Vore 16 — Anhel Mbohapyha Ñe'ẽngue

GSAM 247.1“PE anhel mbohapyha oho hapykuéri, he'ívo hatã porã: Oiméramo omomba'eguasúva pe mymba ha ha'angápe, ha oñemoĩva hese ijechaukaha isyváre térã ipópe, upéva ho'úta Tupã pochy víno, oñeñohẽva ojehe'a'ỹre pe ipochy kupápe; ha oñembohasa asýta tatápe ha azufrépe umi anhel marangatu renondépe, ha pe Ovecha Ra'y renondépe; ha pe tatatĩ iñembyasygui ojupi ára ha ára opa'ỹrã; ha ndopytu'úi hikuái ára ni pyhare, umi omomba'eguasúva pe mymba ha ha'angápe, ha oimeraẽva ohupytýva pe techaukaha héra rehegua. Ko'ápe ojehecha umi marangatu py'aguapy: ko'ápe oĩ umi oñangarekóva Tupã rembiapoukapýre ha Hesu jerovia rehe.”¹

GSAM 247Ñe'ẽmondo Pypukuve oĩva Bíbliape

GSAM 247.2Kóva ha'e pe ñe'ẽmondo pypukuve oĩva la Biblia-pe, ha añetehápe, ñande yvy rembiasakue kuatiápe ndojehechái oñehendúhague ko marandu yma. Pe ojehechakuaáva umi anhel peteĩha ha mokõiha ko atýgui ha'eha ko ára peguápe g̃uarã, omoañete porãite ko marandu ndaha'eiha yma ára pegua.

GSAM 247.3He'i Pastor J. V. Himes ary 1847-pe:—

GSAM 247.4“Pe vore pa irundy [Apocalipsis-pegua] ohechauka peteĩ sapukái ñanemondýiva, oikótava gueteri, ñemomarandurã yvypórape g̃uarã upe aravópe py'ara'ã mbaretépe. Versículos 9-11. Peteĩ ñembojovake pochýgui ijapyraitéva ndojuhúi Ñandejára arandukápe, ko'ãvagui ykére. ¿Ndahe'iséi piko oĩtaha peteĩ py'ara'ã mbarete, ojerurégui peteĩ ñemomarandu ñanemondýiva péicha?”²

GSAM 248Tupão Ojeipe'a—Ojehecha pe Ñe'ẽme'ẽ Karameg̃ua

GSAM 248.1J. N. Andrews he'i ko marandu rehe: “Pe tupão yvagapegua marangatuveha ojepe'a, ojehechaukávo pe Ñe'ẽme'ẽ Karameg̃ua, ha'e peteĩ mba'e oikóva pe anhel pokõiha ipúvo. Ha ñane Pa'i Guasu rembiapo oñembohasávo upe kotýpe umi mokõi su mbohapy sa ára ohupyty vove, jaikuaa pe tupão ojepe'aha ohechaukaha upe ára paha, oñemohesakãháicha pe anhel peteĩha marandúpe. Ñane Pa'i Guasu oikehápe tenda imarangatuetévape omba'apo hag̃ua Tupã ñe'ẽme'ẽ karameg̃ua renondépe, ohenói tupão ojesareko hag̃ua Tupã rembiapoukapykuérare oĩva upe ñe'ẽme'ẽ karameg̃uápe. Upe guive, Tupã rembiapoukapykuéra ohesape hína santuario yvagapeguágui.

GSAM 248Sábado Ñemoambue

GSAM 248.2“Ojekuaa porã ndaikatúiva oñemboyke pe tembiapoukapy irundyha, heta ára ohasava'ekuépe, oñemoambuehague Ñandejára pytu'u áragui pagáno-kuéra arete arateĩme. Ko ñemoambue ojejapo oñemoĩvo hekoitépe Ñandejára Ñe'ẽ Marangatu rehe, he'íva opárupi pe ára pokõiha ha'eha pe sábado peteĩete arapokõindýpe Ñandejárape g̃uarã. Kóva ojapo pe apostata guasu, Daniel he'ihaguéicha ‘oimo'ãtaha omoambuetaha ára ha tekorã’. Ko pu'aka ha'ete voi pe mymba guasu oñembojerovia va'erã hese opa yvy ári. Ha tuicha mba'e jaikuaa hag̃ua ko apoukapy, oñembyepoti aretereíva, ko'ág̃a oñemoĩ porã jeyha, ha Ñandejára remimoĩnguekuéra oñepyrũma oñangareko hese umi porundy ambuéva ndive. Aguyje Ñandejárape ombosako'ívo hína pe rembyrépe iñorairõ pahápe g̃uarã pe teju guasu ndive, ha oike hag̃ua okẽ rupi pe táva marangatúpe. Apocalipsis 12:17; 22:14. Pe irundyha tekorã ñembohekojoja, oñemoĩvo pe apostasía sábado rehe, ha opaite Tupã tekorãnguéra ñemoñe'ẽ, ha'e peteĩ techaukaha mbarete ko'ág̃a ha'eha umi marangatu py'aguapy ára, ha pe mbohapyha anhel ñemomarandu ára.”³

GSAM 249.1Oñemohesakãma va'ekue kapítulo ohasava'ekuépe ko'ã marandu peteĩha ha mokõiha, oñemoañetéva pe marandu guasu mokõiha jeju reheguápe, ára 22 jasypa 1844 peve. Pe Ñandejára Ñe'ẽ oĩva ko kapítulo ñepyrũme he'i: “Pe anhel mbohapyha oho hapykuéri”, he'iséva, oho hapykuéri umi anhel peteĩha ha mokõiháre. Iporãta jahecha, ko'ápe, pe marandu mbohapyha ñepyrũ.

GSAM 249Umi Adventista Sábado Ñangarekohára Peteĩha

GSAM 249.2Pe “ñehenói pyharepyteguávape”, 1844-pe, Ñandejára oñepyrũ oisãmbyhy hembiguái apytu'ũkuéra oñangareko hag̃ua pe sábado pokõiha ára rehe. Ko mbo'epy, Adventista-kuéra apytépe, oñepyrũ kóicha: Rachel Preston, peteĩ Bautista pokõiha ára pegua, ova Washington, N.H.-pe, oĩháme peteĩ tupão Adventista-kuéra mba'éva. Ha'e omoañete pe mbo'epy adventista, ha upe tupão, oguerekóva irundypa rupi tapicha, hembiapo misionerorã rupive, omoañete pe Sábado tembiapoukapy irundyha pegua.⁴ Kóva ogueru porandu upe mba'e rehegua. Pe Cry 5 jasyporundy, 1844-pe, ñamoñe'ẽ: “Heta tapicha ojepy'apy pypuku oñeñangarekóva'erãpa hikuái pe ára pokõiha rehe.” Ko ñe'ẽngue oĩkuri peteĩ editorial-pe, upépe oñeha'ã kangymíkuri oñemombarete hag̃ua arateĩ ñemomba'e. Ko mba'e oñemombe'uve pe 12 jasyporundyguápe, upépe jajuhu ko ñe'ẽngue iñimportánteva, oguerahava'ekue heta tapichápe ohesa'ỹijo pypuku hag̃ua:—

GSAM 249Ára Pokõiha ha'eñoite pe Ára Léi omoĩva'ekue

GSAM 249.3“Arapokõindy ohasava'ekuépe roñemoĩ ko ñe'ẽpohýipe: Ndaipóri ára pehẽngue tee léi ojeruréva cristianokuérape omoĩ hag̃ua marangatu ramo. Ko ñe'ẽpohýi oĩ vai ramo, upéicharõ roimo'ã pokõiha ára ha'eha pe ára peteĩete oĩha léi oñeñangareko hag̃ua hese.”

GSAM 250T. M. Preble Kuatiañe'ẽ

GSAM 250.1Adventistakuéra atyguasu ojesareko sábado rehegua porandúre peteĩ jehaipyre rupive T. M. Preble ojapova'ekue, oguerekóva ára 13 jasykõi 1845-pe, ha osẽva'ekue kuatiañe'ẽme Hope of Israel, Portland, Maine-pe, 28 jasykõi 1845-pe. Ohechauka rire mba'épa he'i pe Biblia sábado rehegua, ha oñemoambue hague arateĩme pe apostasía guasu rupive, he'i: “Péicha jahecha oñekumpliha Daniel 7:25, pe hatĩ'i omoambuéva ‘ára ha léi’. Upévare chéve g̃uarã opa umi oñongatúva ára peteĩha sábado ramo ha'e papa arateĩ ñeñangarekohára ha Tupã sábado mbyaíha.”⁵

GSAM 250J. B. Cook, Sábado rehegua Porandu

GSAM 250.2Upe riremínte osẽ ojehaípe peteĩ kuatiañe'ẽ J. B. Cook mba'e, pype ha'e ohechauka ndaiporiha Biblia-pe techaukaha oñeñongatu hag̃ua arateĩ sábado ramo, ha oipuru ko ñe'ẽ mbyky: “Péicha ndahasýi ojepe'aite yvytu umi ygarata aógui, umi onavegáva mba'éva, oiméne oikuaa'ỹre, papa poyvi sábado rehegua guýpe.”

GSAM 250.3Jepémo ko'ã mokõi kuimba'e sábado ñangareko sapy'ami mante, ha'ekuéra omoñepyrũma peteĩ mba'e ndaikatumo'ãiva ojejoko hasy'ỹre. Umi ñe'ẽnga, “papa arateĩ jeguerekohára”, “Tupã rembiapoukapy mbyaíha”, ha “ygarata oho papa poyvi sábado rehegua guýpe”, oĩkuri heta sa tapicha jurúpe oikuaasetereíva ko mba'e añetegua. Pastor Joseph Bates, Fairhaven, Massachusettspegua, oñemoatencion péicha, ha omoañete pe sábado 1845-pe.

GSAM 250Joseph Bates Ohechakuaa pe Sábado

GSAM 250.4Pe ojehúva'ekue chupe ha'e kóicha: Ohendúvo oĩha peteĩ aty Washington, N.H.-pe, oñangarekóva pe sábado rehe, ha'e oñemoĩ oho ohecha hag̃ua upe tupão, ha oikuaa hag̃ua mba'épa he'ise upéva. Upéicha ojapo, ha ohesa'ỹijóvo hendivekuéra upe mba'e, ohechakuaa hekopeteha, ha upepete voi ohechakuaa pe tesape sábado rehegua. Ojevývo New Bedford, Mass.,-pe, ojotopa peteĩ joyke'y herakuã porãva ndive pe yhasaha oĩva New Bedford ha Fairhaven pa'ũme, ha péva he'i chupe péicha: “Kapitã Bates, mba'e marãipa oĩ?” Pastor Bates ombohovái: “Pe marandu ha'e ára pokõiha ha'eha sábado Ñandejára ore Tupã mba'éva.” “Iporã,” he'i pe kuimba'e, “aha che rógape amoñe'ẽ che Biblia, ha ahecha upe mba'e.” Péicha ojapo, ha oñembyaty jey vove hikuái, ko joyke'y omoañete pe sábado añetegua ha ojapóma hína he'íva.

GSAM 251Aranduka Peteĩha Sábado rehegua

GSAM 251.2Pastor Bates upepete oñepyrũ omombe'u ko añetegua tetãvore ha tetãvore rupi. Pya'e ohechakuaa peteĩ aranduka, térã jepe peteĩ kuatiañe'ẽ'i, sábado rehegua, tuicha oipytyvõtaha chupe hembiapópe, ha iñe'ã oñemomýi Ñandejára Pytu rupive ohai ha omoherakuã hag̃ua peteĩ mba'e ko mba'ére. Péicharõ, mba'éichapa ikatu ojejapo viru'ỹre, upéva hína kuri pe porandu, ha'e oguerekógui peteĩ York shilling (pakõi ha mbyte centavo) añónte. Iporãta omoñe'ẽvape g̃uarã oikuaa hag̃ua pe ohasava'ekue ko mba'épe, ha'e he'ihaguéicha chéve ary 1855-pe.

GSAM 251Irundy Libra Harína

GSAM 251.3Ha'e he'i oñembo'e aja Tupã renondépe, odesidiha ohai hag̃ua pe aranduka, ha ojerovia mbarete ojehechaha tape oñemoherakuã hag̃ua. Upévare oguapy hembiporápe, i-Biblia ha ikuatiarogue ñembojoajuha ndive, oñepyrũ hag̃ua hembiapo. Peteĩ aravo rire, Kuñakarai Bates oike kotýpe ha he'i: “Joseph, ndarekói arína oikotevẽháicha ambojypa hag̃ua”, ha upe javete he'i avei oikotevẽha ambue mba'e michĩmi. “Mboy arína piko ndereguerekói?” oporandu Capitán Bates. “Irundy lívra rupi,” ombohovái ha'e. “Iporã,” he'i ha'e. Ha'e osẽ rire kotýgui, oho peteĩ ñemuha oĩva ag̃uíme, ojogua pe irundy lívra arína ha umi ambue mba'e, ogueru hógape, ha oguapy jey ijehaipyrãme. Upe riremínte oike Kuñakarai Bates ha ohecha umi mba'e mesápe ha osapukái: “¡Moõguipa piko ou ko arína?” “Mba'érepa,” he'i pe capitán, “ndohupytýipa? Ere ningo reikotevẽha irundy lívra.” “Héẽ,” he'i ha'e, “ha katu moõguipa reguenohẽ?” “Ajogua,” he'i ha'e; “ndaha'éi piko upe tuichakue reikotevẽva rembojypa hag̃ua?” “Hẽe,” he'i jey Kuñakarai Bates, “ha katu nde, Karai Bates, peteĩ kuimba'e oguatáva ygarata ári New Bedford-gui opaite yvy apére, reho piko rejogua irundy libra harina?” “Hẽe, ndaha'éi piko upe pehẽngue reikotevẽva remohu'ã hag̃ua pe mbojy?” “Hẽe,” he'i Kuñakarai Bates, “ha katu rejoguápa irundy libra(!) harina?”

GSAM 252Pa peteĩ su dólar oñeme'ẽ añeteguáre

GSAM 252.1Pya'e oúkuri ambue jehasa asy. Capitán Bates oheja ramo guare yguasu, oñemúkuri peteĩ ygarata reheguáre 11.000 dólar-re, ha katu ko'ág̃a oiporupáma opaite imba'e omotenonde hag̃ua pe añetegua rape. Upe ára peve Kuñakarai Bates ndoikuaái mba'éichapa oĩ añetehápe viru rehegua, ha katu ha'e oñandu omombe'u va'erãha chupe, upémarõ he'i py'aguapýpe: “Che rembireko, umi mba'e rehe aiporupa pe viru paha arekóva ko yvy ári.” Hesay'o asývo, Kuñakarai Bates oporandu: “Mba'épa jajapóta?” Pe kapitã opu'ã, ha kapitã guasu oisãmbyhývaicha iñamã, he'i: “Ahaitaha peteĩ aranduka; amyasãitaha, ha amyasãitaha ko sábado añetegua yvy ape ári.” “Bueno,” he'i Kuñakarai Bates, hesa guýpe osyry asývo, “mba'épa jakarúta?” “Ñandejára oipe'áta tape,” ombohovái Karai Bates opukavyvo. “Héẽ,” he'i Kuñakarai Bates, “Ñandejára oipe'áta tape! Upéva ningo ere meméva,” ha hasẽ hatãvo osẽ pe kotýgui.

GSAM 252Peteĩ Pytyvõ Oñeha'arõ'ỹva

GSAM 252.2Kapitán Bates omba'apo rire mbyte aravo, ou chupe iñakãme oho hag̃ua korreokuépe, oĩgui upépe peteĩ kuatiañe'ẽ ha'e g̃uarã. Oho, ha añetehápe oĩ peteĩ kuatiañe'ẽ. Umi árape kuatiañe'ẽ ñemondo repy ha'e kuri po sentavo ha oñehepyme'ẽ mboyve ikatu kuri. Pe ohaiva'ekue ko kuatiañe'ẽ oimeraẽ mba'ére ndohepyme'ẽi pe kuatiañe'ẽ repy. Ha pépe jey Capitán Bates oñemomirĩ, oikotevẽgui he'i kartero ruvichápe, karai Drew-pe, oikuaa porãva chupe, ndaikatúiha ohepyme'ẽ pe kuatiañe'ẽ repy, ndorekóigui viru; ha katu he'i: “¿Ikatúpa ahecha moõguipa ou?”. “Erahánte”, he'i pe kartero ruvicha, “ha ehepyme'ẽta ambue árape”. “Nahániri,” he'i pe capitán, “ndaguenohẽmo'ãi pe kuatiañe'ẽ ofisínagui oñehepyme'ẽ'ỹre pe korréo repy.” Oguerekóvo pe kuatiañe'ẽ ipópe, he'i: “Che aimo'ã oĩha viru ko kuatiañe'ẽme,” ha ojerévo pe korréo ruvichápe, oporandu: “Ikatúpa ereipe'a? Oĩramo viru ipype, ikatu reipe'a pe korréo repy; ndaipóriramo, ndamoñe'ẽmo'ãi.” Pe kartero ruvicha ojapo he'íva chupe, ha ¡ma emaña!, oguereko ipype peteĩ kuatia pirapire pa dólar-pegua. Omoñe'ẽvo ojuhu pe kuatiañe'ẽ ouha peteĩ tapichágui he'íva Ñandejára omoinge mbarete hese iñakãme Pastor Bates oikotevẽha pirapire ha upévare omondo pya'e chupe; ha ipya'e rupi oiméne hesarái ohepyme'ẽ hag̃ua pe kuatiañe'ẽ.

GSAM 253.1Ohepyme'ẽ rire pe kuatiañe'ẽ repy, oho peteĩ tembi'u ñemuha rendápe, ojogua peteĩ yru guasu arína irundy dólar-pe, avei pápa, asuka ha ambue mba'e oñeikotevẽva. Ojerurévo moõpa oñemog̃uahẽta, he'i: “Ikatu pe kuña he'i ndaha'eiha upépe guarã, ha katu ani pehendu mba'evépe he'íva; pemoguejy umi mba'e pe ogaguy tenondeguápe.”

GSAM 253.2Upéi oho kuatiañe'ẽ apoha rendápe ha ojapo ñe'ẽme'ẽ oñembokuatia hag̃ua peteĩ su kópia peteĩ kuatiañe'ẽ'i oguerekóva sa rupi kuatiarogue, oñentendeháicha oñeme'ẽ vove chupekuéra pe kuatia, umi oimprimiáva omoĩva'erãha taihápe pya'e ikatuháicha, omondóvo chupe ohecha hag̃ua. Ha'e ohepyme'ẽva'erã pe tembiapo ohupyty pya'eháicha viru, ha umi aranduka ndaikatúi ojegueraha pe kuatiañe'ẽ apoha rendágui oñehepyme'ẽpa peve opaite jepykue.

GSAM 253.3Kapitã Bates oikuaa porã ndaiporiha viru oñeme'ẽva'erã chupe, ha'e katu oñandúkuri hembiaporãha ohai ko aranduka, ogueroviágui Ñandejára omomýitaha yvyporakuéra korasõ omondo hag̃ua pe viru oñeikotevẽ vove. Ojogua rire kuatia, haiha ha ambue mba'e, péicha oheja ára umi mba'e ogapypegua oho hag̃ua tenonde chugui, oho tape ruvichápe ogueraháva hógape. Ohechávo umi mba'e oĩmaha upépe, oike hóga okẽ tapykueguáre, ha oguapy jey iñeskrivaniápe. Kuñakarai Bates oike ha he'i py'a pererépe: “Joseph, emaña katu ogaguy tenondegua gotyo! Moõguipa ou ko'ã mba'e? Peteĩ karro rerekua ou ko'ápe ha omboguejýta. Ha'e chupe ndaha'eiha ko'ápe g̃uarã, ha katu ha'e omboguejýnte.” “Ha bueno,” he'i Capitán Bates, “aimo'ã oĩ porãha.” “Ha katu,” he'i Kuñakarai Bates, “moõguipa ou?” “Ha bueno,” he'i pe Capitán, “Ñandejára ombou.” “Héẽ,” he'i Kuñakarai Bates, “Ñandejára ombou; péicha ningo nde ere meméva.” Upéi ome'ẽ kuatiañe'ẽ hembirekópe, he'ívo: “Emoñe'ẽ kóva, ha reikuaáta moõguipa ou.” Ha'e omoñe'ẽ, ha oho jey ojahe'o hag̃ua, ág̃a katu iñambue pe ypykuégui; ha oujevývo ojerure chupe ñyrõ ñemomirĩ reheve ndojeroviái haguére.

GSAM 254Viru Oúva Arandukápe G̃uarã

GSAM 254.1Ohóvo tenonde gotyo pe tembiapo jehai ha ñembokuatia, Capitán Bates ohupyty pirapire sapy'apy'a kuatiañe'ẽ rupive ha ambue hendáicha, sapy'ánte umi tapicha araka'eve ndoikuaáiva chugui. Ohupytývo pe pirapire, oñeme'ẽ umi oimprimiávape, ha oñemoĩ aranduka kuenta rehe. Ipahápe og̃uahẽ pe ára oñembokuatia pavẽhápe umi aranduka, ha peteĩ hendágui noha'arõiva'ekue Che ryke'y Bates, oñeme'ẽmba pe kuenta rembyre; péicha umi aranduka ndopytái ni peteĩ ára osẽ hag̃ua.

GSAM 254Paga Paha

GSAM 254.2H. S. Gurney, Memphis, Mich.-pegua, he'i chéve jasyapy 1884-pe, ha'e, pe pyhareveite oñemohu'ãhague pe Pastor Bates aranduka, ohupytyhague 100 dólar peteĩ kuatia ñe'ẽme'ẽ hepyme'ẽrã hi'ára léipegua ohasámava rehe, peteĩ kuimba'égui he'iva'ekue araka'eve ndopagamo'ãiha chupe. Ohupyty rire ko viru, ovy'a oiporúvo peteĩ pehẽngue upévagui opaga hag̃ua pe kuatiañe'ẽ pahague Pastor Bates rembiapokue sábado reheguáre. “Ha katu,” he'i Karai Gurney, “Che ryke'y Bates ndoikuaái omano meve mávapa ohepyme'ẽmba pe aranduka repy hembýva.” Ko ojehúva Pastor Bates-pe omoherakuãvo pe añetegua sábado rehegua ha'ete ku he'íva ñande atypeguápe oñepyrũ guive oñemoherakuã pe añetegua sábado rehegua apañuáire: “Pesegi tenonde gotyo ko tembiapópe, ha peha'arõ Ñandejára oipe'a pe tape iñangareko rupive peho tenonde gotyo jave.”

GSAM 255Pastor Bates ndojeroviái umi jehecháre

GSAM 255.1Ko ñe'ẽngue oúva, oñemombykyva'ekue Life Sketches-gui, ohechaukáta mba'éichapa oñembojoaju pe marandu'apokuaa jopói ha pe sábado ñemyatyrõ:—

GSAM 255.2Oho aja ohecha New Bedford, Mass.,-pe, ary 1846-pe, Kuñakarai'i Harmon oikuaa Pastor Joseph Bates-pe. Ha'e ymave guivéma oguerovia pe jerovia Cristo ou jeytaha rehegua, ha omba'apo kyre'ỹva upe tembiapópe. Ha'e peteĩ karai cristiano añeteguáva, heko porãva ha imba'eporãva. Oñangareko Kuñakarai'i Harmon-re mborayhuete reheve, imemby teévaicha. Peteĩha ohendúrõ guare chupe oñe'ẽvo, ohechauka ohendusetereiha, ha opárõ guare ha'e opu'ã ha he'i: “Che ha'e peteĩ Tomás ojerovia'ỹva. Ndageroviái umi jehechápe. Ha katu ikatúrõ aguerovia pe ñemombe'u che reindy omombe'úva'ekue ko pyharépe ha'eha añetehápe Ñandejára ñe'ẽ ñandéve g̃uarã, che ha'éta pe kuimba'e ovy'avéva oikóva ko yvy ári. Che py'a oñemomýi pypuku. Aguerovia pe oñe'ẽva iñe'ẽ añeteguaha, ha katu ndaikatúi amyesakã mba'éichapa ojehechauka chupe umi mba'e hechapyrãva omombe'úva oréve.”

GSAM 255Kuñakarai'i Harmon Omoañete Sábado

GSAM 255.3Pastor Bates ojapo hína kuri pe sábado, ha omokyre'ỹ mba'eichaitépa iñimportánte. Kuñakarai'i Harmon ndohechakuaái upe jave iñimportánteha, ha oimo'ã Pastor Bates ojavyha oñe'ẽ pypukuvévo pe irundyha Mandamiénto-re umi porundy ambuégui. Ha katu Ñandejára ohechauka chupe pe santuario yvagapegua. Ñandejára róga marangatu ojepe'a yvágape, ha ojehechauka chupe Ñandejára ñe'ẽme'ẽ karameg̃ua pe apyka poriahuverekopegua ojaho'íva. Mokõi anhel oñembo'y, peteĩ peteĩva ijapýra gotyo, ipepo oipe'a pe apyka poriahuverekopeguáre, ha hova omaña hese. Kóva, he'i chupe pe anhel omoirũva, ohechauka opaite yvága rehegua anhelkuérape omañáva poyhu marangatu reheve Tupã léi gotyo, ojehaiva'ekue Tupã kuã rupive. Hesu ohupi pe ñe'ẽme'ẽ karameg̃ua ijaho'i, ha ha'e ohecha umi ita kuatiápe ojehaíva hese umi pa Mandamiénto. Oñemondýi ohechávo pe irundyha Mandamiénto umi pa mbytetépe voi, peteĩ tesape pererĩ omongoráva chupe. Pe anhel he'i: “Ha'eñoite umi pa apytégui he'íva mávapa pe Tupã oikovéva ojapova'ekue yvága ha yvy ha opa mba'e oĩva ipype. Oñemoñepyrũrõ guare yvy pyenda, upérõ avei oñemoñepyrũ sábado pyenda.” Ojehechauka chupe oñeñangarekórire pe sábado añeteguáre, araka'eve ndaiporimo'ãiha jerovia'ỹva térã Tupãrehe'ỹva. Sábado ñeñangareko oñangarekóne kuri yvy apére ta'anga ñembojeroviágui.

GSAM 256.1Irundyha tekorã oñembyepoti, upévare oñehenói ñandéve ñamyatyrõ hag̃ua pe léi ñembyai, ha ñañe'ẽ hag̃ua pe sábado oñembyaíva rehe. Pe Kuimba'e Aña, oñemomba'eguasúva Ñandejára ári, ha oimo'ãva omoambuetaha ára ha tekorãnguéra, ojapo pe sábado ñemoambue pokõiha áragui peteĩha árape arapokõindýpe. Péicha ojapóvo, ombyai Ñandejára tekorã.

GSAM 256.2Tupã ára guasu mboyvemi oñemondo peteĩ marandu omomarandu hag̃ua yvyporakuérape ojevy jey hag̃ua Tupã léi jeroviaitépe, pe Anticristo ombyai va'ekue. Oñemohesakãva'erã pe léi ñembyai mbo'e ha techapyrã rupive. Ojehechauka avei chupe pe anhel mbohapyha Apocalipsis 14-pegua, omombe'úva Ñandejára rembiapoukapy ha Hesu jerovia, ha'eha umi tapicha ohupytýva ko marandu, ha omyasãiva ñe'ẽ ñemomarandurã yvy ape ári oñangareko hag̃ua Ñandejára rembiapoukapy ha iléi rehe tesa ra'ỹíicha, ha upe ñemomarandu rupive heta oñemoĩtaha Ñandejára sábado-pe.⁶

GSAM 256.3Ko tembiasakue Kuñakarai'i Harmon ha Pastor Bates mba'e oho porã Ñandejára rembiapokuaa ndive. Pastor Bates ohenói Kuñakarai'i Harmon ha Pastor White-pe ojesareko hag̃ua sábado rehe, ha ohechauka chupekuéra Ñandejára Ñe'ẽnguégui pe léi iñambue'ỹva rembijerure. Jepémo Kuñakarai'i Harmon oñembohovasava'ekue Ñandejára jehechauka tee rupive amo papoapy jasy pukukue, mba'eve ko mba'e rehegua noñehechaukái chupe upe mboyve. Ko'ág̃a og̃uahẽma Ñandejára ára, oñemopu'ãvo umi ojeroviáva oñangareko hag̃ua iñe'ẽnguére, oñeme'ẽ hag̃ua chupekuéra tesape profecía jopói rupive, ha péicha, ijeheguiete omba'apoháicha, mbohapyha anhel marandu, “Ñandejára rembiapoukapy, ha Jesucristo ñemombe'u”, oñembojoaju.

GSAM 257Anhel Mbohapyha Ñe'ẽngue Ñepyrũ

GSAM 257.1Upe guive pe anhel mbohapyha marandu, oñembojoajúvo umi mokõi ambuére, oñepyrũ oñemomarandu. Pe sábado añetegua, oñembojoajúvo Ñandejára ñe'ẽme'ẽ karameg̃uáre ha pe tesape okakuaáva pe santuario rehegua, omoañete umi ojehechaukava'ekue yma,—pe ñemongu'e adventista yma guare oĩ porãhague, ha Ñandejára rembipotáicha. Ko'ág̃a oikũmby porãve hikuái araka'eveguáicha pe he'iséva “mbohapy jupi tape ohohápe Ñandejára távape”.

GSAM 257Pastor Bates Ohechakuaa Umi Jesarekopy Tupãguiha

GSAM 257.2Jasypateĩme, 1846-pe, ojejapo peteĩ amandaje Topsham, Maine-pe, ha upépe oĩkuri Pastor Bates. Upe atýpe Kuñakarai White (oñemombe'úma kuri Kuñakarai'i Harmon omendahague Pastor James White-re) ohecha peteĩ jesareko ha upéva rupi Pastor Bates ojeroviaite ipypore Tupãguiha. Ha'e niko peteĩ kuimba'e oikova'ekue yguasúre popa ary pukukue, ojapóvo opaichagua tembiapo, mitã'i ygarupiguágui ygarata jára ha sãmbyhyhárarõ peve. Iñarandu yvagapegua mbo'epýpe tuichaiterei va'ekue ha, ha'e he'iháicha chéve, ikatuva'ekue he'i haimete moõitépa oĩ yguasúpe, latitud ha longitud rupive, oma'ẽvo umi mbyjakuérare. Peteĩ tapicha péichagua katuete oñembopy'aherakuãta oñe'ẽvo yvagapegua mbo'epýre.

GSAM 257.3Ñomongetávo hendive, omombe'u chéve mba'éichapa ojeroviaite umi jehechauka yvagapegua ha'eha. He'i peteĩ ára oñeha'ã hague oñe'ẽ Kuñakarai White ndive mbyjakuérare, ha katu pya'e ohechakuaa ha'e ndoikuaáiha mba'evete mbyjakuaaty rehegua; añetehápe, ha'e he'iháicha chupe, ndoikuaái omoñe'ẽmba'e hague araka'eve peteĩ aranduka oñe'ẽva upe mba'ére. Ha'e ndoipotái kuri oñomongeta upe mba'ére, ha omoambue pe ñomongeta oñe'ẽvo yvy pyahu rehe, ha mba'épa ojehechauka chupe peteĩ jehechapyrãme upe mba'e rehegua.

GSAM 258“Yvága Ojepe'áva”

GSAM 258.1Ary ohasava'ekuépe, 19 jasyrundy 1845-pe, kuatiañe'ẽ Illustrated London News omoherakuã peteĩ mba'e tuichaiterei ohecharamóva mbyjakuaahárape g̃uarã, Lord Rosse-gui, umi mba'e hechapyrãva ojuhuva'ekue rehegua iteleskópio tuichaitereíva rupive, tenondaitépe peteĩ jehecha mbyjakuaahára ohenóiva “yvága pa'ũ”. Peteĩ pyhare, pe aty guasu oje'eva'ekue yvate gotyo, Karai Curtiss rógape ha Pastor Bates renondépe, ha'éva ne'ĩrava gueteri odesidi ko'ã jehechauka rehe, Kuñakarai White, ohechávo, oñepyrũ oñe'ẽ mbyjakuérare, omombe'u porãiterei umi ku'asã pytãngy ha'e ohechava'ekue peteĩ yvóra rupi, ha he'i avei: “Ahecha irundy jasy.” “Ah,” he'i Pastor Bates, “ha'e ohechahína Júpiter!” Upéi, ojapóvo jehechauka ohóvaicha arapýre, oñepyrũ omombe'u umi ku'asã ha kuairũ iporãitéva iñambue meméva, ha he'i: “Ahecha pokõi jasy.”⁷ Pastor Bates osapukái: “Ha'e omombe'uhína Saturno.” Upéi he'i: “Ahecha poteĩ jasy”, ha upepete oñepyrũ omombe'u pe “yvága ojepe'áva”, imimbikue reheve, he'ívo ha'eha peteĩ okẽ oikéva peteĩ tenda hesakãvéva gotyo. Pastor Bates he'i pe imombe'u tuichaveha opaite jehaipyre omoñe'ẽva'ekuégui yvága ojepe'áva rehegua, oimeraẽ haiháragui.

GSAM 258.2Ha'e oñe'ẽ aja gueteri jehechápe, Pastor Bates opu'ã ipýpe ha osapukái: “¡Aipotaite oĩrire ko'ápe ko pyharépe Karai John Rosse!”. Pastor White oporandu: “¿Máva piko Karai John Rosse?”. “Ah,” he'i Pastor Bates, “ha'e pe mbyjakuaahára guasu Inglaterra-gua. Aipotaite oĩmimi ko'ápe ohendu hag̃ua upe kuñáme oñe'ẽvo arapýre, ha ohendu hag̃ua upe he'íva ‘yvága ojepe'ávo’. Iporãve opa mba'e amoñe'ẽva'ekuégui ko mba'e rehegua.” Upe pyharégui Pastor Bates ojeroviaite porã Kuñakarai White rembihecha ndaha'eiha iñarandu térã ipokatu guasúgui. Kóva ha pe ñemoñe'ẽ ha ñembo'e oñeme'ẽva'ekue reko ombojerovia chupe umíva ouha Tupãgui.

GSAM 259.1Ko mba'e ojehúva yvágape, Kuñakarai White omombe'uhaguéicha upe jehechápe, ha'e peteĩ mba'e sa'i oñeñe'ẽva hese umi ohai yvagapegua. Huygens, pe ohechakuaa raẽva'ekue, omombe'u kóicha:—

GSAM 259Tesape Mimbipáva Orión Kysepukúpe

GSAM 259.2“Umi mbyja kuaahára omoĩ mbohapy mbyja ojoykére Orión kysepukúpe; ahechávo pe mbyja mbyteguápe peteĩ mbyjahechaha rupive, ary 1656-pe, ojehecha upe hendápe ambue pakõi mbyja; umíva apytépe, mbohapy haimete ojopýva ojuehe, ha irundyve ojehechauka, omimbipávo peteĩ arai rupi guáicha, upéicha pe tenda ijerére oĩva hendivekuéra ojehecha ohesapeveha yvága rembyrépe g̃uarã, ha'éva, ojehechávo hũ'asýva, ára porã rupi, ojehecha peteĩ ao ojepe'áva rupi guáicha, upe rupi ojehecha porã peteĩ tenda ambuépe ohesapeveva.”

GSAM 259.3William Herschel he'i ko yvága pa'ũre:—

GSAM 259.4“Ijapu'akue ko mombyry guive ojapóramo peteĩ ángulo 10°, ha haimete péicha, ituichakue katuete ndaikatúi oñeimo'ã. Oje'e oñekalkulávo ha'eha mokõi trillón jey tuichave kuarahyguágui.”

GSAM 259Kuarahýgui Hesakãve

GSAM 259.5Thomas Dick, pe arandukuaahára, péicha oñe'ẽ ko arai rendy rehe:—

GSAM 259.6“Ñaimérõ hi'ag̃uimba'e chugui pe mbyja hi'ag̃uivéva mombyrykue mbytére, upe mombyry tuichaitéramo jepe, upe tendágui ohechaukáta peteĩ hendýva kuarahyichagua; ha umi oĩvape hi'ag̃uietereívape chugui omyenyhẽta yvága vore tuicháva, ha ojehechaukáta peteĩ mimbipa ndaikatúiva oñemombe'u reheve. Ág̃a katu, pe mba'e ojeipotáva ipahápe ko mba'e guasuete rehegua, opaite hendáicha ha mba'éichapa ojoaju ambue mba'e rehe, ikatu oñemohesakã tenonderã umi ára paha'ỹva pukukue javeve; ha, heta ambue mba'e oĩva mombyry Tupã rembiapópeicha, omomýi ñane akãme peteĩ tembipota mbarete jahecha hag̃ua ko arapy guasu mba'e porã ha ñemimby rehegua oñemohesakãve michĩmi.”⁸

GSAM 260.1Pastor Bates, omohu'ãvo peteĩ jehaipyre ko mba'ére, he'i:—

GSAM 260.2“Péicha jahecha opaite umi marandu oñemoĩva rupive (ha ikatu rome'ẽ hetave, oñeikotevẽriramo), ko'ápe oĩha peteĩ mba'e hechapyrãitereíva ha ndaikatúiva oñemyesakã yvága rupi; peteĩ pa'ũ yvágape ijere pukukue ohasáva [11.000.000.314] mílla. He'i pe herakuãitéva Huygens: ‘Araka'eve ndahechái mba'eve kóichagua umi mbyja opytáva apytépe—peteĩ jehecha sãsõ ambue tenda hesakãvéva gotyo.’”

GSAM 260Ambue Testimonio Yvóra Jehecháre

GSAM 260.3Jey ñamoñe'ẽ Kuñakarai Truesdail he'íva, oĩva'ekue upe jehechauka oñeme'ẽrõ guare. Ha'e he'i:—

GSAM 260.4“Che reindy White hasykatúkuri, ha oñembo'e aja hese, Ñandejára Pytu opyta orerehe. Pya'e rohechakuaa ha'e ndohechakuaavéiha mba'eve ko yvy arigua. Kóva ha'e kuri ijehecha ypykue umi yvóra rendáre. Oipapa rire ñe'ẽ hatãme Júpiter jasykuéra, ha upe riremínte Saturno mba'éva, omombe'u porãiterei umi kuairũ Saturno mba'éva. Upéi he'i: ‘Umi oikóva upépe ha'e tapicha yvate, ijeguapýva, ndojoguáiva mba'evéichavérõ yvy arigua kuérape. Angaipa araka'eve ndoikéi gueteri ko'ápe.’ Ojekuaa porã Che ryke'y Bates rova pukavýgui umi py'a mokõi oguerekóva'ekue iñepyrũrã umi mba'e ohecháva hekope rehegua osẽ pya'eterei hese. Opa roikuaa Capitán Bates ohayhuetereiha mbyjakuaaty, ha'e py'ỹinte ohechaukágui oréve heta mbyja yvagapegua roñemoarandu hag̃ua. Che reindy White ombohovái rire imporandukuéra, pe jehecha rire, he'ívo araka'eve ndoñemoaranduiha térã ndohupytýiha arandu ko'ã mba'ére, ha'e henyhẽ vy'a ha vy'apavẽgui. Omoherakuã porã Tupãme, ha he'i ogueroviaha ko jehecha umi yvóra rehegua oñeme'ẽ hague ani hag̃ua ojerovia'ỹve araka'eve.”⁹

GSAM 261Peteĩ Kavaju Ivaíva Oñemomansũ Sapy'a

GSAM 261.1Upe ñembyaty Topsham-pe guare riremínte, oiko jey peteĩ mba'e hechapyrãva umi jesareko rehegua, ha che amombe'úta pe Pastor Bates he'ihaguéicha chéve:—

GSAM 261.2Pastor White oipuru peteĩ kavaju ra'y oñembokatupyry'imíva ha peteĩ karréta mokõi apyka orekóva oñemúha guarã, ojapopyréva ndorekói karréta renondegua ñemo'ãha, ha katu oguereko peteĩ jupiha tenonde gotyo ha peteĩ jupiha kuarepotiguigua karréta yvyra pukukuéragui. Oñeñangareko porãiterei va'erã kuri oñemanehávo pe kavaju ra'y, oiméramo sã térã oimeraẽ mba'e opoko ijykére, upepete oñembota pochy rupi, ha ojejoko va'erã kuri akóinte peteĩ sã hatã reheve ani hag̃ua odipara. Ko kavaju ra'y ningo peteĩ aty mba'e, ha'ekuéra ohohaguépe, ha Pastor White ojepokuaágui omyakãvo kavaju ra'y oñembokatupyry'ỹva, ha'e oimo'ã ndaiporimo'ãiha apañuái vai ko'ãvandi. Oikuaáramo katu hikuái, ipochy vai jave, ojuka hague mokõi kuimba'épe ymave, peteĩva oñembotývo hese itáre tape ykére, ikatu ndojeroviáiete upéicha.

GSAM 261.3Upe jeýpe oĩkuri irundy tapicha pe karréta-pe, Pastor White ha hembireko apyka tenondegua ári, ha Pastor Bates ha Israel Damon apyka tapykueguápe. Pastor White oñeha'ãmbajojávo ojoko hag̃ua pe kavaju, Kuñakarai White katu oñemongetákuri pe añeteguáre, upérõ Ñandejára mbaretekue oguejy pe atýre, ha ha'e ojereraha peteĩ jehechápe, oguapývo gueteri pe karréta-pe. Osapukái ramoite “¡Terakuã!” oho aja jehechápe, pe kavaju ra'y sapy'aitépe opytaite, ha oguejy iñakã. Upe jave Kuñakarai White opu'ã, oĩ aja upeicha, ha hesa omaña yvate gotyo, ojupi pe karro renondépe, oguejy umi yvyra ári, ipo omoĩvo pe kavaju ra'y tumby ári. Pastor Bates osapukái Pastor White-pe: “Pe kavaju ra'y opyvoíta upe kuñáme omano meve.” Pastor White ombohovái: “Ñandejára oñangareko ko'ág̃a pe kavaju ra'ýre; che ndaipotái añentremete.” Pe kavaju ra'y opyta py'aguapýpe, kavaju tujaichaite. Tape ykére pe yvyty'i ojupi amo poteĩ py ha upépe, pe kora ykére, oĩ peteĩ tenda kapi'ipegua. Kuñakarai White, hesa yvate gueteri omaña, ni peteĩ jevy omaña'ỹre iguývo, ojupi pe yvyty'i ári pe kapi'ipépe, upéi oguata tenonde ha tapykue gotyo sapy'ami, oñe'ẽvo ha omombe'úvo ko yvy pyahu porãngue. Upéi, iñakã oĩháicha gueteri, oguejy pe yvyty'ígui, oguata pe karréta peve, ojupi umi jupiha ári, ipo omoĩ pe kavaju ra'y tumby ári, ha péicha ojupi umi yvyra guasu ári, ha ojeupi jey karrétape. Oguapy riremínte ijapykápe, osẽ jehechágui, ha upepete pe kavaju, pe omboguatáva ohechauka'ỹre chupe mba'eve, oñepyrũ oguata ha oho hese.

GSAM 262.2Kuñakarai White oĩ aja karréta okápe, Pastor White ojepy'amongeta oha'ãta pe kavaju, ohecha hag̃ua añetehápe piko ipy'aguapy térãpa nahániri. Ñepyrũrã opokomi hese ilátigo reheve; ambue árape pe kavaju ombohovái va'erãmo'ã peteĩ pyvoípe, ág̃a katu ko'ág̃a ndojapói mba'eve. Upéi oinupã chupe mbareteve, upéi hatãve, ha hatãve gueteri. Pe kavaju ra'y ndojapói kaso umi ñembotáre, ha katu ojekuaa ndojapomo'ãiha mba'eve ivaíva umi león juru umi anhel ombotývaicha, Daniel okehague pyharekue ikuápe. “Peteĩ tenda imba'eguasúva ha oporomongyhyjéva ningo,” he'i Pastor Bates, “ha ojekuaa porã pe Pu'aka ojapova'ekue umi jehechauka, upe jave ombopy'aguapyhague pe kavaju ra'y reko ka'aguýpe.”

GSAM 262.3Ko jehecha oikóramo hete rasykuéra reheguánte, oporandu jepi: ¿Pe kavaju piko hasy avei upéicha?

GSAM 262Israel Damon Ñemombe'u

GSAM 262.4Ko'ápe amoĩ, omoañete hag̃ua pe marandu Pastor Bates ome'ẽva'ekue chéve, ko je'e oúva:—

GSAM 262.5“Oiméne mokõipa ary ohasava'ekuépe, añepyrũramo guare aguerohory pe sábado, Israel Damon omombe'u chéve mba'éichapa Che reindy White oguereko pe jehecha, ha'e, Pastor Bates, ha Pastor White ha hembireko oĩ aja hikuái pe karréta ivevýivape, pe kavaju ra'y ija'e'ỹva kupépe. Ko árape amoñe'ẽ pe ojehúva'ekue mombe'u oĩva yvate, Pastor Loughborough ohai haguéicha, ha ojojaite pe Pastor Damon he'i va'ekue chéve ndive.” Omoĩ heraguapy, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 9 jasykõi, 1891.”

GSAM 263Pastor Bates marandu umi jesarekopy rehegua

GSAM 263.1Pastor Bates he'i péicha pe ha'e ohasava'ekue:—

GSAM 263.2“Ndahecháiramo jepe mba'eve ijapytépe ombohovakéva pe ñe'ẽ, chepy'a perere ha añeñandu ajeipy'ara'ãitereiha, ha areterei ndagueroviasei ha'eha ambue mba'e pe hete ikangy are guivégui osẽva'ekue.

GSAM 263.3“Upévare aheka pa'ũ ambue tapicha renondépe, iñakã oĩrõ py'a guapýpe (ndaha'éiramo ñembyatýpe), aporandu ha aporandujey hag̃ua chupe, ha iñirũnguéra omoirũvape, tenondaitépe iñermána itujavévape, aikuaa hag̃ua, ikatúramo, pe añetegua. Umi jeju heta jey ojapova'ekue New Bedford ha Fairhaven-pe upe guive, oĩ aja ñane atyhápe, ahecha chupe peteĩ jehechápe heta jey, ha avei Topsham, Maine-pe; ha umi oĩva'ekue oikóvo umi mba'e oporomopirĩva, oikuaa porã mba'eichaitépa jesareko mbarete reheve ahendu opa iñe'ẽ, ha amaña opa iñemomýire, aheka hag̃ua japu térã pokatu mesmériko. Ha aguyjevete Ñandejárape pe pa'ũ arekova'ekue rehe ambue tapicha ndive ahecha hag̃ua ko'ã mba'e. Ko'ág̃a ikatu añe'ẽ chejehegui che py'a guapýpe. Aguerovia tembiapo ha'eha Ñandejára mba'e, ha oñeme'ẽha ombopy'aguapy ha omombarete hag̃ua i'avakuéra ‘oñemosarambíva’, ‘oñemboja'óva’ ha ‘oñepire'óva’, ñane rembiapo ñemboty guive ... jasypa 1844-pe. Pe ñe'ẽ ‘¡Emañamína, ápe!’ ha ‘¡Emañamína, upépe!’ ñembojehe'a upe guive omoakãjere eterei Ñandejára rembiguái ijojáva ha ikyre'ỹvape, ha ombohasyeterei umi ndaikatúivape omyesakã heta jehaipyre ojoavýva ojehechaukáva chupekuéra renondépe. Ahechakuaa ahupytyhague tesape ha mbo'epy heta jehaipyre yma ndaikatúiva'ekue aikũmby porã. Aguerovia ha'eha peteĩ Tupã memby oñeme'ẽva ijehegui, hekoporãva, oipotáva ojapo.”¹⁰

GSAM 263.4“Pe ohaíva ndaha'éi ‘ohupytýva iñe'ãmby’ ijehechakuéra rehegua ‘mbo'epy térã ñemoarandu ymaguarégui.’ Ohupytyrõ guare ijehecha peteĩha, jasypakõi, 1844-pe, ha'e ha opa aty Portland, Maine-pegua (itúva ha isy oikohaguépe upérõ) ohejapáma pe ‘ñehenói pyharepyteguáva’ oimo'ãvo opámaha. Upérõ pe Ñandejára ohechauka chupe peteĩ jehecha rupive pe jejavy ha'e ha aty Portland-pegua oikehague. Upéi omombe'u ijehecha atýpe, ha ha'ekuéra ohechakuaa pe ojehúva'ekue chupekuéra jasypokõi jave ha'eha Tupã rembiapo.”¹¹

GSAM 264Mba'éichapa Ojehechakuaa umi Mbohapy Marandu ary 1847-pe

GSAM 264.1Pe oúva Pastor James White-gui, ojehaíva'ekue jasyrundy, 1847-pe, ohechaukáta mba'éichapa ojehecha umi mbohapy marandu upe árape:—

GSAM 264.2“Opaichagua adventista-kuéra oñemoĩ peteĩ ñe'ẽme pe anhel ojehechaukáva versículo poteĩha ha pokõiha ko kapítulo-pe (Apocalipsis 14), ha'eha pe marandu adventista tupão ha yvy ape ári guarã.... Mokõiha anhel rembiapo ha'e kuri ohechauka umi adventista atýpe Babilonia ho'apahague. Ha heta ijapytepeguápe ndoikuaái ko mba'e pe ‘ñehenói pyharepyteguáva’ pu mbarete oporomopáy peve chupekuéra ára pa og̃uahẽ mboyvemi osẽ hag̃ua tupãogakuéragui, upévare jasypokõi 1844 guive, anhel mbohapyha marandu ha'e kuri, ha ko'ág̃a peve ha'e, peteĩ ñe'ẽmondo umi marangatu kuérape ‘oñembopy'a hatã’ hag̃ua, ha ani ojevy, ha ‘oñemomba'e’ umi techaukaha pe aty kuñataĩnguéra oipe'ava'ekue pe anhel mokõiha osapukáivo.

GSAM 264.3“Ha pe marandu añetegua Tupã remimoĩnguérape g̃uarã, jasypokõi 1844 guive, ndaha'éi piko peteĩ ñe'ẽmondo péichagua?—Upéichaite ningo.... Pe versíkulo pakõiha he'i: ‘Ápe oĩ umi marangatu py'aguapy: ápe oĩ umi oñangarekóva Tupã rembiapoukapýre ha Hesu jeroviáre.’ Moõpa rehecha chupekuéra, Juan?—Ha, ‘ápe’, pe anhel mbohapyha marandu aja. Pe ára ñeha'arõ py'aguapýpe oikohaguéicha pe jasy pokõi, 1844 guive, ha pe aty oñangarekóva sábado rehe, ha ambueve mba'e, ojehechaukahaguéicha upe guive, hesakã porã jaikoha pe anhel mbohapyha marandu árape.”¹²