अध्याय ५ — दुसऱ्या आगमनाचो संदेश

GSAM 93.1"आतां अंजिराच्या झाडाचें एक दृष्टान्त शिक: जेन्ना ताची खांदी मोव जाता आनी पानां येतात, तेन्ना तुमकां खबर आसता की गीम लागीं पावला; तशेंच तुमी जेन्ना ह्यो सगळ्यो गजाली पळयतले, तेन्ना जाणून घेयात की तें [मार्जिन, तो] लागीं आसा, दारांतच. खरेंच हांव तुमकां सांगतां, ह्यो सगळ्यो गजाली पुराय जाय मेरेन हें पिळगें वचचें ना. सर्ग आनी पृथ्वी ना जातले, पूण म्हजीं उतरां केन्नाच ना जावचीं नात."¹

GSAM 93.2ह्या शास्त्रांत आमचें लक्ष त्या काळाचेर वता, जेन्ना क्रिस्ताचें येणें "दारांत" आसा हें तितल्याच खात्रीन शिकूंक मेळटा, जितल्या खात्रीन पयलीं नाजूक पानां भायर येतात तेन्ना आमकां खबर जाता की गीम लागीं पावला. हेंय जाणून घेवंक येता की आमी त्या पिळगेत आयल्यात जी क्रिस्त स्वता येय मेरेन कामाच्या माचये वयल्यान वचची ना. जेन्ना ही उपमा शिकपाचो वेळ येता, तेन्ना हें ठामपणान खरें की उपमा शिकोवपाक शिक्षकांक उबारपाचो हो प्रभूचो वेळ आसा. दुसऱ्या एका प्रसंगाचेर प्रेषिताची चवकशी हांगा तितलीच लागू जाता, "प्रचारक नासल्यार ते कशे आयकतले? आनी तांकां धाडल्या बगर ते कशे प्रचार करतले?"²

GSAM 93चिन्नां खातीर वेळ

GSAM 93.3फाटल्या अध्यायांत आमी पळयलें की तेवीस-शेंकड्या दिसांच्या काळाच्या समाप्ती विशीं गिन्यान कशें मेळ्ळें, आनी तो काळ 'ताच्या न्यायाच्या वेळा' मेरेन पातळ्ळो. हांगा सुरू केल्ल्या ह्या दृष्टांतांत, ह्या दृष्टांता खातीर आनी संवसाराक जाहीर करपाच्या 'न्याय' संदेशा खातीर, प्रभूचो वेळ केन्ना येता हें आमकां दाखयलां. ताच्या लोकांचेर येवपी व्हड "क्लेश" जाचो "काळ ल्हान करतले" हाचे विशीं उलयल्या उपरांत, तारकाणें म्हळें, "त्या दिसांच्या क्लेशा उपरांत रोखडेंच सूर्य काळोखेतलो, आनी चंद्र आपलें उजवाड दिवचो ना, आनी नखेत्रं सर्गांतल्यान पडटलीं, आनी सर्गाचीं शक्तीं हालतलीं: आनी तेन्नाच मनशाच्या पुताचें चिन्न सर्गांत दिसतलें."³

GSAM 94.1लक्ष दियात, निमाण्या सांगिल्ल्या चिन्ना विशीं अशें म्हणना की तें ताच्या येण्याचें चिन्न; पूण तें एक चिन्न की मनशाचो पूत थंय आसा, येताना दिसता. ह्या लेखांत, ताच्या लागींच्या येणावळीचेर भावार्थ दवरपा खातीर चिन्न म्हणून दिल्ल्यो घडणुको म्हळ्यार सूर्य, चंद्र आनी नखेत्रां मदलीं चिन्नां. उपरांत येवपी हेर घडणुको, सर्गाच्या कुपां मदीं ताच्या खऱ्या येणावळीच्या संबंदान घडटात. देखून, ह्या चिन्नां मदल्या तिसऱ्या चिन्ना—म्हळ्यार नखेत्रां मदल्या चिन्ना—उपरांतच, प्रभूचो वेळ येता आपल्या शिक्षकांक उठोवपाचो, जे शिकयतले की क्रिस्ताची येणावळ दारांत आसा.

GSAM 94.2आतां ह्या चिन्नांच्या प्रकट जावपाच्या वेळा विशीं: संकटा उपरांतच सूर्य काळोख जावपाचो आशिल्लो.⁴ मार्क नोंद करता तशें, तें "त्या दिसांनी, त्या संकटा उपरांत" जावपाचें आशिल्लें.⁵ आमच्या तारकांनी म्हळां की ते दीस ल्हान करपाक जायले. मारिया थेरेसाच्या हुकुमान, आनी १७७३ ते १७७६ मेरेनच्या सहिष्णुता कायद्यां वरवीं, इगर्जे आड जावपी छळाचो राग कमी जालो. जरी छळपी शक्तीन १७९८ मेरेन नागरी सत्तेचेर नियंत्रण दवरलें, तरी तिचो छळ सुमार १७७३ वर्सा सोंपलो. तारकाच्या उतरांची तुळा केल्यार, ह्या चिन्नां मदलें पयलें चिन्न १७७३ आनी १७९८ ह्या काळा मदीं येता.

GSAM 94काळो दीस आनी रात

GSAM 94.3१७८० वर्सा, मे म्हयन्याच्या १९ तारखेक, सूर्य अलौकिक रितीन काळोखलो. हो सूर्यग्रहण नाशिल्लो, कारण आदल्या दिसा चंद्र पूर्णचंद्र जाल्लो. तरी लेगीत, सकाळीं इकरा वरां सावन रातच्या इकरा वरां मेरेन, अमेरिकेच्या उत्तर-उदेंत भागांत पुराय काळोख पसरलो. त्या वेळार फक्त सूर्य काळोखलो ना, तर चंद्रानूय सूर्याचो उजवाड परावर्तीत करपाक न्हयकार दिलो. हो असो काळोख आशिल्लो की ताणें सूर्याक चंद्राच्या पाटीर उजवाड घालपाक आडायलें. आनी नोआ वेबस्टराच्या म्हणण्या प्रमाण, जायत्या वर्सां उपरांत, "ह्या काळोखा खातीर केन्नाच खंयचेंच समाधानकारक कारण दिवंक ना."

GSAM 95.1ह्या काळोखाच्या दिसा विशीं खगोलशास्त्रज्ञ हर्शेलान म्हळें: "उत्तर अमेरिकेंतलो काळोख-दीस निसर्गाच्या त्या अद्भुत घडणुकां मदली एक आशिल्ली, जाचे विशीं सदांच आवडीन वाचतले, पूण जाचें स्पश्टीकरण तत्वज्ञान दिवंक शकना."

GSAM 95.2१९ मे, १७८० च्या रातीच्या काळखाचें वर्णन करप्यांनी, पूर्ण चंद्र आसून लेगीत, अशें म्हळें की, "जशें संवसारांतलो दरेक उजवाड दिवपी पिंड ना जाल्लो जाल्यार, काळोख हाचे परस चड पुराय जावंक शकनाशिल्लो."

GSAM 95झडपी नखेत्रां

GSAM 95.3ह्या चिन्नां मदलें तिसरें, नखेत्रांचें पडप, १३ नोव्हेंबर १८३३ दिसा पुराय जालें. त्या राती, वा चड करून उजवाड जावचे पांच वरां पयलीं, नखेत्रांचो पावस पडलो, जाची कांय जाणांनी सर्गांतल्यान देंवपी उज्याच्या प्रवाहां कडेन, जाल्यार हेरांनी खंयच्या तरी व्हडल्या फटाक्यांतल्यान उडपी ठिणग्यां कडेन तुळा केली. हो प्रकार पुराय उत्तर अमेरिकेंत पातळ्ळो, दक्षिणेक मेक्सिकोच्या आखाता सावन उत्तरेक हडसनाच्या आखाता मेरेन, आनी अस्तंतेक सँडविच जुंव्यां सावन उदेंतेक लिव्हरपूलाच्या कांय शेंकड्या मैलां भितर मेरेन. जंय जंय हें दिसलें, थंय हेंच नक्षत्रांचें अखंड झरें आशिल्लें, जें बर्फाच्या वादळांतल्या बर्फाच्या कणां भशेन दाट पडटालें.

GSAM 95.4१८३३ वर्साच्या ह्या तारकांच्या पावसा विशीं, आमी २५ नोव्हेंबर, १८३३ च्या 'कनेक्टिकट ऑब्झर्वर' ह्या दिसाळ्यांतल्यान फुडें उद्धृत करतात:—

GSAM 95.5"ओल्ड कंट्रीमन"चो संपादक 'पडपी नखेत्रां' ह्या विशयाक खूब गंभीरपणान घेता. तो म्हणटा, 'आमी फाटल्या बुधवारा सकाळीं पळयल्ल्या ह्या उज्याच्या पावसाक, एक भिरांकूळ प्रकार, एक निश्चीत पूर्वसूचक, एक दयाळू चिन्न, त्या व्हड आनी भिरांकूळ दिसाचें मानतात, जाचें पृथ्वीवयले लोक साक्षीदार जातले जेन्ना सवें मोह्र उगडटलें. तो वेळ आतां लागीं पावला, जाचें वर्णन फकत नव्या करारांत न्हय, तर आदल्या करारांतय केलां; आनी एका व्हड वाऱ्यान फळगळपी अंजिराच्या झाडाचें चड अचूक चित्र पळोवंक शकनासलें।"

GSAM 96थॉमस बर्नेट हाची भविश्यवाणी

GSAM 96.1लोकांक आदल्या काळांतल्या लोकांकडल्यान ह्या चिन्नाच्या शब्दशः पूर्ततेची वाट पळोवपाक शिकयल्लें. थॉमस बर्नेटान, ताच्या 'थ्योरी ऑफ द अर्थ' ह्या पुस्तकांत, जें १६९७ वर्सा लंडनांत छापिल्लें, मत्तय २४:२९ विशीं म्हळ्ळें:—

GSAM 96.2"त्या वेळार सगळ्या तरांचे उज्याचे उल्का आसतले हातूंत दुबाव ना; आनी हेर उल्कां मदीं पडपी नखेत्रां म्हणिल्लीं उल्कां आसतलीं, जीं जरी एकेकटीं म्हत्वाचीं नासलीं, तरी जर तीं व्हड संख्येन वाडलीं जालीं, आनी जशें प्रेषित म्हणटा, द्राक्षाच्या झाडाचीं पानां वा अंजिराच्या झाडाचे अंजिर जशे पडटात तशीं पडलीं जाल्यार, तीं एक अजापीत करपी दृश्य निर्माण करतलीं.... आमी ह्या गजालींक अतिशयोक्ती वा काव्यात्मक शैली मानपाची गरज ना, पूण स्पश्ट भविष्यवाण्या आनी अक्षरशः घडून येवपी गजाली म्हणून मानपाक जाय."

GSAM 96प्राध्यापक ओल्मस्टेडाची गवाय

GSAM 96.3येल कॉलेज, मॅसॅच्युसेट्स हांगाचे प्राध्यापक ओल्मस्टेड, जांकां "अमेरिकेचे सगळ्यांत व्हडले हवामानशास्त्रज्ञ" म्हण्टात, तांणी १३ नोव्हेंबर १८३३ च्या पडपी नखेत्रां विशीं अशें म्हळें:—

GSAM 96.4"१८३३ वर्साच्या ह्या पडत्या नखेत्रांच्या पावसाचो आवाठ इतलो व्हड आशिल्लो की ताणें पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचो एक व्हडलो वांटो धांपून उडयलो, उदेंतेक अटलांटिकच्या मदल्या भागा सावन अस्तंतेक पॅसिफिक मेरेन; आनी दक्षिण अमेरिकेच्या उत्तरेकडल्या दर्यादेगे सावन उत्तरेक ब्रिटीश अधिपत्यांतल्या अज्ञात प्रदेशां मेरेन. हो पडत्या नखेत्रांचो देखावो फक्त दिसतालो अशें न्हय, तर सगल्याक तोच तरेचो दिसतालो."

GSAM 96.5१२ नोव्हेंबराच्या रातीं सुमार ११ वरांचेर सुरू जावन १३ तारखेच्या सकाळीं सुमार ४ वरां मेरेन चालू आशिल्ल्या ह्या प्रदर्शना विशीं, प्रोफेसर म्हणटा:—

GSAM 96.6"जे लोक १३ नोव्हेंबर १८३३ च्या सकाळीं पडत्या नखेत्रांचें प्रदर्शन पळोवपाक भाग्यवान थारले, तांणी घडये संवसाराच्या निर्मिती सावन, वा निदान इतिहासाच्या पानांनी नोंद जाल्ल्या काळांत, पळयल्ल्या सगळ्यांत व्हडल्या स्वर्गीय फटाक्यांच्या प्रदर्शनाक पळयलें आसतलें."

GSAM 97युरोपांतूय तारकांचो पावस

GSAM 97.1१८३५ वर्सा जर्मनीच्या स्टुटगार्ट शारांत, लियोनार्ड हेनरिक केल्बर हाणें उजवाडाक हाडिल्ल्या एका पुस्तकांतल्यान आमकां हें कळटा की अटलांटिकच्या त्या वटेन, त्याच म्हयन्यांत, पूण कांय दीस उपरांत होच संकेत परतून जालो. तो म्हणटा:—

GSAM 97.2"२५ नोव्हेंबर १८३३ दिसा, युरोपी खंडाचेर पडत्या नखेत्रांचें एक सुंदर प्रदर्शन जाल्लें," आनी "सिलिझियाच्या मिन्स्टरबर्गांत, नखेत्रं उज्याच्या पावसा सारकीं पडलीं. तांचे वांगडा उज्याच्यो गोलक्यो पडलीं, जाका लागून रात इतली उजवाडीत जाली की लोकांक दिसलें की तांच्या लागींचीं घरां जळटात.

GSAM 97.3"त्याच वेळार ऑस्ट्रियाच्या प्रिन हांगा, पांचशें चौरस मैलां परस चड सुवात ताऱ्यांच्या पावसान धांपून गेली. कांय जाणांनी ताचें वर्णन सर्गांतल्यान देंवपी उज्याच्या प्रवाहां सारकें केलें. कांय जाणांनी ताका उज्याचो पावस म्हळें. ताका लागून घोडे भियेले आनी जमनीर पडले. भंयान जायते लोक दुयेंत पडले."

GSAM 97उपमाचो अर्थ

GSAM 97.4तिसऱ्या चिन्नाच्या—नखेत्रां पडपाच्या—पूर्णताये उपरांत, ह्या भविश्यवाण्याच्या ओळींत सकयल येतना, आमचो तारक म्हणटा, "आतां अंजिराच्या झाडाची एक दृष्टांत शिक." ही भास आमच्या सायबाक हो उपदेश दितना जियेताले त्या पिळगेक लागू जायना, पूण त्या पिळगेक लागू जाता, जाणे ह्यो गजाली पूर्ण जाल्ल्यो पळोवपाच्यो आशिल्ल्यो—पूर्ण जात आशिल्ल्यो न्हय, पूण पूर्ण जाल्ल्यो. क्रिस्त दारांत आसा हाचीं चिन्नां म्हूण जीं गजालीं पुराय जावपाक जाय, तातूंत तो खऱ्यांनी येताना दिसतलो तेन्ना जावपी सर्गाच्या हालचालीचो आस्पाव ना. ताच्या लागींच्या येण्याच्या ह्या चिन्नांनी ह्या तिसऱ्या चिन्नाचो, म्हळ्यार नखेत्रां मदल्या चिन्नाचो, आस्पाव जाता. लोकांनी अंजिराच्या झाडाचें दृष्टान्त शिकपा खातीर प्रभूची थारायिल्ली वेळ १८३३ वर्साच्या उपरांत सुरू जाता. जगाक ह्या व्हड सत्या खातीर जागो जावपाची ही प्रभूची वेळ आसा की ताचें येणें दारांत आसा, आनी जें पिळगें हो दृष्टान्त आयकतली, ती सोंपचे पयलीं ताचें येणें जातलें. देखून ह्या भविश्यवाण्यांत जगाक व्हडल्या येण्याचो जाहीरनामो केन्ना दिवचो, ही वेळ कशी थारायल्या हें आमी पळयतात.

GSAM 98एक जागतिक घोष

GSAM 98.1ह्या भविश्यवाण्याच्या पूर्तते खातीर आमी पळयतात की, बरोबर तेन्नाच १८३३ वर्सा, प्रभू संवसाराच्या वेगवेगळ्या भागांनी आपले संदेशवाहक वा सेवक उबे करतालो, जांणी १८३३ ते १८४४ मेरेन क्रिस्ताच्या लागीं येवपाची घोशणा केली, "बरोबर दारांत;" आनी तांणी अंजिराच्या झाडाची दृष्टांत शिकयली, ताच्या येवपाच्या ह्या चिन्नां कडेन बोट दाखोवन, जशें ताणें तांकां करपाक सांगिल्लें. हो संदेश, जिव्या शिक्षका वरवीं वा छापील पानांच्या माध्यमांतल्यान, संवसारांतल्या दर एका मिशनरी स्टेशनाक, आनी धर्तरे वयल्या दर एका बंदर शाराक पावलो.

GSAM 98.2ह्या संदेशाची व्याप्ती, रोचेस्टर, न्यूयॉर्कच्या 'वॉइस ऑफ ट्रुथ' ह्या नेमाळ्याच्या संपादकान, जानेवारी १८४५ च्या अंकांत स्पश्टपणान सांगल्या:—

GSAM 98.3प्रकटीकरण १४:६, ७ तें वर्णन केल्या प्रमाण, सासणाचें शुभवर्तमान दर एका राष्ट्राक, वंशाक, भाशेक आनी लोकांक प्रवचून सांगलां; व्हडल्यान आवाज करून म्हणटात, 'देवाक भियें, आनी ताका म्हिमा दियात; कित्याक तर ताच्या न्यायाचो वेळ आयला: आनी ज्यानें सर्ग, पृथ्वी, आनी दर्या, आनी उदकाच्यो झऱ्यो केल्यात, ताची आराधना करात.' गेल्या कांय वर्सां भितर, १८४३ वर्सा [१८४३, ज्यू वेळार—आमच्या वेळार, १८४४] क्रिस्ताच्या येण्याच्या प्रचारांतल्यान, वा तो लागीं पावला ह्या संदेशाक दर एका राष्ट्राक आनी भाशेंत पावयलां, ह्या गजालीक परस चड स्पश्टपणान पुराव्यां सयत सिद्ध करपाक शकना. व्याख्यानां आनी प्रकाशनां वरवीं, हो आवाज पुराय पृथ्वीचेर पावला, आनी हीं उतरां संवसाराच्या अखेरे मेरेन."

GSAM 98.4कांय लोक, जांकां ह्या गजालींची म्हायती ना, तांणी ह्या दुसऱ्या आगमनाच्या चळवळीक एका थारावीक वाठारापुरती मर्यादीत मानल्या, अशें मानून की ही विल्यम मिलर आनी अमेरिकेच्या उत्तर भागांत ताच्या वांगडा आशिल्ल्या कांय शेंकड्यांनी धर्मोपदेशकांच्या संबंदीत काम आसा. अश्या लोकांक हें आयकून अजाप जावंक शकता की अमेरिकेंतली चळवळ, जातूंत पाद्री मिलर आनी हाइम्स मुखेल फुडारी आशिल्ले, ती वयर सांगिल्ले प्रमाण "पृथ्वीच्या कांयच्याय तोंका मेरेन" पाविल्ल्या एका व्हड चळवळीचो फक्त एक ल्हानसो भाग आशिल्लो.

GSAM 99विविध राष्ट्रांनी हो चळवळ कसो सुरू जालो

GSAM 99.1संवसारा मेरेन हें घोष जावपाचो देवाचो वेळ आयलो, आनी सुमार त्याच वेळार, पृथ्वीच्या वीस वा चड वेगवेगळ्या भागांनी, एकामेकांच्या कामाची खबर नासतना, अशे लोक उठले, जे हो संदेश पृथ्वीच्या सगळ्या भागांनी पावोवपाक भायर सरले. अध्याय ४ त उल्लेख केल्ले, जांकां तेवीस शेंकड्या दिसांच्या समाप्ती विशीं उजवाड मेळ्ळो, एक अपवाद सोडल्यार—ए. कॅम्पबेल—ते प्रकटीकरण १४ च्या पयल्या देवदुताच्या संदेशाचो प्रचार करपाक प्रेरित जाले; हेंय देवाच्या आत्म्याच्या थेट कृपेन जालें, एकामेकांक उजवाड वांटून न्हय.

GSAM 99सुधार चळवळी वांगडा तुळा

GSAM 99.2जर आमी ह्या चळवळीक तोच नेम लागू केलो जो डी'ऑबिग्नेन सोळाव्या शेंकड्यांतल्या व्हडल्या सुधारणेच्या उदयाक लागू केल्लो, तर ती निश्चितपणान प्रभूचो संदेश आनी प्रभूच्याच वेळार म्हणून मानची पडटली. त्या पुराय सुधारणेविशीं इतिहासकारांन म्हळां:—

GSAM 99.3"जर्मनीन स्वित्झर्लंडाक सत्य पातयलो ना, ना स्वित्झर्लंडान फ्रांसाक, ना फ्रांसान इंग्लंडाक. ह्या सगळ्या देशांनी तें देवा कडल्यान घेतलें, जशें संवसाराचो एक वांटो दुसऱ्या वांट्याक उजवाड पातयना; पूण तोच उजवाड दिणो गोळो ताका थेट सगळ्या पृथ्वीक दिता. क्रिस्त, जो उंचल्यान उजवाड फांतोडलो, सगळ्या मनशां परस असीमपणान व्हड, धर्मसुदारणेच्या काळांत, जशें ख्रिस्ती धर्माच्या स्थापने वेळार आशिल्लो, तसोच संवसाराक जिवीत दिवपी दैवी उजो आशिल्लो. सोळाव्या शेंकड्यांत, सगळ्यांत पयसुल्ल्या आनी विंगड विंगड राष्ट्रांच्या घरांनी आनी इगर्जोंनी एकच आनी तोच सिद्धांत एकाच वेळार स्थापन जालो. कारण हें की, तोच आत्मो सगल्याक एकसारको भावार्थ निर्माण करपाक वावुरतालो.

GSAM 99.4"जर्मनीचो आनी स्वित्झर्लंडाचो धर्मसुदारणा हो सत्य दाखयता. झ्विंगलाचो लुथरा कडेन कांयच संबंद नाशिल्लो. ह्या दोनूय मनशां मदीं एक दुवो आशिल्लो, हातूंत दुबाव ना; पूण आमकां तो धर्तरेच्या वयर सोदचो पडटलो. जाणे सर्गांतल्यान लुथराक सत्य दिलें, त्याच जाणे झ्विंगलाक तें दिलें. देव तांच्या मदीं संवादाचें माध्यम आशिल्लो. 'हांवें सुवार्ता प्रवचन करपाक सुरवात केली,' झ्विंगल म्हणटा, 'कृपेच्या वर्सा १५१६ त, दुसऱ्या उतरांनी सांगचें जाल्यार, अशा वेळार जेन्ना आमच्या देशांत लुथराच्या नांवाची केन्नाच खबर नाशिल्ली. हांवें क्रिस्ताचो धर्म लुथरा कडल्यान शिकलो ना, पूण देवाच्या उतरांतल्यान शिकलो. जर लुथर क्रिस्ताचें प्रवचन करता, जाल्यार तो तेंच करता जें हांव करतां; बस इतलेंच.'⁶

GSAM 100.1फ्रांसांत फारेल आनी लेफेव्रे हांच्या कामा विशीं उलयतना, इतिहासकार म्हणटा:—

GSAM 100.2"म्हणून, फ्रान्सांतलो धर्मसुधार चळवळ परदेशांतल्यान हाडिल्ली नासली. तिची जल्म फ्रान्सच्याच मातयेर जाली; ती पॅरिसांत कोंबली; तिचीं पयलीं मुळां स्वता विद्यापिठांत आशिल्लीं, जें रोमन ख्रिस्ती जगांतली दुसरी शक्त आशिल्ली. हेर खंयच्याय देशांत सुरू जावचे पयलीं, देवान ह्या कामाचीं तत्वां पिकार्डी आनी डोफिनिच्या लोकांच्या प्रामाणीक काळजांत दवरलीं.

GSAM 100.3"आमी पळयलां की स्विस धर्मसुदारणा जर्मन धर्मसुदारणे परस स्वतंत्र आशिल्ली. फ्रेंच धर्मसुदारणा आपले पाळीक दोनूय कडल्यान स्वतंत्र आशिल्ली. ह्या वेगवेगळ्या देशांनी हें काम एकामेकांक कसलोच संपर्क नासतना एकेच वेळार सुरू जालें; जशें झुजांत, सैन्यांतल्यो सगळ्यो वेगवेगळ्यो फौजी दळ्यो एकेच खिणाक हालतात, जरी एकमेकांक मार्च करपाक सांगनासतना, कारण एकाच सर्वोच्च सेनापती कडल्यान आयिल्लो एकच आदेश सगळ्यांक आयकूंक येता. वेळ पुराय जाल्लो, लोक तयार आशिल्ले, आनी देवान सगळ्या देशांनी एकाच वेळार आपल्या इगर्जेची सुदारणा सुरू केली. अशे घडणुको दाखयतात की सोळाव्या शेंकड्यांतली व्हड सुदारणा एक दैवी काम आशिल्लें."⁷

GSAM 100.4थॉस. बिलनी, फ्रायथ, टायंडेल, आनी हेरांच्या फुडारपणाखाला इंग्लंडांत जाल्ल्या सुधारणेविशीं, डी'ऑबिग्ने फुडें अशें म्हणटा:—

GSAM 100.5"देखून, इंग्लंडांतलो धर्मसुधार, लुथर आनी झ्विंगला परस स्वतंत्रपणान, फक्त देवा कडल्यान प्रेरित जावन सुरू जालो. ख्रिस्ती जगांतल्या ह्या सगळ्या देशांनी दैवी शब्दाची एकच वेळार कृती जाली. ऑक्सफर्ड, केंब्रिज, लंडनांत धर्मसुधाराची सुरवात एरास्मसान उजवाडाक हाडिल्ल्या ग्रीक नव्या कराराक लागून जाली. [टायंडेल आनी थॉमस बिलनी हांणी १५१९ वर्सा केंब्रिजाक सोडलें.] एक दीस आयलो जेन्ना इंग्लंड ह्या सुधारणेच्या उंचेल्या उगमाचो अभिमान बाळगतालो."⁸

GSAM 101.1सुदारणेच्या वयर वर्णन केल्ल्या प्रकारा सारकेंच, येवण्याचें घोषण जाहीर जालें. मनशां एकाच वेळार, एकामेकांक कांयच खबर नासतना वा भावनांची देवाण-घेवाण करिनासतना, संवसारांतल्या चार फावटी चड भागांनी कामाक लागले, आनी फकत संवसारांतल्या चार देशांनीच न्हय, तर पुराय सुसंस्कृत संवसाराक त्याच पवित्र शास्त्र सत्यांचें घोषण करपाक लागले.

GSAM 101जोसेफ वुल्फाचीं कामां

GSAM 101.2ह्या वेळार आगमनाच्या घोषणेच्या व्याप्ती विशींच्या कांय तथ्यां कडेन लक्ष ओडप योग्य थारतलें:—

GSAM 101.3"१८३१ वर्सा जोसेफ वुल्फ, डी.डी., हाका ग्रेट ब्रिटनांतल्यान पॅलेस्टायनांतल्या ज्यू लोकां मदीं काम करपाक एक मिशनरी म्हणून धाडलो. ताणें, आपल्या जर्नलां प्रमाण, १८४५ वर्सा मेरेन, पॅलेस्टायन, इजिप्त, लाल दर्याच्या देगेर, मेसोपोटामिया, क्रीमिया, पर्शिया, जॉर्जिया, पुराय उस्मानी साम्राज्यांत, ग्रीस, अरब, तुर्की, बुखारा, अफगाणिस्तान, काश्मीर, हिंदुस्तान, तिबेट, हॉलंड, स्कॉटलंड, आयर्लंड, कॉन्स्टँटिनोपल, जेरुसालेम, सेंट हेलेना, तशेंच भूमध्यसागरांतल्या जहाजांचेर, आनी न्यूयॉर्क शारांत, सगळ्या पंथांक प्रभूच्या बेगीन येवपाची घोशणा केली. तो जाहीर करता की ताणें ज्यू, तुर्क, मुसलमान, पारशी, हिंदू, कॅल्डीयन, येझिदी, सिरियन, साबीयन, पाशा, शेख, शाह, ऑर्गान्श आनी बुखाराचे राजा, ग्रीसाची राणी, आदी लोकां मदीं प्रबोधन केलां."⁹

GSAM 101.4येमेनांत, होबाब, मोयजेसाचो सासरो, हाच्या वंशजांनी वसलेल्या वाठारांत, जोसेफ वुल्फान एक पुस्तक पळयलें, जाचे विशीं तो अशें सांगता: "ह्या जाग्यारल्या अरबां कडेन 'सीरा' नांवाचें एक पुस्तक आसा, जातूंत 'क्रिस्ताचें दुसरें येणें, आनी ताचें महिमेचें राज्य!' हाचेर भाश्य केलां!"¹⁰

GSAM 102.1येमेनांत ताणें रेकाबितां वांगडा स दीस सारले, जांच्या विशीं तो अशें म्हणटा: "ते सोरो पियेनात, द्राक्षां लायनात, बीं पेरनात, तंबूंत रावतात, आनी रेकाबचो पूत जोनादाबाचीं उतरां याद दवरतात. तांचे वांगडा इस्राएलाचे लोक, दानाच्या वंशाचे, आशिल्ले, जे हतरावतांतल्या तेरिमा लागसार रावतात, जे रेकाबच्या लोकां वांगडाच, सर्गाच्या कुपांमदीं मेस्सियाच्या बेगीन येवपाची वाट पळयतात."

GSAM 102.2वयर दिल्ल्यांतल्यान आमकां दिसता की, त्या चवदा वर्सां मदीं, वुल्फान स्वता वीस परस चड वेगवेगळ्या देशांनी क्रिस्ताचें येणें दारांत पावलां अशो खबरो जाहीर केल्ल्यो. त्याच वेळार जर्मनींत, खास करून दक्षिणेक मोराविअनां मदीं, ह्या शिकवणेचो व्हड प्रसार जालो.

GSAM 102जर्मनी आनी रशियांत संदेश

GSAM 102.3एक इंग्लीश लेखक, मॉरंट ब्रॉक, आमकां कळयता की "वुर्टेम्बर्गांत शेंकड्यांनी लोकांची एक क्रिस्तांव वसाहत आशिल्ली, जी क्रिस्ताच्या बेगीन येवपाची वाट पळयताली." हो सिद्धांत जर्मनीच्या हेर भागांनी हेन्गस्टेनबर्गा वरवीं जाहीर केलो, जाका त्या वेळार जर्मनींतलो सगळ्यांत हुशार धर्मशास्त्रज्ञ मानताले.

GSAM 102.4१३ डिसेंबर, १८९२ च्या 'रिव्ह्यू अँड हेराल्ड' ह्या नेमाळ्यांत, जर्मनीचे पास्टर एल. आर. कॉनराडी म्हण्टात:—

GSAM 102.5"जर्मनींतल्या बेंगेलान जायत्या जाणांच्या काळजांत आमच्या सायबाच्या येण्या खातीर मोग पेटयलो, जाका लागून हजारांनी लोकांनी पयलीं केन्नाच जाल्लें ना तशें भविष्यवाणीच्या उतराचो अभ्यास केलो.... जर्मनींत उजवाड पडलो, आनी दोन हजार तीनशें दिसांच्या वापराचें प्रदर्शन करपी प्रकाशनां थंय वांटलीं. ताचे उपरांत, खास करून वुर्टेम्बर्गांत, एक धार्मिक जागृताय जाली, आनी जसो जसो छळ वाडत गेलो, तशीं शेंकड्यांनी कुटुंबां दक्षिण रशियांत गेलीं, आनी थंय तांणीं आपल्या देशांतल्या लोकांभितर ती शिकवण पातळयली, जे खूब वर्सां पयलीं थंय स्थलांतर जाल्ले. जेन्ना पाद्रींनी आपल्यो इगर्जो बंद केल्यो, तेन्ना कांय थोड्या अपवादांक सोडून, ते आपलीं 'स्टुंडे', वा 'एका वराची' सभा, खाजगी घरांनी करताले, आनी शेंकड्यांनी लोक धर्मांतर जाले. त्या वेळार लेगीत तांच्या मदीं सबाथाचेर चर्चा जाताली, पूण कोणेच सुरवात करूंक नाशिल्ल्यान, ती गजाल दाबून दवरली. एका रशियन शेतकाराचें 'स्टुंडेन' मदीं धर्मांतर जालें, आनी मागीर ताणें रशियन लोकांभितर तेंच काम सुरू केलें. हाचोच निमाणो परिणाम म्हळ्यार आयच्या काळांतली व्हड 'स्टुंडिस्ट' चळवळ, जाचो प्रभाव सायबेरियाच्या आनी ट्रान्स-कॉकेससाच्या सगळ्यांत पयसुल्ल्या कोनशा मेरेन पातळ्ळा."

GSAM 103.1'रिव्ह्यू अँड हेराल्ड', ३१ जुलै, १८९१ ह्या दिसाळ्यांत, पास्टर कॉनराडी हांचें एक विधान आसा, जें ऑस्ट्रेलियाच्या भाव शाके हाचे विशीं आसा. ज्या वेळा विशीं ते उलयतात, त्या वेळार तो सिलिझियाचो रावपी आशिल्लो, आनी ताणें नामनेचो जर्मन सुवार्तिक धर्मगुरू फादर गोस्नर हाच्या घरच्या मिशनच्या हिता खातीर कांय काळ वावर केल्लो. भाव शाके कडल्यान, केल्बरच्या पुस्तका विशीं तांणी फुडलें दिल्लें आसा:—

GSAM 103.2"१८३६ उपरांत, वा जेन्ना बेंगेलाचें गणित सोंपलें, तेन्ना श्वेइडनिट्झ काउंटीच्या एका वृत्तपत्रांत, थंयच्या मिस्टर सोमरफेल्ड्ट हांच्या पुस्तक दुकाना कडल्यान एक सुचना आयली, जी एल. हेन्री केल्बर हाच्या एका पुस्तका विशीं आशिल्ली, जातूंत १८४३ आनी १८४४ वर्सांनी घडपाच्या व्हड आनी खोशयेच्या घडणुकां विशीं सांगिल्लें. त्या पुस्तकाचें अचूक शीर्षक म्हाका याद ना. आमी उक्तें पुस्तक मेळयलें, आनी १८३९-४० वर्सा, बंद दारां आड, जायत्या उत्सुक लोकां वांगडा तें वाचलें. त्या पुस्तकान दानिएल, प्रकटीकरण, आनी मत्तय २४ हातूंतल्यान दाखयलें की संसार सोंपपाचो वेळ लागीं पावला, आनी तातूंत एक गणनेचें तक्तोय आशिल्लो, जो वयर दिल्ले तारखे मेरेन कशी पाविल्ली हें दाखयतालो."

GSAM 103ग्रेट ब्रिटनांतलो संदेश

GSAM 103.3'द मिलेनियम' नांवाच्या एका इंग्लीश प्रकाशनांत अशें सांगलां की, "चर्च ऑफ इंग्लंडचे सातशे धर्मोपाध्याय सोडोवणार्याच्या परत येण्याचो आक्रोश करत आशिल्ले." त्या काळांतल्या कांय सगळ्यांत हुशार पाद्रीं मदीं ते आशिल्ले, जांणी १८४० ते १८४४ मेरेन इंग्लंडांत आगमन सिद्धांताचो प्रचार केलो. तांतल्यांतले आमी बिकरस्टेथ, बर्कस, ब्रुक्स, ब्रॉक, हेबरशॉन, प्लायन, फ्रेमंटल, नाथन लॉर्ड, मॅकनील, विंटर्स, कमिंग्स हांचीं नांवां सांगतले, जे. ए. मॅककॉल, डी.डी., डॉ. निस्बेट, रेव्ह. ए. डॅलस, एम.ए. [आपल्या 'लुक टू जेरुसलेम' ह्या पुस्तकांत, पान ११४ चेर, तो मत्तय २४ वयलें दृष्टान्त ह्या पिळगेक लागू करता], बर्गेस, राउटन, गनर, बार्कर, बोनहॅम, डिलट्री, आदी.

GSAM 104हॉलंडांत संदेश

GSAM 104.1हॉलंडांत दुसऱ्या आगमनाचो सिद्धांत हेंत्सेपेटरा वरवीं जाहीर केलो, जो त्या वेळार त्या देशांतलो सगळ्यांत कुशळ धर्मोपदेशक आशिल्लो अशें म्हण्टात. तो राजाच्या नेमणुकेन द हेग हांगा आशिल्ल्या रॉयल म्युझियमाचो राखणदार आशिल्लो. जून १८४४ त, मिडनायट क्रायच्या संपादकाक बरयिल्ल्या एका पत्रांत तो आपल्या विशीं म्हण्टा की, एका खूब प्रभावी सपनाक लागून ताचें लक्ष ह्या विशया कडेन पयले फावट गेलें. ताणें ह्या विशयाचेर शास्त्रांचो अभ्यास केलो, आनी १८३० वर्सा हें सिद्धांत मांडपी एक पत्रक उजवाडाक हाडलें. १८४१ वर्सा ताणें संवसाराच्या अंताचेर आनीक एक पत्रक उजवाडाक हाडलें. त्याच पत्रांत तो म्हणटा की, क्रिस्ताच्या लागीं येण्याच्या शिकवणीचो प्रचार करपी विल्यम मिलर आनी हेरांविशीं ताका पयली म्हायती १८४२ वर्सा मेळ्ळी, तीय अमेरिकेंतल्यान हॉलंडाक आयिल्ल्या एका मनशा कडेन उलोवन.

GSAM 104टार्टरींतलो संदेश

GSAM 104.2१८२१ वर्सा इतल्या पयलीं टार्टरींत प्रभूच्या येण्याच्या शिकवणेचेर भावार्थ दवरताले आनी ती शिकयताले. ह्याच सुमाराक त्या देशांत एका आयरिश मिशनरीक धाडलो, आनी एका टार्टर पुरोहितान ताका विचारलें, "क्रिस्त दुसऱ्या खेपे केन्ना येतलो?" ताणें जाप दिली की ताका ताचे विशीं कांयच खबर ना. हें आयकून त्या पाद्रीन, बायबलाचे सिद्धांत शिकोवंक आयिल्ल्या मिशनरी कडल्यान अशी जाप आयकून व्हड अजाप व्यक्त केलें, आनी म्हळें की, "जाच्या कडेन बायबल आसा, ताका हें सगळ्यांक खबर आसूंक जाय." मागीर त्या पाद्रीन आपलें मत मांडून सांगलें की ताच्या मतान क्रिस्त इ.स. १८४४ चेर येतलो. ही गजाल १८२१ च्या 'आयरीश मॅगझीन' हातूंत मेळटा.

GSAM 104अमेरिका, भारत, आनी खंडांत संदेश

GSAM 104.3अॅडव्हेंट ट्रॅक्ट्स, खंड २, पान १३५, १८४४, हातूंत इंग्लंडाचो मॉरंट ब्रॉक म्हण्टा:—

GSAM 105.1"फकत ग्रेट ब्रिटनांतच न्हय, तर उद्धारकर्त्याच्या लागींच्या परत येवपाची अपेक्षा आनी शिटकावणेचो आवाज अमेरिका, भारत आनी युरोपी खंडांतूय उबारला. अमेरिकेंत, सुमार तीन शेंबेर धर्मप्रचारक 'राज्याचें हें शुभवर्तमान' प्रवचिता करतात; जाल्यार ह्या देशांत, चर्च ऑफ इंग्लंडचे सुमार सात शेंबेर तसोच आवाज उबारतात."

GSAM 105पृथ्वीवयल्या दरेका बंदराक

GSAM 105.2सेनेका फॉल्स, न्यूयॉर्क हांगाच्या ई. आर. पिनी, एक समर्पित बॅप्टिस्ट धर्मोपदेशक, जाणें आपलें जिवीत पुनरागमन शिकवणुकेच्या घोषणे खातीर दिलें, ताणें आपल्या 'एक्सपोझिशन ऑफ मत्तय २४' ह्या पुस्तकाच्या ८, ९ पानांचेर म्हळां:—

GSAM 105.3"१८४२ वर्साच, रॉकी पर्वताच्या दोनूय वटेन, युरोप, आशिया, आफ्रिका आनी अमेरिकेंतल्या दर एका मिशनरी स्टेशनाक दुसऱ्या आगमनाचीं प्रकाशनां धाडिल्लीं.... आमच्या तारवांचे कमांडर आनी नाविक आमकां सांगतात की, जंय हें घोषणापत्र तांच्या आदीं पाविल्लें ना अशें खंयचेंच बंदर तांकां मेळना, आनी तांचे कडेन हाचे विशीं नेमान चवकशी करतात."

GSAM 105तीन हजार संदेश घोशीत करपी

GSAM 105.4झेन्सविल, ओहायो हांगाचे पास्टर जी. डब्ल्यू. मिचेल, हे आनीक एक धर्मोपदेशक, जांणी स्वता हो सिद्धांत जाहीर केलो, तांणी ऑगस्ट ८, १८९४ दिसा न्यूआर्क, ओहायो हांगा जाल्ल्या एका संवादांत बरोवप्याक सांगलें की पाद्री विल्यम मिलरान तांकां सप्टेंबर, १८४४ त, मॅककॉनेल्सव्हिल, ओहायो हांगा जाल्ल्या एका संवादांत सांगलें की, ताचे कडेन "संवसाराच्या वेगवेगळ्या भागांतल्या तीन हजार पाद्रींचीं नांवां आनी पत्ते आशिल्लीं, जे 'देवाक भंय मान, आनी ताका म्हिमा दे; कित्याक ताच्या न्यायाचो वेळ आयला,' हें घोशित करताले, तांतले चडशे उत्तर अमेरिका आनी ग्रेट ब्रिटनांत आशिल्ले."

GSAM 105.5विल्यम मिलरान, ह्या "घोषणेच्या" व्हड प्रसारा विशीं उलयतना म्हळें:—

GSAM 105.6"संवसाराच्या दर एका वाठारांतल्या एक-दोन जाणांनी ही खबर जाहीर केल्या, आनी सगळेच वेळा विशीं एकमत आसात,—आशियाचो वुल्फ; आदीं इंग्लंडांत आशिल्लो इर्विंग; स्कॉटलंडाचो मेसन; दक्षिण कॅरोलिनाचो डेव्हिस; आनी ह्या वाठारांतले बरेचशे जाण, ही घोशणा करतात वा केल्ली आसा."¹¹

GSAM 106हचिन्सनाचो 'एलिजाचो आवाज' प्रसारित जालो

GSAM 106.1१८३७ वर्सा, पाद्री आर. हचिन्सन हाका इंग्लंडांतल्यान कॅनडांत वेस्लीयन मिशनरी म्हणून धाडिल्लो. तो निमाणो माँट्रिऑलांत स्थायिक जालो. परदेशांनी ताची वळख खूब विस्तृत आशिल्ली. १८४३ आनी १८४४ वर्सांनी ताणें 'वॉइस ऑफ एलियाह' नांवाचें एक पत्रिका उजवाडाक हाडली, जातूंत ताणें येणावळीच्या शिकवणेचेर भाश्य केलें. परदेशी देशांक वचपी जहाजांचो सहज उपलब्धो आशिल्ल्यान, आनी आपल्या पत्रकांची व्हड पॅकेटां पोस्टाचो खर्च विना धाडपाचो विशेष हक्क आशिल्ल्यान, ताणें तीं पृथ्वीच्या सगळ्या भागांनी व्हड प्रमाणांत धाडलीं. ताणें आपल्या कामा विशीं म्हळें, की तो तीं नोव्हा स्कोशिया, न्यू ब्रन्सविक, न्यू फाऊंडलँड, इंग्लंड, आयर्लंड, स्कॉटलंड, वेल्स, फ्रान्स, जर्मनी, कॉन्स्टँटिनोपल, रोम, आनी ब्रिटीश राज्य आनी ताच्या वसाहतींच्या सगळ्या भागांनी फुकट धाडटालो.

GSAM 106सँडविच जुंव्यांनी

GSAM 106.2१२ ऑक्टोबर, १८४३ च्या 'मिडनायट क्राय' ह्या नेमाळ्यांत, सँडविच जुंव्यांवयल्या काउई जुंव्याच्या कालोआ गांवांतले मिसेस ओ. एस. बर्नहॅम हांचें एक पत्र आशिल्लें. त्यो आनी तांचो घोव थंय शाळेंतले शिक्षक आशिल्ले. तांणी थंय आगमनाचो सिद्धांत स्वीकार केल्लो आनी ताचो प्रचार करताले, आनी जुंव्यांचेर भावार्थ्यांची एक मंडळी तांच्या वांगडा भक्ती करताली.

GSAM 106बाप्तिस्मा दिवपी जुआंवाच्या संदेशाची तुळा

GSAM 106.3ह्या प्रमाण आमी पळयतात की, ताचे विशीं आशिल्ल्या पवित्र शास्त्रान केल्ल्या भविश्यवाण्यां पुराय जावपा इतल्या प्रमाणांत, येण्याच्या शिकवणेची घोषणा जाल्ली.

GSAM 106.4क्रिस्ताच्या पयल्या आगमनाची खबर दिवपी संदेश, प्रेषित इजाया हाणें ह्या उतरांनी सांगला: "वाळवंटांत जो आरडटा ताचो आवाज: परमेश्वराचो मार्ग तयार करात, आमच्या देवा खातीर वाळवंटांत एक व्हडली वाट सरळ करात. दर एक देगण उंच जातली, आनी दर एक दोंगर आनी टेकडी सकयल येतली: आनी वांकडें सरळ जातलें, आनी खडबडीत सुवाती सपाट जातल्यो: आनी परमेश्वराची महिमा प्रगट जातली, आनी सगळ्या मनशांनी ती एकठांय पळयतली: कित्याक परमेश्वराच्या तोंडान हें उलयलां."¹² ही भविष्यवाणी "जुदेच्या वाळवंटांत उपदेश करताल्या बाप्तिस्मा दिवपी जुआंवाच्या, 'पश्चात्ताप करात: कारण सर्गाचें राज्य लागीं आयलां' अशें सांगपी, कामांतल्यान पुराय जाली."¹³

GSAM 107.1ह्या एका मनशान, ज्यूदेया ह्या एकाच देशांत स म्हयन्यांच्या कामाच्या काळांत, हें अद्भुत भविश्यवचन पुराय केलें. जरी ह्या भविश्यवचनान जुआंवाच्या कामाक वेळ आनी जागो ह्या मर्यादेंत बांदिल्लें, तरी दुसऱ्या आगमनाची घोशणा करपी भविश्यवचनां बाबतींत तशें न्हय, कारण तें काम "व्हडल्या आरड्या सयत," संवसारभर पातळपाचें आशिल्लें.

GSAM 107.2ह्या तरेन, सादर केल्ल्या तथ्यांच्या उजवाडांत, आगमनाच्या संदेशाविशींची भविष्यवाणी कितली अचूकपणान पुराय जाली हें दिसता. अंजिराच्या झाडाच्या दृष्टांताक शिकोवपाक, पयल्या देवदुताच्या संदेशाची पयली घोशणा करपाक देवाचो वेळ आयलो, आनी ताणें सगळ्या राष्ट्रांक, लोकांक आनी भाशांक हो आवाज घोशीत करपाक आपले संदेशवाहक उबे केले.