Bliongel 6 — Klumech me a Re Chad el Omerk er Ngii
GSAM 108.1“Omuil er a ues, me kom omeruul el mekerang er a tebel, me a chad el menguiu er ngii a merael. A ues a dirk ngar er a taem el mla omengui, me er a ulebongel a mo ouchais me diak lebois: me a ngar er a omengiil, kom omengiil er ngii; tekingel a bo mei, me diak le omengiil.”1
GSAM 108.2“Me ak meseu er a ta el ngodech el anghel el suebek er a medal a eanged, el ngar er ngii a Ebangkelio el diak lebois, el ocholt er a re kiei er a beluu, me er a beluu er a ua chad, me er a re cherengel, me er a tekingel, me er a re chad, me a ocholt er ngii a oureor er a osisiu el cheldecheduch: kom medakt er a Dios me kom olecholt er ngii a olengchelel; tekingel a taem er a kerrekeriil er ngii a mla mei; me kom mengull er ngikel milruul a eanged me a beluu, me a chei er a mechorei me a chelebuul.”2
GSAM 108.3A re chad el mla ocholt er a klumech er a ongerul lemei a Jesus a chad el omekrael e oltirakl er a “ues” me a “taem el mla omengui” el mla uchul er a ulaoch Habakkuk; a ues er a ulaoch er Daniel me a chad el olecholt er a ulaoch a ngar er ngii. A re ues a mla mecherei er a sunga er a ulaoch, me a chad el menguiu er a belkul a ues a sebechel el “merael” me olecholt er a re chad a klemerang.
GSAM 108Klumech el Ngar er a Taem el Omekrael
GSAM 108.4A ocholt er a re chad el chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus a diak le ngii el cheldecheduch er a Paul er a medal a Felix, “llemalt, a mengelmekl er a rengul, me a kerrekeriil el mei;” me diak le ngii el cheldecheduch er a Martin Luther er a tekingel, el mla uchul er a omuil er a Biibil, er a taem el mla mereched el mei a mad, el a chad a uleches er ngii a tekingel, “Ak mla uchul el mereng; a kerrekeriil a diak le merael el melodech; me a Rubak a mo mei er a chelsel a 300 el rak.” Me diak le ngii el tekingel a John Wesley, el a chad a uleches er ngii a “kelebng e a taem er a 1000 el rak a sebechel el omuchel er a 100 el rak.” Re chad el chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus a uleches e ocholt er a klumech el me er a Revelation 14:6, 7, “a taem er a kerrekeriil er ngii a mla mei,” me a cherrodech er a Revelation 10:6, “Taem a diak lebois.” A ulaoch el ua tiang a diak le sebechel el mo er a omelilt el “mei,” el mei er a 300 el rak, me mei er a 100 el rak, me ngii a taem el omekrael, “mla mei.” A klumech el ua tiang, el medengei me a ues er a ulaoch a ngar er ngii, a re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus a mla ocholt er a rokui el beluulechad.
GSAM 109Kerrekeriil er a Taem er a Ongerul Lemei a Jesus
GSAM 109.1Er a taem el mle ocholt er a klumech tiang, a ikelesia er a re Kristiano a mla oltirakl el a kerrekeriil a mo me er a ongerul lemei a Jesus. A chad er a taem el ua tiang, el olecholt er a taem er a kerrekeriil el mla mei, a mo olecholt er a ongerul lemei a Jesus. A tekingel a klumech a mle klou a chisel, me a chad a mle omekrael er ngii, a mle omelilt er a taem el omekrael. A kot e tir a mle oumerang el kmo a ulebongel a beluulchad a mo er ngii er a chelsel a “rak er a Jew” 1843, me ngii a ngar er a March 21, 1843, me March 21, 1844. Me a taem tiang el mla boi, a Midnight Cry er a 1844 a ocholt el a sils el omekrael er a ulaoch a mla mecherei. Ngii a sils el 10 er a buil el 7 er a Jew, el kelebng er a Oct. 22, 1844.
GSAM 109Omelilt er a 2300 el Klebesei
GSAM 109.2A temel er a taem—1843—a mle a 2300 el klebesei er a Daniel 8. A re chad a mla omekrael el a “klebesei” tiang a mla mecherei er a ulaoch el ngar er ngii a charm el mla mlengilt el olecholt er a renged, me a “klebesei” a kirel el mo olangch er a rak, er a tekingel a Dios er a Numbers 14:34 me Ezekiel 4:5, 6. A 70 el sandei—490 el klebesei—er a Daniel 9 a mle omuchel er a 2300 el klebesei, me a taem er a ruu a mla omuchel er a osisiu el taem. A ngii el tekoi er a Daniel 9 el omekrael er a omuchel er a 70 el sandei a mle “a letuobed a llach el mo mesumech me meleketek er a Jerusalem.” A llechul tiang a mla uchul er a ongeuid el rak er a Artaxerxes Longimanus, 457 B.C., el ngar er a Ezra 7.
GSAM 110.1A kmo tiang a meral taem er a omuchel er a 70 el sandei a mla bleketakl er a kmo er a 69 el sandei—483 el rak—er a 457 B.C., el ngii a A.D. 27, a John a tilchelbii a Christ me a Christ a mla omuchel er a ureor er ngii, el a tekingel, “A taem a mla mekudelel.”3 etc. A omuchel er a ureor er a Christ er a A.D. 27, a kodellel er a kerus er a 3½ el rak er a taem tiang, “er a medal er a sandei er a 70,” a omengiil er a ureor el kirel a re Jew er a A.D. 34, me a mereched el omeketakl er a Saul, a chad el omesisechakl er a re beluu, a mla omekrael el a 70 el sandei a mla mo er a taem tiang, me a omuchel a mla er a 457 B.C. A re chad a mla omelilt er a ua tiang: er a 2300 kom oker 457, me a 1843 a dirk. Me a 457 el rak a mle er a uchei er a lemechell a Christ, a 2300 el klebesei a mla mo er a omengiil er a 1843.
GSAM 110Tekoi er a Re Chad el Omtok
GSAM 110.2A tekingel a merang a mla uchul el “a omesub er a klemerang er a medal er a re chad el omtok a uleker el ulecholt el klou.” A diak a tal chad er a re chad el omtok er a klumech er a ongerul lemei a Jesus el mla melekoi el kmo a kerrekeriil el merritel a re chad er a Rubak a mo er ngii er a uchei er a lemei a Christ; a re chad el omtok a mla omekrael er a tekoi tiang er a osisiu el rakel er a re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus. Me a ulecholt er a tekoi tiang, ak mo ocholt er a tekingel a ruu el re chad el omtok el klou.
GSAM 110.3Chad N. Colver, er a omesisechakl er a Marlboro Street Chapel, Boston, er a 1842, el omtok er a re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus, a uleches e a ocholt:—
GSAM 111.1“A klebesei tiang a rak, a beluu a mo boi er a 1843; a chad er a skuul a sebechel el mekerang er ngii; tekingel a 490 a mla boi er a mad er a Christ, a 2300 el klebesei a mo boi er a 1843; me a beluu a mo boi, ma diak le mlung; me a ta er a tekoi a mo boi, me ak diak le medengei a ua ngii.”
GSAM 111.2Hakase Stuart, er a osisiu el taem, a uleches e a ocholt:
GSAM 111.2“A tekoi el mekera a beluu er a English me a American a mla oureor el betok el rak, a re chad el omekrael er a Daniel me a Apocalypse a mla oltirakl el a klebesei a ngar er a re rak. Ak mla kerekeriil el mo medengei a omuchel er a blekeradel tiang el klou, e ngii a uldimukl.”
GSAM 111Ulecholt er a Chad el Omersisechakl Bush
GSAM 111.3Chad el Omersisechakl Bush a uleches: “A chad el omtok er a Chad Miller er a taem er a omelilt a omtok er a uchul el klou er ngii. A taem er ngii a merang; ngdi ng cheleuid er a tekoi el mo er ngii.” Bush a mle mereng er a omeketakl er a rokui el beluulchad er a uchei er a lemei a Christ. A ues er ngii a mle a taem er a 1000 el rak a mo omuchel er a 1844.
GSAM 111.4A re bastor er a klaumerang er a ongerul lemei a Jesus a mla omesisechakl er a cheldecheduch er tir el a reksi er a beluu a mla omekrael er a re renged er a ua blekeradel er a ues er a Daniel 2, er a taem el a bad a mo chelebedii a bleob er a oachel, me a Dios er a eanged a mo omuchel er a renged er ngii; me er a Daniel 7, er a “a re chad el chedaol er a Dios el Kot el Bab a mo melai a renged, me a klisichel, me a klou er a renged er a eou er a rokui el eanged.” A re chad a mla olecholt el a uchul el omekrael—er a beluu, er a omeruul er a renged, me er a blekeradel—a mle ua tekingel a Biibil el a mo medengelterir er a taem el a Rubak a mo mei.
GSAM 111Omekrael er a Eanged
GSAM 111.5A Rubak a mla ulecholt el okiu a ulaoch er a Joel: “Ak mo ocholt er a omekrael er a eanged me a beluu, a rasech, me a ngau, me a chat el dechor el mekemanget. A sils a mo mo er a ilkolk, me a buil a mo mo er a rasech, er a taem el a sils er a Rubak el klou me el omekdakt a mo mei.”4 A re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus a mle mereng me a mle omesisechakl el a aurora borealis er a re rak el mla boi (el chad a ocholt el omekrael er a eanged er a medal el eanged) a mle “ngau me a chat el dechor el mekemanget” er a tekingel a ulaoch; me er a klemerang el mla uchul er a reksi (a Edinburg Encyclopedia a mle ulecholt), a mle diak le oureor er a taem er a medal er a re rak tiang.
GSAM 112.1Me er a taem el a klumech er a mereched el lemei er a Rubak a mla merael er a beluu el uchul el mo er a medal er a beluu, a uchul el omekrael a mla ngar er a eanged el olecholt er a klemerang me a mla omekrael er a reng er a re chad.
GSAM 112.2Er a Jan. 25, 1837, a mle ngar er a eanged a omekrael er a aurora borealis el klou, el mla omekrael er a reng er a betok el chad el mo er a ulaoch er a Joel el a mo omuchel er a sils er a Rubak. A tekingel a omekrael tiang a mla mo er a New York Commercial Advertiser er a Oct. 22, 1839. A mle osisiu er a omekrael el a chad a mla meseu er a Victor, Ontario County, N.Y.
GSAM 112Aurora el Ua Ngau er a 1837
GSAM 112.3“Er a sueleb er a Jan. 25, 1837, a mle ngar er a beluu a omekrael el ua ngii el omekrael [aurora borealis]. Er a bebil er a beluu el ngar er ngii a kebesebes, a omekrael a mle klou me a medengel a mle klou. Er a ta er a beluu er a tedel er a medal er a badel, a re chad el mla meseu a uleches el a ‘tubed er a ngau el melilt er a badel,’ me a kebesebes er a beluu a mle ua ngau el mla dmak er a rasech. Me er a bab (el ua tekingel a apostol), ‘a eanged a mle meseseb,’ me a re chad a mle omekrael, a rengalek a mle medakt me a mla keri el kmo ngii a lemei a kerrekeriil; me a charm a mle melekerakl er a mekerang el klou.”
GSAM 113.1A uchul el omekrael er a ulaoch er a Joel a mle ngar er a America, ngdi a diak el di er a America; er a Great Britain, er a taem el a suobel er a lemei er a Rubak a mla mo medengel, a uchul el omekrael er a eanged a mla ngar er ngii. A New York Commercial Advertiser er a Oct. 22, 1839, a mla ulecholt er a tekingel a London er a omekrael el klou el mle ngar er a beluu er a September 3:—
GSAM 113Aurora er a 1839
GSAM 113.2“LONDON, SEPT. 5 [1839].—Er a delongel a 10 er a kebesengei er a Ongeua el Ureor me a 3 er a tutau er a elii, er a eanged a mle omekrael er a omekrael el klou, a merechorech el btuch me a omekrael er a eanged er a medal el eanged, el mle diak le oureor er a betok el rak. A omuchel a mle 10 el minit er a uchei er a 10, er a chesimer el bungungau el telkib el cheleu, el ua chat, a mle mei er a medal el eanged er a chelsel a eanged me a mla mo er a chelsel er a eanged. Er a 10 el oras, a beluu er a medal me a mechorei a mle sils el klou. A omekrael a mle medengel el oureor er a ngau el klou. A llomes a mle kmal mengodech; er a ta el taem a mle kora merael el mo er a eou, me di el mle lmuut el mo er a bab el kmal mellomes. A betok el chat a mle dmak er ngii, el melemolem el melitai. A re chad a mle mereng el a mle ‘klou el ngau.’”
GSAM 113.3“A re chad er a beluu el klou a mle kmal medakt; a chad a mla merael er a el mle omekrael tekoi el klou. A re uos a mle kurs a mlai el ousbechall er a omekoad er a ngau er a blil a re chad el omekoad er a ngau er a Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, me a mechorei er a London—el ngii a rokui el mlai el ousbechall er a omekoad er a ngau er a London—el kmal mereched el mo er a beluu el mle kelengir el ngii a ‘basio er a klou el telemall’; ma re mlai, ma re chad el ngar er a uos, me a re kmal betok el chad a mle oltirakl er tir. A bebil er a mlai a mla mo er a High Gate me Halloway [el keleb el 4 el mael] er a taem el a bebil a mla medengei el a diak le ngau. A omekrael tiang a mle oureor er a ruu el our, me er a omengiil a mle mo er a klou me a medengel.
GSAM 114.1“Er a 2 er a tutau, a omekrael a mle klou el omekrael me a diak le sebechel el ocholt er ngii. A London a mle sils el ua taem er a 12, me a eolt a mle kmal mechellings. A er a mechorei chelsel a eanged a mle milkolk, me a btuch er a eanged a mle betok me a mle meruul. A medal er a eanged a mle medengel me a chesimer a mle klou; a sils el melilt a mle merael er a chelsel er a eanged me a mle mo er a ruchei. A betok er a btuch er a eanged a mla omechelakl er a dilung me a merael el mereched er a beluu, a mle ua a mla meruul me a chat el bungungau el milkolk a mla omekrael er a chelsel a eanged. A chisel er a chesimer a mle klou.
GSAM 114.2“Er a elous el mla boi 2 er a tutau, a omekrael a mle mo er a ilkolk, me er a taem el a ilkolk a mla boi, a chesimer el uldes el sils a mle ngar er a eanged. A sils er a medengei a mle meruul er a medal er a ilkolk me a mle klou, me a chat el bungungau a mle ngar er ngii. A omekrael a mle diak le sebechel el omuil: a btuch er a eanged a mle merael el mereched er a rokui el basio, me a mla boi er a 4 el oras.”
GSAM 114Omekrael er a Sils el Mekera
GSAM 114.3Er a taem el a re chad el omesisechakl a mla olecholt er a klemerang er a lemei er a Rubak, a omekrael er a eanged a mla ngar er a bebil er a beluu. A omekrael el omech er a sils er a Norwich, England, er a December, 1843, a mo sebechel el ulecholt er a telbiil. A osisiu el tekoi a mle boi er a New Haven, Conn., Sept. 9, 1844, er a ruu el our er a medal me a chelsel a taem er a 12, me a betok el chad a mla meseu er ngii.
GSAM 115Omekrael el Mekera er a Sils
GSAM 115.1A ues el malng el ngar er a chelsel a ocholt er a sils. Ngii a mle ua bedengel a meradel, el telkib el cheleu. A medal er a ruu el ues el malng el ngar er a chelsel a sils a mle osisiu el chisel; a chelsel er a ues el malng a mle kmal bibrurek, me a eanged er a chelsel a ues el malng a mle ua bedengel a chutem el milkolk. A telul el klou el ues el malng el melilt me a mo er a sils a mle ua chesimer el medengel.
GSAM 115.2Er a tekoi el boi er a England, a bo er a babier er a E. Lloyd, London, Jan. 3, 1844, a ua tiang:—
GSAM 115.3“A mle ngar er a Norwich me a beluu er a medal a uchul el omekrael el klou er a sils, el mle meseu er a re chad er a beluu me a mla diak le boi er a England. A mle ngar er a December, el kelebng er a 12 el oras er a sueleb, me a mle oureor er a ruu el our. A re chad er a beluu a mle kmal medakt. A mle boi er a kmeed er a uchei er a le omuchel a Ochellei Winter, Burgess, me Routon er a ureor er a beluu. A omekrael a mle ua a mla omekrael er a rael er a klemerang, me a ureor er tir a mla klou a chisel.”
GSAM 116.1A tekingel er a omekrael el boi er a New Haven, Conn., a mla ulecholt er a Midnight Cry er a Oct. 10, 1844, me a mla mlengai er a New Haven Palladium er a Sept. 10, 1844. Er a tekingel, a chad el omeruul er a babier a ulecholt, “A diak le ngar er a chad el omesisechakl el sebechel el ocholt er a uchul er a omekrael tiang el mo medengei er ngii.”
GSAM 116.2A tekingel er a omekrael el ngar er a sils er a New Haven, Conn., Sept. 9, 1844, a mla ulecholt er a Hartford Courant er a Sept. 12, 1844, me a ua tiang:—
GSAM 116.3“A kudel er a sils er a Kot el Ureor, Sept. 9, 1844, er a ruu el our er a medal me a chelsel a taem er a 12, a mla meseu er a re chad er a beluu me a klou el reng, me a mla omuchel er a reng er tir el olengeseu er a omekrael el ua tiang me a uchul er ngii.
GSAM 116.4“A ues el malng tiang a mle medengel er a taem er ngii, me a mle ulecholt er a taem el klou el omes. Er a taem er a 12 a mle uldes er a ruu el kudel, a kot a mle ukeruul 45 el degree er a chisel, el omekrael er a sils er a chelsel; a ongerul a mle ukeruul 72 el degree, el ngar er a medal er a eanged, me a dilung er a ues a mla merael er a sils. A ues el malng el mekera a mle uldes er a ues el melilt. Er a medal er a sils me a 36 el degree er a medal el eanged er a ngar er a medal er a eanged, a klou el ues el malng a mle melilt er a ruu el ues el malng, me a mla omekrael er a mellomes el basio, el ua a mo er ngii er a le dmak a llemesir a 3 el mellomes el kudel. A kudel el omekrael er a sils a mle ocholt er a chesimer el uldes el chisel el klou me el medengel. A bebil el kudel a mle eob me er a le mo melodech er a sils e a chesimer er tir a mle mo mekekerei. A bebil el telbiil er a ues el malng el ngar er a medal me a mechorei a mle chesimer el uldes el chisel. A blekeradel er a omekrael a mle omekrael er a llechul el omekrael er a ues el malng; me a uchul er a llechul tiang a dirk diak le medengei. A omekrael er a kudel el omekrael er a sils a mle sebechel el uchul er a chesimer el uldes, me a ongerul el kudel el dilung er a ues a mle ngar er a chelsel er a sils a mle mekera el medengei.”
GSAM 117Re Olecholt el Klou el Mo Bleketakl a Ulaoch er a Babier el Mo er a Dios
GSAM 117.1A rolel el lousbech aika el olecholt el mle meues er a eanged, er a England me America, a sebeched el suub el menguiu er a “Omesuub er a 24 el Bliongel er a Matthew,” el mla mechitech er a Boston er a 1843, el mla mesuub er a Sylvester Bliss. E le mla merek a bebil er a re tekoi el mla olemalt, e ngii a mesaod:—
GSAM 117.2“A re ‘klou el olecholt’ me a ‘tekoi el mengael’ el mla mo er a Babier el Mo er a Dios, a kora mla duubech el rokui, el ua re tekoi el Jesus el mla mesaod el kirel a ongedelel a lemei.
GSAM 117.3“A dbechel a beches el llel a kerrekar a olecholt el kmo a taem el mekeald a mereched; e ng osisiu el ulterekokl, sel bo leduubech aika el olecholt, a re Kristian a kirir el medengei el kmo a lemei a Kristus a mereched, el mla er a chesimer. Ng diak el di kengei er tir el medengei er ngii; a Jesus el Osobel er kid a oked er tir el mo medengei er ngii.”5
GSAM 117RE CHAD EL OMERK ER NGII
GSAM 117.4A mla osisiu er a re tekoi el klou er a klumech er a ongerul lemei a Jesus el mla mechitech, e ng omesuub el kirel a re chad el mla orrek a ureor er a omesisiich el klou. Kede mla mesaod a ngklel a betok el rubak er a ikelesia el mle ta er a kot el meduch er a sel taem er a bebil el beluu, el mle ouchais er a klumech. A le mo er a America me a re chad el mla okedmekl a ureor, ng sebechel el medengei el kmo a Dios a mla ngar er a cheldebechel er a ongerul lemei a Jesus.
GSAM 118William Miller
GSAM 118.1A kot el mo osisiu a William Miller, el mla klou er a cheldebechel er a ongerul lemei a Jesus er a United States, el uaisei me a betok el chad a di medengei er tia el cheldebechel er a ngklel el “Millerism.”
GSAM 118.2William Miller a mlechell er a Pittsfield, Mass., er a buil el February er a 1782. A mo er a uldesuel el ngii a rengalek, e ng mla mesisiich a uldesuel me a klisichel a reng er a uldesuel el diak lsebechel a chad el obengkel el diak le medengei. A klechad er a bedengel a mla klou, a reng a mla mechitech, me a blekeradel a mla melemalt. Ng di mle omesuub er a skuul er a beluu er a bebil el rak, e a rechad a mle oumerang el kmo a klaodengei er ngii a mla lmuut er a klaodengei er a re sensei el blechoel el oureor er ngii.
GSAM 118.3Rubak Miller a mla melechang er a 1802, e ng mla kiei er a Poultney, Vt. A re chad el mla obengkel er a taem el mla mo er a Poultney, me a re chad el mla mesisiich a omelilt er a ungil el blekeradel er a beluu, a mla mengad a rengir er a uldesuel el diak loumera me a uldesuel er a deism, el oumerang el kmo a Dios a ngar er ngii engdi diak loumerang er a tekoi el lolecholt a Dios el mo er a chad. Ng diak le re chad el blekeradel el mekera, e ng di re chad el melemalt er a beluu, el omengull, el omengedereder, me a omekrael. Ng diak lolek a Babier el Mo er a Dios el ua a klemerang er a omengull, e ng mla omelilt el olokel a babier er a Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, me a bebil el chad. Rubak Miller a mla omesuub el oltirakl er a re babier er ngii, e ng mla mesaod el kmo ngii a deist. A mla mesaod el kmo a klengar er ngii el ua deist a mla mo er a 12 el rak, el mla ulech er a 1804.
GSAM 118.4Ng mla nguu a ngerachel el mo kaptain, e ng mla mo obengkel a re soldau er a 1810. A le mla melek er a re soldau, e ng mla mo er a Low Hampton, N.Y., el mo okedmekl a blai me a ureor er a sers er a 1812. A le mla mo chad er a sers, e ng mla ngar er a taem el melemalt el omesuub. Ng mla mesuub el kmo a uldesuel er ngii el ua deist a diak le osisechakl er a ungil el kirel a klisichel a reng er a chelechang. A le mo er a chebech, e ng klebesei a mla mechuodel me a mengael. E ng mla mesaod el ua ngii a mo mesaod:
GSAM 118.4“A omekedong a mla mo er a reng el mechuodel me a mengael, e a omesisiich er a reng a mla mo er a reng el mo medal a klechad. A eanged a mla ua sintsiu er a bebul a bdeluk, me a chutem a mla ua deel er a eou a ochik. A taem el diak le ocheraol! Ng tekingel? Me a kodall! Ngera uchul me ng ngar er ngii? A le ak mla omesisiich a uldesuek, e ak mla mo er a uldesuel el diak le medengei. A le ak mla olengeseu a renguk, e ng mla mo ngil a uldesuek. Ak mla melasem el mo merek el omdasu, engdi ng dimlak sebechek el omtebechel er a uldesuek. Ak mla mo er a ringel, e ak diak le medengei a uchelel.... A le mla mo er a ta el taem, e a blekeradel er a Jesus a mla omesisiich er a uldesuek. Ak mle omdasu el kmo ng locha ngar er ngii a chad el kmal ungil e betok a klechubchub er ngii el sebechel el ngii el mekmad a belsel a kngtid, me ng mo osobel er kid er a ringel el belsel a klengit. Ak mla melilt a renguk el kirel a chad el ua ngii; e ak mla uldesuel el kmo a sebechek el mo er a ungil el delebechel er a ngii me a omekrael er a chad el ua ngii.”
GSAM 119Mekerael er a William Miller
GSAM 119.1Ngii a mla mesaod er a bebil el tekoi:
GSAM 119.1“Ak mla omes el kmo a Babier el Mo er a Dios a olecholt a Jesus el ngii el Osobel el ak ousbech er ngii. Ak mla mengasireng el kmo ng mekera sebechel a babier el diak le mle ngii a Dios el ulemekrael er a chad el lilechesii el olecholt a uldesuel el kmal ungil el kirel a ousbechel a belulechad el mla mo er a klengit. Ak mla mo kirek el oumerang el kmo a Babier el Mo er a Dios a tekoi el a Dios el ulecholt el mo er a chad. Ng mla mo er a omekrael er a renguk; me a Jesus a mla mo er a chad el omengull er ngak.... A Babier el Mo er a Dios a mla mo er a kot el omesuub er a uldesuek, e ak sebechel el mesaod el kmo ak mla omesuub el omekrael. Ak mla medengei el kmo ng dirkak le mesaod er ngak a tedobech er a tekoi er ngii. Ak mla mengasireng el kmo ngera me ak dimlak el omes a ungil me a klungiolel er ngii er a uchei, e ng kmal mle mengasireng er ngak el kmo ak mle sebechek el olbes er ngii.”
GSAM 119.2A blekeradel er a William Miller el omesuub er a Babier el Mo er a Dios a mla mo er a uldesuel el ua ngii a mesaod:
GSAM 119.2“Ak mla omelilt el mo okedmekl a uldesuek el mla melemalt, el mo osisiu a babier me a babier, e mo omesuub el oltirakl me a blekeradel el melemalt.... A le ak mla mesuub el mo er a tekoi el mekera, e a blekeradel er ngak a mo osisiu er a re tekoi el obengkel; me a omesisiich er a Cruden, e ak mla omes a re tekoi er a Babier el Mo er a Dios el ngar er a re tekingel el klou er a tekoi el mekera.... A ua ngii e ak mla omesuub er a Babier el Mo er a Dios el mo er a ta el 2 el rak, e ak mle ulterekokl el kmo a Babier el Mo er a Dios a ngii el omeketakl a belkul a tekingel.
GSAM 120.1“A le ak mla omesuub el ua ngii, e ak mla medengei el kmo a re ulaoch el mla mo bleketakl er a tekoi el mla mo er a chelechang, a sebechel el omelilt er a tekoi el mo bleketakl er a re ulaoch el dirk le bleketakl; e a re uldesuel er a rechad el kirel a omelilt er a Jesus—ta el 1000 el rak er tia el chutem er a uchei er a imokl a belulechad, me a re Jew el mo melek—ng diak loumera er a tekoi er a Dios.... Ak mla omes el kmo a Babier el Mo er a Dios a ouchais er a Jesus Christ el mo melek er a beluu, el me er a chelsel a cheluid er a ngarbab, el mo er a klou el olangch er a Baba er ngii.
GSAM 120.2“Ak mla mo er a omekrael el omesuub er a Babier el Mo er a Dios, el ak mla diak le uldesuel el kmo a sebechel el mo er a omesuub. Ak mla ulech a omesuub el diak le uldesuel el mo medengei a taem el melek a Jesus, e ak mle kmal meringel el oumerang er a tekoi el ak mla medengei; engdi a olechotel a klemerang a kmal mesisiich, me ak dimlak sebechek el olbes er a tekoi el ak oumerang er ngii. A uldesuek a mla mo mereched el ulterekokl, e ak mla ulech el mongiil, el omat a renguk, me a meluluuch el kirel a lemei a Jesus.”
GSAM 120.3Ngii a mla mesaod el ta er a taem:
GSAM 120.3“Ak mla oumera; e ak mla mo medengei el kmo a ureor el mo ouchais er a re chad a klemerang, el kmo re chad el mo oumera me mo ulterekokl el mo oseng er a Chad er a Kerrekeriil me a Sechal er a Chebechiil er a lemei er ngii, a mla mo er a uldesuek. Ak diak le kirek el mesaod er a re ringel el klou el mla omekera er a uldesuek. A ta el tekoi el kirel a ngii a kmo, a Reng er a Dios, a klou el klemerang, me a omekrael er a chad, a mla melisiich er ngak el mo melai a kerus er ngak me mo ouchais er aika el tekoi el mo er a belulechad el medei e mo diak a klengar er ngii.”
GSAM 120.4Rubak Miller, el ua re chad el mla omesisiich er a klumech er a bebil el beluu, a mla ulech el mo okedmekl a ureor er ngii el mo ouchais er a re babier me a re papod el ngar er a re babier er a beluu. A mla ulech el olecholt a uldesuel er a Vermont Telegraph, el babier er a Baptist el mla mechitech er a Brandon, Vt., er a 1831. A ngii a mla mo ouchais er a beluu er a 1832. A mla mesaod er a cheldecheduch el kmo, “A Dios a mla omesisiich a reng er a re chad, e a betok el chad a mla oumerang me a rengrir a mla nguu a osobel.”
GSAM 121.1Er a 1836 a re cheldecheduch er ngii a mla mechitech er a re babier er a beluu er a taem er ngii. Er a omesiung el 1837-38 a re cheldecheduch a mla mo er a babier el mekekerei. Er a 1838 a ongerul el babier el mekekerei el 204 el llel a mla mechitech, e Rubak Miller a mla mesaod er a kmo a deredel a Ottoman a locha mo diak er a 1839 lechub a 1840. A kot el cheldecheduch er a re klou el beluu a mla mo er a 1836. E ng mla ouchais er a Randolph, Lowell, Groton, me Lynn, Mass.
GSAM 121.2Me a 1840, Rubak Miller a mla di medengei el ua ta el chad el ouchais er a klumech er a ongerul lemei a Jesus. Er a se el rak, e ng mla klou el mo bleketakl el kmo a bebil el dart el chad a mla kiul obengkel el mo ouchais er a klumech. A tekoi el mla omesisiich er a uldesuel a mo mesaod er a Bliongel el mo. Er a omesiung el 1839-40 a Rubak Miller a mla ouchais er a Exeter, N.H. A lomeklukl er a taem e ng mla medengei a Rubak J. V. Himes, el mla oumera er a klumech, e mla mo er a elochel el obengkel a Rubak Miller el ouchais me a omerous er a klumech er a ongerul lemei a Jesus.
GSAM 121Joshua V. Himes
GSAM 121.3A kirel a chad el oureor el omesisiich er a cheldebechel er a Dios, a kot el ungil el rolel a mo mesaod a tekingel a chad el lilechesii a klechad er ngii, el mla mesaod el kmo:—
GSAM 121.4“Joshua V. Himes a mlechell er a Wickford, R.I., er a May 19, 1805. A demal a mla medengei el ua a chad el omsaso er a West Indies, e ng mla klou el ua a chad er a ikelesia er a Episcopal er a St. Paul’s er a Wickford. A siou el mla ngar er a omekrael, me a omengull er a Jesus, a mla omesisiich er a reng er a ngalek er ngii.
GSAM 121.5“A omelilt er a demal a mla uldesuel el omesuub er a ngalek er ngii, Joshua, el mo er a ureor er a ikelesia el obengkel, ng diak le mla mo bleketakl. A Dios a mla omesisiich er a ureor el ta el chad er ngii, e ng mla okedmekl a tekoi er a ngii el mo er a klemerang. Er a 1817 a demal a mla omelai er a olterau el klou el mo er a Captain Carter, me Alexander Stewart el chad el okedmekl a olterau. A re chad er ngii a mla diak loureor el melemalt, e le mla mo er a ta el beluu er a West Indies, e te mla olterau er a bilas me a kloklel el mle er ngii, e te mla chemiis. Tia el tekoi el mla duubech a mla omelodech er a rokui el iotei el kirel a taem el mo er a Joshua, el mla uldesuel el mo er a Brown University er a Providence, R.I. Ng diak le ngii a mla mo, er a April 1821, e ng mla mo er a New Bedford, Mass., el mo oureor er a William Knights el omesuub er a chad el oureor er a blai me a bdel.
GSAM 122.1“A le mla melek er a blai el mo er a ureor er ngii, e ng mla omesisiich el oureor, el mo er a cheldecheduch el kmo a mo er a rubak er a ureor er ngii. Ng diak le mla mo er a omengull el kirel a omengull er a blai er ngii. Ng mla mesaod el kmo, ‘A rubak er ngak a Unitarian, e ng mla omelilt er ngak el mo er a ikelesia er ngii. A Rev. Orville Dewey a rubak er a ikelesia. Ngii a mla di beches el olbes er a orthodoxy el mo oumerang er a Unitarian. A omesuub er ngak er a Bisob Griswold me a Rev. William Burge, rubak er a St. Paul’s, Wickford, me a omengull el obengkel a elo el Dr. Crocker er a St. John’s er a Providence, R.I., a mla rullii a uldesuek el diak el sebechek el oumerang er a rolel el kmal meduch a ngerel a Mr. Dewey el omeng diak a omesubel a Kristus me a re apostol er ngii.’
GSAM 122.2“Er a taem er ngii a diak le ngar er a ikelesia Episcopal er a New Bedford, e ng mla uldesuel el mo er a kot el ikelesia er a re chad el oumera er a Jesus [ng diak le chad el oltirakl] me ng mla mo er a re chad er ngii. Ng mla mesaod el kmo, ‘Er tiang e ak mla mesuub a Babier el Mo er a Dios el blok, me a ziu el mo omdasu, e ak mla ungil el ousbech er a re rua.’ A ikelesia el obengkel a Rev. Moses Howe. Rev. Mr. Clough a tilchelbii a Joshua V. Himes er a February 2, 1823. A reng er ngii a mla mekera er a omekrael er a Master er ngii, e ng mla ulech el ouchais er a chebechielel a Jesus er a taem el ng 18 a rekil me a omelilt el kmo a re chad a mo omekrael. Ngii a mla mesaod er ngii el kmo:—
GSAM 122.3“‘Ak mla mo er a chad el ouchais el kirel a omekrael, e ng mla omesisiich er ngak el mo ousbech er a ngat er ngak.... Ak mla ulech a omesuub er a ureor er ngak el ungil, e ak mla elterau. Ng di a 5 lechub a 6 el rak ak mla oureor el klou me a ta lechub a rua el sils er a 7 el sils a mla mo er a omesuub me a ureor er a ouchais er a Dios er a re blai el dirk le ngar er a omekrael, e ak mla msa er a rubak er a ikelesia er ngak.’
GSAM 123.1“Er a 1825 a mla modars el chad el ouchais er a Dios er a cheldebechel er a ikelesia er a renged er a dimes er a Massachusetts. Ngii a mla mesaod el kmo, ‘A diak le ngar er a uldedeng lechub a tekoi el mo ouchais er a re chad el ouchais er a Dios, e ak mla uldesuel el mo er a ureor el kirel a klisichel er ngak, me mo ouchais a tekoi el sebechei.’
GSAM 123.2“Er a 1828 a mla melek er a New Bedford, el diak le kirel a mengael lechub a diak le klisichel, e ng mla uldesuel el mo medengei a ureor el mo er a Plymouth. E ng mla ouchais er a tekingel a Dios er a blai er a skuul, er a re ruum el mla mo okedmekl, me er a re blai er a re chad el mo melek. Er a 1829 a mla ousbech er a ureor er a Fall River me ng mo er a 1830, e ng mla mo er a Boston el rubak er a kot el me a ongerul el ikelesia er a re chad el oumera er a Jesus; e ng mla kiei er ngii er a 33 el rak. Er a 1839 a mla oumera er a cheldebechel er a ongerul lemei a Jesus, el ua a omesisiich er a Rubak William Miller. A mla mo er a klumech el oureor er ngii me a reng er ngii el mo er a klou el omesisiich, e a omengull er ngii a mla mekera me a klisichel. Er a 1840 a mla ulech a omerous er a Olangch er a Taem, el oltirakl er a klumech el mla mo er a uldesuel er ngii. A saliur, a ureor, me a klisichel er ngii a mla mo er a cheldebechel er a klumech, e a bebil el telael el chad a mla mo oumerang.”
GSAM 123Ureor el Tang a Miller me a Himes
GSAM 123.3Me a 1840 me a taem el melecholb a kerrekar er a 1844, a ureor er a Rubak Miller me a Rubak Himes a mla obengkel el mo er a ta el ureor, el mla merael er a beluu me a beluu, er a taem el mekeald el obengkel a tento el klou, me er a omesiung er a ikelesia me a re klou el ruum er a beluu. A klisichel a bedengel er a Rubak Himes a mla olengeseu el mo er a taem el ng 91 a rekil. A reng me a uldesuel a mla klisichel el mo er a chebechielel. Er a 1894, Sept. 28, a mla ouchais er a cheldecheduch er a lmuut er a 3,000 el chad er a Sebadong er a chelsel a cheldecheduch er a Lansing, Michigan. Ng mla ua ngii a olengeseu me a klisichel er a taem er a re rubak. A tekoi a mla klou el mengael el kirel a chad el ng 90 el rak me a 3 el buil a rekil, e ng mla ngar er a smerech el diak le sebechel el mo ungil, e ng mla mad er a 1895.
GSAM 124.1A Rubak Miller me a Rubak Himes a mla ngar er a “medal er a omesisiich” er a cheldebechel er a ongerul lemei a Jesus er a America, e tir a di eru el chad er a bebil el teruich el chad el mla oureor obengkel el olecholt er a klumech er a ongerul lemei a Jesus, el uldesuel a mla okedmekl a uldesuel me a omesisiich el melemalt. A betok er tirka el chad a ua tirke el belulechad a omekedong el “re chad el tir el melisiich a klengar er tir,” el mla mo mesisiich el okiu a meringel el tekoi er a klengar, e mla omesuub el mo melilt el oltirakl er a klemerang me a ungil el llach, el diak el di oltirakl er a tekoi el sebechel el mesterir a ungil er tir. A re chad el ua ngii a Rubak Miller el mla mesaod er a re chad el oumera el mo er a klumech er a ikelesia, el kmo, “a kot el omengull er a Dios, el mla msa a rengrir el rokui el mo er ngii, me a re chad el mesisiich a klengar er a rengrir.” A tekoi el mla mo bleketakl er a re rubak er a ikelesia er a bebil el ikelesia, el mla mesaod er a le mla mo mechuodel a re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus me a re ikelesia, el kmo, “A klumech [a omesisiich] a mla melai a re chad el klou el melemalt er a ikelesia er kemam.”
GSAM 124Re Bebil el Rubak el Oumera er a Ongerul Lemei a Jesus el Klou
GSAM 124.2Ng sebechel el mo er a omekrael el olemalt a ngklel a re chad el mla mo er a ureor er a Rubak Miller me a Rubak Himes er a taem er a uchelel a cheldebechel. A kot el ngar er a ngklel a Charles Fitch, er a Cleveland, Ohio, el mla omesisiich er a 1842 el kmo a sebechel el ousbech er a sunga el olecholt er a re ues er a Daniel me a Revelation. A ulech a uldesuel er a Habakkuk 2:2, 3. Charles Fitch a mla mad er a October 10, 1844.
GSAM 124.3Dr. Josiah Litch, er a Philadelphia, el ua ngii a mo mesuub er a Bliongel el mo, a mla mo er a Dios el olecholt er a klemerang el mla mo bleketakl me a klisichel el mo er a cheldebechel el mereched a klumech er a ongerul lemei a Jesus.
GSAM 124.4Elon Galusha, er a Lockport, N.Y., a chad el klou er a ikelesia er a Baptist, el mla omesisiich el kirel a lemei a Rubak el Jesus, me a re babier me a omengull er ngii a mla omesisiich el mo er a klumech er a ikelesia er ngii.
GSAM 125.1E. R. Pinney, er a Seneca Falls, N.Y., a ta el rubak er a ikelesia er a Baptist el oureor el tang, el mla omesisiich el melemalt er a ureor. Ng sebechel el mo ngklel el “sar er a chutem.”
GSAM 125.2Geo. Storrs, er a New York City, el mla mo er a chad el oureor el klou er a omengull er a chad er a beluu me ng dirk le oumera er a klumech. A re babier er ngii a mla omesisiich el klou el mo er a re chad el mo mengull el mo er a ureor me a tekoi er ngii; el oltirakl er a uriul el bebil el wiki er a 2300 el sils. A ngii a mla mo er a re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus me a beluu a 6 el cheldecheduch er ngii el kirel a teletelel a chad, a blekeradel er a re mla mad, me a belsel a klengit er a taem el mo.
GSAM 125.3Rubak Stockman, er a Portland, Maine, a ta el chad el oureor el tang er a omengull er a William Miller er a beluu er ngii. A kodellel a mla duubech er a bebil el wiki er a uchei er a imokl a 1843 el rak er a Jew, er a taem el re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus a mla omesisiich me a omelilt el kmo a Rubak el Jesus a mo melek.6
GSAM 125.4A ngar er a bebil el chad el klou el diak le sebechel el olemalt er a tekoi er ngii, me ng diak le ngar er a taem, e ng mla omekera a ngklel a N. N. Whiting, el mla oliuid er a Beches el Telbiil el mo er a tekoi el English, el medengei er a ngklel el Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, me Edwin Burnham (ede el rudam), el re chad el oureor el ungil er a klumech.
Notes
- Habakkuk 2:2, 3. ↩
- Revelation 14:6, 7. ↩
- Mark 1:14, 15. ↩
- Joel 2:30, 31. ↩
- Omesuub er a 24 el Bliongel er a Matthew, pp. 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
- A sebechel el medengei, el ua a mla mesaod er a Early Writings, p. 17, a tekoi el kirel a Rubak Fitch me a Rubak Stockman el mla uldesuel el medengei a tekoi el mla mo er a le mla mechiuaiu. ↩