum ohenóiva “iñembosako'i ára” rehe. Ápe pe proféta oñe'ẽ kuri Nínive ñehundíre “peteĩ tukumbo tyapu, umi mba'yru apu'a tyapu, umi kavaju opopo ha umi karréta opóva” reheve.⁵ Maranduhára ohecha raẽ peteĩ mba'e vai tuichavéva oútava yvy ape ári, “yvytyrusukuéra oryrýi hese, ha yvyty'ikuéra hyku, ha yvy okái henondépe, añetehápe, ko yvy, ha opa oikóva ipype. Mávapa ikatu opyta ipochy renondépe? Ha mávapa ikatu oiko ipy'aro rendýpe? Ipochy osyry tataicha, ha ha'e omombo ita guasu... Ha'e ombopahátaite; jehasa asy ndopu'ãmo'ãvéima mokõiha jey.”⁶

GSAM 78Karrokuéra Tataindy Rendy reheve

GSAM 78.1Upéva ári pe maranduhára oñe'ẽ ko ára ñembosako'i rehegua: “Umi karréta oĩta tataindy rendy ndive iñembosako'i árape, ha umi yvyra pino oñembovaváta mbarete. Umi karréta oñembopochýta tapépe, ojopytánta hikuái ojuehe tape guasúpe: ojekuaáta tataindýramo, oñaníta aratirĩramo. Ha'e oipapa jeýta iñirũnguéra katupyry: oñepysãngáta oguata jave; oñembopya'éta itápia gotyo, ha oñembosako'íta ñemo'ãha.”⁷

GSAM 78.2Mba'e hekoitépa oñemombe'u ko tren pya'e ko'ág̃agua, pe konduktor oipapávo ha oipapa jey meméva umi oguerahávape, estación guive estación peve, ha ha'ekuéra oñepysangávo oguata aja pe tren oho vove. Upéi oĩ pe yvyra pino jeporu guasu yvyra riel mbojoajuharã, puente apópe, óga'i yrypy'águi ñemo'ãhápe, ha ambueve mba'épe g̃uarã. Oje'e peteĩ tape ohasáva Yvytyrysýi Sierra Nevada ári oguerekoha irundypa pokõi milla pukukue óga'i yrypy'águi ñemo'ãharã yvyra pino-gui ijapopyréva. Ha kóva he'i kuri pe maranduhára oikótaha “iñembosako'i árape”.

GSAM 78.3Ko ára pahague rehe oñeñe'ẽ avei maranduhára Joel rupive oñeme'ẽvo Ñandejára rembiguáikuérape ko tembiapoukapy: “Pembopu pe turu Siónpe, ha pembopu peteĩ ñemomarandu che yvyty marangatúpe: toñemondýi opaite oikóva ko yvy ári; Ñandejára ára oúgui, hi'ag̃uimbaitégui.”⁸

GSAM 78.4Ha jey proféta Sofonías he'i, “Peñembyatyke, heẽ, peñembyatyke, pe tetã ndojeipotáiva; osẽ mboyve pe tembiapoukapy, ára ohasa mboyve ku'itĩicha, Ñandejára pochy guasu og̃uahẽ mboyve pende ári, Ñandejára pochy ára og̃uahẽ mboyve pende ári. Peheka peẽ Ñandejárape, opaite peẽ yvy arigua py'a guapy, ojapova'ekue hembiapoukapy; peheka tekojoja, peheka py'a guapy: ikatu hag̃uáicha peñeñomi Ñandejára pochy árape.”⁹

GSAM 79.1Jaikuaaporãve hag̃ua mba'épa he'ise pe ñe'ẽ “ára paha”, ha araka'épa oñepyrũ, jahecháta ambue hendápe ojeipuruhápe avei upe ñe'ẽ. Daniel aranduka pehẽngue pa peteĩháme oñeñe'ẽ peteĩ mbarete operseguívare oguerekótava ipoguýpe opa mba'e ára paha peve. Ñandejára he'i upe mbarete oñemoĩva rehe: “Oĩta ijapyteguikuéra iñarandúva ho'átava, oñeha'ã hag̃ua chupekuéra, oñemopotĩ hag̃ua, ha oñemomorotĩ hag̃ua, pe ára pahápe peve; ha'égui [pe ára paha] oĩ gueteri peteĩ ára oñemoĩva'ekue g̃uarã.”¹⁰

GSAM 79Pe Hatĩ'i Rembiapo

GSAM 79.2Umi komentadór protestante-kuéra oñemoĩ peteĩ ñe'ẽme omoĩvo ko pu'aka ha pe “hatĩ'i” Daniel 7-pegua, tupão Romano-re, oguerekova'ekue ipópe pu'aka civil pe ára “oñemoĩmbýva” pukukue. Upe ára oñemoĩmbýva ha'e kuri pe “ára, mokõi ára, ha peteĩ ára mbyte”.¹¹ Kóva ha'e kuri umi 1260 ára marandupyguáva—1260 ary—pe hatĩ'i sãmbyhy tetãguáva, oñepyrũva 538-pe opa 1798-pe J.K. rire. Upe ára pahápe ojepe'a pe hatĩ'i sãmbyhy tetãguáva, pe “ára oñemohendámavape”. Upéicha, upe árape umi yvyporakuéra “ndo'avéima” upe pu'aka pópe ho'ahaguéicha ymave. Ko ary, upéicharõ,—1798,—ohechauka oñepyrũha upe ára pukukue ko marandupy'apýpe oñembohérava “ára pahague”.

GSAM 79.3Ary 1798 omboty umi “su mokõi sa poteĩpa ára” —1260 ary— ipype Ñandejára “Mokõi Testigo” (pe Testamento Tuja ha pyahu) omombe'uva'erãmo'ã marandu Tupãgui oúva “oñemonde ao vosápe”.¹² Umi Ára Pytũ ñemoñuhã guasu aja, umi Ñe'ẽ Marangatu oñeñongatu griégo ha latíno ñe'ẽme, ha ko'ã ñe'ẽ ndoikuaái umi tapicha kuéra. Ko Ñe'ẽ Marangatu ñembotapykue oñembojojami oñemonde haguéicha chupekuéra “sako ao”.

GSAM 80Mokõi Testigo Ojejuka

GSAM 80.1“Ha omohu'ã vove hikuái itestimonio [ao vosápe oñemonde aja], pe mymba osẽva pe yvykua hugua'ỹvagui oñorairõta hendivekuéra [Satanás omomýiva ha omba'apóva yvypóra ko yvy arigua rupive], ha ipu'akáta hesekuéra ha ojukáta chupekuéra. Ha hetekuéra retekue opytáta pe táva guasu rapépe, ánga rehegua ñe'ẽme oñembohérava Sodoma ha Egipto, oñemosãinguhaguépe avei Ñandejára [‘oñemosãingo hína,’ Danés ha pe Revised Version]. Ha umi tetãygua, ha ñemoñare, ha ñe'ẽnguéra, ha tetãnguéra ohecháta hetekuéra retekue mbohapy ára ha mbyte pukukue, ha ndohejamo'ãi oñeñotỹ hetekuéra retekue.”¹³

GSAM 80Kyhyje Ñesãmbyhy

GSAM 80.2Ko'ã Testígo jejuka oiko pe “kyhyje ñesãmbyhy” aja Francia-pe, 1792 guive 1795 peve—mbohapy ary ha mbyte. Jepémo pe Revolución Francesa oho gueteri poteĩ térã pokõi ary rupi, ha'e umi mbohapy ary ha mbyte ypykuépe ojapo hikuái iñeha'ã guasu ohundi hag̃ua pe Biblia, jerovia, ha opa oñe'ẽva'ekue ipy'aguasúpe odefende hag̃ua peteĩva umíva. Jepémo pe Francia Ñepu'ã he'i oñorairõha mburuvicha guasu ha pa'i reko rehe, añetehápe oiko chugui peteĩ ñorairõ Ñandejára ha Ñandejára Ñe'ẽ ñehundipa hag̃ua. Umi ára Ñepu'ã mboyvemi rehe ñamoñe'ẽ,

GSAM 80.2“Ani ñanderesarái araka'eve pe 1792-pe guare Revolución mboyve, umi jerovia'ỹ moñepyrũhára Francia-pe oje'e ombyaty hague iñapytépe ha oiporu hague £900.000 [$4.500.000] peteĩ arýpe, ha'e jey, jey jey, ojogua, oimprimi ha omosarambi hag̃ua arandukakuéra ombyaipa hag̃ua yvyporakuéra apytu'ũ ha ombosako'i hag̃ua chupekuéra tembiapo vaiete guarã.”¹⁴

GSAM 80Haihára Jerovia'ỹva

GSAM 80.3“Pe tape peteĩ ñepu'ã guasu péichaguápe g̃uarã oñembosako'i Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, ha ambue iñirũnguéra jehaipyre rupive, umíva rupi oñeha'ã hikuái omyasãi umi mbo'epy ombyaíva jerovia tekoha ha ojehechaukáva rehegua. Pe Ñemombe'u ndaha'éi oñembohorynteva'ekue, oñemboykeite katu; pe Tupã oñemosẽ opaite yvágagui ha yvýgui, ha hendaguépe oñemoĩ peteĩ ta'anga oñeimo'ãnteva, pe Tupãsy Arandu réra guýpe.”¹⁵

GSAM 81.1Ary 1793-pe umi tapicha remiandu péicha oĩkuri, umi ñoha'ãngahára ojehecharamoiterei oñepu'ã haguére Tupãre ha Ñandejára Ñe'ẽre ñe'ẽngai rupive. Techapyrãrõ ja'e:

GSAM 81.1“Pe ñoha'ãngára Monert, Tupão San Roque-pe [París], ogueraha pe Tupãre ñe'ẽngai ijyvatevépe. ‘Tupã, reiméramo,’ he'i ha'e, ‘¡emyengovia nde réra oñembyaíva! ¡Rombohovái! Rekirirĩnte. Nderepy'aguasúi remombo hag̃ua nde arasunu. Mávapa ko'ág̃a rire ogueroviáta reikoha?’”¹⁶

GSAM 81Tembiapo Ñe'ẽngai Lyon, Francia-pe

GSAM 81.2Mba'éichapa umi ojukava'ekue umi Testígo, “omosãingo jey kurusúre pe Tupã Ra'y, ha ojapo ichugui tĩ opavave renondépe” (Hebreos 6:6), ojehechaukáta peteĩ arete guasu ojejapóvape Fouché rupive, táva Lyon-pe, omomba'eguasúvo Chalier-pe, Lyon Sãmbyhyhára, ojejukava'ekue. Oguahẽ mboyve Lyon-pe, Fouché omanda va'ekue

GSAM 81.2“oñehundipa va'erã opaite techaukaha jeroviapy rehegua; ha umi tupão korapy rokẽ ári ojehaiva'erã, Ñemano ha'eha peteĩ ke opave'ỹva.... Chalier akã'i ojeguerahákuri táva rapére, hapykuéri oho peteĩ aty guasu jukahára ha kuña reko vaígui. Upéva rire ou peteĩ mburika ogueraháva marandu porã, kurusu, ha komunión ryru, umíva pya'e oñemoĩ tatápe, ha pe mburika katu oñembo'y'u chupe pe kopa komunión-guágui pe víno oñemomarangatuva'ekue.”¹⁷

GSAM 81.3Peteĩ Tembiecharã Arandúpe g̃uarã ojejapóva'ekue París-pe oñemombe'u kóicha:

GSAM 81.3“Oho hikuái atýpe amandajépe, ha umi aty guasu... ojapo hikuái ta'anga vai pukarãitépe umi jerovia jepokuaa.... Kuimba'ekuéra, omondéva ao marangatu ha ao puku marangatu, ou hikuái opurahéivo hallelujah ha ojeroky Carmagnole, pe Amandaje rokẽme. Upépe omoĩ hikuái pe Hostia, umi kaha oñeñongatu hague, ha umi ta'anga itajúgui ha itatĩgui ijapopyréva. Ojejapo hikuái ñe'ẽnguéra pukarã.... ‘Pende, peẽ,’ he'i peteĩ aty ouva'ekue San Denis-gui, ‘Pende, peẽ, jerovia reíva rembiporu, marangatu opaichagua oñembohovasa'akue, peiko ipahápe tetã rayhuháramo, pepu'ã opavave, ha peipytyvõ tetãme peho rupi viru apohápe peñemboyku hag̃ua.’”¹⁸

GSAM 82Ñandejára Ñe'ẽ Osẽ Ñemi Guive

GSAM 82.1“Mbohapy ára ha mbyte rire pe Tupã rekove pytu oike chupekuéra” (umíva Testígo), ha ha'ekuéra “ojupi yvága gotyo peteĩ araípe.”¹⁹ Oguahẽma Tupã ára iñe'ẽ osẽ hag̃ua pytũmbýgui ha oñemoĩ hag̃ua yvypóra renondépe. Og̃uahẽma ára (1798) oñemba'apo hag̃ua misionerorõ yvy tuichakue javeve. 1804-pe oñemohenda pe British Bible Society. Upéva rire oñemoheñói hetaiterei ambue sociedad bíblica, ha ko'ág̃a pe Biblia oñembohasa opaite ñe'ẽ tenondegua yvy arigua-pe. Péicha, umi Escrituras, umi Mokõi Testigo, ojekuaa porãvo opavave ohecha ha omoñe'ẽ hag̃ua, oñembojoja ojupi haguére yvága gotyo araípe.

GSAM 82.2Francia Ñepu'ã Ára-pe, Voltaire he'i peteĩ sa ary rire Biblia ndovalemo'ãveimaha. Upe ára guive sa ary rire, hetave Biblia oñemyasãi Francia-pe añoite umi ojekuaávagui oĩhague Voltaire he'i ramo guare upe iñe'ẽrei. Ha pe óga jepe ha'e he'i haguépe upe mba'e oje'e ojepuruha ko'ág̃a peteĩ Biblia róga ramo.

GSAM 82Ojejuhu Ita Rosetta

GSAM 82.3Oĩ mokõi mba'e oñembojoajúva ary 1798 ha Francia retãyguáre, jahechakuaava'erã: Peteĩha, upe arýpe umi Francia ñorairõhára, General Berthier poguýpe, oity pe papa ñesãmbyhy Rómape, ojapóvo (ha'ekuéra oikuaa'ỹre) pe ñe'ẽñemombe'u oikopaitéva ko mba'e ojehúvare, oĩva pe aranduka voi ha'ekuéra oñorairõ haguépe hese; mokõiha, upe arýpe avei, Fuerte San Julián-pe, ysyry Nilo ygue Rosetta-pe, umi soldádo Francia-gua, oyvykua aja, ojuhu pe ita herakuãitéva Rosetta-pegua, ko'ág̃a oñeñongatúva Museo Británico-pe. Ko itápe oĩ peteĩ jehai mbohapy hendáicha: Jeroglífico, pe jehai oipurúva pa'ikuéra; demótico, pe jehai oipurúva umi tavaygua; ha Griego. Kóva ha'e pe llave oipe'ava'ekue umi jehai demótico ha jeroglífico, oñemimbyva'ekue peve. Ko'ág̃a, peteĩ he'iháicha, “pe pico ha pe pala, yvyguýgui onohẽvo ko'ã jehai demótico, ome'ẽve hína techaukaha umi Biblia kuatia yma guare he'i porãha, oúva oimeraẽ ambue hendágui oĩva pe Kuatiañe'ẽnguéra ykére”. Upéicha, umi voi oimo'ãva'ekue ohunditaha pe Biblia, ojepuru'akue, oikuaa'ỹre jepe, oñemoañete hag̃ua pe marandu tenonderãguare, oipe'ávo papado pu'aka umi 1260 ary pahápe, ha avei ojuhu hikuái pe llave umi jehaipyre voi omoañetévape pe Biblia añeteguaha, pe oñeha'ãmbaitéva'ekue ohundi hag̃ua.

GSAM 83“Repytáta Nde Rendaitepe”

GSAM 83.1Mba'épa he'i pe anhel Daniel-pe oikótaha ára pahápe? Ohendu guive pe marangatu he'i: “Mokõi su mbohapy sa ára peve, upépe oñemopotĩta pe santuario,”²⁰ iñakã henyhẽ jepy'apýgui mba'épa ha'éta “ko'ã mba'e paha”, ha “mbovy árapa” ipukúta.²¹ Ipahápe oñemoarandu chupe pe ára jekuaa ndaha'eiha iñárape g̃uarã. Oje'e chupe: “Tereho ne rapére og̃uahẽ meve ipaha; repytu'úta, ha reñembo'yta ne pehẽnguépe ára pahápe.”²²

GSAM 83.2Oĩ he'íva ko ñe'ẽ oñe'ẽha yvy paha pahaitére, ha upérõ Daniel, Ñandejára rembiguái ambuéva ndive, ohupytýtaha ijopói, ha oñembo'ýtaha ijyvy herénsiarãme. Ñe'ẽ hebreo-pe he'iséva yvy herénsiarã, térã tavusu renda, ha ambueve mba'e, ha'eha, oje'eháicha, gheh-vel. Ndaha'éi pe ñe'ẽ oñembohasáva sórte ramo ko jehaipyrépe; ko'ápe pe ñe'ẽ ha'e goh rahl. Umi hebreo ñe'ẽ arandukuéra he'i ñandéve ko ñe'ẽ, goh rahl, ojehechauka pokõipa poteĩ jey pe Testamento Yma guarepe, ha ha'eha pe ñe'ẽ ojeipurúva oñeñe'ẽvo pe santuario ñemopotĩ techaukarã rehe, oñembovava'ekue haguépe umi sórte ojeikuaa hag̃ua máva umi mokõi kavara ojejukáva'erã. Pe pa'i ruvicha ogueraha aja pe Ñandejára kavara ruguy ha oike santuario-pe ojapo hag̃ua tembiapo potĩrã, opaite Israel opyta okápe, ombohasa'asy iñe'ã ha omombe'u ijavykuéra, ipotĩ hag̃ua hikuái, ha oñeme'ẽ hag̃ua chupekuéra pa'i ruvicha ñembohovasa osẽ vove santuario-gui. Péicha, upe árape, Israel opyta hendaitépe.

GSAM 84.1Og̃uahẽvo pe santuario ñemopotĩ pahague, umi 2300 ára opávo, Daniel káso, opaite umi hekojoja omano va'ekue kásope ndive, oñehesa'ỹijóta Tupã renondépe. Upéicha, Daniel oñembo'y hendápe.

GSAM 84Ñe'ẽnguéra Oñembotyva'ekue 1798 peve

GSAM 84.2Daniel oporandúvo: “Che Jára, mba'épa ipahápe oikóta ko'ã mba'égui?”²³ oje'e chupe: “Ko'ã ñe'ẽ oñemboty ha oñesella pe ára pahápeve g̃uarã.”²⁴ Pe ombojurujáiva Daniel akãme ha'e kuri pe “araka'épa?”, pe “mbovy árapa?” ha “mba'épa ipahápe oikóta?”. Ko'ãva ha'e umi mba'e ombojurujái ha ombohasa'asýva pe maranduhárape, ha ko'ã mba'e añónte oñemboty ha oñesella va'erã kuri pe “ára paha” peve, ha ndaha'éi Daniel aranduka kompletoite, oĩ he'iháicha. Ko ára 1798 mboyve, umi oñemoarandúva profecíare oguereko tesape umi pokõi pa arapokõindy rehegua, ha oikuaa oñepyrũhague 457 arýpe Cristo mboyve, Cristo rembiapo opavave renondépe, imano, ha ambueve mba'e, oikova'ekue hekopete pe papapy ojejapóva umi poteĩpa porundy ha pokõi pa arapokõindy rehegua upe ára guive. Ko Salvadór rembiapo oñembohu'ãitéva ko papapy rupive ome'ẽkuri chupekuéra peteĩ techaukaha mbarete ha'eha añetehápe pe Mesías añetegua, ha pe ára oñepyrũha umi pokõi pa arapokõindy ndaikatuiha oñemoambue. Ndohechakuaáigui hikuái umi pokõi pa arapokõindy ha'eha pe vore peteĩha umi mokõi su mbohapy sa ára pegua, upéva omoñemi pe mba'e 1798 rire peve, oje'ehaguéicha.

GSAM 84Lláve umi 2300 Ára pegua

GSAM 84.3Ko'ág̃a jahechami mba'épa ojehu añetehápe. Ary 1798 peve umi oñemoarandúva profecía-re ndorekói tesape araka'épa opa umi 2300 ára. Oikuaa porã hikuái umi ta'anga he'iséva, pe ta'anga ha umi mymba Daniel arandukápe oĩva, ha katu ndaikatúi he'i araka'épa opa umi 2300 ára, ne'ĩrãgui oikuaa araka'épa oñepyrũ umi ára. Kóva rehe ohechauka hag̃ua, ñamoñe'ẽ pe Midnight Cry-pe, peteĩ kuatiañe'ẽ Adventista osẽva'ekue upe jave Nueva York-pe, ára 15 jasypoteĩ 1842-pe, he'ihápe: “Iporãiterei jahecha umi heta haihára ijehegui oikóva 1798 guive ohechakuaava'ekue pe mba'e avave ndohechakuaáiva'ekue—umi pokõi pa arapokõindy ha'eha pe lláve umi mokõi su mbohapy sa ára peg̃uarã.”

GSAM 85Heta ohechakuaáva Tesape

GSAM 85.1Ko arandu “oñeñongatu” ramo guare Ñandejára ára oñemoĩva peve ojehechauka hag̃ua hetãyguakuérape, upéichaite avei añetehápe og̃uahẽvo “ára pahague”, heta “oñaniva'erãkuri” Tupã Ñe'ẽ Rysýi rupi, ohekávo ko'ã mba'e. Oñembojoja ramo mbovy ko jehaipyre ñembohasa, ko temiandu hesakã porãitereíta.

GSAM 85.2Karai Adam Clarke he'i: “Heta oñeha'ãta oheka he'iséva; ha arandu okakuaáta—kóva rupive.”

GSAM 85.3Luther rembiapokuépe, Biblia Alemáña ñe'ẽme oñemyatyrõva'ekue, ñamoñe'ẽ: “Péicha heta ohasáta hese, ha ojuhúta arandu tuicháva.”

GSAM 85.4Pe Biblia Paralela Alemáña pegua he'i: “Heta oñani ohesa'ỹijóvo, ha péicha oñembohetavéta pe arandu.”

GSAM 85.5L. Van Ess Biblia Alemáña pegua, Papa omoañetéva avei umi katóliko omoñe'ẽ hag̃ua, he'i péicha: “Heta ohekáta ipype, ha pe arandu tuicháta.”

GSAM 85.6Tupãñe'ẽ Suéciagua he'i: “Heta ohekáta ipype, ha arandu tuicháta.”

GSAM 85.7Pe Danés-Noruegués, oñemyatyrõva'ekue, he'i: “Heta ohekáta kyre'ỹme, ha arandu hetavéta.”

GSAM 85.8Ñamoñe'ẽ pe Midnight Cry-pe, 15 jasypoteĩ 1842-pe, ko jeheka ha jehupyty arandukuaa rehegua upe oñembotyva'ekue 1798 mboyve: “Ndahechapyrãi piko hetaiterei haihára, oñondive oikuaa'ỹre, og̃uahẽ hague peteĩ ñe'ẽme peteĩ ára rupi?”

GSAM 86.1Ko'ápe rohechauka peteĩ tysýi oguerekóva mokõipa aty ojuhuva'ekue añetegua umi mokõi su mbohapy sa ára ñemohu'ã rehegua, ndaha'éi oñomongetávo hikuái, síno ohekávo kyre'ỹme Ñandejára Ñe'ẽnguéra, Tupã Espíritu pu'aka rupi. Ko tysýi akãme romoĩ William Miller-pe, Tetãvore Nueva York-gua; upéi ou A. J. Krupp, Filadelfia, Pa.-gua; David McGregor, Falmouth, Maine-gua; Edward Irving, Inglaterra-gua; Archibald Mason, Escocia-gua; W. E. Davis, Carolina del Sur-gua; Joseph Wolff, omba'apova'ekue Asia vorekuérape; Alexander Campbell, iñe'ẽjovaképe Robert Owen ndive, 1829-pe; Capitán A. Landers, Liverpool, Inglaterra-gua; Leonard Heinrich Kelber, Stuttgart, Alemania-gua; Lacunza, España-gua; Hentzepeter, La Haya, Holanda-gua; Dr. Capadose, Ámsterdam, Holanda-gua; Rau, Baviera-gua; pa'ikuéra Tartaria-gua, 1821-pe; Yvypóra ohesa'ỹijóva Tupã Ñe'ẽ Yemen-gua, iñarandukápe hérava “Seera;” Hengstenberg, ambue hendápe Alemania-pe; Rusia-guakuéra Ypa Caspio rembe'ýpe; Molokan-kuéra Para Báltico rembe'ýpe, ha ambueve.

GSAM 86.2Mba'éichapa ko mba'e ojepe'a sapy'apy'a umi oñemoarandúvape g̃uarã profecía rehe, ha upéva avei oikuaa'ỹre ojuehe, ohechaukáta ko'ã oúva:—

GSAM 86.3Kuatiañe'ẽ hérava Midnight Cry, 15 jasypoteĩ 1842 pegua, he'i ko'ã ñe'ẽ: “Oguahẽ ramoite, peteĩ aranduka, héra ko'ãicha: ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, ohai Archibald Mason, marandu porã myakãhára, Wishawtown, Escocia, Newberg. Oñembokuatia Glasgow-pe ojejapóva guive, Ward M. Gazeley rupive, 1820-pe.’ Ko arandukápe Mason he'i, ‘Ko'ág̃a rupi ahecha peteĩ kuatiañe'ẽ'i, oñemoherakuã ypy va'ekue Amérikape, Pa'i Wm. E. Davis, Carolina del Sur-gua, rupive, ha oñemoherakuã jey 1818-pe Warkington-pe, Inglaterra ñemby gotyo. Ko haihára he'i umi ára mokõi su mbohapy sa oñepyrũhague umi arapokõindy pokõi pa (kap. 9:24) ndive. Che ahechakuaa ha ajerovia upe he'ívare.’”

GSAM 87Davis, Carolina del Sur-gua

GSAM 87.1Upe Midnight Cry papapy voi-pe, pe mohendahára he'i, “Davis aranduka oiméne ojehai va'ekue 1810 rupi”. Oñe'ẽvo umi temiandu oñemohendáva arandukápe, he'i, “Pe omoñe'ẽva ikatu añetehápe oimo'ã omoñe'ẽha Miller, Litch, Stores, térã Hale rembiapokue, ha katu roimo'ã avave umi ko'ág̃a ohaiáva mokõiha jeju rehegua ndoikuaai hague ko aranduka oĩha arapokõindy ohasava'ekuépe peve. Ko kuatiañe'ẽ [Cry] sãmbyhyhára araka'eve ndohendúi hese. Davis remimo'ã ára rehegua, Mason omoneíva, ha'e kuri umi mokõi su mbohapy sa ára opataha ary hudío 1843-pe — ore ary 1844-pe.”

GSAM 87Joseph Wolff ha Mokõipa Ambue

GSAM 87.2Kuatiañe'ẽ Midnight Cry, 31 jasypoapy 1843-pe, ñamoñe'ẽ “1822-pe Joseph Wolff (Inglaterra-gua) omoherakuãhague peteĩ aranduka hérava ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven.’” Ha avei, “1826-pe mokõipa tapicha, opaite jerovia hekopeguáva pegua, oñembyatyhague Londres-pe, Karai Wolff ndive, ohesa'ỹijo hag̃ua la Biblia. Opaite peteĩ ñe'ẽme og̃uahẽ hikuái peteĩ jehechapyrépe. Omoĩve hikuái 45 ary pe 1260 ári.” Ñambojoapýrõ 45 ary umi 1260 arýre opa va'ekue 1798-pe, ñanemog̃uahẽta 1843 pahápe, ary hudío-pe, ha'éva añetehápe ñane 1844.

GSAM 87Alexander Campbell Remimo'ã

GSAM 87.3Upe kuatiañe'ẽ papapy voi-pe oje'e Alexander Campbell-re, “1829-pe oiko hague iñe'ẽjovake herakuãitéva Robert Owen, pe jerovia'ỹva ndive, upépe he'i hague Daniel jehechakuéra og̃uahẽha ára paha peve, umi mokõi su mbohapy sa ára ha'eha ary, ha opa haimete 1847 arýpe Cristo heñói guive, ha kóva, ha'e voi ohechaukaháicha, irundy ary oñemombe'u jepiguágui yma.” Upéicha rupi iñepapa omohu'ãtaite umi mokõi su mbohapy sa ára ary judío 1843 pahápe, A.D. guive—añetehápe 1844-pe.

GSAM 88.121 jasyporundy 1843-pe, kuatiañe'ẽ hérava Midnight Cry-pe, oĩ peteĩ marandu peteĩ aranduka oñemog̃uahẽva'ekue rehegua ko téra reheve, “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ ohai Capitán A. Landers, Liverpool-gua, omoherakuãva S. Kent ha Co., 1839.”

GSAM 88.2“Ha'e, umi ambueicha, ojapo peteĩ papapy ára rehegua, he'ívo umi 2300 ára opa hague ary 1847-pe, Cristo heñói añete guive.” Upéva ha'éta ñandéve guarã 1844, ha'e heñói haguére irundy ary oje'e jepiguágui mboyve.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Kuatiañe'ẽ Review and Herald-pe, 17 jasypo 1892-pe, oĩ peteĩ jehaipyre Pastór L. R. Conradi, Hamburg, Alemania-gua, mba'e, ha ipype he'i:—

GSAM 88.4“Haimete opa ñane moñe'ẽharakuéra oiméne ohendúma pe pa'i luterano herakuãitéva Bengel-gui, ha'éva pe sa'ary ohasava'ekuépe [Schaff he'iháicha, Bengel omano 1751-pe], omoĩva'ekue Ñandejára jehecha ára ary 1836-pe, iñepapa oñemopyendáva papaha 666-re Apocalipsis-pe. Ág̃a katu, upe ára opá mboyve gueteri, oñepyrũ ohai ambue kuimba'e, peteĩ mbo'ehára ruvicha hérava Leonard Heinrich Kelber. Iñaranduka'i peteĩha osẽ 1824-pe, hérava ‘The End Near,’ oguerekóva peteĩ ñemyesakã Mateo 24 ha 25 rehegua. Oñembokuatia Baviera-pe. Ág̃a katu 1835-pe osẽ peteĩ kuatiañe'ẽ tuichavéva, héra jojáva, Stuttgart-pe, oguerekóva 126 rogué. Kóva iporãta jaikuaa hag̃ua, ha ñane moñe'ẽharakuérape g̃uarã hesakãve hag̃ua, amoĩ iñe'ẽngue ñembohasa pe kuatia oñepyrũha guive: ‘Og̃uahẽ pe paha, ojehechaukáva hekopete ha ojeroviakatu hag̃uáicha Ñandejára ñe'ẽgui ha umi mba'e ojehúva ipyahuvéva guive; ombojevypaite opaite temimo'ã oñemopyendáva jekuaa porã'ỹre ñandejára jeju ñeha'ãrõ térã ára ñepapa rehe oñemoĩva; ohechaukávo hesakã porã mba'éichapa pe prelado Bengel ojavy pokõi ary pe ary guasu omoĩva'ekue rehe; ndaha'éi rupi 1836, ha katu ary 1843 ha'e pe ára paha, upérõ opa pe ñorairõ guasu tesape ha pytũmby apytépe, ha oñepyrũta yvy ári ñandejára Jesucristo ñesãmbyhy py'aguapygua oñeha'ãrõitéva.’

GSAM 89.1“Osẽ mokõiha jehaipyre 1841-pe, Stuttgart-pe avei, ha che aikuaaháicha, ambue Sajonia-pe. Pe ijypykue ohechaukaháicha, pe kuatiañe'ẽ, ombohovái rire umi temimo'ã jepigua oñemopyendáva jekuaa porã'ỹre, ohechauka hesakã porã ha hekoitépe pe joaju oĩva umi mokõi su mbohapy sa ára Daniel 8-pegua ha umi pokõi pa arapokõindy Daniel 9-pegua apytépe, ha ogueraha umíva ary 1843 peve (judío-kuéra 1843—ore mba'e 1844). Upéi pe aranduka rembyrépe ohechauka ára techaukaha rupive ko mba'e oikotáva hi'ag̃uimbaiteha.

GSAM 89.2“Heta jehaipyre osẽ hague voi ohechauka mba'éichapa ojehecharamoiterei. Che ryke'y Schäche, ko'ág̃a oikóva Australia-pe, ohecha peteĩ marandu hesegua, pe tetãvore mombyry Silesia-pe jepe, ha ojerure rire, omoñe'ẽ kyre'ỹme okẽ ñembotýpe. Pe arandukápe ndojekuaái mba'evéichavérõ pe ohai'akue oikuaahague oĩha ambue tembiapo ojoguáva ko yvy ári, ha katu Ñandejára Espíritu rupive og̃uahẽ umi mba'e peteĩchaguápe.

GSAM 89.3“1842-pe ohai peteĩ kuatiañe'ẽ'i tuichavéva 286 roguégui, avei Stuttgart-pe, hérava ‘Cardinal and Scriptural Thoughts Concerning the Creation and Duration of the World; or a thorough answer to the question: Why God has created the world in six successive days—the nearness of our Lord to judge antichrist—the great and joyful events of the year 1843.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Amo ary 1812 rupi, Lacunza, España-pe, omoherakuã peteĩ aranduka hérava The Coming of Messiah in Majesty and Glory. Haihára oiporu téra oñemíva “Ben Ezra”, ha oje'e ha'e hague peteĩ judío ojeroviáva. Edward Irving, Inglaterra-gua, oñepyrũ rire hembiapo pe Ñeguahẽ Mokõiha rehegua, ombohasáma pe aranduka oje'eva'ekue inglés ñe'ẽme. Upéicha oñemombe'u hembiasakue mokõi ñe'ẽme jepe.

GSAM 89.5Tuicha mba'e jahecha, heta ára ohasa rire, umi temimbo'e opaichagua remimo'ã oñembyatývo, ha'ekuéra, sa'ary pahague ñepyrũ guive 1840 peve, oipapa va'ekue umi mokõi su mbohapy sa ára, ha omoĩ umi pokõi pa arapokõindy pe ára pukukue pehẽngue peteĩha ramo, ha upéi jajuhu opavave oñemoĩ peteĩ ñe'ẽme pe ára pukukue opa hague rehe 1844-pe.

GSAM 901844, Ára 2300 Paha Añetegua

GSAM 90.1Ikatu opu'ã porandu: ¿Ikatúpa jajerovia añetehápe 1844 ha'eha pe ára añeteguáva opa hag̃ua umi mokõi su mbohapy sa ára? Hẽe! Pórke añetehápe, peteĩ profecía ñemoañete japu ndaikatúi oiko pe ára teépe pe añeteguáva oikova'erã g̃uarã, upéichaite avei tekotevẽ jahechakuaa ary 1844 ha'eha pe ára opaha teete umi mokõi su mbohapy sa ára g̃uarã. Tupã, oñongatuva'ekue upe arandu 1798 peve, ha oñe'ẽme'ẽva'ekue upérõ tesape osẽmbaitetaha, iSpiritúre, ndaijavyiva'erãiva, oisãmbyhy umi añetehápe ohekáva chupe oikũmby porã hag̃ua upe ára. Og̃uahẽma iñára “arandu” upe mba'ére “okakuaa” hag̃ua, ha ha'e ome'ẽ tesape añeteguáva.

GSAM 90.2Ojejuhúvo pe ára paha oñembo'e va'ekue yvyporakuérape “ára pahápe”, iporã ñaporandu mba'épa he'ise upe jejuhu. Upe árape, evangelio rembiapo oñembotývo, jajuhu oñemombe'utaha peteĩ ára oñemoĩmbáva pe ñembohovake aty guasurã. “Ha ahecha,” he'i Juan, “ambue anhel oveve yvága mbytépe, oguerekóva marandu porã opa ára g̃uarã omomarandu hag̃ua umi oikóvape ko yvy ári, ha opaite tetã, ha ñemoñare, ha ñe'ẽ, ha tavayguápe, he'ívo hatãite: Pekyhyje Tupãgui, ha pemomba'e chupe; og̃uahẽma iñembohovake aravo: ha pemomba'eguasu pe yvága, yvy, para ha yvu omoheñóivape.”²⁷ Umi anhel añeteguáva nombohasái marandu porã yvyporakuérape. Yvypóra ha'e pe oñeporavova'ekue Ñandejára voi ombohasa hag̃ua imarandu porã yvy paha peve.²⁸ Ko anhel, upéicharõ, ha'e peteĩ techaukaha peteĩ marandu porãgui oikuaaukáva og̃uahẽmaha ára ñembohovake oñepyrũ hag̃ua “Ñandejára rógape”.²⁹ Peteĩ marandu péichagua ndaikatúi oñeme'ẽ umi Tembikuatiañe'ẽgui ojekuaa'ỹ meve pe ára ogueraháva ñembohovake meve. Pe ára pukukue mokõi su mbohapy sa, oje'ehaguéicha, og̃uahẽ Tupã retãyguakuéra ñembohovake ohesa'ỹijóvape.

GSAM 91Ára Ñyrõrã, Ára Ñembohovake

GSAM 91.1Pe Ára Ñyrõrã, pe santuario yvy arigua ñemopotĩ, ojekuaa va'ekue ha ojekuaa gueteri judío-kuéra apytépe ha'eha peteĩ ára ñembohovake. Ha ko'ág̃aite jepe, oñemosarambi ramo jepe hikuái, ndaikatúiramo jepe ojapo opaite pe tembiapo yma guare oñembojoajúva upe ára guasuete rehe, ojeguerohory gueteri peteĩ ára ñembohovake ramo. Kóva rehe ojehechauka hag̃ua, ñamoñe'ẽta raẽ peteĩ kuatiañe'ẽ judío osẽva'ekue San Francisco, California-pe, hérava The Jewish Exponent, ha'éva umi judío ortodoxo Yvyty Roky kuarahyreikegua ñe'ẽasãiha. Pe osẽva'ekue jasyporundy, 1892-pe, oñemomarandu osẽ mboyve pe ambue, og̃uahẽtaha jasy pokõiha ha ára ñyrõrã. Héra hikuái jasy pokõihápe Tishree, ha poteĩhápeguápe Ellul; upéicha he'i pe kuatiañe'ẽ, “Oguahẽma jasy Ellul, ha umi Shofar [pe turu oñembopúva'erã pe jasy pokõiha ára peteĩha guive ára pa peve, Salmo 81:3, 4] ñe'ẽ omomarandúva oñehendúta pyhareve jave umi sinagoga ortodoxo-pe, oñemoñe'ẽvo oñembosako'i hag̃ua pe ára mandu'arã, ha Yom Kippur ñembohovake pahápe g̃uarã.” Oĩrõ guare Ellul, jasy poteĩha, pahápe, ha oñepyrũmbotaitévo Tishree, jasy pokõiha, ohendúmi hikuái, pa ára pukukue, pyhareve jave, pe trompeta omoherakuãva pe ary ñembohovake paha upe sistema techaukarãme.

GSAM 91Peteĩ Rabí Hudio ñe'ẽ

GSAM 91.2Jey, ary 1902-pe, Rabbi Isidore Myers, peteĩ aty guasu judío-kuéra pegua San Francisco, Cal.-pe, omoherakuãvo pe ára ñyrõrã, he'i: “Ohasávo ára rokẽ peteĩ arýgui ambuépe, Israelgua oñemomandu'a mbarete Ñemoheñói ha Ñemoheñoihára mburuvichaite opa mba'e ári rehe, ha oñehenói omboarete hag̃ua, trompeta pu reheve, pe ára, ja'e hag̃uaicha, ára heñóiha ha mburuvicha guasu ñemohenda guasu. Oñehenói avei pe trompeta térã Shofar ñe'ẽ rupive, ohesa'ỹijo hag̃ua hembiapokue ary ohasava'ekuépe, oñembo'y aja oryrýivo Tekojoja Opave'ỹva resa ohechapáva renondépe, oguapýva itronópe oñembohovakehápe.”

GSAM 92.1Tupão hudía rembiapópe pe santuario oñemopotĩhaguéicha peteĩ jey ary pukukue javeve, ojekuaa porã va'erãkuri Daniel-pe ko santuario ñemopotĩ, umi mokõi su mbohapy sa ára ohasa rire, ndaha'eiha pe tembiapo techaukarã ojejapóva ary ha aryguáicha. Ñandejára omoarandúma voi hembiguáikuérape, oipurúvo techaukaha marandúpe, pe ára oñeme'ẽva oñepapa va'erãha “peteĩ ára peteĩ ary ramo”.³⁰ Upéicha, ko ára pukukue, mokõi su mbohapy sa ára, jahechahaguéicha, og̃uahẽ Cristo rembiapo opahápe pa'i ruvichárõ santuario yvagapeguápe — pe ñembohovake ohesa'ỹijóvape umi ikáso, oñemombe'u rupi, ojeguerahava'ekue santuario yvagapeguápe.

GSAM 92Ñembohovake Marandu Oñeme'ẽva'erã 1844-pe

GSAM 92.2Ojekuaáma rire araka'épa oñepyrũta umi marangatu ñembohovake, ojepe'a tape ikatu hag̃uáicha, Ñandejára omohendaháicha umi mba'e oikótava, ojehechaukaháicha marandúpe, oñeme'ẽ pe marandu: “Og̃uahẽma iñembohovake aravo”. Jesarekopyrã, ndo'éi ojekuaa riremínte upe ára pukukue oñemomarandutaha, ha katu pe tesape ymave “oñeñongatuva'ekue” oñemyesakãva'erãha. Jahecha porã ojehupytyhague upéva. Umi vore oúvape ojehechaukáta Ñandejára ohechaukahague avei hekopete pe ára oñemyasãitaha pe marandu jeju rehegua, ha añetehápe oñemyasãi hague yvy ape ári.