Bliongel 7 — Mereched el Omerolel a Klumech er a Medal
GSAM 126.1“ME ngak milsa a ta el anghel el klou el meleked er a leng, el mengeluet er a mech; a ngasech ngar er a bdelul, me a medal er ngii uai a sils, me a ochil uai a oker el ongul; a hong el mekekerei el suobel ngar er a bung; ng mla melecha a ochil er a kadikm er a bebul a telb, me a ochil er a katur er a bebul a beluu, me ng mla oldiu el kmal klou a ngerel, uai a ngerel a laion; me er a le oldiu, a kleuid el derumk a milekoi.... Me a anghel el ngak milsa el melechang er a telb me a beluu, a uleked er a bung el mo er a leng, me ng mla olsiich a tekingel el ousbech er a Dios el kiei el diak a ulebengelel, el mla meruul a leng me a rokui el ngar er ngii, me a beluu me a rokui el ngar er ngii, me a telb me a rokui el ngar er ngii, el taem el diak el mo er ngii; e le taem er a ongeuid el anghel el meketek el mesuub, a berrotel el tekoi er a Dios kmal mo merek, uai tiang el mla lolekoi er a re chad el melatk er ngii a re ulaoch.”1
GSAM 126Anghel el Ngklel a Re Chad el Uureor
GSAM 126.2Uai tiang el mla mekesiu, a ureor er a omesuub er a Ebangkelio mla mo er a chad, me a Rubak mla omerk er a omengull er ngii er a taem el mo er a delongel a beluu.2 Me a anghel el melai a klumech tia el kmo ngklel a klumech er a taem el mo lolekoi er a re chad er a beluu. A klumech meleked er a hong el “suobel”, el menguiu er a kmal mla chesimer. A re chad el melai a klumech el melemalt er a Dios; e a “ngasech”, el ngklel a omerk er a Dios, ngar er tir, me te mengeluet er a llemesel a klisichel a Dios, me te ollekoi a klumech er a uchul a Klou el Omeruul. A tekoi el mla lolekoi tia el klumech er a taem, el mla er ngii a “stamb”, e chelechang el meleked er a hong el “suobel”.
GSAM 127.1Er a re bliongel el mla mo uriul, mla mesisiich er a kmal mla omerk a Rubak a taem el mo mengai a llomes er a delongel a ta er a klou el ulaoch er a 2300 el klebesei, el mo er a kerrekeriil el merritel a klechad; me a ulaoch el kmo a klemedengei a mo medechel, mla mo bleketakl el a Rubak mla omekdubech a re chad el betok el ngii mla olecholt a llomes er tir; me a Rubak me ngii mla omerk a taem el kirel a “okesiu er a mengkur”, el omesodel a klumech el ngii mla oldurokl a re osisechakl er a ta el taem el mo er a beluu. Uai tiang a Rubak mla omerk el melemalt a taem el mo klou a klumech el mo er a cherrodech, me ngii mla mo bleketakl el melemalt.
GSAM 127Cherrodech er a Klumech er a Kot
GSAM 127.2A taem el mo meleked a cherrodech er tia el klumech a tekoi el kirel a reng. A taem tia ngar er a delongelel a omesubel a ongelolem me a ongeuid el trompet; ngii el mo mesisiich er a omesubel a Biblia, me a klumech ngii el lolekoi: “Er a taem er a ongeuid el anghel el meketek el mesuub, a berrotel el tekoi er a Dios kmal mo merek, uai tiang el mla lolekoi er a re chad el melatk er ngii a re ulaoch.” Tia a uchelel a klumech el kmo a taem el lolekoi tia el klumech a mo er a taem el ngasech el ongeuid el trompet.
GSAM 127Taem er a Cherrodech
GSAM 127.3E le ngasech el ongeuid el anghel el mesuub, a Biblia a lolekoi kmo “a chedaol delemerab er a Dios mla mloi er a leng, me a chelsel a chedaol delemerab mla milsa a cheldechelel a omelatk er ngii.”3 Er a omengull er a chedaol delemerab er a beluu, a chelsel a chedaol delemerab el ngar er a cheldechelel a omelatk—el blil a Dios el melemalt—mla mloi el ta el taem er a rak; tia a sils er a omengikiid, me a uchul a omengikiid er a chad el sebechel el mla mo er a omengikiid er a chedaol delemerab. A taem el mla lolekoi er a re ulaoch, el taem el mo bleketakl tia el ureor er a omengikiid el Kristus mla mo er ngii, a delongel a 2300 el klebesei.4 Me mla lolekoi el kmo e le ngasech el ongeuid el anghel el mesuub, a ngor er a leng a mo lolekoi kmo a taem a mo er a kerrekeriil er a re mla medad.5
GSAM 128.1Tia el ngklel er a ulaoch er a Ulaoch 10 a meleketek er a taem el mo meleked a klumech el “klou a cherrodech”, me uriul el “uai a ngerel a laion”. A taem el kirel a ulaoch el mo klou a klumech er a cherrodech a mengai er a delongel a ongelolem el trompet, el mo er a delongel a ta el ulaoch el mo er a omengikiid er a chedaol delemerab, el kmo, mo er a delongel a 2300 el klebesei. A kot el kloa el trompet mla mo bleketakl er a meringel er a re Goth, Vandals, Huns me bebil, el mla omii a Rome er a ngebard el mo er a 10 el bliongel malechub e ng renged.
GSAM 128Ongeim el Trompet
GSAM 128.2A ongeim el trompet a meleketek er a omekrael er a blekeradel er a Muslim me a mechad er a omekrael, e a klou el taem a “re buil el lim” el kmo 150 el rak el kirel a taem el mla “ngar er tir a ta el rubak”. July 27, 1299, Othman, el chad el mla uchul a Ottoman, mla mlo er a beluu er a Nicomedia me a re chad er ngii. Er tia el taem, a re Ottoman mla meleked me a mla “omekcharm” er a renged er a Rome er a ongos mo er a July 27, 1449, a 150 el rak er a omesubel a ongeim el trompet. Er a ta el taem, a re Turk mla me el oba a resoldau er tir el mo oldechelakl er a beluu er a Constantinople me a omeruul er tir el mengasireng el uleked; me er a klou el kanon el chad el omesodel er a re tekoi Gibbon a lolekoi kmo a re 60 el sapii a mo mloi er ngii el mengat, te mla omoes er a chol er a Constantinople el ousbech er a klou el bad.
GSAM 128Delongel a Ongelolem el Trompet
GSAM 128.3Er tia el taem a John Palleologus, el mla mloi er a re chad el omesodel el uriul el rubak er a renged er a Greece, mla mad. Constantine Decozes a chad el mla uchul el kirel a ta er a renged, e mla lolekoi el kmo a omekrael er a Amurath, el sultan er a Turkey, el melechesi er ngii, mla omengerechedui ngii el mengil er a Amurath el mo mloi er a ta er a renged. Tia el ureor a mo uai a omelilt er a ta er a renged el mo er a re Turk. Me a kmal mereched a re Ottoman mla meleked er a Constantinople me a renged er a Rome er a ongos. Uai tiang a te (er a omelilt) mla “omekoad” tia el renged el te mla “omekcharm” er ngii er a uchei. Te mla “omekoad” er ngii er a “ta el sikang, me a ta el klebesei, me a ta el buil, me a ta el rak”.
GSAM 129.1E le tia a taem er a ulaoch, a sils a ta el rak, ngii a mo taem el kmo eng? A tekoi a mekekerei: a rak, 360 el klebesei, me a rak; a buil, 30 el klebesei, me a rak; me a ta el klebesei, ta el rak—el mo rokui 391 el klebesei, el kmo 391 el rak. A ta el sikang el kmo 24 el rokir a ta el klebesei, er a ngklel a ulaoch a tedebechel a buil el 15 el klebesei. A rokui el taem er a omelilt el mekesiu er a Muslim er a beluu er a Rome er a ongos a 391 el rak me a 15 el klebesei. E le tia mla mo er a July 27, 1449, a mo August 11, 1840, el mo delongel a taem er a omelilt er a Turkey uai tiang el mla lolekoi er a ongelolem el trompet.
GSAM 129Dr. Josiah Litch el Oulaoch er a Delongel a Ottoman
GSAM 129.2Er a 1838, Dr. Josiah Litch er a Philadelphia, Pa., el mla omesuub a klemerang el mla lolekoi er a William Miller, mla meleked er a ureor el mengai a klumech el mo medengei el klou. Ngii mla melemalt a babier er a omerous er a chad er a tekoi er a teuid el trompet er a Ulaoch. Ngii mla oureor el melemalt el kmo a ongelolem el trompet a mo delongel a omesubel me a klisichel a Ottoman a mo delongel er a 11 el sils er a August, 1840, me tia a mo medengei er a beluu kmo a ta el klebesei er a ulaoch el ngklel a ta el rak er a taem el kirel a beluu.
GSAM 129.3Bebil er a re ochellei, me a re mla klaumerang er a tekoi tia, mla mechad er a beluu er a mo bleketakl el kmo “e diak el mo bleketakl” uai tiang el ngii mla lolekoi. Tia a diak el mengasireng er ngii, e ngii mla mlo er a ureor el mo meringel el kirel a omelilt er a Turkey. A re babier er a beluu mla omerek a tekoi el mla lolekoi. A re chad el diak el klaumerang er a Dios mla cheldecheduch er a tekoi er a cheldecheduch er tir, me te mla lolekoi, “Tia a chad el oureor el mengai a tekoi, me e le tia el tekoi a mo bleketakl uai tiang el lolekoi, ngii a mo ouchais er a kmal melemalt er a ulaoch kmo a ta el klebesei a ngklel a ta el rak, me a 2300 el klebesei a 2300 el rak, me te mo delongel er a 1844.”
GSAM 130.1A omesubel a cheldecheduch er a Dr. Litch mla meleketek er a beluu, me a betok el telael el chad a mla mo melatk er a delongel a meringel el mla mekesiu er a delongel a Mehemet Ali, a pasha er a Egypt, me a sultan er a Turkey. A re chad el chout mla lolekoi, “E le tia el tekoi a mo delongel uai tiang a Dr. Litch mla lolekoi, tia a mo ouchais er a blekeradel el kmo a ta el klebesei a ta el rak er a ulaoch, me kmal omoungerang, me aki mo re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus.”
GSAM 130Sultan er a Turkey el Melechesi er a Pasha er a Egypt
GSAM 130.2Er a re rak el mla mlo er a 1840, a sultan mla melechesi er a Mehemet Ali, a pasha er a Egypt. Er a 1838, a meringel er a delongel a sultan me a chad er a Egypt el mengar er a sultan mla mekedong el taem el kirel a klisichel a re chad el omekrael er a beluu. E le 1839, a omelches a mla mloi e mla mekesiu el mo er a ta el klou el cheldecheduch er a re soldau er a sultan me a Mehemet, me a re soldau er a sultan mla mechad el rokui, me a diall er ngii mla mekesiu er a Mehemet me a mla mlo er a Egypt. A sultan mla mo mekedong el kmal, me er a taem el mla mekesiu er a omelches er a August, a ngar er ngii a 2 el klou el diall me a 3 el diall el mekekerei, el diak el kmal klou er a diall er a Turkey er a mla mo uriul. Tia el diall a Mehemet mla diak el olsiu er a sultan, me ngii mla lolekoi kmo e le a re renged a mo omekrael el mo osiur, ngii a mo meleseb a diall. E le tia el blekeradel, er a 1840, England, Russia, Austria, me Prussia mla mlo er a omengederder, me te mla omelilt el melatk er a tekoi tia; e ngii a kmal medengei kmo e le te diak el mo omekrael, Mehemet a mo kmal chad el uchul er a renged er a sultan.
GSAM 131Omengederder er a Re Renged el Cheltel
GSAM 131.1“A sultan mla ouchais er tia el omengederder er a re renged el cheltel, me ngii mla omelilt el mo er a tir el kirel tia el tekoi. A cheldecheduch er a re renged tia mla mlo er a London, me a sheik, Effendi Bey Likgis, mla ngar er ngii el chad el melemalt er a Ottoman. A re renged mla melemalt a tekoi el uriul el melilt el mo er a pasha er a Egypt, el kmo a sultan a mo ouchais er ngii a renged er a Egypt el mo er a ngelekel, me a rokui el Syria el mengai er a Telb er a Suez mo er a Telb er a Tiberias, me a beluu er a Acre, er a klou el taem er a teletelel; me ngii a mo melai a re soldau er ngii er a rokui el bebil el beluu er a sultan el mla meleked er ngii, me a mo osiur a diall er a Ottoman. E le ngii a diak el ouchais er tia el tekoi er a sultan, a re 4 el renged a mo omelilt er a tekoi er tir, me a mo mengasireng el mo er a omelilt er ngii.”
GSAM 131.2“Mla medengei el kmo e le a tekoi el uriul el melilt a mo mloi er a bung er a Mehemet Ali, a tekoi a mo diak el ngar er a omelilt er a sultan; me a omelilt er a tekoi er ngii a mo ngar er a re renged er a beluu er a ta el taem.”
GSAM 131Ulaoch el Mla Mo Bleketakl — Delongel a Omelilt er a Turkey
GSAM 131.3“A sultan mla ereng a Rifat Bey er a diall er a renged el ousbech er a klisichel a chat el mo er a Alexandria, el mo ouchais er a pasha er a tekoi el uriul el melilt. A tekoi el uriul el melilt mla mloi er a bung er ngii, me ngii mla melatk er ngii, er a 11 el sils er a August, 1840! Er tia el sils, a sultan mla melemalt a babier er a re chad el omekrael er a re 4 el renged, el melilt er a cheldecheduch el mo er a taem e le a pasha a diak el ouchais er a tekoi er a tekoi el uriul el melilt; me te mla olengeseu el kmo a omelilt a mla melemalt, me a diak el sebechel el omekrael a reng el kirel a tekoi el mo mekesiu. Er tia el sils, a taem er a 391 el rak me a 15 el klebesei el mla mo er a omelilt er a Ottoman a mla delongel; me a omelilt er a sultan a ngar er ia?—Mla mo!”6
GSAM 132.1Mengai er tia el sils mo er chelechang, a sultan mla ua mekedong el meleked er a uchelel a re renged, me a melatk er a omekrael er a renged er ngii, el uai a ta el beluu me a ta el beluu el mla mengai er a tir a blil a ureor.
GSAM 132Klou el Kirel a Ulaoch el Mla Mo er a Reng
GSAM 132.2Tia el mla bleketakl el melemalt er a ulaoch mla klou el mengai a reng er a beluu. Ngii mla omesmechokl a kirel a chad el mo menguiu er a klemerang er a ulaoch me a ulaoch el dirk mo bleketakl. Dr. Litch mla lolekoi kmo er a re buil el mla mlo uriul er a August 11, 1840, ngii mla mengai a babier er a re chad el klou er a beluu el meluu er a 1000 el chad el diak el klaumerang er a Dios, me bebil er tir a ngklel er a cheldecheduch er tir; te mla lolekoi er a babier er tir kmo te mla mengoit a omelches el mo er a Biblia, me te mla oumera er ngii el kmo ngii a klemerang er a Dios el mo er a chad. Bebil er tir mla oumera er a Dios el rokir, me bebil er tir mla mo re chad el klou el ouchais er a klumech er a cheldebechel er a ongerul lemei a Jesus. Bebil mla lolekoi er a Dr. Litch uai tiang: “Aki mla lolekoi kmo a re chad el omesodel a ulaoch a mengai a re babier el mekedong er a re tekoi el mla mo uriul el mo ouchais er a tekoi er tir; e er tia el tekoi, aki omes er a klemerang el tekoi el duubech er chelechang.”
GSAM 132.3El omesodel a ureor el kmo er a delongel a ongelolem el trompet, a klumech er a ongerul lemei a Jesus mla meleked el “klou a cherrodech”, ak mo lolekoi er a ta el tekoi el mla mekesiu er a ta el chad el mla ngarekel er tia el klumech.
GSAM 132.4Er a 1840, E. C. Williams, el chad el klou el omuul a tento me a ears er a Rochester, New York, mla oumera er a klumech, me ngii mla mengerechedui a Rubak Miller me a Rubak Himes el mo er a Rochester me lolekoi er a re chad el chout er a beluu tia. Te mla olsiu er ngii kmo te diak el ngar er a telbiil el kirel a blil a cheldecheduch el klou el sebechel el meleked er a re chad. Ngii mla olsiu er tir, “Ngar er ngak a tento el chaibibeob, el a cherroid er a bita el tkul el mo er a bitang el okiu a delongelel a 120 el fut. Ak mo mloi er ngii, mo mloi a cheldecheduch, me mo melatk er ngii, el diak el olsiu. Kom mo meleked el molatk a klumech.” “Te mla meleked,” ngii mla lolekoi er ngak, “me a tento a diak el sebechel el melatk er a tedebechel a re chad el mla meleked el menguiu, me ak mla mo mloi a bliongel er a tento el 40 el fut, me ngii mla mo 160 x 120 el fut. Tia el tento mla mengai a chad er a klebesei er a klebesei, me a re chad el chout mla mloi er a ikrel a blil a tento, el rokui el kmal oumera el menguiu a klumech.”
GSAM 133Re Chout el Olekill a Klumech
GSAM 133.1El kirel a klou el kirel a chad, a re tento el klou mla uldes er a cheldecheduch, me a re cheldecheduch er a omengull mla mloi er a beluu er a taem er a mekeald. Bebil er a blil a ikelesia el klou me a re blil a beluu mla mloi er a taem er a mekelekolt, me rokui mla mengai a chad el menguiu el mo er a uchul a blil. E diak el Rubak Miller el diak el ngar er a ngii, uai tiang el mla mlo er a 1840, el lolekoi a klumech el “ngar er ngii el ta el chad”, e ngar er a uriul a re chad el 300 el mla meleked er ngii el ollekoi a delongel a 2300 el klebesei, me te mla olecholt a cherrodech, “A taem a diak el mo er a taem,” me “A taem er a kerrekeriil er ngii a mla me.” Me tiang a mengeteklii kmo e le a taem er a Rubak mla mo er a klumech el mo er a beluu el rokui, a klumech er ngii mla mo bleketakl, me a betok el milion el chad mla mo melatk el menguiu a urer.
GSAM 133.2A tekoi el mla bleketakl er a omelilt er a America a mla bleketakl er a beluu er a bebil. Mengai er a 1840, e diak el ta el chad el mo omerek a babier er tir, e a re chad el chout mla meleked el mo er a medal el ouchais er a cherrodech. Er a England, a 700 el bastor er a Ikelesia er a England, mla meleked el ouchais er a klumech; me a re chad el chout el uureor er a ta el ureor a mla ngar er ngii. Er a klou el beluu el lmuut er a 20 er a beluu er a chutem, a klumech mla meleked el mengai a klisichel el uai tiang el omesodel a chad el melatk el lolekoi, “Tia el re chad a kmal oureor el melemalt.”